Əlçatan əks əlaqə toplama prototipi, mədəni məkanlarda müxtəlif ehtiyacları olan ziyarətçilərin təcrübələrini anlama, xatırlama, bəyənmə, əlçatanlıq vasitələrinin faydası və ümumi ziyarət təcrübəsi kimi ölçülərdə qiymətləndirməyi məqsəd qoyan çevik, sorğu əsaslı qiymətləndirmə alətidir. Beatrice Moretti-nin tədqiqatı bu prototipi İtaliyanın Ancona şəhərində yerləşən toxunma və çoxhissiyyatlı Museo Tattile Statale Omero-da 28 könüllü ziyarətçi ilə pilot şəkildə tətbiq etmiş və alətin real mədəni mühitdə istifadəyə yararlılığını kəşfiyyat xarakterli şəkildə qiymətləndirmişdir. Tədqiqat miqyas-validasiya araşdırması deyil və nəticələrinin daha geniş muzey ziyarətçisi populyasiyalarına ümumiləşdirilməsi nəzərdə tutulmamışdır.

İştirakçılar ziyarətdən dərhal sonra QR kod vasitəsilə daxil olduqları anonim Google Forms sorğusunu tamamlamışlar. Nümunə randomizə edilməmişdir; könüllü iştiraka əsaslanan convenience sample-dır. İştirakçılar əvvəlki əlçatan mədəniyyət təcrübəsinə görə 10 nəfərlik Novice və 18 nəfərlik Expert qruplarına bölünmüşlər. Methods bölməsindəki tərifə görə Novice qrupu son üç ildə ən çox bir əlçatan muzey və ya sərgi təcrübəsi yaşamış, Expert qrupu isə iki və ya daha çox belə təcrübə yaşamışdır.

Təsviri nəticələr iki qrup arasında ziyarət müddəti və bəzi təcrübə ölçülərində fərqli paylanmalar göstərmişdir. Novice qrupunun %90-ı ziyarətini 30 dəqiqə–1 saat ərzində tamamladığı halda, Expert qrupunda bu nisbət %38,9 olmuşdur; Expert qrupunun %33,3-ü 1–2 saat, %16,7-si isə iki saatdan artıq qaldığını bildirmişdir. Əsərlərlə hissi qarşılıqlı təsir hər iki qrupda ən çox xatırlanan elementdir: Novice %90, Expert %88,9.

Əsərlərin anlaşılması baxımından hər iki qrupda ən çox verilən cavab 5 pilləli şkalanın 4-cü səviyyəsi olan “yaxşı”dır: Novice %60, Expert %50. Əlçatanlıq vasitələrinin və ya personalın rəhbərliyinin əsərlərin anlaşılmasına “son dərəcə” töhfə verdiyini bildirənlərin nisbəti Novice qrupunda %30, Expert qrupunda %44,4-dür. Buna qarşılıq, əsərlərin bəyənilməsinə töhfəni “son dərəcə” kimi qiymətləndirənlərin nisbəti Novice qrupunda %50, Expert qrupunda %38,9-dur.

Bu faizlər statistik qrup fərqi kimi şərh edilməməlidir. Tədqiqat məlumatları təsviri şəkildə təqdim etmiş, inferensial əhəmiyyətlilik testi bildirməmiş və kiçik nümunə səbəbilə statistik ümumiləşdirmə məqsədi daşımadığını açıq şəkildə qeyd etmişdir.

Tədqiqatın əsas problemi

Muzeylərdə və canlı mədəni tədbirlərdə əlçatanlıq uzun müddət fiziki və ya kommunikasiya maneələrinin aradan qaldırılması üzərindən qiymətləndirilmişdir. Tədqiqatın nəzəri başlanğıc nöqtəsi ondan ibarətdir ki, əlçatanlıq yalnız “bir yerə daxil ola bilmək” və ya “məzmunu texniki cəhətdən əldə edə bilmək”lə məhdudlaşmır. Ziyarətçinin özünü mədəni təcrübənin bir hissəsi kimi hiss etməsi, məlumatı anlaya bilməsi, təcrübədən faydalana bilməsi və öz hissi xüsusiyyətlərinə uyğun şəkildə iştirak edə bilməsi də qiymətləndirilməlidir.

Bu səbəbdən tədqiqat texniki uyğunluğu ölçən qiymətləndirmələrə istifadəçi təcrübəsi və reception studies-dəki ölçüləri də əlavə etməyə çalışır. Anlama, xatırlama, emosional təcrübə, bəyənmə, əlçatanlıq vasitələrinin faydası və ziyarətçinin mədəni məkanla qurduğu münasibət bu daha geniş çərçivənin hissələridir.

Ədəbiyyatdakı boşluq

Mənbə muzeylərdə sorğu, qısa müsahibə və istifadəçi təcrübəsi qiymətləndirmələrinin geniş yayıldığını, lakin tədqiqat alətlərinin həmişə hissi əlillik və ya fərqli istifadəçi ehtiyacları nəzərə alınaraq hazırlanmadığını bildirir. Sorğunun məzmunu əlçatanlıqla bağlı olsa belə, sorğunun özünün əlçatan olmaması müəyyən ziyarətçi qruplarını tədqiqatdan kənarda saxlaya bilər.

Tədqiqatın dizayn problemi buna görə iki səviyyəlidir. Birincisi, ziyarətçinin mədəni təcrübəsini mənalı dəyişənlərlə qiymətləndirmək lazımdır. İkincisi, bu qiymətləndirməni aparan alətin özü də fərqli istifadəçi profillərinə uyğunlaşdırıla bilməlidir.

Əlçatan Əks Əlaqə Toplama Aləti Nədir?

Bu tədqiqatdakı əlçatan əks əlaqə toplama aləti müxtəlif mədəni mühitlərə uyğunlaşdırılmaq üçün hazırlanmış; sadə dili, qapalı uclu qiymətləndirmələri və açıq uclu cavabları birləşdirən, ziyarətçinin anlama, xatırlama, əlçatanlıq vasitələrindən yararlanma və ümumi təcrübə ölçülərini qiymətləndirməyi məqsəd qoyan çevik rəqəmsal sorğu prototipidir.

Prototip mövcud vahid bir şkalanın surəti deyil. Dizaynında reception studies, istifadəçi təcrübəsi qiymətləndirmələri və accessible design ədəbiyyatında istifadə olunan ölçülərdən yararlanılmışdır.

Sorğunun əsas dizayn prinsiplərindən biri modulluqdur. Məsələn, Braille etiketləri kimi müəyyən mədəni məkana xas əlçatanlıq xüsusiyyətləri sorğuya əlavə edilə bilər, anlama, xatırlama və məmnunluq kimi daha ümumi suallar isə fərqli mədəni mühitlərdə saxlanıla bilər.

İkinci dizayn prinsipi aşağı müdaxilə səviyyəsidir. Ziyarətçi təcrübəsini ölçmək üçün istifadə olunan alətin ziyarətin özünü pozması istənilməmişdir. Buna görə sorğu ziyarətin sonunda tətbiq edilmiş, qısa saxlanmağa çalışılmış və ziyarətçinin muzey daxilindəki davranışına tədqiqatçı tərəfindən müdaxilə edilməmişdir.

Üçüncü dizayn prinsipi anonimlikdir. Xüsusilə hissi əlilliyi olan bəzi ziyarətçilərin bunu ictimai mühitdə bildirmək istəməyə biləcəklərinə dair muzey personalının müşahidəsinə görə sorğu heç bir şəxsi əlaqə, rezervasiya və ya kimlik məlumatına bağlanmamışdır.

Niyə Museo Tattile Statale Omero seçildi?

Museo Tattile Statale Omero ənənəvi olaraq vizual ağırlıqlı muzey təcrübəsindən fərqli bir mühit təqdim edir. Muzey kolleksiyasında müasir incəsənət əsərləri, məşhur heykəllərin replikaları və memarlıq quruluşlarının miqyaslı modelləri vardır. Əsərlər gips, pirinç, fiberglas və ağac kimi müxtəlif materiallardan hazırlana bilər və ziyarətçilərə əsərlərlə toxunma yolu ilə qarşılıqlı əlaqə qurmağa icazə verilir.

Ziyarətçilər vizual, toxunma və eşitmə stimullarını birlikdə təcrübə edə bilərlər. İstənildikdə ziyarətin bir hissəsi gözbağı ilə həyata keçirilə bilər və qələm formalı səsli bələdçi cihazı əsər etiketləri vasitəsilə izah verə bilər. Bu xüsusiyyətlər toxunma və çoxhissiyyatlı əlçatanlıq üzərində qurulan sorğu prototipinin sınağı baxımından muzeyi xüsusi pilot kontekstinə çevirmişdir.

Sorğu niyə muzeyə uyğun yenidən tənzimləndi?

Prototipin məqsədi vahid və dəyişməz sual forması yaratmaq deyil. Tədqiqatçı tətbiqdən əvvəl Museo Omero-nun direktoru Aldo Grassini və muzey personalı ilə görüşərək tipik ziyarətçi profillərini, bələdçili ziyarətləri, əlçatan materialların istifadəsini, ziyarət müddətlərini və toxunma təcrübəsinin rolunu qiymətləndirmişdir.

Bu görüşlərdən sonra sorğunun diqqəti daha aydın şəkildə toxunma yolu ilə iştiraka, çoxhissiyyatlı təcrübəyə və əlçatan vasitələrin ziyarətçi tərəfindən qavranılan faydasına yönəlmişdir. Bu kontekstual uyğunlaşdırma tədqiqatın çevik qiymətləndirmə aləti ideyasının əsas hissəsidir.

Novice və Expert Ziyarətçilər Necə Müəyyən Edildi?

Methods bölməsindəki əməliyyat təsnifatına görə Novice ziyarətçilər son üç ildə əlçatan vasitələr təqdim edən ən çox bir muzey və ya sərgi təcrübəsində iştirak etmiş 10 nəfərdən, Expert ziyarətçilər isə iki və ya daha çox belə təcrübədə iştirak etmiş 18 nəfərdən ibarətdir; Discussion bölməsində sonradan istifadə olunan “ilk dəfə” və “ikidən çox təcrübə” ifadələri bu əməliyyat tərifi ilə tam üst-üstə düşmür.

Bu ayrım klinik və ya psixometrik ekspertlik təsnifatı deyil. “Expert” termini incəsənət ekspertliyini, muzeyşünaslıq biliyini və ya müəyyən peşəkar səriştəni göstərmir. Bu, yalnız iştirakçının əlçatan mədəni mühitlərlə əvvəlki qarşılaşma tezliyini təsvir etmək üçün tədqiqat daxilində istifadə olunan kateqoriyadır.

Nümunənin yaş bölgüsü

İştirakçıların yarısı 18–34 yaş qrupundadır. Nümunə çox geniş yaş aralığını əhatə etsə də, kiçik və self-selected olduğuna görə bu bölgü Museo Omero-nun ümumi ziyarətçi populyasiyasının yaş bölgüsü kimi şərh edilə bilməz.

İştirakçıların əvvəlki əlçatan mədəniyyət təcrübələri

Əvvəlki mədəni məkanlarda rast gəlinən əlçatanlıq vasitələri

Bu sual birdən çox variantın işarələnə bildiyi vasitə inventarı xarakteri daşıdığından, faizlər bir-birini istisna edən vahid bölgü kimi qiymətləndirilməməlidir.

Museo Omero ziyarətində istifadə olunan vasitələr

İştirakçıların %42,9-u muzeyi tək, %57,1-i başqa şəxslərlə birlikdə ziyarət etmişdir. Muzey personalı tərəfindən bələdçilik olunanların nisbəti %57,1; bələdçisiz ziyarət edənlərin nisbəti %42,9 olmuşdur.

Ziyarət müddəti Novice və Expert qruplarında necə paylandı?

Təsviri olaraq Expert qrupunda daha uzun ziyarətlər müşahidə olunur. Lakin sorğu ziyarət müddətinin ayrı-ayrı əsərlərə toxunma üçün ayrılan vaxtdan, ziyarət edilən əsərlərin sayından, birlikdə olan şəxslərdən və ya başqa xarici amillərdən qaynaqlandığını ayırd etməmişdir.

İncəsənət əsərlərini ümumi xatırlama

Mənbə Discussion bölməsində Expert ziyarətçilərin sərgini daha yaxşı xatırlama meyli göstərdiyini şərh edir. Bununla belə, bölgü bir istiqamətli deyil: Expert qrupunda “yaxşı” cavabı daha yüksək olduğu halda, Novice qrupunda “mükəmməl” cavabının nisbəti bir qədər yüksəkdir. Tədqiqat bu fərq üçün inferensial test bildirmir.

Ən çox hansı elementlər xatırlandı?

Hər iki qrupda ən çox bildirilən element əsərlərlə qurulan hissi qarşılıqlı təsirdir. Bu nəticə tədqiqatın toxunma və çoxhissiyyatlı muzey kontekstini önə çıxaran dizaynı ilə uyğundur; lakin hissi qarşılıqlı təsirin digər muzey formalarında eyni dərəcədə üstün olacağını göstərmir.

Əsərlərin anlaşılması

Hər iki qrupda ən çox görülən cavab “yaxşı”dır. “Mükəmməl” anlama səviyyəsi Expert qrupunda %27,8, Novice qrupunda %20-dir. Bu fərqlər nümunə daxilindəki təsviri nisbətlərdir.

Əlçatanlıq vasitələri anlama baxımından necə qiymətləndirildi?

Əlçatanlıq vasitələri əsərləri bəyənmə baxımından necə qiymətləndirildi?

Novice qrupunda “son dərəcə” cavabı %50, Expert qrupunda %38,9-dur. Mənbə bu fərqi Novice ziyarətçilərin əlçatanlıq vasitələrinə daha çox dəyər verməsi ilə əlaqələndirir; lakin formal qrup müqayisə testi aparılmadığı üçün bu şərh kəşfiyyat səviyyəsində saxlanmalıdır.

Təqdim olunan məlumat yetərli hesab edildimi?

Bu Pilot Tədqiqat Qiymətləndirmə Alətini Validasiya Etdimi?

Xeyr. Tədqiqat prototipin çoxhissiyyatlı muzey mühitində tətbiq oluna bildiyini və fərqli ziyarətçi profillərindən məlumat toplaya bildiyini göstərən ilkin proof-of-concept təqdim edir; psixometrik etibarlılıq, etibarlılıq/validlik, standartlaşdırma və ya fərqli qurumlarda ümumiləşdirilə bilən performans hələ təsdiqlənməmişdir.

Bu fərq tədqiqatın əsas şərh sərhədidir. Sorğunun real mühitdə uğurla tətbiq olunması ilə standartlaşdırılmış və validasiya edilmiş ölçmə aləti olması eyni şey deyil.

Gələcək tədqiqatlarda daha böyük və daha heterogen nümunələrdən istifadə olunmalı, fərqli əlillik vəziyyətləri və yaş qrupları daha yaxşı təmsil edilməli, alətin etibarlılıq və standartlaşdırma xüsusiyyətləri qiymətləndirilməli və fərqli mədəni mühitlərdə təkrar tətbiq olunmalıdır.

Tədqiqatın dəstəklədiyi şərh

Tədqiqat əlçatan əks əlaqə toplama prototipinin Museo Omero kimi real çoxhissiyyatlı mədəni mühitdə tətbiq edilə bildiyini və ziyarətçi təcrübəsinə dair həm kəmiyyət, həm də keyfiyyət məlumatları toplamağa yararlı ilkin struktur təqdim etdiyini dəstəkləyir.

Tədqiqat həmçinin ziyarətçilərin əvvəlki əlçatan mədəniyyət təcrübəsi ilə ziyarət müddəti, xatırlama, əlçatanlıq vasitələrini qiymətləndirmə və təcrübənin fərqli tərəflərinə fokuslanma formaları arasında kəşfiyyat səviyyəsində fərqli nümunələr olduğunu göstərir.

Tədqiqatın dəstəkləmədiyi şərh

Tədqiqat Expert ziyarətçilərin ümumən bütün Novice ziyarətçilərdən daha yaxşı anladığını və ya daha yaxşı xatırladığını statistik olaraq sübut etmir.

Tədqiqat əlçatanlıq vasitələrinin muzey təcrübəsini səbəb-nəticə baxımından yaxşılaşdırdığını müəyyən edən nəzarətli eksperiment deyil.

Tədqiqat prototipin validasiya edilmiş psixometrik şkala olduğunu göstərmir.

Tədqiqat 28 iştirakçının nəticələrinin digər muzeylərə, digər ölkələrə və ya bütün əlillik qruplarına birbaşa ümumiləşdirilə biləcəyini göstərmir.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Tədqiqat dizaynı

Tədqiqat kəşfiyyat xarakterli pilot tətbiqi, kəsiyə əsaslanan əks əlaqə toplamasını və tək hal kontekstini birləşdirən müşahidə dizaynına malikdir. Heç bir randomizasiya, müdaxilə-nəzarət müqayisəsi və ya eksperimental manipulyasiya yoxdur.

Tətbiq yeri və vaxtı

Pilot tətbiq Museo Tattile Statale Omero, Ancona, İtaliyada 2025-ci ilin aprel və iyun aylarında həyata keçirilmişdir.

Nümunə

Ümumilikdə 28 iştirakçı muzey ziyarətindən dərhal sonra könüllü şəkildə sorğuda iştirak etmişdir. İştirakçılar ziyarət sahəsində yerləşdirilmiş QR kod vasitəsilə sorğu formasına daxil olmuşlar.

Nümunə convenience sample xarakteri daşıyır. Self-selection səbəbilə ziyarətdən daha məmnun, daha maraqlı və ya sorğuya vaxt ayırmağa imkanı olan şəxslərin nümunədə qeyri-mütənasib təmsil olunması mümkündür.

Sorğunu görməyən, muzeydən tez ayrılan və ya iştirak etmək istəməyən şəxslər tədqiqatda təmsil olunmamış ola bilər. Buna görə tədqiqatçı nümunənin Museo Omero ziyarətçilərinin hamısını təmsil etdiyini iddia etmir.

Daxiletmə və çatışmayan məlumat yanaşması

Mənbə iştirakçılar üçün sərt kənarlaşdırma meyarları tətbiq etməmişdir. Natamam doldurulmuş sorğuların yekun analizdən çıxarılması planlaşdırılsa da, toplanmış 28 sorğunun hamısı tamamlanmışdır.

Məlumat toplama platforması

Sorğu Google Forms üzərində hazırlanmışdır. Platform çoxseçimli sualları, qiymətləndirmə şkalasını və açıq uclu cavabları birlikdə dəstəklədiyi, onlayn giriş və köməkçi texnologiyalarla istifadəyə yararlılıq təmin etdiyi üçün seçilmişdir.

Sorğunun ölçdüyü ölçülər

• Yaş və əlaqəli demoqrafik xüsusiyyətlər,
• əlçatan muzey və sərgi təcrübəsinə tanışlıq,
• əlçatanlıq vasitələri ilə əvvəlki təcrübə,
• ziyarətin tək və ya başqaları ilə edilməsi,
• bələdçili və ya müstəqil ziyarət,
• ziyarət müddəti,
• incəsənət əsərlərini xatırlama,
• hansı sərgi elementlərinin daha yaxşı xatırlandığı,
• incəsənət əsərlərinin anlaşılması,
• əlçatanlıq vasitələrinin və personal rəhbərliyinin qavranılan faydası,
• təqdim olunan məlumatın yetərliliyi,
• istəyə bağlı şəxsi müşahidə.

Şkalanın quruluşu

Müxtəlif təcrübə ölçmələrində 5 səviyyəli qiymətləndirmələrdən istifadə edilmişdir. Nəticə cədvəllərində “heç”, “məhdud/az”, “orta”, “yaxşı/çox” və “mükəmməl/son dərəcə” kimi dərəcələr ziyarətçinin öz qiymətləndirməsini ifadə edir.

Bu ballar kənardan ölçülən obyektiv koqnitiv performans balları deyil. Məsələn, “mükəmməl anlama” cavabı ziyarətçinin özünüqiymətləndirməsidir; tədqiqatçının müstəqil bilik testi ilə təsdiqlənmiş anlama səviyyəsi deyil.

Statistik yanaşma

Tədqiqat nəticələri faiz bölgüləri əsasında təsviri şəkildə bildirilmişdir. Mənbə p dəyərləri, etibar intervalları, effekt ölçüləri və ya hipotez testləri təqdim etmir.

Buna görə Novice və Expert qrupları arasında görünən faiz fərqləri “müşahidə olunan nümunə fərqi” kimi qiymətləndirilməlidir; statistik olaraq təsdiqlənmiş populyasiya fərqi kimi deyil.

Əvvəlki təcrübə və ziyarət müddəti

Ən aydın təsviri fərqlərdən biri ziyarət müddətində görünür. Novice qrupunun %90-ı 30 dəqiqə–1 saat intervalında qaldığı halda Expert qrupunun yalnız %38,9-u bu intervalda olmuşdur. Expert qrupunda 1–2 saat və iki saatdan çox kateqoriyalarının daha çox təmsil olunması mənbə tərəfindən daha yüksək muxtariyyət və iştirakla əlaqələndirilən nümunə kimi müzakirə edilmişdir.

Bununla belə, tədqiqat uzun ziyarətin səbəbini ölçməmişdir. Toxunma kəşfinə ayrılan vaxtın, ziyarət olunan əsərlərin sayının, qrup quruluşunun, boş vaxtın, şəxsi marağın və ya başqa amillərin töhfəsi ayrışdırıla bilməz.

Xatırlama nəticələri

İncəsənət əsərlərini ümumi xatırlama bölgüsü iki qrup arasında fərqlənir; lakin ən güclü ortaq nəticə hansı elementlərin xatırlandığı sualında ortaya çıxır. Hissi qarşılıqlı təsir Novice qrupunun %90-ı və Expert qrupunun %88,9-u tərəfindən xatırlanan elementlər arasında işarələnmişdir.

Bu tapıntı tədqiqatın çoxhissiyyatlı muzey mühitinin ziyarətçi təcrübəsində görünürlüğünü dəstəkləyir. Bununla belə, tədqiqat hissi qarşılıqlı təsiri vizual ağırlıqlı ənənəvi muzey təcrübəsi ilə nəzarətli şəkildə müqayisə etməmişdir.

Anlama nəticələri

Novice qrupunun %60-ı, Expert qrupunun %50-si əsərləri anlama səviyyəsini “yaxşı” kimi qiymətləndirmişdir. “Mükəmməl” cavabı müvafiq olaraq %20 və %27,8-dir.

Bu məlumatlar hər iki qrupda ümumən müsbət özünüqiymətləndirmə olduğunu göstərir; lakin obyektiv bilik testi tətbiq edilmədiyi üçün ziyarətçilərin əslində nə qədər düzgün məlumat əldə etdiyini ölçmür.

Əlçatanlıq vasitələrinin qavranılan faydası

Əlçatanlıq vasitələri və personal rəhbərliyi həm anlama, həm də əsərləri bəyənmə baxımından hər iki qrupda müsbət qiymətləndirilmişdir. Anlamaya töhfə üçün “heç” və ya “az” cavabını seçən iştirakçı yoxdur.

Bəyənmə baxımından da hər iki qrupda “heç” və “az” kateqoriyaları %0-dır. Novice qrupunda “son dərəcə” cavabı %50, Expert qrupunda %38,9-dur. Bu nisbət fərqi formal statistik testə məruz qalmamışdır.

Məlumatın yetərliliyi

Təqdim olunan məlumatı “son dərəcə” yetərli hesab edənlərin nisbəti Expert qrupunda %50, Novice qrupunda %40-dır. Novice qrupunda heç kim məlumatın “az” yetərli olduğunu bildirmədiyi halda, Expert qrupunda bu kateqoriya %11,1-dir. Kiçik qrup ölçüləri səbəbilə bu bölgülər həddindən artıq şərh edilməməlidir.

Etik dizayn

Sorğu muzey ziyarəti bitdikdən sonra tətbiq edilmiş, iştirak tamamilə könüllü saxlanmış və şəxsi kimlik məlumatları toplanmamışdır. Məlumatlar ziyarətçinin rezervasiyası, əlaqə məlumatı və ya kimliyi ilə əlaqələndirilməmişdir.

Tədqiqat heç bir müdaxilə tətbiq etməmiş və iştirakçılara maliyyə təşviqi verməmişdir. Mənbə bu şərtlərə görə formal etik komitə baxışından imtina edildiyini bildirir.

Əsas güclü tərəflər

Tədqiqatın mühüm güclü tərəflərindən biri əlçatanlığın yalnız texniki uyğunluq kimi deyil, ziyarətçinin real təcrübəsi üzərindən qiymətləndirilməsidir. Alət anlama, xatırlama, qavranılan fayda və təcrübə ölçülərini birlikdə nəzərdən keçirir.

İkinci güclü tərəf sorğunun sabit forma deyil, mədəni kontekstə uyğunlaşdırıla bilən prototip kimi hazırlanmasıdır.

Üçüncü güclü tərəf pilot tətbiqin laboratoriyada deyil, real muzey ziyarətindən dərhal sonra həyata keçirilməsidir. Beləliklə, prototip real istifadə axını daxilində sınaqdan keçirilmişdir.

Əsas məhdudiyyətlər

Kiçik nümunə: Ümumilikdə 28 iştirakçı vardır; Novice qrupu yalnız 10 nəfərdir.

Self-selection: Sorğuda iştirak könüllüdür. Daha maraqlı və ya daha məmnun ziyarətçilər tədqiqat nümunəsində həddindən artıq təmsil olunmuş ola bilər.

Tək hal: Pilot tətbiq yalnız Museo Tattile Statale Omero-da həyata keçirilmişdir.

Randomizasiya yoxdur: Qruplar eksperimental şəkildə təyin edilmədiyi üçün əvvəlki təcrübənin nəticələrin səbəbi olduğu göstərilə bilməz.

Nəzarət edilməyən xarici dəyişənlər: Qrup quruluşu, ziyarətçinin mövcud vaxtı, şəxsi üstünlükləri və başqa kontekstual amillər ölçülən təcrübəyə təsir etmiş ola bilər.

Ziyarət müddətinin mənbəyi ayrışdırılmayıb: Uzun ziyarətin toxunma kəşfindən, əsər sayından və ya başqa səbəblərdən qaynaqlandığı ölçülməmişdir.

Validasiya aparılmayıb: Alətin psixometrik etibarlılığı, validliyi və fərqli mühitlərdə standartlaşdırılması hələ müəyyən edilməmişdir.

Təsviri analiz: Novice–Expert müqayisələri inferensial statistika ilə sınaqdan keçirilməmişdir.

Qrup tərifində hesabat fərqi: Methods bölməsindəki “ən çox bir / iki və ya daha çox” təsnifatı Discussion bölməsindəki “ilk təcrübə / ikidən çox təcrübə” ifadələri ilə tam üst-üstə düşmür.

Gələcək tədqiqat

Müəllif daha böyük və daha müxtəlif nümunələrdə təkrarlanan tətbiqlərin aparılmasını tövsiyə edir. Yaş, əlillik vəziyyəti, mədəni keçmiş və əlçatan mədəniyyət təcrübəsində müxtəliflik xüsusilə artırılmalıdır.

Prototipin etibarlılıq, standartlaşdırma və miqyaslana bilmə xüsusiyyətləri araşdırılmalı; fərqli muzey növlərində və mədəni kontekstlərdə yenidən sınaqdan keçirilməlidir.

Tədqiqat həmçinin yanaşmanın kino, rəqəmsal media və digər canlı mədəni tədbirlərdə istifadə oluna biləcək transversal əlçatanlıq əks əlaqə məlumat strukturuna doğru genişləndirilə biləcəyini təklif edir.

Mənbə və Metod Qeydi

Orijinal tədqiqat: Designing an Inclusive Prototype for Audience Feedback Collection Evaluation Tool in Cultural Contexts and Live Events: A Case Study at the Museo Tattile Statale Omero.

Müəllif: Beatrice Moretti.

Qurum: Department of Humanities, University of Macerata, 62100 Macerata, Italy.

Jurnal: Culture.

Nəşriyyat: MDPI.

Cild / nömrə / məqalə: 2(2), 15.

DOI: 10.3390/culture2020015.

Təqdim: 21 fevral 2026.

Reviziya: 14 may 2026.

Qəbul: 14 may 2026.

Nəşr: 20 may 2026.

Mənbə növü: Resenziyalı, kəşfiyyat xarakterli pilot tədqiqat və bir mərkəzli mədəni mühit hal tədqiqatı.

Rəsmi nəşr statusu: MDPI Culture Version of Record.

Lisenziya: Creative Commons Attribution (CC BY).

Layihə konteksti: SAFINA VITALITY tədqiqat layihəsi çərçivəsində ACCESSMAP — “design of a flexible system for feedback collection in accessibility to media, entertainment and cultural events”.

Tətbiq yeri: Museo Tattile Statale Omero, Ancona, Italy.

Məlumat toplama dövrü: aprel və iyun 2025.

Nümunə: 28 könüllü ziyarətçi; self-selected convenience sample.

Qruplar: Methods tərifinə görə 10 Novice və 18 Expert iştirakçı.

Məlumat toplama: Muzey ziyarətindən sonra QR kod vasitəsilə anonim Google Forms sorğusu.

Analiz: Kəşfiyyat xarakterli təsviri faiz bölgüləri; formal inferensial qrup müqayisə testləri bildirilməmişdir.

Maliyyələşdirmə: ACCESSMAP tədqiqatı Italian National Recovery and Resilience Plan (PNRR), Mission 4, Component 2—Investment 1.5 çərçivəsində PNRR ECS00000041 “Innovation, digitalization and sustainability for the diffused economy in Central Italy” layihəsi vasitəsilə European Union—NextGeneration EU tərəfindən maliyyələşdirilmişdir. CUP D83C22000710005.

Institutional Review Board: Anonim, könüllü və minimal riskli məlumat toplandığı; şəxsi/həssas məlumat və ya müdaxilə olmadığı üçün etik baxış və təsdiqdən imtina edilmişdir.

Informed Consent: İştirakçılar tədqiqatın məqsədi haqqında məlumatlandırılmış və könüllü iştirak etmişlər; məlumat toplama tamamilə anonim aparılmışdır.

Məlumatların əlçatanlığı: Tədqiqat nəticələrini dəstəkləyən xam məlumatların müəllif tərəfindən sorğu əsasında təqdim ediləcəyi bildirilmişdir.

Maraqlar toqquşması: Müəllif maraqlar toqquşması bildirməmişdir. Maliyyələşdirən tərəflərin tədqiqat dizaynı, məlumat toplama, analiz, şərh, yazı və ya nəşr qərarında rolu olmadığı qeyd edilmişdir.

Müəllif töhfələri: Məqalə tək müəlliflidir; mənbədə ayrıca CRediT/Author Contributions bölməsi bildirilməmişdir.

Mənbədaxili hesabat qeydi: Methods bölməsi Novice qrupunu son üç ildə ən çox bir əlçatan ziyarət, Expert qrupunu isə iki və ya daha çox ziyarət kimi müəyyən edir. Discussion bölməsində isə Novice üçün “ilk təcrübə”, Expert üçün “ikidən çox təcrübə” ifadələri işlədilir. Bu fərq mənbədə izah edilmədiyi üçün Verianla tərəfindən səssiz şəkildə uzlaşdırılmamışdır.

Statistik şərh qeydi: Discussion bölməsində faiz fərqi üçün “significantly greater” ifadəsi işlədilsə də, mənbə formal hipotez testi və ya p dəyəri bildirmir. Buna görə Verianla məqaləsi həmin fərqi yalnız təsviri nisbət fərqi kimi təqdim edir.

Əsas şərh sərhədi: Pilot tədqiqat alətin çoxhissiyyatlı muzey kontekstində tətbiq oluna bilməsinə dair ilkin proof-of-concept təqdim edir; psixometrik validasiya, populyasiyaya ümumiləşdirilə bilmə və ya səbəb-nəticə effekti göstərmir.