Жеткиликтүү кайтарым байланыш чогултуу прототиби — маданий мейкиндиктерде ар түрдүү муктаждыктары бар келүүчүлөрдүн тажрыйбасын түшүнүү, эстеп калуу, жактыруу, жеткиликтүүлүк каражаттарынын пайдасы жана жалпы зыярат тажрыйбасы сыяктуу өлчөмдөр боюнча баалоону көздөгөн ийкемдүү, сурамжылоого негизделген баалоо куралы. Beatrice Morettiнин изилдөөсү бул прототипти Италиянын Ancona шаарындагы тийүү жана көп сезимдүү Museo Tattile Statale Omero музейинде 28 ыктыярдуу келүүчү менен пилоттук түрдө колдонуп, куралдын чыныгы маданий чөйрөдө колдонууга жарамдуулугун изилдөөчү мүнөздө баалаган. Изилдөө шкала-валидация изилдөөсү эмес жана анын жыйынтыктарын музей келүүчүлөрүнүн кеңири популяцияларына жалпылоо максат кылынган эмес.

Катышуучулар зыяраттан дароо кийин QR код аркылуу жеткиликтүү болгон анонимдүү Google Forms сурамжылоосун толтурушкан. Үлгү рандомдоштурулган эмес; ыктыярдуу катышууга негизделген convenience sample болуп саналат. Катышуучулар мурдагы жеткиликтүү маданий тажрыйбасына жараша 10 адамдан турган Novice жана 18 адамдан турган Expert топторуна бөлүнгөн. Methods бөлүмүндөгү аныктама боюнча Novice тобу акыркы үч жылда жеткиликтүү музей же көргөзмө боюнча эң көп дегенде бир тажрыйбага ээ болсо, Expert тобу мындай эки же андан көп тажрыйбага ээ болгон.

Сыпаттамалык жыйынтыктар эки топтун ортосунда зыяраттын узактыгы жана айрым тажрыйба өлчөмдөрү боюнча айырмалуу бөлүштүрүүлөрдү көрсөткөн. Novice тобунун %90ы зыяратын 30 мүнөт–1 сааттын ичинде бүтүрсө, Expert тобунда бул көрсөткүч %38,9 болгон; Expert тобунун %33,3ү 1–2 саат, %16,7си эки сааттан ашык убакыт калганын билдирген. Чыгармалар менен сезимдик өз ара аракеттенүү эки топто тең эң көп эстелген элемент болгон: Novice %90, Expert %88,9.

Чыгармаларды түшүнүү боюнча эки топто тең эң көп тандалган жооп 5 баскычтуу шкаланын 4-деңгээли болгон “жакшы”: Novice %60, Expert %50. Жеткиликтүүлүк каражаттары же кызматкерлердин жетекчилиги чыгармаларды түшүнүүгө “өтө жогору” салым кошконун билдиргендердин үлүшү Novice тобунда %30, Expert тобунда %44,4. Ал эми чыгармаларды жактырууга салымды “өтө жогору” деп баалагандардын үлүшү Novice тобунда %50, Expert тобунда %38,9 болгон.

Бул пайыздар статистикалык топ айырмасы катары чечмеленбеши керек. Изилдөө маалыматтарды сыпаттамалык түрдө берген, инференциалдык маанилүүлүк тестин билдирген эмес жана кичине үлгүдөн улам статистикалык жалпылоо максатын көздөбөгөнүн ачык белгилеген.

Изилдөөнүн негизги көйгөйү

Музейлерде жана жандуу маданий иш-чараларда жеткиликтүүлүк көп убакыт бою физикалык же коммуникациялык тоскоолдуктарды жоюу аркылуу бааланып келген. Изилдөөнүн теориялык баштапкы көз карашы — жеткиликтүүлүк “бир жерге кире алуу” же “мазмунга техникалык жактан жете алуу” менен гана чектелбейт. Келүүчүнүн өзүн маданий тажрыйбанын бир бөлүгү катары сезиши, маалыматты түшүнө алышы, тажрыйбадан пайда көрүшү жана өзүнүн сезүү өзгөчөлүктөрүнө ылайык катыша алышы да бааланууга тийиш.

Ошондуктан изилдөө техникалык ылайыктуулукту өлчөгөн баалоолорго колдонуучу тажрыйбасы жана reception studies чөйрөсүндөгү өлчөмдөрдү кошууга аракет кылат. Түшүнүү, эстеп калуу, эмоциялык тажрыйба, жактыруу, жеткиликтүүлүк каражаттарынын пайдасы жана келүүчүнүн маданий мейкиндик менен түзгөн мамилеси ушул кеңири алкактын бөлүктөрү.

Адабияттагы боштук

Булак музейлерде сурамжылоолор, кыска маектер жана колдонуучу тажрыйбасын баалоолор кеңири колдонуларын, бирок изилдөө куралдары ар дайым сезүү мүмкүнчүлүгү чектелгендикти же ар башка колдонуучу муктаждыктарын эске алуу менен иштелип чыкпасын белгилейт. Сурамжылоонун мазмуну жеткиликтүүлүккө тиешелүү болсо да, сурамжылоонун өзү жеткиликтүү болбосо, айрым келүүчү топторун изилдөөдөн четтетиши мүмкүн.

Ошондуктан изилдөөнүн дизайн көйгөйү эки деңгээлдүү. Биринчиден, келүүчүнүн маданий тажрыйбасын маанилүү өзгөрмөлөр аркылуу баалоо керек. Экинчиден, бул баалоону жүргүзгөн куралдын өзү да ар түрдүү колдонуучу профилдерине ылайыкташтырылышы керек.

Жеткиликтүү Кайтарым Байланыш Чогултуу Куралы Деген Эмне?

Бул изилдөөдөгү жеткиликтүү кайтарым байланыш чогултуу куралы ар кандай маданий чөйрөгө ылайыкташтыруу үчүн иштелип чыккан; жөнөкөй тилди, жабык түрдөгү баалоолорду жана ачык жоопторду айкалыштырып, келүүчүнүн түшүнүүсүн, эстеп калуусун, жеткиликтүүлүк каражаттарынан пайдалануусун жана жалпы тажрыйбасын баалоону көздөгөн ийкемдүү санарип сурамжылоо прототиби.

Прототип учурдагы бир гана шкаланын көчүрмөсү эмес. Аны иштеп чыгууда reception studies, колдонуучу тажрыйбасын баалоо жана accessible design адабиятында колдонулган өлчөмдөр пайдаланылган.

Сурамжылоонун негизги дизайн принциптеринин бири — модулдуулук. Мисалы, Braille энбелгилери сыяктуу белгилүү бир маданий жайга мүнөздүү жеткиликтүүлүк өзгөчөлүктөрү сурамжылоого кошулса, түшүнүү, эстеп калуу жана канааттануу сыяктуу жалпы суроолор ар башка маданий чөйрөлөрдө сакталышы мүмкүн.

Экинчи дизайн принциби — аз кийлигишүү. Келүүчү тажрыйбасын өлчөөчү курал зыяраттын өзүн бузбашы керек деп эсептелген. Ошондуктан сурамжылоо зыяраттын аягында жүргүзүлүп, кыска кармоого аракет жасалган жана изилдөөчү келүүчүнүн музей ичиндеги жүрүм-турумуна кийлигишкен эмес.

Үчүнчү дизайн принциби — анонимдүүлүк. Айрыкча сезүү мүмкүнчүлүгү чектелген айрым келүүчүлөр бул жагдайды коомдук чөйрөдө билдирүүнү каалабашы мүмкүн деген музей кызматкерлеринин байкоосунан улам, сурамжылоо эч кандай жеке байланыш, брондоо же инсандык маалыматка байланыштырылган эмес.

Эмне үчүн Museo Tattile Statale Omero тандалган?

Museo Tattile Statale Omero салттуу түрдө көрүүгө басым жасаган музей тажрыйбасынан айырмаланган чөйрөнү сунуштайт. Музейдин коллекциясында заманбап көркөм чыгармалар, белгилүү айкелдердин репликалары жана архитектуралык түзүлүштөрдүн масштабдык моделдери бар. Чыгармалар гипс, жез, фибергласс жана жыгач сыяктуу ар түрдүү материалдардан жасалышы мүмкүн жана келүүчүлөргө чыгармалар менен тийүү аркылуу өз ара аракеттенүүгө уруксат берилет.

Келүүчүлөр көрүү, тийүү жана угуу стимулдарын бирге баштан өткөрө алышат. Кааласа, зыяраттын бир бөлүгү көз таңгыч менен өтүшү мүмкүн жана калем сымал аудиогид түзмөгү чыгарманын энбелгилери аркылуу түшүндүрмө бере алат. Бул өзгөчөлүктөр тийүүгө жана көп сезимдүү жеткиликтүүлүккө негизделген сурамжылоо прототибин сыноо үчүн музейди өзгөчө пилоттук контекстке айланткан.

Сурамжылоо эмне үчүн музейге жараша кайра ылайыкташтырылган?

Прототиптин максаты бир гана өзгөрбөс суроо формасын түзүү эмес. Изилдөөчү колдонууга чейин Museo Omero директору Aldo Grassini жана музей кызматкерлери менен сүйлөшүп, типтүү келүүчү профилдерин, гид менен болгон зыяраттарды, жеткиликтүү материалдарды колдонуу, зыярат узактыгы жана тийүү тажрыйбасынын ролун баалаган.

Бул сүйлөшүүлөрдөн кийин сурамжылоонун багыты тийүү аркылуу катышууга, көп сезимдүү тажрыйбага жана жеткиликтүүлүк каражаттарынын келүүчү тарабынан кабыл алынган пайдасына көбүрөөк бурулган. Бул контексттик ылайыкташтыруу изилдөөнүн ийкемдүү баалоо куралы идеясынын негизги бөлүгү.

Novice жана Expert Келүүчүлөр Кантип Аныкталган?

Methods бөлүмүндөгү операциялык классификация боюнча Novice келүүчүлөр акыркы үч жылда жеткиликтүүлүк каражаттары бар эң көп дегенде бир музей же көргөзмө тажрыйбасына катышкан 10 адамдан, Expert келүүчүлөр болсо мындай эки же андан көп тажрыйбага катышкан 18 адамдан турат; Discussion бөлүмүндө кийин колдонулган “биринчи жолу” жана “экиден көп тажрыйба” деген сөздөр бул операциялык аныктама менен толук дал келбейт.

Бул айырма клиникалык же психометрикалык эксперттик классификация эмес. “Expert” термини искусство боюнча адистикти, музей таануу билимин же белгилүү кесиптик компетенттүүлүктү билдирбейт. Ал катышуучунун жеткиликтүү маданий чөйрөлөр менен мурдагы жолугушууларынын жыштыгын сүрөттөө үчүн гана изилдөөнүн ичинде колдонулган категория.

Үлгүнүн жаш курактык бөлүштүрүлүшү

Катышуучулардын жарымы 18–34 жаш курак тобунда. Үлгү өтө кең жаш диапазонун камтыганы менен, кичине жана self-selected болгондуктан, бул бөлүштүрүүнү Museo Omero келүүчүлөрүнүн жалпы популяциясынын жаш курактык бөлүштүрүлүшү катары чечмелөөгө болбойт.

Катышуучулардын мурдагы жеткиликтүү маданий тажрыйбалары

Мурдагы маданий жайларда жолуккан жеткиликтүүлүк каражаттары

Бул суроодо бир нече вариантты белгилөөгө мүмкүн болгон каражаттардын инвентары берилгендиктен, пайыздар бири-бирин жокко чыгарган бирдиктүү бөлүштүрүү катары каралбашы керек.

Museo Omero зыяратында колдонулган каражаттар

Катышуучулардын %42,9у музейге жалгыз, %57,1и башка адамдар менен бирге барган. Музей кызматкерлери жетектегендердин үлүшү %57,1; гидсиз баргандардын үлүшү %42,9 болгон.

Зыярат узактыгы Novice жана Expert топторунда кантип бөлүштүрүлгөн?

Сыпаттамалык жактан Expert тобунда узагыраак зыяраттар байкалат. Бирок сурамжылоо зыярат узактыгы ар бир чыгармага тийүү аркылуу изилдөөгө кеткен убакыттанбы, зыярат кылынган чыгармалардын санынанбы, чогуу жүргөн адамдарданбы же башка тышкы факторлордонбу — муну айырмалаган эмес.

Көркөм чыгармаларды жалпы эстеп калуу

Булак Discussion бөлүмүндө Expert келүүчүлөр көргөзмөнү жакшыраак эстеп калууга жакын экенин чечмелейт. Бирок бөлүштүрүү бир багыттуу эмес: Expert тобунда “жакшы” жообу жогору болсо, Novice тобунда “мыкты” жообунун үлүшү бир аз жогору. Изилдөө бул айырма үчүн инференциалдык тест билдирген эмес.

Кайсы элементтер эң көп эстелген?

Эки топто тең эң көп айтылган элемент — чыгармалар менен түзүлгөн сезимдик өз ара аракеттенүү. Бул жыйынтык изилдөөнүн тийүү жана көп сезимдүү музей контекстин баса белгилеген дизайнына шайкеш; бирок сезимдик өз ара аракеттенүү башка музей формаларында да ушунчалык үстөм болорун көрсөтпөйт.

Чыгармаларды түшүнүү

Эки топто тең эң көп берилген жооп “жакшы”. “Мыкты” түшүнүү деңгээли Expert тобунда %27,8, Novice тобунда %20. Бул айырмалар үлгүнүн ичиндеги сыпаттамалык үлүштөр.

Жеткиликтүүлүк каражаттары түшүнүү жагынан кантип бааланды?

Жеткиликтүүлүк каражаттары чыгармаларды жактыруу жагынан кантип бааланды?

Novice тобунда “өтө жогору” жообу %50, Expert тобунда %38,9. Булак бул айырманы Novice келүүчүлөр жеткиликтүүлүк каражаттарына көбүрөөк маани берери менен байланыштырат; бирок формалдуу топтук салыштыруу тести жүргүзүлбөгөндүктөн, бул чечмелөө изилдөөчү деңгээлде калууга тийиш.

Берилген маалымат жетиштүү деп табылдыбы?

Бул Пилоттук Изилдөө Баалоо Куралын Валидацияладыбы?

Жок. Изилдөө прототип көп сезимдүү музей чөйрөсүндө колдонулуп, ар башка келүүчү профилдеринен маалымат чогулта аларын көрсөткөн алгачкы proof-of-concept сунуштайт; психометрикалык ишенимдүүлүк, валиддүүлүк, стандартташтыруу же ар башка мекемелерде жалпыланма натыйжалуулук азырынча тастыктала элек.

Бул айырма изилдөөнүн негизги чечмелөө чеги болуп саналат. Сурамжылоонун чыныгы чөйрөдө ийгиликтүү колдонулушу менен стандартташтырылган жана валидацияланган өлчөө куралы болушу бир нерсе эмес.

Келечектеги изилдөөлөр чоңураак жана гетерогендүү үлгүлөрдү колдонуп, ар башка майыптык абалдарын жана жаш курак топторун жакшыраак чагылдырышы, куралдын ишенимдүүлүк жана стандартташтыруу касиеттерин баалашы жана ар башка маданий чөйрөлөрдө кайра колдонушу керек.

Изилдөө колдогон чечмелөө

Изилдөө жеткиликтүү кайтарым байланыш чогултуу прототиби Museo Omero сыяктуу чыныгы көп сезимдүү маданий чөйрөдө колдонууга жарактуу экенин жана келүүчү тажрыйбасы жөнүндө сандык да, сапаттык да маалымат чогултууга ылайыктуу баштапкы түзүлүштү сунуштай турганын колдойт.

Изилдөө ошондой эле келүүчүлөрдүн мурдагы жеткиликтүү маданий тажрыйбасы менен зыярат узактыгы, эстеп калуу, жеткиликтүүлүк каражаттарын баалоо жана тажрыйбанын ар башка жактарына көңүл буруу ыкмаларынын ортосунда изилдөөчү деңгээлде айырмалуу үлгүлөр бар экенин көрсөтөт.

Изилдөө колдобогон чечмелөө

Изилдөө Expert келүүчүлөр жалпы алганда бардык Novice келүүчүлөргө караганда жакшыраак түшүнөт же жакшыраак эстейт деп статистикалык түрдө далилдебейт.

Изилдөө жеткиликтүүлүк каражаттары музей тажрыйбасын себептик түрдө жакшыртарын аныктаган көзөмөлдөнгөн эксперимент эмес.

Изилдөө прототип валидацияланган психометрикалык шкала экенин көрсөтпөйт.

Изилдөө 28 катышуучунун жыйынтыктарын башка музейлерге, башка өлкөлөргө же бардык майыптык топторуна түздөн-түз жалпылоого болорун көрсөтпөйт.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Изилдөө дизайны

Изилдөө изилдөөчү пилоттук колдонууну, кесилиштик кайтарым байланыш чогултууну жана бир учурдук контекстти айкалыштырган байкоочу дизайнга ээ. Эч кандай рандомизация, кийлигишүү-көзөмөл салыштыруусу же эксперименттик манипуляция жок.

Колдонулган жер жана убакыт

Пилоттук колдонуу Museo Tattile Statale Omero, Ancona, Италияда 2025-жылдын апрель жана июнь айларында жүргүзүлгөн.

Үлгү

Жалпы 28 катышуучу музей зыяратынан дароо кийин ыктыярдуу түрдө сурамжылоого катышкан. Катышуучулар зыярат аймагында жайгашкан QR код аркылуу сурамжылоо формасына киришкен.

Үлгү convenience sample мүнөзүндө. Self-selection себептүү зыяраттан көбүрөөк канааттанган, көбүрөөк кызыккан же сурамжылоого убакыт бөлүүгө мүмкүнчүлүгү болгон адамдар үлгүдө ашыкча көрсөтүлүшү мүмкүн.

Сурамжылоону байкабаган, музейден тез чыгып кеткен же катышкысы келбеген адамдар изилдөөдө көрсөтүлбөй калышы мүмкүн. Ошондуктан изилдөөчү үлгү Museo Omero келүүчүлөрүнүн баарын өкүлчүлүк кылат деп айтпайт.

Киргизүү жана жетишпеген маалыматка мамиле

Булак катышуучуларга катуу четтетүү критерийлерин колдонгон эмес. Толук эмес толтурулган сурамжылоолорду акыркы анализден чыгаруу пландалганы менен, жыйналган 28 сурамжылоонун баары толук бүткөн.

Маалымат чогултуу платформасы

Сурамжылоо Google Forms платформасында даярдалган. Платформа көп варианттуу суроолорду, баалоо шкаласын жана ачык жоопторду бирге колдогону, онлайн жетүү жана көмөкчү технологиялар менен колдонууга жарамдуулукту камсыз кылганы үчүн тандалган.

Сурамжылоо өлчөгөн өлчөмдөр

• Жаш курак жана тиешелүү демографиялык өзгөчөлүктөр,
• жеткиликтүү музей жана көргөзмө тажрыйбасына тааныштык,
• жеткиликтүүлүк каражаттары менен мурдагы тажрыйба,
• зыяраттын жалгыз же башкалар менен жасалышы,
• гид менен же өз алдынча зыярат,
• зыярат узактыгы,
• көркөм чыгармаларды эстеп калуу,
• көргөзмөнүн кайсы элементтери жакшыраак эстелгени,
• көркөм чыгармаларды түшүнүү,
• жеткиликтүүлүк каражаттарынын жана кызматкерлердин жетекчилигинин кабыл алынган пайдасы,
• берилген маалыматтын жетиштүүлүгү,
• каалоого жараша жеке байкоо.

Шкаланын түзүлүшү

Ар түрдүү тажрыйба өлчөөлөрүндө 5 деңгээлдүү баалоолор колдонулган. Жыйынтык таблицаларында “эч”, “чектелүү/аз”, “орто”, “жакшы/көп” жана “мыкты/өтө жогору” сыяктуу деңгээлдер келүүчүнүн өз баасын билдирет.

Бул упайлар сырттан өлчөнгөн объективдүү когнитивдик аткаруу упайлары эмес. Мисалы, “мыкты түшүнүү” жообу — келүүчүнүн өзүн-өзү баалоосу; изилдөөчүнүн көз карандысыз билим тести менен тастыкталган түшүнүү деңгээли эмес.

Статистикалык ыкма

Изилдөөнүн жыйынтыктары пайыздык бөлүштүрүүлөр боюнча сыпаттамалык түрдө билдирилген. Булак p маанилерин, ишеним интервалдарын, эффект өлчөмдөрүн же гипотеза тесттерин бербейт.

Ошондуктан Novice жана Expert топторунун ортосунда байкалган пайыздык айырмалар “байкалган үлгү айырмасы” катары бааланууга тийиш; статистикалык түрдө тастыкталган популяция айырмасы катары эмес.

Мурдагы тажрыйба жана зыярат узактыгы

Эң байкаларлык сыпаттамалык айырмалардын бири зыярат узактыгында көрүнөт. Novice тобунун %90ы 30 мүнөт–1 саат аралыгында калса, Expert тобунун болгону %38,9у ушул аралыкта болгон. Expert тобунда 1–2 саат жана эки сааттан көп категориялардын көбүрөөк көрсөтүлүшү булакта жогорку автономия жана катышуу менен байланышкан үлгү катары талкууланган.

Бирок изилдөө узак зыяраттын себебин өлчөгөн эмес. Тийүү аркылуу изилдөөгө бөлүнгөн убакыттын, көрүлгөн чыгармалардын санынын, топ түзүмүнүн, бош убакыттын, жеке кызыгуунун же башка факторлордун салымын бөлүп көрсөтүүгө болбойт.

Эстеп калуу жыйынтыктары

Көркөм чыгармаларды жалпы эстеп калуунун бөлүштүрүлүшү эки топтун ортосунда айырмаланат; бирок эң күчтүү жалпы жыйынтык кайсы элементтер эстелгени тууралуу суроодо чыгат. Сезимдик өз ара аракеттенүү Novice тобунун %90ы жана Expert тобунун %88,9у тарабынан эстелген элементтердин арасында белгиленген.

Бул табылга изилдөөнүн көп сезимдүү музей чөйрөсүнүн келүүчү тажрыйбасындагы көрүнүктүүлүгүн колдойт. Бирок изилдөө сезимдик өз ара аракеттенүүнү көрүүгө басым жасаган салттуу музей тажрыйбасы менен көзөмөлдөнгөн түрдө салыштырган эмес.

Түшүнүү жыйынтыктары

Novice тобунун %60ы, Expert тобунун %50си чыгармаларды түшүнүү деңгээлин “жакшы” деп баалаган. “Мыкты” жообу тиешелүүлүгүнө жараша %20 жана %27,8 болгон.

Бул маалыматтар эки топто тең жалпы оң өзүн-өзү баалоо бар экенин көрсөтөт; бирок объективдүү билим тести колдонулбагандыктан, келүүчүлөр чындыгында канчалык туура маалымат алганын өлчөбөйт.

Жеткиликтүүлүк каражаттарынын кабыл алынган пайдасы

Жеткиликтүүлүк каражаттары жана кызматкерлердин жетекчилиги чыгармаларды түшүнүү жана жактыруу жагынан эки топто тең оң бааланган. Түшүнүүгө салым боюнча “эч” же “аз” жообун тандаган катышуучу болгон эмес.

Жактыруу жагынан да эки топто “эч” жана “аз” категориялары %0 болгон. Novice тобунда “өтө жогору” жообу %50, Expert тобунда %38,9. Бул үлүш айырмасы формалдуу статистикалык тесттен өткөрүлгөн эмес.

Маалыматтын жетиштүүлүгү

Берилген маалыматты “өтө жогору” деңгээлде жетиштүү деп тапкандардын үлүшү Expert тобунда %50, Novice тобунда %40. Novice тобунда эч ким маалыматты “аз” жетиштүү деп көрсөтпөсө, Expert тобунда бул категория %11,1 болгон. Топтордун көлөмү кичине болгондуктан, бул бөлүштүрүүлөр ашыкча чечмеленбеши керек.

Этикалык дизайн

Сурамжылоо музей зыяраты бүткөндөн кийин жүргүзүлүп, катышуу толугу менен ыктыярдуу болгон жана жеке инсандык маалыматтар чогултулган эмес. Маалыматтар келүүчүнүн брондоосу, байланыш маалыматы же инсандыгы менен байланыштырылган эмес.

Изилдөө эч кандай кийлигишүү жасаган эмес жана катышуучуларга каржылык стимул берген эмес. Булак ушул шарттарга байланыштуу формалдуу этикалык комитеттик кароодон бошотулганын билдирет.

Негизги күчтүү жактар

Изилдөөнүн маанилүү күчтүү жактарынын бири — жеткиликтүүлүк техникалык ылайыктуулук катары гана эмес, келүүчүнүн чыныгы тажрыйбасы аркылуу бааланганы. Курал түшүнүү, эстеп калуу, кабыл алынган пайда жана тажрыйба өлчөмдөрүн бирге карайт.

Экинчи күчтүү жак — сурамжылоо туруктуу форма эмес, маданий контекстке ылайыкташтырыла турган прототип катары иштелип чыккан.

Үчүнчү күчтүү жак — пилоттук колдонуу лабораторияда эмес, чыныгы музей зыяратынан дароо кийин өткөрүлгөн. Ошентип, прототип чыныгы колдонуу агымында сыналган.

Негизги чектөөлөр

Кичине үлгү: Жалпы 28 катышуучу бар; Novice тобу болгону 10 адам.

Self-selection: Сурамжылоого катышуу ыктыярдуу. Көбүрөөк кызыккан же көбүрөөк канааттанган келүүчүлөр изилдөө үлгүсүндө ашыкча көрсөтүлгөн болушу мүмкүн.

Бир учур: Пилоттук колдонуу Museo Tattile Statale Omero музейинде гана жүргүзүлгөн.

Рандомизация жок: Топтор эксперименттик түрдө дайындалбагандыктан, мурдагы тажрыйба жыйынтыктардын себеби экенин көрсөтүүгө болбойт.

Көзөмөлдөнбөгөн тышкы өзгөрмөлөр: Топ түзүмү, келүүчүнүн жеткиликтүү убактысы, жеке артыкчылыктары жана башка контексттик факторлор өлчөнгөн тажрыйбага таасир эткен болушу мүмкүн.

Зыярат узактыгынын булагы бөлүнгөн эмес: Узак зыярат тийүү аркылуу изилдөөдөн, чыгармалардын санынан же башка себептерден келип чыккан-келбегени өлчөнгөн эмес.

Валидация жүргүзүлгөн эмес: Куралдын психометрикалык ишенимдүүлүгү, валиддүүлүгү жана ар башка чөйрөлөрдөгү стандартташтырылышы азырынча аныктала элек.

Сыпаттамалык анализ: Novice–Expert салыштыруулары инференциалдык статистика менен текшерилген эмес.

Топ аныктамасындагы отчет айырмасы: Methods бөлүмүндөгү “эң көп бир / эки же андан көп” классификациясы Discussion бөлүмүндөгү “биринчи тажрыйба / экиден көп тажрыйба” деген сөздөр менен толук дал келбейт.

Келечектеги изилдөө

Автор чоңураак жана ар түрдүү үлгүлөрдө кайталанган колдонмолорду жүргүзүүнү сунуштайт. Жаш курак, майыптык абалы, маданий таржымал жана жеткиликтүү маданий тажрыйбанын ар түрдүүлүгү өзгөчө көбөйтүлүшү керек.

Прототиптин ишенимдүүлүк, стандартташтыруу жана масштабдалуучулук касиеттери изилденип; музейдин ар түрдүү түрлөрүндө жана маданий контексттерде кайра сыналышы керек.

Изилдөө ошондой эле ыкманы кино, санарип медиа жана башка жандуу маданий иш-чараларда колдонууга боло турган transversal жеткиликтүүлүк кайтарым байланыш маалымат түзүмүнө чейин кеңейтүүгө болорун сунуштайт.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түпнуска изилдөө: Designing an Inclusive Prototype for Audience Feedback Collection Evaluation Tool in Cultural Contexts and Live Events: A Case Study at the Museo Tattile Statale Omero.

Автор: Beatrice Moretti.

Мекеме: Department of Humanities, University of Macerata, 62100 Macerata, Italy.

Журнал: Culture.

Басмакана: MDPI.

Том / сан / макала: 2(2), 15.

DOI: 10.3390/culture2020015.

Тапшыруу: 21 февраль 2026.

Ревизия: 14 май 2026.

Кабыл алуу: 14 май 2026.

Жарыялоо: 20 май 2026.

Булак түрү: Рецензияланган, изилдөөчү пилоттук изилдөө жана бир борборлуу маданий чөйрөнүн учурдук изилдөөсү.

Расмий жарыя статусу: MDPI Culture Version of Record.

Лицензия: Creative Commons Attribution (CC BY).

Долбоор контексти: SAFINA VITALITY изилдөө долбоорунун алкагында ACCESSMAP — “design of a flexible system for feedback collection in accessibility to media, entertainment and cultural events”.

Колдонуу жери: Museo Tattile Statale Omero, Ancona, Italy.

Маалымат чогултуу мезгили: апрель жана июнь 2025.

Үлгү: 28 ыктыярдуу келүүчү; self-selected convenience sample.

Топтор: Methods аныктамасы боюнча 10 Novice жана 18 Expert катышуучу.

Маалымат чогултуу: Музей зыяратынан кийин QR код аркылуу анонимдүү Google Forms сурамжылоосу.

Анализ: Изилдөөчү сыпаттамалык пайыздык бөлүштүрүүлөр; формалдуу инференциалдык топтук салыштыруу тесттери билдирилген эмес.

Каржылоо: ACCESSMAP изилдөөсү Italian National Recovery and Resilience Plan (PNRR), Mission 4, Component 2—Investment 1.5 алкагында PNRR ECS00000041 “Innovation, digitalization and sustainability for the diffused economy in Central Italy” долбоору аркылуу European Union—NextGeneration EU тарабынан каржыланган. CUP D83C22000710005.

Institutional Review Board: Маалымат чогултуу анонимдүү, ыктыярдуу жана минималдуу тобокелдиктүү болуп, жеке/сезимтал маалымат же кийлигишүү болбогондуктан этикалык кароо жана жактыруудан баш тартылган.

Informed Consent: Катышуучулар изилдөөнүн максаты жөнүндө кабардар болуп, ыктыярдуу катышкан; маалымат чогултуу толугу менен анонимдүү жүргүзүлгөн.

Маалыматтардын жеткиликтүүлүгү: Изилдөөнүн жыйынтыктарын колдогон чийки маалыматтар автор тарабынан суроо-талап боюнча бериле турганы айтылган.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Автор кызыкчылыктардын кагылышын билдирген эмес. Каржылоочулардын изилдөө дизайнына, маалымат чогултууга, анализге, чечмелөөгө, жазууга же жарыялоо чечимине катыштыгы жок экени белгиленген.

Автордук салымдар: Макала бир авторлуу; булакта өзүнчө CRediT/Author Contributions бөлүмү берилген эмес.

Булак ичиндеги отчеттук эскертүү: Methods бөлүмү Novice тобун акыркы үч жылда эң көп дегенде бир жеткиликтүү зыярат, Expert тобун эки же андан көп зыярат деп аныктайт. Discussion бөлүмүндө болсо Novice үчүн “биринчи тажрыйба”, Expert үчүн “экиден көп тажрыйба” деген сөздөр колдонулат. Бул айырма булакта түшүндүрүлбөгөндүктөн, Verianla аны унчукпай шайкештештирген эмес.

Статистикалык чечмелөө эскертүүсү: Discussion бөлүмүндө пайыздык айырма үчүн “significantly greater” деген сөз колдонулганы менен, булак формалдуу гипотеза тестин же p маанисин билдирбейт. Ошондуктан Verianla макаласы бул айырманы сыпаттамалык үлүш айырмасы катары гана берет.

Негизги чечмелөө чеги: Пилоттук изилдөө куралдын көп сезимдүү музей контекстинде колдонууга жарамдуулугу боюнча алгачкы proof-of-concept сунуштайт; психометрикалык валидацияны, популяцияга жалпылоону же себептик эффектти көрсөтпөйт.