Çoxdilli elmi kommunikasiya, elmi biliyin bir neçə dildə və müxtəlif sosial qrupların dil kontekstləri nəzərə alınmaqla paylaşılmasıdır. Bu tədqiqat Cənubi Afrikadakı alimlərin dil repertuarı ilə elmi kommunikasiya praktikaları arasındakı əlaqəni 2022-ci ilin aprel–iyun dövründə keçirilmiş onlayn sorğudan təmizlənərək seçilmiş 300 iştirakçının məlumatları əsasında araşdırır. Nümunədə iştirakçıların %29,0-ı bir dil, %37,3-ü iki dil və %33,6-sı ikidən çox dil danışdığını bildirmişdir; beləliklə, %71-lik bir qrup ən azı iki dil danışa bilir. Buna qarşılıq, elmi kommunikasiyada English açıq şəkildə dominant olaraq qalır və Indigenous dillərin kommunikasiya məqsədilə istifadəsi alimlərin bu dillərdə danışa bilmə səviyyəsindən aşağıdır.

Tədqiqatın əsas elmi mesajı Cənubi Afrika elm sistemində mühüm çoxdillilik potensialının mövcud olması, lakin bu potensialdan elmi kommunikasiyada tam istifadə edilməməsidir. İki dil bilən iştirakçıların %29,4-ü elmi kommunikasiyada əlavə dildən istifadə etdiyini bildirərkən, ikidən çox dil bilənlərdə bu göstərici %47,5-dir. Danışılan dillərin sayı ilə kommunikasiya qurulan hədəf auditoriyaların müxtəlifliyi arasında statistik baxımdan əhəmiyyətli, lakin zəif əlaqə bildirilmişdir: r=0,135 və p=0,027.

Nəticələrin məhdudiyyəti seçmə quruluşundan irəli gəlir. Sorğu English dilində, onlayn və könüllü iştirak əsasında aparılmışdır; Cənubi Afrikadakı alimlərin ümumi populyasiyası məlum olmadığı üçün cavab nisbətini hesablamaq mümkün deyil. Nümunə həmçinin elmi kommunikasiya və onlayn peşəkar şəbəkələrlə artıq əlaqəli olan alimlərə doğru seçilmə göstərə bilər. Buna görə %71 göstəricisi bütün Cənubi Afrika alimlərinin milli prevalansı kimi deyil, araşdırılan 300 nəfərlik nümunənin xüsusiyyəti kimi şərh edilməlidir.

Tədqiqat problemi

Elmi kommunikasiyanın məqsədi yalnız elmi biliyi laboratoriyadan və ya universitetdən ictimaiyyətə ötürmək deyil. Müasir elmi kommunikasiya müxtəlif icmalarla qarşılıqlı münasibət qurmağı, biliyin sosial kontekstini izah etməyi, ictimai müzakirəni dəstəkləməyi və elmi biliyin mənalı şəkildə istifadə olunmasını təmin etməyi də əhatə edir.

Dil bu prosesdə əsas çıxış qatıdır. Elm yalnız dominant akademik dil vasitəsilə izah edildikdə, başqa dillərdə yaşayan və düşünən icmaların elmi müzakirəyə iştirakı məhdudlaşa bilər. Cənubi Afrika kimi yüksək dil müxtəlifliyinə malik cəmiyyətdə alimlərin hansı dillərdə danışa bildiyi və bu dillərdən hansını həqiqətən elmi kommunikasiyada istifadə etdiyi buna görə ayrı-ayrı suallardır.

Tədqiqatın ədəbiyyatdakı boşluğu Cənubi Afrikadakı alimlərin dil istifadəsinə dair sistemli empirik məlumatların məhdud olmasıdır. Tədqiqatçılar alimlərin malik olduğu dil potensialının elmi kommunikasiyada daha geniş çıxış üçün istifadə edilə bilən resurs olub-olmadığını araşdırırlar.

Alimlərin Çoxdilli Olması Elmi Kommunikasiya Üçün Niyə Vacibdir?

Çoxdillilik alimə eyni elmi məzmunu müxtəlif dil və mədəni kontekstlərdə daha əlçatan şəkildə paylaşmaq potensialı verir; lakin tədqiqat yalnız birdən çox dil danışmağın kifayət etmədiyini, bu dil potensialının real elmi kommunikasiya praktikasına keçirilməli olduğunu göstərir.

Alim hədəf auditoriyasının istifadə etdiyi dili anlaya bilirsə, kommunikasiya yalnız sözlərin tərcüməsindən ibarət qalmır. Anlayışların gündəlik istifadəsi, mədəni mənası, hansı nümunələrin anlaşıqlı olduğu və elmi terminologiyanın harada izaha ehtiyac duyduğu daha yaxşı qiymətləndirilə bilər.

Mənbə çoxdilli elmi kommunikasiyanı elmi savadlılığı, əlçatanlığı, iştirakı və cəmiyyət–elm münasibətini inkişaf etdirə biləcək potensial kimi nəzərdən keçirir. Bununla belə, tədqiqat bu təsirlərin özünü eksperimental olaraq ölçməmişdir; ölçülən əsas dəyişənlər alimlərin dil repertuarı, kommunikasiya davranışları, demoqrafik xüsusiyyətləri və çatdıqları hədəf auditoriyalardır.

Alim necə müəyyənləşdirildi?

Tədqiqatda alim fiziki, təbiət və ya sosial elmlərdə çalışan; bilik, proses və ya metod yaradan və elmi anlayışın cəmiyyətin faydası üçün paylaşılması ilə maraqlanan təhsilli peşəkar kimi qəbul edilmişdir.

Nümunə yalnız universitet professorlarından ibarət deyil. Tədqiqatçılar, müəllim heyəti, professorlar, tibb və ya mühəndislik kimi peşəkar elmi sahələrdə çalışanlar və citizen science layihələrində iştirak edən şəxslər də əhatəyə alınmışdır.

Nümunənin demoqrafik quruluşu

İştirakçıların %74,7-si tədqiqatçı, müəllim heyəti və ya tibb/mühəndislik tədqiqatı ilə əlaqəli kateqoriyalarda yer almışdır. Mənbə nümunədə white scientists qrupunun Cənubi Afrikanın ümumi əhali quruluşu ilə müqayisədə artıq təmsil olunduğunu da bildirir.

Elmi kommunikasiya təcrübəsi

İştirakçıların %57,3-ü yaxın dövrdə elmə cəlbetmə tədbirində iştirak etmiş, %40,7-si əvvəlki 24 ay ərzində elmi işlərini ictimaiyyət qarşısında təqdim etmişdir.

Elmi kommunikasiya təcrübəsinin müddətinə görə ən böyük qrup %32,7 ilə 1-5 il təcrübəsi olan iştirakçılardır. %19,0-lıq qrup 6-10 il, %12,3-lük qrup isə 10 ildən çox təcrübə bildirmişdir.

İştirakçıların %67,3-ü ictimai elmi kommunikasiya fəaliyyətlərindən zövq aldığını bildirmişdir. Beşballıq public-speaking confidence şkalasında %38,3 özünə 4, %23,3 isə 5 bal vermişdir. Bunlar öz-bəyana əsaslanan ölçmələrdir; müstəqil performans imtahanı deyil.

Cənubi Afrikadakı Alimlərin Dil Profili Necədir?

Araşdırılan 300 nəfərlik nümunədə alimlərin %29,0-ı yalnız bir dil, %37,3-ü iki dil və %33,6-sı ikidən çox dil danışdığını bildirmişdir; beləliklə, nümunənin təxminən %71-i ən azı iki dil danışa bilir.

Mənbə bəzi cədvəllərdə ikidən çox dil qrupunu %33,7 kimi bildirir. 101/300 nisbətinin yuvarlaqlaşdırılması bu kiçik fərqlə uyğundur; Verianla Şəkil 2-dəki %33,6 dəyərini dəyişdirməmişdir.

Hansı dillərdə danışılır?

Dil sualı çoxseçimli olduğuna görə aşağıdakı faizlər bir-birini istisna etmir və cəmlərinin %100 olması gözlənilmir.

Danışılan Dillə Elmi Kommunikasiyada İstifadə Olunan Dil Arasında Fərq Varmı?

Bəli. Tədqiqatın Şəkil 4-ü alimlərin danışa bildiyi dillərin elmi kommunikasiyada eyni nisbətdə istifadə olunmadığını və xüsusilə English-dən başqa dillərdə nəzərəçarpan istifadə boşluğunun olduğunu göstərir.

Bu fərq yalnız Indigenous dillərdə müşahidə edilmir; English danışdığını bildirənlərin hamısı da bu dili elmi kommunikasiyada istifadə etməmişdir. Lakin English həm danışılma, həm də elmi kommunikasiyada istifadə baxımından açıq şəkildə dominant dildir.

Müəlliflər bu boşluğu tarixi dil istifadəsi, şəxsi seçim, əlçatanlıq və elmi-texniki terminologiyanın English dilində daha çox oturuşması ilə əlaqələndirirlər. Indigenous dillərdə standartlaşdırılmış elmi terminologiyanın və əhatəli texniki lüğətlərin çatışmazlığı da müzakirə olunan maneələr arasındadır.

İkidilli və çoxdilli alimlər dillərindən eyni dərəcədə istifadə edirlərmi?

İkidən çox dil bilən alimlər əlavə dilləri elmi kommunikasiyaya daha tez-tez daşıyırlar. Buna baxmayaraq, qrupun təxminən yarısı elmi kommunikasiyada yenə də yalnız bir dildən istifadə edir. Bu nəticə dil biliyinin avtomatik olaraq kommunikasiya davranışına çevrilmədiyini göstərir.

Hədəf auditoriya müxtəlifliyi ilə əlaqə

Mənbə danışılan dillərin sayı ilə kommunikasiya qurulan hədəf auditoriyaların sayı arasında \(r=0{,}135\), \(p=0{,}027\) əlaqəsi bildirmişdir.

Əmsal sıfırdan müsbət istiqamətdə fərqlənir, lakin böyüklüyü aşağıdır. Buna görə daha çox dil danışanların daha müxtəlif hədəf auditoriyalarla kommunikasiya qurmağa meylli olduğu deyilə bilər; lakin hədəf auditoriya müxtəlifliyinin böyük hissəsinin yalnız dil sayı ilə izah olunduğunu söyləmək olmaz.

Hansı hədəf auditoriyalarla kommunikasiya qurulur?

Mənbə 11 hədəf auditoriya kateqoriyası üzrə qiymətləndirmə aparmışdır. Ən çox bildirilən qruplar digər alimlər %16,9, learners %16,1, tələbələr %15,0, təhsil işçiləri %13,3 və geniş ictimaiyyət %10,8-dir.

İştirakçıların özlərini ən rahat hiss etdikləri hədəf auditoriyalarda tələbələr və learners birlikdə %33,4 ilə birinci, geniş ictimaiyyət %22,1 ilə ikinci yerdədir. Bunları dövlət qurumları %13,2, icma qrupları %11,1 və policymakers %9,6 izləmişdir.

Yaş, təhsil və population group əlaqələri

* Mənbənin səhifə 4 mətnində cins üçün \(p=0{,}045\) verildiyi halda, səhifə 6-da eyni \(r=0{,}116\) dəyərinin yanında \(p=0{,}45\) yazılmışdır. Mənbə düzgün dəyəri ayrıca açıqlamır.

Bu əmsalların heç biri təkbaşına yaşın, cinsin, təhsilin və ya coğrafiyanın çoxdilliliyə səbəb olduğunu göstərmir. Tədqiqat kəsiyə əsaslanır və dəyişənlər randomizə edilməmişdir.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Məlumat dəstinin mənşəyi

Təhlil “Assessment of the Science Communication Skills Needs of South African Scientists” adlı tədqiqat üçün yaradılmış mövcud sorğu məlumat dəstinə əsaslanır.

Buna görə məqalə 2022-ci ildə toplanmış sorğu məlumatlarını xüsusilə dil müxtəlifliyi, çoxdillilik və elmi kommunikasiya potensialı baxımından yenidən təhlil edən araşdırmadır.

Sorğunun keçirilməsi

Sorğunun məzmunu

Mənbə soru formasının Besley və həmkarlarının alimlərin kommunikasiya təlimi və məqsədlərinə dair tədqiqatlarından təsirləndiyini bildirir.

Kommunikasiya ilə bağlı maddələr dörd əsas qrupda təşkil edilmişdir: Internal Efficacy üçün 16 maddə, External Efficacy üçün 22 maddə, Social Norms üçün 10 maddə və Technology Usage for science engagement üçün 9 maddə. Onlayn məlumatlandırılmış razılıq, ətraflı məlumat forması və anonim demoqrafik suallar da tədqiqat quruluşuna daxil edilmişdir.

Seçmə necə həyata keçirildi?

Mənbə ehtimallı təsadüfi milli seçmə müəyyən etmir. Sorğu bağlantısı alimlərin sıx çalışdığı 78 qurumun rəqəmsal kanalları və həftəlik elanları vasitəsilə geniş yayılmışdır.

Bu metod çıxışı genişləndirmişdir, lakin seçilmə ehtimalları məlum deyil. Cənubi Afrikadakı alimlərin ümumi sayı da dəqiq məlum olmadığı üçün tədqiqat etibarlı milli cavab nisbəti hesablaya bilmir.

451 cavabdan 300 cavaba keçid

Cəmi 451 cavab alınmışdır. Məlumatların təmizlənməsi zamanı özünü tədqiqatın alim tərifinə uyğun şəkildə müəyyən edən cavablar ayrılmış və yekun təhlil n=300 üzərində aparılmışdır.

Mənbə məlumatların təmizlənməsinin bütün texniki xaricetmə qaydalarını ətraflı axın diaqramı və ya tam filtr siyahısı şəklində təqdim etmir. Buna görə 151 cavabın hər birinin hansı konkret səbəblə çıxarıldığını yenidən yaratmaq mümkün deyil.

Statistik təhlildə nə bildirildi?

SPSS ilə demoqrafik profil, dil istifadəsi, kommunikasiya potensialı, təcrübə və hədəf auditoriya nümunələri araşdırılmışdır. Nəticələr bölməsində müxtəlif əlaqələr \(r\) əmsalları və p-dəyərləri ilə verilmişdir.

Bununla belə, mənbə metod bölməsində korrelyasiya prosedurunun tam adını, bütün dəyişənlərin kodlaşdırılma istiqamətini və ya etibar intervallarını ətraflı bildirmir. Buna görə Verianla mənbədə yalnız \(r\) kimi verilən əmsalları başqa statistik növ kimi yenidən adlandırmamışdır.

Bu Nəticələr Cənubi Afrikadakı Bütün Alimləri Təmsil Edirmi?

Xeyr. Nəticələr onlayn könüllü sorğuda iştirak etmiş və təmizləmədən sonra təhlilə daxil edilmiş 300 nəfərlik nümunəni təsvir edir; ehtimallı milli seçmə, məlum seçmə çərçivəsi və ya hesablana bilən cavab nisbəti olmadığı üçün bu nisbətlər bütün Cənubi Afrika alimləri populyasiyasına birbaşa prevalans kimi ümumiləşdirilməməlidir.

Onlayn iştirak qərəzi

Mənbə onlayn sorğu metodunun artıq public science communication, STEM sosial mediası və ya peşəkar onlayn şəbəkələrlə maraqlanan şəxsləri daha çox cəlb etmiş ola biləcəyini bildirir.

Bu vəziyyət tədqiqatın mövzusu elmi kommunikasiya olduğuna görə xüsusilə vacibdir: elmi kommunikasiyaya marağı olmayan və ya onlayn şəbəkələrdən daha az istifadə edən alimlər nümunədə daha az təmsil olunmuş ola bilərlər.

Sorğunun English dilində aparılması

Çoxdilliliyi və Indigenous dil istifadəsini araşdıran tədqiqatın məlumat toplama vasitəsinin yalnız English dilində tətbiq edilməsi şərh baxımından nəzərə alınmalıdır. Mənbə bu metodu açıq şəkildə bildirir; lakin English bacarığı zəif olan alimlərin iştirakına mümkün təsirini kəmiyyətcə ölçmür.

Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr

Araşdırılan nümunədə alimlərin əksəriyyəti ən azı iki dil danışır.

Danışılan dil repertuarı elmi kommunikasiyada istifadə olunan dil repertuarından daha genişdir.

İkidən çox dil bilən iştirakçılar iki dil bilənlərlə müqayisədə elmi kommunikasiyada əlavə dildən istifadə etdiklərini daha tez-tez bildirirlər.

Dil sayı ilə hədəf auditoriya müxtəlifliyi arasında statistik baxımdan əhəmiyyətli, lakin zəif əlaqə vardır.

Nümunədə demoqrafik və coğrafi dəyişənlərlə çoxdillilik arasında bəzi statistik əlaqələr bildirilmişdir.

Tədqiqatın dəstəkləmədiyi nəticələr

Tədqiqat çoxdilliliyin ictimai etimadı, elmi savadlılığı və ya tədqiqatdan istifadəni müəyyən faiz qədər artırdığını birbaşa ölçməmişdir.

Tədqiqat Indigenous dil istifadəsinin yanlış məlumatı və ya dezinformasiyanı səbəb-nəticə baxımından azaltdığını sınaqdan keçirməmişdir.

Tədqiqat müəyyən yaş, cins və ya population group xüsusiyyətinin çoxdilliliyə səbəb olduğunu göstərmir.

%71 göstəricisi Cənubi Afrikadakı bütün alimlər üçün təsdiqlənmiş milli nisbət deyil.

Elmi kommunikasiyada daha çox dildən istifadə ilə daha çox hədəf auditoriyaya çatmaq arasındakı əlaqə zəifdir və başqa dəyişənlər mühüm rol oynaya bilər.

Mənbədəki hesabat problemləri

Cins və dil sayı əlaqəsi bir bölmədə \(r=0{,}116,\ p=0{,}045\), başqa bir bölmədə isə eyni əmsalla \(p=0{,}45\) kimi verilmişdir. Buna görə statistik əhəmiyyətlilik məsələsində mənbə daxilində birbaşa uyğunsuzluq vardır.

Çoxdillilik nisbəti mətn və Şəkil 2-də %33,6, bəzi cədvəllərdə isə %33,7 kimi görünür. Bu fərq kiçikdir və yuvarlaqlaşdırma ilə uyğundur.

Cədvəl 3 “n=213” kimi adlandırılsa da, sətir faizləri bütün nümunənin %71-nə çatır. Faizlərin hansı məxrəcə əsasən hesablandığı cədvəl başlığında kifayət qədər aydın deyil.

Cədvəl 4-də “Sample proportion” başlıqlı sütun 4, 109, 25, 31, 2 və 42 kimi şəxs saylarını verir; sütun etiketi ilə dəyər növü tam uyğun deyil.

Siyasət və təhsil tövsiyələri

Müəlliflər alimlərin mövcud dil bacarıqlarından daha fəal istifadə edilməsi üçün elmi kommunikasiya potensialının dəstəklənməsini tövsiyə edirlər.

Tövsiyələr arasında Indigenous dillərdə elmi lüğətlərin alimlər və icmalarla birlikdə hazırlanması, mədəniyyətlərarası elmi kommunikasiya təlimi, çoxdilli rəqəmsal resursların artırılması və elmi kommunikasiyanın bakalavr təhsilində daha görünən hala gətirilməsi yer alır.

Mentorluq şəbəkələri də alimlərin kommunikasiya təcrübəsini, rəqəmsal bacarıqlarını və sosial-mədəni məlumatlılığını paylaşa biləcəyi öyrənmə mexanizmi kimi təklif olunur.

Tədqiqatın “Unlocking the 71%” kimi formalaşdırdığı əsas tətbiq ideyası yeni dil potensialı yaratmazdan əvvəl artıq iki və ya daha çox dil danışan alimlərin mövcud potensialını elmi kommunikasiyaya daha effektiv şəkildə daşımaqdır.

Mənbə və Metod Qeydi

Orijinal başlıq: Language, learning and engagement: Science communication skills among scientists in South Africa

Müəlliflər: Saahier Parker; Michael Gastrow.

Corresponding author: Saahier Parker.

Saahier Parker-in qurumu: Centre for Science in Society, Human Sciences Research Council, Cape Town, South Africa.

Michael Gastrow-un qurumları: Centre for Science in Society, Human Sciences Research Council, Cape Town, South Africa; College of Business and Economics, University of Johannesburg, Johannesburg, South Africa.

ORCID: Saahier Parker — 0000-0002-0918-4569; Michael Gastrow — 0000-0002-0134-541X.

Jurnal: South African Journal of Science.

Nəşriyyat: Academy of Science of South Africa (ASSAf).

Cild / nömrə: 122(3/4).

Məqalə nömrəsi: 18084.

Təqdim tarixi: 3 iyul 2024.

Reviziya tarixləri: 22 iyul 2025 və 9 oktyabr 2025.

Qəbul tarixi: 25 noyabr 2025.

Nəşr tarixi: 26 mart 2026.

DOI: 10.17159/sajs.2026/18084.

Mənbə növü: Rəyçilərdən keçmiş Research Article.

Rəyçilik: South African Journal of Science-ın hazırkı siyasəti ikiqat anonim qiymətləndirmədir.

Lisenziya: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0).

Tədqiqat dizaynı: 2022-ci ilin aprel–iyun aylarında toplanmış onlayn kəsiyə əsaslanan sorğu məlumat dəstinin dil və elmi kommunikasiya yönümlü təhlili.

İlkin cavab: 451.

Yekun təhlil nümunəsi: 300.

İki və ya daha çox dil danışan nümunə: 213 nəfər, təxminən %71.

Məlumat toplama dili: English.

Sorğunun uzunluğu: 64 maddə; təxminən 15 dəqiqə.

Elan şəbəkəsi: 78 Cənubi Afrika qurumu ilə rəqəmsal yayım.

Təhlil proqramı: SPSS.

Etik icazə: Human Sciences Research Council; REC 6/23/02/22.

Məlumatlandırılmış razılıq: Onlayn informed consent və ətraflı məlumat forması istifadə edilmişdir.

Maliyyələşdirmə: South African Department of Science, Technology and Innovation (DSTI); South African Agency for Science and Technology Advancement (SAASTA); tədqiqat vaxtı üçün Human Sciences Research Council (HSRC).

Əlavə təşəkkür dəstəyi: DSTI/NRF/Newton Fund Trilateral Chair in Transformative Innovation, the 4IR and Sustainable Development; South African National Research Foundation grant 118873.

Məlumatların əlçatanlığı: Nəticələri dəstəkləyən məlumatlar corresponding author-dan tələb edilə bilər.

Maraqların toqquşması: Müəlliflər competing interest olmadığını bəyan edirlər.

AI/LLM bəyanatı: Müəlliflər AI və ya LLM istifadəsinin olmadığını bəyan edirlər.

Müəllif töhfələri: S.P. — konseptuallaşdırma, metodologiya, tədqiqat, nümunə təhlili, formal təhlil, ilkin layihənin yazılması, layihə idarəçiliyi və layihə rəhbərliyi. M.G. — formal təhlil, doğrulama, nəzərdən keçirmə/redaktə, layihə keyfiyyət təminatı və nəzarət. Hər iki müəllif yekun məqaləni oxumuş və təsdiqləmişdir.

Əsas metodoloji məhdudiyyətlər

Cənubi Afrika alimlərinin ümumi populyasiyası məlum olmadığı üçün cavab nisbətini hesablamaq mümkün deyil.

İştirakçılar ehtimallı milli seçmə ilə seçilməmişdir; seçmə rəqəmsal elanlar və könüllü cavablar əsasında formalaşmışdır.

Onlayn metod elmi kommunikasiyaya və ya rəqəmsal peşəkar şəbəkələrə daha çox maraq göstərən iştirakçılara doğru seçilmə yaratmış ola bilər.

Sorğu yalnız English dilində aparılmışdır.

Mənbə nümunədə white scientists qrupunun ölkə əhalisi ilə müqayisədə artıq təmsil olunduğunu bildirir.

Tədqiqat kəsiyə əsaslanır; statistik əlaqələr səbəb-nəticə göstərmir.

Korrelyasiya təhlillərinin tam proseduru, dəyişənlərin kodlaşdırılmasının bütün təfərrüatları və etibar intervalları mənbədə əhatəli şəkildə bildirilməmişdir.

Cins korrelyasiyası üçün p=0,045 və p=0,45 olmaqla iki uyğunsuz dəyər mövcuddur.

Əsas şərh sərhədi

Tədqiqat Cənubi Afrika elm sistemində çoxdilli elmi kommunikasiya üçün istifadə edilə biləcək mühüm insan resursu potensialının olduğunu göstərir. Buna qarşılıq, məlumatlar bu potensialın ölkə üzrə tam prevalansını və ya çoxdilli kommunikasiyanın sosial təsirinin ölçüsünü müəyyən etmir. Ən güclü empirik nəticə araşdırılan nümunədə dil potensialının elmi kommunikasiyada faktiki dil istifadəsindən daha geniş olmasıdır.