Dermatofitoz, keratin tərkibli dəri və dırnaq toxumalarını zədələyə bilən dermatofit göbələklərlə əlaqəli səthi infeksiyalar üçün işlədilən klinik termindir. Bu tədqiqat ovuc içlərini, barmaq aralarını, ayaq altlarını və dırnaqları əhatə edən geniş yayılmış zədələri olan 45 yaşlı tək bir qadında ağızdan verilən aşağı konsentrasiyalı qida dərəcəli hidrogen peroksid (food-grade hydrogen peroxide, FGHP) ilə müşahidə olunan klinik gedişi bildirən bir hal hesabatıdır. Tədqiqat nəzarətli müalicə sınağı deyil; hazırkı xəstədə dermatofit infeksiyası kultura, birbaşa mikroskopiya və ya histopatologiya ilə təsdiqlənməyib.

Mənbəyə görə xəstə üç aylıq FGHP dövrü daxilində birinci ay gündə üç dəfə 40 mL %0,5 FGHP, ikinci ay gündə üç dəfə 40 mL %1 FGHP və üçüncü ay yenidən gündə üç dəfə 40 mL %0,5 FGHP istifadə edib. Mənbə bu üç aylıq rejimin üç dəfə tətbiq edildiyini və dövrlər arasında bir aylıq müalicəsiz fasilələrin olduğunu bildirir. Ayaq altındakı xoralara əlavə olaraq hər gün mənbənin “off-the-counter” kimi təsvir etdiyi %3 hidrogen peroksid tətbiq olunub. Bu məlumatlar yalnız halın metodunu sənədləşdirir; FGHP istifadəsi üçün doza və ya müalicə tövsiyəsi deyil.

İlk üç aylıq dövrün sonunda distrofik dırnaqların töküldüyü və qaşınmanın dayandığı bildirilib. İkinci dövrdən sonra ovuc içi və barmaq arası zədələrdə aydın klinik yaxşılaşma müşahidə olunub; üçüncü dövrdən sonra ovuc içlərinin görünüşü normallaşıb, paronixiya aradan qalxıb və yeni dırnaqlar əmələ gəlib. Ayaq altındakı tinea pedis zədələrinin müalicə dövrünün sonunda təmizləndiyi, xoraların isə iki ay sonra iz qoymadan sağaldığı bildirilib. İlk %1-lik FGHP dövrünün başlanğıcında qısa müddətli ürəkbulanma qeyd olunub.

Bu nəticələr FGHP ilə klinik yaxşılaşmanın eyni zaman dövründə baş verdiyini göstərir; lakin tək hal dizaynına görə yaxşılaşmanın nə qədərinin oral FGHP-yə, eyni vaxtda tətbiq olunan topikal %3 hidrogen peroksidə, əvvəlki müalicələrə, xəstəliyin təbii gedişinə və ya başqa amillərə aid olduğu müəyyən edilə bilməz. Nəzarət qrupu, randomizasiya, korlaşdırma və ya müqayisəli effektivlik analizi yoxdur.

Ən mühüm metodoloji məhdudiyyət hazırkı xəstədə dermatofitoz diaqnozunun laboratoriya ilə təsdiqlənməməsidir. Xəstə tökülən dırnaqları mikrobioloji müayinə üçün saxlamadığına görə bu halda göbələk hifləri, kultura və ya növ identifikasiyası aparılmayıb. Laboratoriya ilə təsdiqlənmiş infeksiya ayaq xoralarındakı ikincili Pseudomonas aeruginosa infeksiyasıdır; daha əvvəl başqa bir xəstədə göstərilmiş göbələk hifləri bu halın laboratoriya təsdiqi kimi istifadə edilə bilməz.

Mənbənin nəticə cümləsi də sübut sərhədini tam bağlamır: müəlliflər aşağı konsentrasiyalı FGHP-nin potensial faydasına diqqət çəkərkən uyğun dozanın, farmakokinetikanın və təhlükəsizlik profilinin ayrıca araşdırılmalı olduğunu açıq bildirirlər. Buna görə tədqiqat oral hidrogen peroksidin dermatofitoz üçün sübut olunmuş, standart və ya təhlükəsizliyi müəyyən edilmiş müalicə olduğunu göstərmir.

Dermatofitoz, tinea manuum, tinea pedis və tinea unguium nə deməkdir?

Dermatofitoz dermatofit adlanan filamentli göbələklərin keratinlə zəngin səthi toxumaları zədələməsi ilə əlaqəli infeksiyalar qrupudur. Tədqiqat üç anatomik klinik termini birlikdə istifadə edir:

• Tinea manuum: əl və xüsusilə ovuc içi dərisinin dermatofit infeksiyası.
• Tinea pedis: ayaq, ayaq altı və ya barmaq aralarının dermatofit infeksiyası.
• Tinea unguium / onixomikoz: dırnaqların göbələk infeksiyası.

Mənbə tinea manuum üçün quru, qabıqlı və ya tozvari zədələr və qaşınma/yanma; tinea unguium üçün dırnaq yatağından ayrılma, subungual hiperkeratoz, rəng dəyişikliyi və xroniki halda dırnaq distrofiyası kimi ümumi klinik xüsusiyyətləri müzakirə edir. Bu ümumi məlumatlar hazırkı xəstədə hər bir əlamətin ayrıca laboratoriya testi ilə təsdiqləndiyi mənasına gəlmir.

Xəstənin xəstəlik gedişi

Mənbəyə görə xəstəlik təxminən iki il əvvəl sağ ovuc içində ağrılı, qaşınan və qabıqlanan bir zədə ilə başlayıb. Dəri qaralıb və qalınlaşıb; zədə barmaq aralarına, qonşu barmaqlara və daha sonra sağ əlin şəhadət və orta barmaq dırnaqlarına yayılıb.

Təxminən bir ay ərzində sol ovuc da zədələnib. Xəstəliyin başlanmasından üç ay sonra hər iki ayaq altında qaşınma yaranıb; qaşıdıqdan sonra dərinin soyulması və xoralaşma baş verib.

Xəstəxanalarda göbələk törədicisini müəyyən edən laborator müayinə aparılmayıb. Tinea manuum, tinea pedis və tinea unguium diaqnozları klinik görünüş əsasında qoyulub.

Mənbə həmçinin başqa bir dermatologiya mərkəzində palmo-plantar psoriaz differensial diaqnozunun qoyulduğunu və bu diaqnoza yönəlmiş müalicənin də uğursuz olduğunu bildirir. Bu vəziyyət hazırkı halın dəqiq etioloji diaqnozu baxımından əhəmiyyətlidir.

Əvvəlki müalicələr

Xəstənin həyat yoldaşından alınan məlumata görə əvvəllər yeddi gün ərzində 200 mg/gün itraconazole və Daktarin krem istifadə olunub, lakin zədələrin yayılması davam edib. Mənbə bunu əvvəlki antifungal müalicələrin səmərəsizliyi kimi şərh edir.

Bununla belə, tədqiqatda dermatofit növü müəyyən edilməyib və antifungal həssaslıq testi aparılmayıb. Buna görə əvvəlki müalicəyə cavab alınmaması təkbaşına antifungal rezistentliyin sübutu deyil. Müəlliflər rezistent dermatofit ştamını mümkün izahlardan biri kimi müzakirə edirlər.

İyun 2024-də ayaq altı xoralarında ikincili Pseudomonas aeruginosa infeksiyası laboratoriya ilə təsdiqlənib və xəstəyə cotrimoxazole təyin olunub. Bu bakterial infeksiya klinik mənzərənin göbələk mənşəli olduğu fərz edilən komponentindən ayrıca qiymətləndirilməlidir.

Bu Hal Hesabatı Oral FGHP-nin Dermatofitozda Effektiv və Təhlükəsiz Müalicə Olduğunu Sübut Edirmi?

Xeyr. Tədqiqat yalnız bir xəstənin klinik gedişini bildirir; nəzarət qrupu, randomizasiya, korlaşdırma, laboratoriya ilə təsdiqlənmiş başlanğıc və son göbələk ölçümü və ya müqayisəli effektivlik analizi olmadığı üçün oral FGHP-nin dermatofitozu səbəb-nəticə baxımından müalicə etdiyini və ya istifadə olunan dozaların ümumilikdə təhlükəsiz olduğunu sübut edə bilməz. Müəlliflər də uyğun dozanın, farmakokinetikanın və təhlükəsizlik profilinin gələcəkdə ayrıca araşdırılmalı olduğunu qeyd edirlər.

Niyə tək hal səbəb əlaqəsini göstərmir?

Hal hesabatı müəyyən bir xəstədə müəyyən zaman ardıcıllığını ətraflı sənədləşdirə bilər. Bu dizayn gözlənilməz klinik müşahidələrin fərqinə varılması və yeni tədqiqat suallarının yaradılması baxımından dəyərlidir.

Lakin eyni dizayn “müalicə tətbiq edilməsəydi nə olardı?” sualına cavab verə bilməz. Bu əks-faktual müqayisə olmadığından müşahidə edilən yaxşılaşmanın yalnız müalicədən qaynaqlandığını müəyyən etmək mümkün deyil.

Bu halda şərh eyni vaxtda aparılan müdaxilələr səbəbindən də mürəkkəbdir. Oral FGHP ilə yanaşı xoralara gündəlik %3 hidrogen peroksid tətbiq olunub. Bundan əvvəl laboratoriya ilə təsdiqlənmiş Pseudomonas infeksiyası üçün cotrimoxazole istifadə edilib. Buna görə xüsusilə ayaq xoralarının sağalmasını etibarlı şəkildə tək bir müdaxiləyə aid etmək olmaz.

Bu Xəstədə Dermatofitoz Laboratoriya ilə Təsdiqlənibmi?

Xeyr. Hazırkı xəstədə dermatofitoz diaqnozu klinik görünüş əsasında qoyulub; tökülən dırnaqlar xəstə tərəfindən atıldığına görə göbələk kulturası, histopatologiya və ya başqa mikoloji təsdiqləmə aparılmayıb. Mənbədə göbələk hiflərinin histopatoloji olaraq göstərildiyi xəstə müəlliflərin daha əvvəl bildirdiyi fərqli 25 illik onixomikoz halıdır və hazırkı xəstənin laboratoriya təsdiqi deyil.

Klinik yaxşılaşma ilə mikoloji sağalma arasındakı fərq

Klinik yaxşılaşma, görünən zədələrin, qaşınmanın, paronixiyanın və ya dırnaq distrofiyasının geriləməsi kimi xəstə və həkim tərəfindən müşahidə oluna bilən dəyişiklikləri ifadə edir.

Mikoloji sağalma isə göbələk törədicisinin uyğun laboratoriya üsulu ilə artıq aşkar edilməməsi mənasında fərqli sübut səviyyəsidir. Bu tədqiqatda müalicədən sonra mənfi göbələk kulturası, mənfi birbaşa mikroskopiya və ya mənfi histopatoloji qiymətləndirmə aparılmayıb.

Beləliklə, mənbədə müşahidə olunan nəticələr “klinik aradan qalxma/yaxşılaşma” kimi təqdim edilməlidir; hazırkı xəstədə laboratoriya ilə təsdiqlənmiş mikoloji eradikasiya olduğu deyilə bilməz.

Qida dərəcəli hidrogen peroksid bu tədqiqatda nə deməkdir?

Mənbə food-grade hydrogen peroxide (FGHP) terminini stabilizator ehtiva etmədiyini bildirdiyi hidrogen peroksid məhsulu üçün istifadə edir. Tədqiqatda %35 konsentrat FGHP-nin Amerika Birləşmiş Ştatlarındakı kommersiya mənbəyindən alındığı və tədqiqat qrupunun rəhbəri tərəfindən kommersiya içməli suyundan istifadə edilərək %1 və %0,5 məhlullara durulaşdırıldığı bildirilib.

“Qida dərəcəli” adlandırılması bu hal hesabatının həmin məhsulun ağızdan istifadəsi üçün klinik cəhətdən təhlükəsiz dozanı müəyyən etdiyi mənasına gəlmir. Məqalənin nəticə bölməsində belə uyğun dozanın və təhlükəsizlik profilinin araşdırılmalı olduğu bildirilib.

Fenton Reaksiyası Bu Halda Birbaşa Göstərilibmi?

Xeyr. Məqalə Fenton reaksiyasını hidrogen peroksidin mümkün antimikrob təsirini izah edən biokimyəvi mexanizm kimi müzakirə edir; lakin hazırkı xəstədə hidroksil radikalının əmələ gəlməsi, toxumada hidrogen peroksid səviyyəsi, dəmir statusu, göbələk oksidativ zədəsi və ya katalaza/peroksidaza aktivliyi ölçülmədiyinə görə bu mexanizmin haldakı klinik yaxşılaşmanın səbəbi olduğu birbaşa göstərilməyib.

Müəlliflərin mexanizm şərhi nədir?

Müəlliflər endogen hidrogen peroksidin neytrofillər və makrofaqların təbii müdafiə proseslərində rol oynadığını və Fenton reaksiyası ilə güclü oksidləşdirici hidroksil radikallarının əmələ gələ bildiyini müzakirə edirlər.

Məqalənin müzakirəsində normal hüceyrələrin katalaza, peroksidaza və digər antioksidant sistemlərlə oksidativ stressdən daha yaxşı qoruna biləcəyi, bunun əksinə patogenlərin təsirlənə biləcəyi barədə izah təqdim olunur.

Bu izah hazırkı halda ölçülmüş mexanistik nəticə deyil. Tədqiqat oksidativ stress markerlərini, fibroblast funksiyasını, göbələk hüceyrə zədəsini və ya Fenton reaksiyası məhsullarını eksperimental olaraq araşdırmayıb.

Dırnaqların yenidən əmələ gəlməsi necə şərh olunub?

Hazırkı halda dırnaqların təxminən 12 aylıq dövrdə yenidən əmələ gəldiyi bildirilib. Müəlliflər bunu əvvəlki iki FGHP hal hesabatındakı dırnaq regenerasiyası müşahidələri ilə müqayisə edirlər.

Əvvəlki 25 illik xəstəlik tarixçəsi olan xəstədə infeksiyalı dırnaqlar tökülmüş, lakin 18 ayın sonunda yeni dırnaq əmələ gəlməmişdi. Əvvəlki 52 illik halda isə bəzi dırnaqların yenidən əmələ gəldiyi və tam regenerasiyanın təxminən 18 ay sürdüyü bildirilmişdi.

Müəlliflər bu fərqlərin dırnağın germinal mərkəzlərinin dermatofitlərdən daimi və ya müvəqqəti təsirlənməsi ilə əlaqəli ola biləcəyini müzakirə edirlər. Lakin hazırkı tədqiqat dırnaq matriksini histoloji olaraq araşdırmayıb və bu mexanizmi ölçməyib.

Mənbədəki klinik fotoşəkillər nə göstərir?

Mənbənin 5–6-cı səhifələrindəki başlanğıc fotoşəkillər hər iki ovuc içində tünd/qabıqlı zədələri və barmaq arası tutulmanı, əl dırnaqlarındakı dəyişiklikləri, hər iki ayaq altında geniş xora sahələrini və ayaq dırnaqlarında distrofiya/paronixiya görünüşünü göstərir.

7-ci səhifədəki izləmə fotoşəkillərində ovuc səthinin klinik görünüşünün yaxşılaşdığı, barmaq arası zədələrin itdiyi, əl və ayaq dırnaqlarında yeni böyümənin olduğu və ayaq altı xoralarının görünən şəkildə sağaldığı göstərilir.

Bu klinik fotoşəkillər real xəstəyə aid müşahidə sübutudur. Verianla bunların generativ oxşarlarını yaratmır; süni “əvvəl/sonra xəstə” təsviri mənbənin real klinik sübutunu əvəz edə bilməz.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

FGHP-nin hazırlanması

Mənbədə istifadə olunan konsentrat FGHP %35 kimi bildirilib. Bu konsentrat məhsul tədqiqat qrupunun rəhbəri tərəfindən kommersiya içməli suyu ilə durulaşdırılaraq %1 və %0,5 məhlullar hazırlanıb.

Mənbə durulaşdırmanın laboratoriya keyfiyyət nəzarətini, son məhlulların analitik H₂O₂ konsentrasiyasının təsdiqini, pH dəyərlərini, saxlama temperaturunu və ya hazırlandıqdan sonrakı stabillik müddətini bildirmir.

Mənbədə bildirilən əsas oral tətbiq dövrü

Bu üç aylıq quruluş mənbədə bir FGHP müalicə dövrü/course kimi müəyyən edilir.

Üç əsas dövr və müalicəsiz fasilələr

Birinci üç aylıq dövrdən sonra bir ay FGHP verilməyib. Daha sonra ikinci üç aylıq dövr tətbiq olunub və yenə bir aylıq müalicəsiz müddət saxlanılıb. Ardınca üçüncü üç aylıq dövr tətbiq olunub.

Mənbə bu əsas proqramı ümumilikdə doqquz aylıq FGHP tətbiqi və iki aylıq müalicəsiz fasilə, yəni cəmi təxminən 11 aylıq izləmə/müalicə dövrü kimi təsvir edir.

Bununla belə, metod bölməsi dermatofitoz tam sağaldıqdan iki ay sonra qalan dermatofitləri təmizləmək məqsədilə bir dördüncü dövr də tətbiq olunduğunu bildirir. Dördüncü dövrün müddəti və əvvəlki üç aylıq rejimlə tam eyni olub-olmadığı ayrıca açıqlanmayıb.

Eyni vaxtda topikal tətbiq

Oral tətbiqlə yanaşı mənbə ayaq altındakı nekrotik və Pseudomonas ilə yoluxmuş xoralara gündəlik %3 “off-the-counter” hidrogen peroksid tətbiq olunduğunu bildirir.

Bu eyni vaxtlı müdaxilə xüsusilə ayaq altı xoralarının və səthi zədələrin sağalmasını oral FGHP-dən müstəqil qiymətləndirməyi çətinləşdirir.

Xəstə necə izlənib?

Mənbə xəstənin irəliləyişinin telefon danışıqları və həyat yoldaşı ilə aparılan WhatsApp yazışmaları vasitəsilə yaxından izlənildiyini bildirir. Xəstə Noyabr 2025-də tədqiqatçılar tərəfindən yenidən fiziki olaraq qiymətləndirilib.

Mənbə standartlaşdırılmış dermatoloji bal, kor qiymətləndirici, zədə sahəsinin ölçülməsi, qaşınma şkalası, fotoqrafik qiymətləndirmə sistemi və ya təsdiqlənmiş xəstə-bildirimli nəticə şkalası bildirmir.

İlk əsas dövrün sonunda bildirilən nəticələr

• Distrofik dırnaqların töküldüyü bildirildi.
• Qaşınmanın dayandığı bildirildi.
• Xəstə ümumilikdə özünü daha yaxşı hiss etdiyini ifadə etdi.
• Tökülən dırnaqlar xəstə tərəfindən atıldığına görə planlaşdırılmış mikrobioloji müayinə aparıla bilmədi.

İkinci əsas dövrün sonundakı klinik gediş

Mənbə ovuc dərisinin əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdığını və normal rənginə qayıtmağa başladığını, barmaq arası zədələrin də yaxşılaşmaqda olduğunu bildirir.

Üçüncü əsas dövrdən sonra bildirilən nəticələr

Üçüncü dövr tamamlandıqdan təxminən bir ay sonra, İyul 2025 ətrafında ovuc içlərinin görünüşünün normallaşdığı, palmar xətlərin yenidən aydınlaşdığı və barmaq arası zədələrin tam sağaldığı bildirilib.

Sağ əlin şəhadət və orta barmaq dırnaqlarının yenidən əmələ gəldiyi və paronixiyanın aradan qalxdığı bildirilib. Ayaq barmaqlarında da paronixiya və barmaq arası zədələrin aradan qalxdığı və yeni dırnaqların əmələ gəldiyi qeyd olunub.

Tinea pedis kimi şərh edilən klinik zədələrin müalicə dövrünün sonunda itdiyi, ayaq altı xoralarının isə təxminən iki ay sonra iz qoymadan bağlandığı bildirilib.

Arzuolunmaz təsir

Mənbədə aydın şəkildə bildirilən arzuolunmaz hadisə ilk müalicə dövrünün ikinci ayında %1 FGHP istifadəsinin ilk bir neçə dozasından sonra yaranan qısa müddətli ürəkbulanmadır.

Müəlliflər ürəkbulanmanın soyuq su içildikdən sonra keçdiyini bildirirlər. Bununla belə, tədqiqat müalicə zamanı ardıcıl biokimya, hematologiya, oksidativ stress, mədə-bağırsaq qiymətləndirilməsi və ya farmakokinetik təhlükəsizlik monitorinqi bildirmir.

Müalicədən yeddi ay sonrakı biokimyəvi nəticələr

Vahid qeydi: Yuxarıdakı vahidlər mənbə Cədvəl 1-də çap olunduğu formada saxlanılıb. Verianla mənbə cədvəlindəki mümkün vahid problemlərini səssizcə düzəltmir.

Müalicədən yeddi ay sonrakı hematoloji nəticələr

Laboratoriya nəticələrində mənbədaxili uyğunsuzluq

Məqalənin mətn hissəsi müalicə bitdikdən yeddi ay sonrakı müayinələrdə yüksəlmiş globulin istisna olmaqla qan sayımı, urea-elektrolitlər, kreatinin, ionlaşmış kalsium və qaraciyər funksiyası testlərinin istinad intervalında olduğunu bildirir.

Bununla belə, məqalənin öz cədvəllərində Cl⁻ 114 göstərilən 96–108 intervalından yuxarı; Hb 11,2 göstərilən 11,5–15,0 intervalından aşağı; HCT %30,7 göstərilən %35–40 intervalından aşağı və RBC 3,43 göstərilən 3,8–5,0 intervalından aşağıdır. Globulin 38,9 ilə 20–35 intervalından yuxarıdır.

Beləliklə, “yalnız globulin istinad intervalından kənarda idi” ifadəsi mənbə cədvəlləri ilə tam uyğun gəlmir. Verianla hansı klinik şərhin doğru olması lazım olduğunu mənbənin adından yenidən müəyyən etmir, yalnız daxili uyğunsuzluğu görünən edir.

Gec dövr laboratoriya testi təhlükəsizliyi sübut edirmi?

Müalicə bitdikdən yeddi ay sonra götürülmüş tək laboratoriya paneli həmin tarixdə ölçülən dəyərlər barədə məlumat verir. Tədqiqat müalicədən əvvəl eyni həcmdə başlanğıc laboratoriya cədvəli, hər doza dövründə ardıcıl laboratoriya monitorinqi və ya müalicə zamanı farmakokinetik ölçmə təqdim etmir.

Buna görə gec dövr paneli müalicə zamanı heç bir müvəqqəti biokimyəvi və ya hematoloji dəyişiklik baş vermədiyini göstərə bilməz və istifadə olunan oral FGHP rejiminin ümumi təhlükəsizlik profilini müəyyən edə bilməz.

Tədqiqatın dəstəklədiyi və dəstəkləmədiyi nəticələr

Tədqiqatın güclü tərəfləri

• Uzun müddət izlənmiş ətraflı klinik hal gedişi təqdim olunub.
• Ovuc içi, dırnaq və ayaq zədələrinin başlanğıc və izləmə fotoşəkilləri dərc olunub.
• Oral tətbiqin konsentrasiyası, həcmi və zaman ardıcıllığı əsas mətndə bildirilib.
• Qısa müddətli ürəkbulanma kimi müşahidə olunan arzuolunmaz təsir ayrıca qeyd olunub.
• Müalicədən sonrakı biokimya və hematologiya cədvəlləri dərc olunub.
• Müəlliflər hazırkı halın göbələk etiologiyasının laboratoriya ilə təsdiqlənə bilməməsini açıq şəkildə əsas məhdudiyyət kimi qəbul ediblər.
• Uyğun doza və təhlükəsizlik üçün əlavə farmakokinetik tədqiqatların lazım olduğu açıq ifadə olunub.

Tədqiqatın əsas məhdudiyyətləri

• Nümunə yalnız bir xəstədir.
• Nəzarət və ya müqayisə qrupu yoxdur.
• Randomizasiya və korlaşdırma yoxdur.
• Hazırkı xəstədə dermatofitoz laboratoriya ilə təsdiqlənməyib.
• Başlanğıcda göbələk kulturası, birbaşa mikroskopiya və ya göbələk növünün identifikasiyası bildirilməyib.
• Müalicənin sonunda mikoloji sağalma testi aparılmayıb.
• Tökülən dırnaqlar xəstə tərəfindən atıldığına görə planlaşdırılmış mikrobioloji müayinə aparıla bilməyib.
• Oral FGHP ilə birlikdə ayaq altı xoralarına %3 topikal hidrogen peroksid tətbiq olunub.
• Daha əvvəl laboratoriya ilə təsdiqlənmiş Pseudomonas infeksiyası üçün cotrimoxazole istifadə olunub.
• Əvvəlki antifungallara cavab alınmasa da antifungal rezistentlik testi aparılmayıb.
• Klinik yaxşılaşma üçün standartlaşdırılmış xəstəlik balı və ya kor foto qiymətləndirməsi istifadə edilməyib.
• Müalicə zamanı ardıcıl farmakokinetik və ya sistematik toksiklik monitorinqi bildirilməyib.
• Laboratoriya paneli müalicə bitdikdən yeddi ay sonra götürülüb.
• Müəlliflərin laboratoriya nəticələrini xülasə edən cümləsi öz Cədvəl 1–2 istinad intervalları ilə tam uyğun gəlmir.
• Xülasə üç dövr bildirdiyi halda metod bölməsində daha sonra əlavə dördüncü dövr mövcuddur.
• Dördüncü dövrün müddəti və ümumi FGHP istifadə müddətinə necə daxil edildiyi aydın deyil.
• Fenton reaksiyası və normal hüceyrələrin qorunmasına dair bioloji izahlar bu xəstədə birbaşa ölçülməyib.

Gələcək tədqiqat ehtiyacı

Müəlliflərin öz nəticə bölməsində vurğuladığı əsas ehtiyac FGHP üçün farmakokinetik tədqiqatın aparılması, uyğun dozanın müəyyənləşdirilməsi və təhlükəsizlik profilinin araşdırılmasıdır.

Hazırkı hal hesabatının irəli sürdüyü klinik hipotezin daha güclü sınaqdan keçirilməsi üçün həmçinin etioloji olaraq təsdiqlənmiş xəstələr, başlanğıc və müalicə sonu mikoloji ölçmələr, uyğun müqayisə qrupları və sistematik təhlükəsizlik monitorinqi lazım olacaq. Bu cümlə hazırkı hal hesabatının sübut sərhədinin metodoloji izahıdır; tədqiqatda belə nəzarətli sınaq aparılmayıb.

Tədqiqatın əsas elmi mesajı

Bu məqalənin müdafiə oluna bilən əsas mesajı “hidrogen peroksid dermatofitozu müalicə edir” deyil. Mənbə geniş yayılmış əl, ayaq və dırnaq zədələri olan tək bir xəstədə aşağı konsentrasiyalı oral FGHP istifadə olunan dövrdə aydın klinik aradan qalxma və dırnaq yenilənməsinin müşahidə edildiyini bildirən hal hesabatıdır.

Bu müşahidə yeni nəzarətli tədqiqatlar üçün hipotez yarada bilər. Lakin hazırkı xəstədə göbələk diaqnozunun laboratoriya ilə təsdiqlənməməsi, eyni vaxtda topikal hidrogen peroksid istifadəsi, nəzarət qrupunun olmaması və təhlükəsiz dozanın müəyyən edilməməsi səbəbindən effektivlik və təhlükəsizlik barədə ümumiləşdirmə aparıla bilməz.

Mənbə və Metod Qeydi

Özgün başlıq: The Response of Extensive Fungal Infections of the Soles of Feet, Palms, and Nails to Low-Dose Food-Grade Hydrogen Peroxide: A Case Report

Müəlliflər: Seth Ayettey; Albert Amoah; Mary Ayettey-Adamafio; Emmanuel Tagoe; Hannah Ayettey; Hector Addo; Ruth Ayettey Brew; Isabella Quakyi; Richard Cheng.

Məsul müəllif: Seth Ayettey.

Bərabər töhfə: Mənbədə bərabər birinci müəlliflik və ya bərabər töhfə bəyanı yoxdur.

Qurum 1: Department of Anatomy, University of Ghana Medical School, College of Health Sciences, University of Ghana, Accra, Ghana.

Qurum 2: Department of Medicine and Therapeutics, University of Ghana Medical School, College of Health Sciences, University of Ghana, Accra, Ghana.

Qurum 3: Dental and Maxillofacial Department, Korle Bu Teaching Hospital, Accra, Ghana.

Qurum 4: Department of Medical Laboratory Sciences, School of Biomedical and Allied Health Sciences, College of Health Sciences, University of Ghana, Accra, Ghana.

Qurum 5: National Radiotherapy Oncology and Nuclear Medicine Centre, Korle Bu Teaching Hospital, Accra, Ghana.

Qurum 6: Department of Obstetrics and Gynaecology, Holy Family Hospital, Techiman, Ghana.

Qurum 7: Department of Biological Environmental and Occupational Health Sciences, School of Public Health, College of Health Sciences, University of Ghana, Accra, Ghana.

Qurum 8: Cheng Integrative Health Centre, Columbia, South Carolina, USA.

Jurnal: Acta Microbiologica Hellenica.

Nəşriyyat: MDPI, Hellenic Society for Microbiology adından.

Mənbə növü: Case Report — bir xəstəyə aid klinik hal hesabatı.

Biblioqrafik qeyd: Acta Microbiologica Hellenica, 2026, 71(4), Article 41.

DOI: 10.3390/amh71040041

Rəsmi qeyd: MDPI / Acta Microbiologica Hellenica, DOI 10.3390/amh71040041.

Nəşr zaman xətti: Received: 16 Sentyabr 2026; Accepted: 6 Oktyabr 2026; Published: 12 Oktyabr 2026.

Academic Editor: Georgia Vrioni.

Resenziya statusu: Acta Microbiologica Hellenica özünü beynəlxalq resenziyalı açıq girişli tibbi mikrobiologiya jurnalı kimi təqdim edir. İncelənən sənəd dərc olunmuş Case Report-dur.

Lisenziya: Creative Commons Attribution — CC BY.

Preprint statusu: İncelənən mənbə dərc olunmuş jurnal məqaləsidir; mənbədə ayrıca preprint identifikatoru göstərilməyib.

Xəstə: 45 yaşlı qadın; ovuc içlərini, barmaq aralarını, əl/ayaq dırnaqlarını və hər iki ayaq altını əhatə edən klinik zədələr.

Diaqnostik sərhəd: Hazırkı xəstədə dermatofitoz klinik görünüşə əsasən müəyyənləşdirilib; göbələk törədicisi laboratoriya ilə təsdiqlənməyib.

Təsdiqlənmiş yanaşı infeksiya: Ayaq altı xoralarında Pseudomonas aeruginosa laboratoriya ilə təsdiqlənib.

Əvvəlki müalicələr: Mənbə itraconazole 200 mg/gün yeddi gün, Daktarin krem və Pseudomonas üçün cotrimoxazole istifadəsini bildirir.

FGHP mənbəyi: %35 qida dərəcəli hidrogen peroksid stok məhlulu kommersiya ABŞ mənbəyindən əldə edilib; %1 və %0,5 məhlullar tədqiqat qrupunun rəhbəri tərəfindən kommersiya içməli suyu ilə hazırlanıb.

Əsas oral rejim: Birinci ay gündə üç dəfə 40 mL %0,5 FGHP; ikinci ay gündə üç dəfə 40 mL %1 FGHP; üçüncü ay gündə üç dəfə 40 mL %0,5 FGHP. Mənbə bunu bir üç aylıq dövr kimi müəyyən edir.

Əsas dövr sayı: Mənbə xülasədə və əsas proqramda üç dövr və dövrlər arasında iki ədəd bir aylıq müalicəsiz fasilə bildirir.

Əlavə dördüncü dövr: Metod mətni dermatofitoz tam sağaldıqdan iki ay sonra qalıq dermatofitləri təmizləmək məqsədilə dördüncü dövrün də tətbiq olunduğunu bildirir. Dördüncü dövrün təfərrüatı və ümumi doqquz aylıq tətbiq hesabı ilə əlaqəsi aydın deyil.

Eyni vaxtda topikal tətbiq: Ayaq altındakı nekrotik/Pseudomonas ilə yoluxmuş xoralara gündəlik %3 hidrogen peroksid.

İzləmə: Telefon danışıqları və xəstənin həyat yoldaşı ilə WhatsApp ünsiyyəti; Noyabr 2025-də tədqiqatçılar tərəfindən yenidən qiymətləndirmə.

Əsas klinik nəticə: Mənbə distrofik dırnaqların tökülməsini, qaşınmanın bitməsini, əl/ayaq zədələrinin klinik olaraq aradan qalxmasını, paronixiyanın geriləməsini və yeni dırnaq əmələ gəlməsini bildirir.

Xora nəticəsi: Tinea pedis kimi təsvir edilən klinik zədələrin müalicə sonunda təmizləndiyi, ayaq altı xoralarının iki ay sonra iz qoymadan sağaldığı bildirilib.

Arzuolunmaz hadisə: İlk əsas dövrün %1 FGHP istifadə olunan ikinci ayında ilk bir neçə dozla əlaqəli qısa müddətli ürəkbulanma.

Laboratoriya izləməsi: Müalicə bitdikdən yeddi ay sonra biokimya və hematologiya paneli.

Laboratoriya mənbədaxili uyğunsuzluğu: Mətn yüksəlmiş globulin xaricindəki dəyərlərin istinad intervalında olduğunu bildirsə də mənbə cədvəllərindəki istinad intervallarına görə Cl⁻, Hb, HCT və RBC də istinad xaricindədir.

Fenton reaksiyası sərhədi: Fenton reaksiyası məqalənin mexanistik müzakirəsidir; hazırkı xəstədə reaksiya məhsulları və ya əlaqəli biokimyəvi yol birbaşa ölçülməyib.

Nəzarət qrupu: Yoxdur.

Randomizasiya: Yoxdur.

Korlaşdırma: Yoxdur.

Formal statistik analiz: Yoxdur; tədqiqat tək hal hesabatıdır.

Mikoloji başlanğıc/son nəticə təsdiqi: Hazırkı xəstədə yoxdur.

Etika komitəsi: Mənbə xəstənin vəziyyətinin kritik və həyat üçün təhlükəli olması səbəbilə etik təsdiqin tələb edilmədiyini bildirir.

Məlumatlandırılmış razılıq: Xəstədən razılıq alınıb; imzalanmış razılığın redaktə olunmuş bəyanının MDPI-yə təqdim edildiyi bildirilib.

Maliyyələşdirmə: Tədqiqat xarici maliyyələşdirmə almayıb.

Maraqlar toqquşması: Müəlliflər maraqlar toqquşması bildirməyiblər.

Məlumatların əlçatanlığı: Mənbə tədqiqat məlumatlarının məqalə mətnində tam təqdim edildiyini bildirir.

Müəllif töhfələri — Methodology: Seth Ayettey, Albert Amoah, Mary Ayettey-Adamafio, Emmanuel Tagoe, Hannah Ayettey, Hector Addo, Ruth Ayettey Brew, Isabella Quakyi və Richard Cheng.

Investigation: Seth Ayettey.

Resources: Seth Ayettey və Albert Amoah.

Data curation: Seth Ayettey, Albert Amoah, Mary Ayettey-Adamafio, Emmanuel Tagoe, Hannah Ayettey, Hector Addo, Ruth Ayettey Brew və Isabella Quakyi.

Writing — original draft: Seth Ayettey və Albert Amoah.

Writing — review & editing: Seth Ayettey, Albert Amoah, Mary Ayettey-Adamafio, Emmanuel Tagoe, Hannah Ayettey, Hector Addo, Ruth Ayettey Brew, Isabella Quakyi və Richard Cheng.

Əsas şərh sərhədi: Bu hal hesabatı araşdırılmalı klinik müşahidə təqdim edir. Oral FGHP-nin dermatofitozda sübut olunmuş effektivliyini, optimal dozasını və ya ümumi təhlükəsizlik profilini müəyyən etmir və tibbi istifadə təlimatı kimi şərh olunmamalıdır.