Dermatofitoz — keratin saqlovchi teri va tirnoq to‘qimalarini zararlashi mumkin bo‘lgan dermatofit zamburug‘lar bilan bog‘liq yuzaki infeksiyalar uchun qo‘llanadigan klinik atama. Ushbu tadqiqot kaftlar, barmoqlar oralig‘i, oyoq taglari va tirnoqlarni qamrab olgan keng tarqalgan zararlanishlari bo‘lgan 45 yoshli bitta ayolda og‘iz orqali berilgan past konsentratsiyali oziq-ovqat darajasidagi vodorod peroksidi (food-grade hydrogen peroxide, FGHP) fonida kuzatilgan klinik kechishni bayon qiluvchi holat hisobotidir. Tadqiqot nazoratli davolash sinovi emas; ushbu bemordagi dermatofit infeksiyasi kultura, to‘g‘ridan-to‘g‘ri mikroskopiya yoki gistopatologiya bilan tasdiqlanmagan.
Manbaga ko‘ra, bemor uch oylik FGHP sikli doirasida birinchi oy 40 mL %0,5 FGHPni kuniga uch marta, ikkinchi oy 40 mL %1 FGHPni kuniga uch marta va uchinchi oy yana 40 mL %0,5 FGHPni kuniga uch marta qo‘llagan. Manba ushbu uch oylik rejim uch marta takrorlanganini va sikllar orasida bir oylik davolashsiz tanaffuslar bo‘lganini bildiradi. Oyoq tagidagi yaralarga qo‘shimcha ravishda har kuni manbada “off-the-counter” deb ta’riflangan %3 vodorod peroksidi surtilgan. Bu ma’lumotlar faqat holat metodini hujjatlashtiradi; ular FGHPdan foydalanish uchun doza yoki davolash tavsiyasi emas.
Birinchi uch oylik sikl yakunida distrofik tirnoqlar tushgani va qichishish to‘xtagani xabar qilingan. Ikkinchi sikldan so‘ng kaft va barmoqlar oralig‘idagi zararlanishlarda yaqqol klinik yaxshilanish kuzatilgan; uchinchi sikldan keyin kaftlar ko‘rinishi me’yorga qaytgan, paronixiya yo‘qolgan va yangi tirnoqlar o‘sgan. Oyoq tagidagi tinea pedis zararlanishlari davolash davri oxirida yo‘qolgani, yaralar esa ikki oy o‘tib iz qoldirmasdan bitgani xabar qilingan. Birinchi %1lik FGHP davrining boshida qisqa muddatli ko‘ngil aynishi qayd etilgan.
Ushbu natijalar FGHP qo‘llangan davr bilan klinik yaxshilanish bir vaqt oralig‘ida yuz berganini ko‘rsatadi; biroq bitta holat dizayni sababli yaxshilanishning qanchasi oral FGHPga, bir vaqtda qo‘llangan topikal %3 vodorod peroksidiga, avvalgi davolashlarga, kasallikning tabiiy kechishiga yoki boshqa omillarga bog‘liq ekanini aniqlab bo‘lmaydi. Nazorat guruhi, randomizatsiya, ko‘r qilish yoki qiyosiy samaradorlik tahlili mavjud emas.
Eng muhim metodologik cheklov — ushbu bemordagi dermatofitoz tashxisi laboratoriya bilan tasdiqlanmaganidir. Bemor tushgan tirnoqlarni mikrobiologik tekshiruv uchun saqlamaganligi sababli mazkur holatda zamburug‘ gifalari, kultura yoki tur identifikatsiyasi bajarilmagan. Laboratoriya bilan tasdiqlangan infeksiya oyoq yaralaridagi ikkilamchi Pseudomonas aeruginosa infeksiyasidir; avvalgi boshqa bir bemorda ko‘rsatilgan zamburug‘ gifalari ushbu holatning laboratoriya tasdig‘i sifatida ishlatilishi mumkin emas.
Manbaning xulosa jumlasi ham dalil chegarasini to‘liq yopmaydi: mualliflar past konsentratsiyali FGHPning potensial foydasiga e’tibor qaratish bilan birga, mos doza, farmakokinetika va xavfsizlik profilini alohida o‘rganish zarurligini ochiq ta’kidlaydi. Shu sababli tadqiqot oral vodorod peroksidi dermatofitoz uchun isbotlangan, standart yoki xavfsizligi belgilangan davolash ekanini ko‘rsatmaydi.
Dermatofitoz, tinea manuum, tinea pedis va tinea unguium nimani anglatadi?
Dermatofitoz — dermatofit deb ataladigan ipsimon zamburug‘larning keratinga boy yuzaki to‘qimalarni zararlashi bilan bog‘liq infeksiyalar guruhidir. Tadqiqot uchta anatomik klinik atamani birgalikda qo‘llaydi:
- Tinea manuum: qo‘l va ayniqsa kaft terisining dermatofit infeksiyasi.
- Tinea pedis: oyoq, oyoq tagi yoki barmoqlar oralig‘ining dermatofit infeksiyasi.
- Tinea unguium / onixomikoz: tirnoqlarning zamburug‘li infeksiyasi.
Manba tinea manuum uchun quruq, qipiqlanuvchi yoki kukunsimon zararlanishlar va qichishish/achishish; tinea unguium uchun tirnoq yotog‘idan ajralish, subungual giperkeratoz, rang o‘zgarishi va surunkali holatda tirnoq distrofiyasi kabi umumiy klinik xususiyatlarni muhokama qiladi. Bu umumiy ma’lumotlar ushbu bemorda har bir topilma alohida laboratoriya testi bilan tasdiqlanganini anglatmaydi.
Bemor kasalligining kechishi
Manbaga ko‘ra, kasallik taxminan ikki yil avval o‘ng kaftda og‘riqli, qichishadigan va qipiqlanadigan zararlanish bilan boshlangan. Teri qorayib, qalinlashgan; zararlanish barmoqlar oralig‘iga, qo‘shni barmoqlarga va keyinchalik o‘ng qo‘lning ko‘rsatkich hamda o‘rta barmoq tirnoqlariga tarqalgan.
Taxminan bir oy ichida chap kaft ham zararlangan. Kasallik boshlanganidan uch oy o‘tib ikkala oyoq tagida ham qichishish paydo bo‘lgan; qashishdan keyin teri ko‘chishi va yaralanish yuz bergan.
Shifoxonalarda zamburug‘ qo‘zg‘atuvchisini aniqlovchi laboratoriya tekshiruvi o‘tkazilmagan. Tinea manuum, tinea pedis va tinea unguium tashxislari klinik ko‘rinish asosida qo‘yilgan.
Manba yana boshqa bir dermatologiya markazida palmo-plantar psoriaz differensial tashxisi qo‘yilgani va shu tashxisga qaratilgan davolash ham muvaffaqiyatsiz bo‘lganini bildiradi. Bu holat mazkur bemorning aniq etiologik tashxisi nuqtai nazaridan muhimdir.
Avvalgi davolashlar
Bemorning turmush o‘rtog‘idan olingan ma’lumotga ko‘ra, avval yetti kun davomida 200 mg/kun itraconazole va Daktarin krem qo‘llangan, biroq zararlanishlarning tarqalishi davom etgan. Manba buni avvalgi antifungal davolashlarning samarasizligi sifatida talqin qiladi.
Shu bilan birga, tadqiqotda dermatofit turi aniqlanmagan va antifungal sezuvchanlik testi o‘tkazilmagan. Shu sababli avvalgi davolashga javob bo‘lmagani o‘z-o‘zicha antifungal rezistentlik dalili emas. Mualliflar rezistent dermatofit shtammini mumkin bo‘lgan izohlardan biri sifatida muhokama qiladi.
Iyun 2024da oyoq tagi yaralarida ikkilamchi Pseudomonas aeruginosa infeksiyasi laboratoriya bilan tasdiqlangan va bemorga cotrimoxazole buyurilgan. Ushbu bakterial infeksiya klinik manzaraning zamburug‘li deb taxmin qilingan qismidan alohida baholanishi kerak.
Ushbu Holat Hisoboti Oral FGHP Dermatofitozda Samarali va Xavfsiz Davolash Ekanini Isbotlaydimi?
Yo‘q. Tadqiqot faqat bitta bemorning klinik kechishini bayon qiladi; nazorat guruhi, randomizatsiya, ko‘r qilish, laboratoriya bilan tasdiqlangan zamburug‘li boshlang‘ich va yakuniy o‘lchov yoki qiyosiy samaradorlik tahlili mavjud emasligi sababli oral FGHP dermatofitozni sababiy tarzda davolashini yoki qo‘llangan dozalar umuman xavfsiz ekanini isbotlay olmaydi. Mualliflar ham mos doza, farmakokinetika va xavfsizlik profilini kelajakda alohida o‘rganish zarurligini ta’kidlaydi.
Nega bitta holat sababiylikni ko‘rsatmaydi?
Holat hisoboti muayyan bemorda muayyan vaqt ketma-ketligini batafsil hujjatlashtirishi mumkin. Bunday dizayn kutilmagan klinik kuzatuvlarni aniqlash va yangi tadqiqot savollarini shakllantirish nuqtai nazaridan qimmatlidir.
Biroq ayni dizayn “davolash qo‘llanmaganida nima bo‘lardi?” degan savolga javob bera olmaydi. Ushbu kontrfaktual taqqoslash bo‘lmagani sababli kuzatilgan yaxshilanish faqat davolash natijasi ekanini aniqlab bo‘lmaydi.
Bu holatda talqin bir vaqtda bajarilgan aralashuvlar sababli yanada murakkab. Oral FGHP bilan birga yaralarga har kuni %3 vodorod peroksidi qo‘llangan. Bundan oldin laboratoriya bilan tasdiqlangan Pseudomonas infeksiyasi uchun cotrimoxazole ishlatilgan. Shu sababli ayniqsa oyoq yaralarining bitishini ishonchli tarzda bitta aralashuvga ajratib bo‘lmaydi.
Ushbu Bemordagi Dermatofitoz Laboratoriya Bilan Tasdiqlanganmi?
Yo‘q. Ushbu bemordagi dermatofitoz tashxisi klinik ko‘rinish asosida qo‘yilgan; tushgan tirnoqlar bemor tomonidan tashlab yuborilgani sababli zamburug‘ kulturasi, gistopatologiya yoki boshqa mikologik tasdiqlash bajarilmagan. Manbada zamburug‘ gifalari gistopatologik tarzda ko‘rsatilgan bemor mualliflar avval xabar qilgan boshqa 25 yillik onixomikoz holatidir va ushbu bemorning laboratoriya tasdig‘i emas.
Klinik yaxshilanish bilan mikologik tuzalish o‘rtasidagi farq
Klinik yaxshilanish ko‘rinadigan zararlanishlar, qichishish, paronixiya yoki tirnoq distrofiyasining kamayishi kabi bemor va shifokor kuzata oladigan o‘zgarishlarni anglatadi.
Mikologik tuzalish esa zamburug‘ qo‘zg‘atuvchisi mos laboratoriya usuli bilan endi aniqlanmasligini bildiruvchi boshqa dalil darajasidir. Ushbu tadqiqotda davolashdan keyin manfiy zamburug‘ kulturasi, manfiy to‘g‘ridan-to‘g‘ri mikroskopiya yoki manfiy gistopatologik baholash o‘tkazilmagan.
Shuning uchun manbada kuzatilgan natijalar “klinik yo‘qolish/yaxshilanish” sifatida ifodalanishi kerak; ushbu bemorda laboratoriya bilan tasdiqlangan mikologik eradikatsiya bo‘lgan deb aytib bo‘lmaydi.
Oziq-ovqat darajasidagi vodorod peroksidi ushbu tadqiqotda nimani anglatadi?
Manba food-grade hydrogen peroxide (FGHP) atamasini stabilizator saqlamasligi aytilgan vodorod peroksidi mahsuloti uchun qo‘llaydi. Tadqiqotda %35 konsentrlangan FGHP Amerika Qo‘shma Shtatlaridagi tijoriy manbadan olingani va tadqiqot guruhi rahbari tomonidan tijoriy ichimlik suvi bilan %1 va %0,5 eritmalargacha suyultirilgani bildirilgan.
“Oziq-ovqat darajasi” degan nom ushbu holat hisobotida mazkur mahsulotning og‘iz orqali qo‘llash uchun klinik jihatdan xavfsiz dozasi aniqlanganini anglatmaydi. Maqolaning xulosa bo‘limida ham mos doza va xavfsizlik profilini o‘rganish zarurligi aytilgan.
Fenton Reaksiyasi Ushbu Holatda Bevosita Ko‘rsatilganmi?
Yo‘q. Maqola Fenton reaksiyasini vodorod peroksidining ehtimoliy antimikrob ta’sirini tushuntiruvchi biokimyoviy mexanizm sifatida muhokama qiladi; biroq ushbu bemorda gidroksil radikali hosil bo‘lishi, to‘qimadagi vodorod peroksidi darajasi, temir holati, zamburug‘ning oksidativ zarari yoki katalaza/peroksidaza faolligi o‘lchanmagani sababli bu mexanizm holatdagi klinik yaxshilanishning sababi ekani bevosita ko‘rsatilmagan.
Mualliflarning mexanizmga oid talqini qanday?
Mualliflar endogen vodorod peroksidi neytrofillar va makrofaglarning tabiiy himoya jarayonlarida rol o‘ynashini va Fenton reaksiyasi orqali kuchli oksidlovchi gidroksil radikallari hosil bo‘lishi mumkinligini muhokama qiladi.
Maqolaning muhokama qismida normal hujayralar katalaza, peroksidaza va boshqa antioksidant tizimlar orqali oksidativ stressdan yaxshiroq himoyalanishi, aksincha patogenlar zararlanishi mumkinligi haqida izoh berilgan.
Bu izoh ushbu holatda o‘lchangan mexanistik natija emas. Tadqiqot oksidativ stress markerlari, fibroblast funksiyasi, zamburug‘ hujayra zarari yoki Fenton reaksiyasi mahsulotlarini eksperimental ravishda tekshirmagan.
Tirnoqlarning qayta o‘sishi qanday talqin qilingan?
Ushbu holatda tirnoqlar taxminan 12 oylik davr ichida qayta o‘sgani bildirilgan. Mualliflar buni avvalgi ikki FGHP holat hisobotidagi tirnoq regeneratsiyasi kuzatuvlari bilan taqqoslaydi.
Avvalgi 25 yillik kasallik tarixi bo‘lgan bemorda infeksiyalangan tirnoqlar tushgan, ammo 18 oy yakunida yangi tirnoq o‘smagan. Avvalgi 52 yillik holatda esa ayrim tirnoqlar qayta o‘sgani va to‘liq regeneratsiya taxminan 18 oy davom etgani bildirilgan.
Mualliflar bu farqlar tirnoqning germinal markazlari dermatofitlardan doimiy yoki vaqtinchalik zararlanishi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkinligini muhokama qiladi. Biroq ushbu tadqiqot tirnoq matritsasini gistologik tekshirmagan va bu mexanizmni o‘lchamagan.
Manbadagi klinik fotosuratlar nimani ko‘rsatadi?
Manbaning 5–6-betlaridagi boshlang‘ich fotosuratlar ikki kaftdagi to‘q/qipiqlanuvchi zararlanishlar va barmoqlar oralig‘ining zararlanishini, qo‘l tirnoqlaridagi o‘zgarishlarni, ikkala oyoq tagidagi keng yara sohalarini hamda oyoq tirnoqlaridagi distrofiya/paronixiya ko‘rinishini ko‘rsatadi.
7-betdagi kuzatuv fotosuratlarida kaft yuzasining klinik ko‘rinishi yaxshilangani, barmoqlar oralig‘idagi zararlanishlar yo‘qolgani, qo‘l va oyoq tirnoqlarida yangi o‘sish paydo bo‘lgani va oyoq tagi yaralari ko‘rinadigan tarzda bitgani ko‘rsatiladi.
Ushbu klinik fotosuratlar haqiqiy bemorga oid kuzatuv dalilidir. Verianla ularning generativ o‘xshashlarini yaratmaydi; sun’iy “oldin/keyin bemor” tasviri manbaning haqiqiy klinik dalilini almashtira olmaydi.
Tadqiqot Usuli va Natijalari
FGHPni tayyorlash
Manbada qo‘llangan konsentrlangan FGHP %35 deb ko‘rsatilgan. Ushbu konsentrlangan mahsulot tadqiqot guruhi rahbari tomonidan tijoriy ichimlik suvi bilan suyultirilib, %1 va %0,5 eritmalar tayyorlangan.
Manba suyultirishning laboratoriya sifat nazoratini, yakuniy eritmalardagi analitik H₂O₂ konsentratsiyasini tasdiqlashni, pH qiymatlarini, saqlash haroratini yoki tayyorlangandan keyingi barqarorlik muddatini xabar qilmaydi.
Manbada bildirilgan asosiy oral qo‘llash sikli
| Davr | Manbada bildirilgan qo‘llash | Tez-tezligi | Qo‘shimcha shart |
|---|---|---|---|
| 1. oy | 40 mL %0,5 FGHP | Kuniga uch marta | Manba “och qoringa” qo‘llanganini bildiradi |
| 2. oy | 40 mL %1 FGHP | Kuniga uch marta | Qisqa muddatli ko‘ngil aynishi shu davrning dastlabki dozalarida qayd etilgan |
| 3. oy | 40 mL %0,5 FGHP | Kuniga uch marta | Uch oylik siklning oxirgi oyi |
Ushbu uch oylik tuzilma manbada bitta FGHP davolash sikli/course sifatida ta’riflanadi.
Uchta asosiy sikl va davolashsiz tanaffuslar
Birinchi uch oylik sikldan keyin bir oy FGHP berilmagan. Keyin ikkinchi uch oylik sikl qo‘llangan va yana bir oylik davolashsiz davr qoldirilgan. Shundan so‘ng uchinchi uch oylik sikl bajarilgan.
Manba ushbu asosiy dastur jami to‘qqiz oylik FGHP qo‘llash va ikki oylik davolashsiz tanaffus, ya’ni umumiy taxminan 11 oylik kuzatuv/davolash davridan iborat ekanini ta’riflaydi.
Biroq metod bo‘limi dermatofitoz to‘liq tuzalganidan ikki oy o‘tib qolgan dermatofitlarni yo‘qotish maqsadida yana bir to‘rtinchi sikl ham qo‘llanganini bildiradi. To‘rtinchi siklning davomiyligi va avvalgi uch oylik rejim bilan aynan bir xil bo‘lgan-bo‘lmagani alohida tushuntirilmagan.
Bir vaqtdagi topikal qo‘llash
Oral qo‘llash bilan birga manba oyoq tagidagi nekrotik va Pseudomonas bilan infeksiyalangan yaralarga har kuni %3 “off-the-counter” vodorod peroksidi qo‘llanganini bildiradi.
Ushbu bir vaqtdagi aralashuv ayniqsa oyoq tagi yaralari va yuzaki zararlanishlarning bitishini oral FGHPdan mustaqil baholashni qiyinlashtiradi.
Bemor qanday kuzatilgan?
Manba bemorning rivojlanishi telefon qo‘ng‘iroqlari va uning turmush o‘rtog‘i bilan WhatsApp yozishmalari orqali yaqindan kuzatilganini bildiradi. Bemor Noyabr 2025da tadqiqotchilar tomonidan yana jismoniy ko‘rikdan o‘tkazilgan.
Manba standartlashtirilgan dermatologik ball, ko‘r baholovchi, zararlanish maydoni o‘lchovi, qichishish shkalasi, fotografik ball tizimi yoki tasdiqlangan bemor-xabar bergan natija shkalasini keltirmaydi.
Birinchi asosiy sikl oxirida bildirilgan natijalar
- Distrofik tirnoqlar tushgani bildirildi.
- Qichishish to‘xtagani bildirildi.
- Bemor umuman o‘zini yaxshiroq his qilganini aytdi.
- Tushgan tirnoqlar bemor tomonidan tashlab yuborilgani sababli rejalashtirilgan mikrobiologik tekshiruv bajarilmadi.
Ikkinchi asosiy sikl oxiridagi klinik kechish
Manba kaft terisi sezilarli darajada yaxshilangani va tabiiy rangiga qayta boshlagani, barmoqlar oralig‘idagi zararlanishlar ham tuzalib borayotganini bildiradi.
Uchinchi asosiy sikldan keyin bildirilgan natijalar
Uchinchi sikl yakunlanganidan taxminan bir oy o‘tib, Iyul 2025 atrofida kaft ko‘rinishi me’yorga qaytgani, palmar chiziqlar yana aniq ko‘rina boshlagani va barmoqlar oralig‘idagi zararlanishlar to‘liq tuzalgani bildirilgan.
O‘ng qo‘lning ko‘rsatkich va o‘rta barmoq tirnoqlari qayta o‘sgani va paronixiya yo‘qolgani xabar qilingan. Oyoq barmoqlarida ham paronixiya va barmoqlar oralig‘idagi zararlanishlar yo‘qolgani hamda yangi tirnoqlar o‘sgani bildirilgan.
Tinea pedis deb talqin qilingan klinik zararlanishlar davolash davri oxirida yo‘qolgani, oyoq tagi yaralari esa taxminan yana ikki oy o‘tib iz qoldirmasdan yopilgani bildirilgan.
Nojo‘ya ta’sir
Manbada aniq qayd etilgan nojo‘ya hodisa — birinchi davolash siklining ikkinchi oyida %1 FGHP qo‘llashning dastlabki bir necha dozasidan so‘ng yuzaga kelgan qisqa muddatli ko‘ngil aynishidir.
Mualliflar ko‘ngil aynishi sovuq suv ichilgandan keyin o‘tganini bildiradi. Biroq tadqiqot davolash paytida ketma-ket biokimyo, gematologiya, oksidativ stress, gastrointestinal baholash yoki farmakokinetik xavfsizlik monitoringini xabar qilmaydi.
Davolashdan yetti oy keyingi biokimyoviy natijalar
| Test | Natija | Manbadagi referens oralig‘i | Manba oralig‘iga ko‘ra holat |
|---|---|---|---|
| Na⁺ | 147 mmol/L | 35–150 | Oraliq ichida |
| K⁺ | 4,4 mmol/L | 3,5–5,5 | Oraliq ichida |
| Cl⁻ | 114 mmol/L | 96–108 | Manba oralig‘idan yuqori |
| Ca²⁺ | 1,26 mmol/L | 1,12–1,42 | Oraliq ichida |
| Mochevina | 2,3 mmol/L | 1,7–8,3 | Oraliq ichida |
| Kreatinin | 89,7 mmol/L | 50,0–105,0 | Oraliq ichida |
| Protein | 80,8 mmol/L | 60,0–85,0 | Oraliq ichida |
| Albumin | 41,9 mmol/L | 35,0–53,0 | Oraliq ichida |
| Globulin | 38,9 mmol/L | 20,0–35,0 | Manba oralig‘idan yuqori |
| ALT | 20,7 mmol/L | 5,0–45,0 | Oraliq ichida |
| AST | 22,8 mmol/L | 3,0–37,0 | Oraliq ichida |
| ALP | 145,4 mmol/L | 55,0–306,0 | Oraliq ichida |
| GGT | 22,4 mmol/L | 1,0–39,0 | Oraliq ichida |
| Umumiy bilirubin | 7,9 mmol/L | 6,0–20,0 | Oraliq ichida |
| To‘g‘ridan-to‘g‘ri bilirubin | 2,6 mmol/L | 0,0–9,0 | Oraliq ichida |
| Bilvosita bilirubin | 5,3 mmol/L | 0,0–12,0 | Oraliq ichida |
Birlik izohi: Yuqoridagi birliklar manba Jadval 1da chop etilgan ko‘rinishda saqlandi. Verianla manba jadvalidagi ehtimoliy birlik muammolarini jim tarzda tuzatmaydi.
Davolashdan yetti oy keyingi gematologik natijalar
| Test | Natija | Manbadagi referens oralig‘i | Manba oralig‘iga ko‘ra holat |
|---|---|---|---|
| Hb | 11,2 g/dL | 11,5–15,0 | Manba oralig‘idan past |
| HCT | %30,7 | %35,0–40,0 | Manba oralig‘idan past |
| MCV | 89,3 fL | 82,0–100,0 | Oraliq ichida |
| MCHC | 37,0 g/L | 37,0–54,0 | Quyi chegarada |
| WBC | 3,81 × 109/L | 3,5–9,5 | Oraliq ichida |
| RBC | 3,43 × 1012/L | 3,8–5,0 | Manba oralig‘idan past |
| Platelet | 280 × 109/L | 150–450 | Oraliq ichida |
Laboratoriya natijalaridagi manba ichki nomuvofiqligi
Maqolaning matn qismi davolash tugaganidan yetti oy keyingi tekshiruvlarda ko‘tarilgan globulindan tashqari qon tahlili, mochevina-elektrolitlar, kreatinin, ionlashgan kalsiy va jigar funksiyasi testlari referens oralig‘ida bo‘lganini bildiradi.
Biroq maqolaning o‘z jadvallarida Cl⁻ 114 ko‘rsatilgan 96–108 oralig‘idan yuqori; Hb 11,2 ko‘rsatilgan 11,5–15,0 oralig‘idan past; HCT %30,7 ko‘rsatilgan %35–40 oralig‘idan past va RBC 3,43 ko‘rsatilgan 3,8–5,0 oralig‘idan past. Globulin 38,9 bilan 20–35 oralig‘idan yuqori.
Shu bois “faqat globulin referensdan tashqarida edi” degan jumla manba jadvallari bilan to‘liq mos kelmaydi. Verianla qaysi klinik talqin to‘g‘ri bo‘lishi kerakligini manba nomidan qayta belgilamaydi, faqat ichki nomuvofiqlikni ko‘rinadigan qiladi.
Kech davrdagi laboratoriya testi xavfsizlikni isbotlaydimi?
Davolash tugaganidan yetti oy keyin olingan bitta laboratoriya paneli o‘sha sanadagi o‘lchangan qiymatlar haqida ma’lumot beradi. Tadqiqot davolashdan oldin xuddi shunday qamrovdagi boshlang‘ich laboratoriya jadvali, har bir doza davrida ketma-ket laboratoriya kuzatuvi yoki davolash paytida farmakokinetik o‘lchovlarni bermaydi.
Shu sababli kech davr paneli davolash paytida hech qanday vaqtinchalik biokimyoviy yoki gematologik o‘zgarish yuz bermaganini ko‘rsata olmaydi va qo‘llangan oral FGHP rejimining umumiy xavfsizlik profilini belgilay olmaydi.
Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan va qo‘llab-quvvatlamaydigan xulosalar
| Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydi | Tadqiqot qo‘llab-quvvatlamaydi |
|---|---|
| Bitta bemorda oral FGHP va bir vaqtda topikal HP qo‘llangan davrda yaqqol klinik yaxshilanish kuzatilgan. | Oral FGHP kuzatilgan yaxshilanishning yagona yoki aniq sababi ekani. |
| Distrofik tirnoqlar tushgani va keyinchalik yangi tirnoqlar o‘sgani klinik tarzda hujjatlashtirilgan. | FGHP tirnoq regeneratsiya markazlarini bevosita qayta faollashtirgani isbotlangani. |
| Kaft, barmoqlar oralig‘i va oyoq zararlanishlarining ko‘rinishi kuzatuv fotosuratlarida yaxshilangan. | Ushbu bemorda boshlanish va yakunda dermatofitlar laboratoriyada aniqlanib, yo‘q qilingani. |
| Qisqa muddatli ko‘ngil aynishi qayd etilgan. | Qo‘llangan oral rejimning uzoq muddatli umumiy xavfsizligi belgilanganligi. |
| Davolash tugaganidan yetti oy keyin biokimyo va gematologiya paneli bajarilgan. | Davolash davomida hech qanday tizimli o‘zgarish bo‘lmagani isbotlangani. |
| Mualliflar Fenton reaksiyasini ehtimoliy ta’sir izohi sifatida muhokama qiladi. | Ushbu bemorda Fenton reaksiyasi davolash mexanizmi sifatida bevosita o‘lchangani. |
| Oyoq yaralari keyinchalik klinik jihatdan yopilgan. | Yara bitishi faqat oral FGHPga bog‘liq ekani. |
| Manba yangi nazoratli tadqiqotlar uchun gipoteza yaratadigan holat kuzatuvini taqdim etadi. | FGHP dermatofitoz uchun standart davolash sifatida tavsiya qilinishi mumkinligi. |
Tadqiqotning kuchli tomonlari
- Uzoq muddat kuzatilgan batafsil klinik holat kechishi taqdim etilgan.
- Kaft, tirnoq va oyoq zararlanishlarining boshlang‘ich va kuzatuv fotosuratlari chop etilgan.
- Oral qo‘llashning konsentratsiyasi, hajmi va vaqt ketma-ketligi asosiy matnda bildirilgan.
- Qisqa muddatli ko‘ngil aynishi kabi kuzatilgan nojo‘ya ta’sir alohida qayd etilgan.
- Davolashdan keyingi biokimyo va gematologiya jadvallari chop etilgan.
- Mualliflar ushbu holatning zamburug‘ etiologiyasi laboratoriya bilan tasdiqlanmaganini asosiy cheklov sifatida ochiq tan olgan.
- Mos doza va xavfsizlik uchun qo‘shimcha farmakokinetik tadqiqotlar zarurligi ochiq aytilgan.
Tadqiqotning asosiy cheklovlari
- Namuna faqat bitta bemordan iborat.
- Nazorat yoki taqqoslash guruhi yo‘q.
- Randomizatsiya va ko‘r qilish yo‘q.
- Ushbu bemordagi dermatofitoz laboratoriya bilan tasdiqlanmagan.
- Boshlanishida zamburug‘ kulturasi, to‘g‘ridan-to‘g‘ri mikroskopiya yoki zamburug‘ turini aniqlash xabar qilinmagan.
- Davolash oxirida mikologik tuzalish testi o‘tkazilmagan.
- Tushgan tirnoqlar bemor tomonidan tashlab yuborilgani sababli rejalashtirilgan mikrobiologik tekshiruv bajarilmagan.
- Oral FGHP bilan birga oyoq tagi yaralariga %3 topikal vodorod peroksidi qo‘llangan.
- Avval laboratoriya bilan tasdiqlangan Pseudomonas infeksiyasi uchun cotrimoxazole ishlatilgan.
- Avvalgi antifungallarga javob bo‘lmagan bo‘lsa-da, antifungal rezistentlik testi o‘tkazilmagan.
- Klinik yaxshilanish uchun standartlashtirilgan kasallik balli yoki ko‘r fotografik baholash qo‘llanmagan.
- Davolash vaqtida ketma-ket farmakokinetik yoki tizimli toksiklik monitoringi xabar qilinmagan.
- Laboratoriya paneli davolash tugaganidan yetti oy keyin olingan.
- Mualliflarning laboratoriya natijalarini umumlashtirgan jumlasi o‘zining Jadval 1–2 referens oraliqlari bilan to‘liq mos emas.
- Xulosa uch siklni bildiradi, metod bo‘limida esa keyinroq qo‘shimcha to‘rtinchi sikl mavjud.
- To‘rtinchi siklning davomiyligi va jami FGHP qo‘llash muddatiga qanday kiritilgani aniq emas.
- Fenton reaksiyasi va normal hujayralarning himoyalanishiga oid biologik izohlar ushbu bemorda bevosita o‘lchanmagan.
Kelajakdagi tadqiqot ehtiyoji
Mualliflar o‘z xulosa bo‘limida ta’kidlagan asosiy ehtiyoj — FGHP uchun farmakokinetik tadqiqot o‘tkazish, mos dozani aniqlash va xavfsizlik profilini o‘rganishdir.
Ushbu holat hisobotidan kelib chiqqan klinik gipotezani kuchliroq sinash uchun etiologik tasdiqlangan bemorlar, boshlang‘ich va davolashdan keyingi mikologik o‘lchovlar, mos taqqoslash guruhlari va tizimli xavfsizlik monitoringi ham zarur bo‘ladi. Bu jumla mazkur holat hisobotining dalil chegarasini metodologik jihatdan izohlaydi; tadqiqotda bunday nazoratli sinov o‘tkazilmagan.
Tadqiqotning asosiy ilmiy xabari
Ushbu maqolaning himoya qilinishi mumkin bo‘lgan asosiy xabari “vodorod peroksidi dermatofitozni davolaydi” degani emas. Manba qo‘l, oyoq va tirnoqlarda keng tarqalgan zararlanishlari bo‘lgan bitta bemorda past konsentratsiyali oral FGHP qo‘llangan davrda yaqqol klinik yo‘qolish va tirnoq yangilanishi kuzatilganini bildiruvchi holat hisobotidir.
Ushbu kuzatuv yangi nazoratli tadqiqotlar uchun gipoteza yaratishi mumkin. Biroq ushbu bemorda zamburug‘ tashxisi laboratoriya bilan tasdiqlanmagani, bir vaqtda topikal vodorod peroksidi qo‘llangani, nazorat guruhi yo‘qligi va xavfsiz doza aniqlanmagani sababli samaradorlik va xavfsizlikni umumlashtirib bo‘lmaydi.
Manba va Usul Haqida Izoh
Asl sarlavha: The Response of Extensive Fungal Infections of the Soles of Feet, Palms, and Nails to Low-Dose Food-Grade Hydrogen Peroxide: A Case Report
Mualliflar: Seth Ayettey; Albert Amoah; Mary Ayettey-Adamafio; Emmanuel Tagoe; Hannah Ayettey; Hector Addo; Ruth Ayettey Brew; Isabella Quakyi; Richard Cheng.
Mas’ul muallif: Seth Ayettey.
Teng hissa: Manbada teng birinchi mualliflik yoki teng hissa bayonoti mavjud emas.
Muassasa 1: Department of Anatomy, University of Ghana Medical School, College of Health Sciences, University of Ghana, Accra, Ghana.
Muassasa 2: Department of Medicine and Therapeutics, University of Ghana Medical School, College of Health Sciences, University of Ghana, Accra, Ghana.
Muassasa 3: Dental and Maxillofacial Department, Korle Bu Teaching Hospital, Accra, Ghana.
Muassasa 4: Department of Medical Laboratory Sciences, School of Biomedical and Allied Health Sciences, College of Health Sciences, University of Ghana, Accra, Ghana.
Muassasa 5: National Radiotherapy Oncology and Nuclear Medicine Centre, Korle Bu Teaching Hospital, Accra, Ghana.
Muassasa 6: Department of Obstetrics and Gynaecology, Holy Family Hospital, Techiman, Ghana.
Muassasa 7: Department of Biological Environmental and Occupational Health Sciences, School of Public Health, College of Health Sciences, University of Ghana, Accra, Ghana.
Muassasa 8: Cheng Integrative Health Centre, Columbia, South Carolina, USA.
Jurnal: Acta Microbiologica Hellenica.
Nashriyot: MDPI, Hellenic Society for Microbiology nomidan.
Manba turi: Case Report — bitta bemorga oid klinik holat hisoboti.
Bibliografik qayd: Acta Microbiologica Hellenica, 2026, 71(4), Article 41.
DOI: 10.3390/amh71040041
Rasmiy qayd: MDPI / Acta Microbiologica Hellenica, DOI 10.3390/amh71040041.
Nashr vaqt chizig‘i: Received: 16 Sentyabr 2026; Accepted: 6 Oktyabr 2026; Published: 12 Oktyabr 2026.
Academic Editor: Georgia Vrioni.
Taqriz holati: Acta Microbiologica Hellenica o‘zini xalqaro taqrizdan o‘tuvchi ochiq kirishli tibbiy mikrobiologiya jurnali sifatida ta’riflaydi. Ko‘rib chiqilgan hujjat nashr etilgan Case Report hisoblanadi.
Litsenziya: Creative Commons Attribution — CC BY.
Preprint holati: Ko‘rib chiqilgan manba nashr etilgan jurnal maqolasidir; manbada alohida preprint identifikatori ko‘rsatilmagan.
Bemor: 45 yoshli ayol; kaftlar, barmoqlar oralig‘i, qo‘l/oyoq tirnoqlari va ikkala oyoq tagini qamrab olgan klinik zararlanishlar.
Tashxis chegarasi: Ushbu bemordagi dermatofitoz klinik ko‘rinish asosida aniqlangan; zamburug‘ qo‘zg‘atuvchisi laboratoriya bilan tasdiqlanmagan.
Tasdiqlangan hamroh infeksiya: Oyoq tagi yaralarida Pseudomonas aeruginosa laboratoriya bilan tasdiqlangan.
Avvalgi davolashlar: Manba itraconazole 200 mg/kun yetti kun, Daktarin krem va Pseudomonas uchun cotrimoxazole qo‘llanganini bildiradi.
FGHP manbai: %35 oziq-ovqat darajasidagi vodorod peroksidi stok eritmasi tijoriy AQSh manbasidan olingan; %1 va %0,5 eritmalar tadqiqot guruhi rahbari tomonidan tijoriy ichimlik suvi bilan tayyorlangan.
Asosiy oral rejim: Birinchi oy 40 mL %0,5 FGHP kuniga uch marta; ikkinchi oy 40 mL %1 FGHP kuniga uch marta; uchinchi oy 40 mL %0,5 FGHP kuniga uch marta. Manba buni bitta uch oylik sikl deb ta’riflaydi.
Asosiy sikllar soni: Manba xulosa va asosiy dasturda uch sikl hamda sikllar orasida ikkita bir oylik davolashsiz tanaffusni bildiradi.
Qo‘shimcha to‘rtinchi sikl: Metod matni dermatofitoz to‘liq tuzalganidan ikki oy keyin qoldiq dermatofitlarni yo‘qotish maqsadida yana to‘rtinchi sikl qo‘llanganini bildiradi. To‘rtinchi sikl tafsilotlari va jami to‘qqiz oylik qo‘llash hisobiga munosabati aniq emas.
Bir vaqtdagi topikal qo‘llash: Oyoq tagidagi nekrotik/Pseudomonas bilan infeksiyalangan yaralarga har kuni %3 vodorod peroksidi.
Kuzatuv: Telefon qo‘ng‘iroqlari va bemorning turmush o‘rtog‘i bilan WhatsApp aloqasi; Noyabr 2025da tadqiqotchilar tomonidan qayta baholash.
Asosiy klinik natija: Manba distrofik tirnoqlar tushgani, qichishish tugagani, qo‘l/oyoq zararlanishlari klinik jihatdan yo‘qolgani, paronixiya kamaygani va yangi tirnoqlar o‘sganini bildiradi.
Yara natijasi: Tinea pedis deb ta’riflangan klinik zararlanishlar davolash oxirida yo‘qolgani, oyoq tagi yaralari esa ikki oy keyin iz qoldirmasdan bitgani bildirilgan.
Nojo‘ya hodisa: Birinchi asosiy siklning %1 FGHP qo‘llangan ikkinchi oyida dastlabki bir necha doza bilan bog‘liq qisqa muddatli ko‘ngil aynishi.
Laboratoriya kuzatuvi: Davolash tugaganidan yetti oy keyin biokimyo va gematologiya paneli.
Laboratoriya manba ichki nomuvofiqligi: Matn ko‘tarilgan globulindan boshqa qiymatlar referens oralig‘ida ekanini bildirsa-da, manba jadvallaridagi referens oraliqlarga ko‘ra Cl⁻, Hb, HCT va RBC ham referensdan tashqarida.
Fenton reaksiyasi chegarasi: Fenton reaksiyasi maqolaning mexanistik muhokamasidir; ushbu bemorda reaksiya mahsulotlari yoki tegishli biokimyoviy yo‘l bevosita o‘lchanmagan.
Nazorat guruhi: Yo‘q.
Randomizatsiya: Yo‘q.
Ko‘r qilish: Yo‘q.
Formal statistik tahlil: Yo‘q; tadqiqot bitta holat hisobotidir.
Mikologik boshlang‘ich/yakuniy tasdiq: Ushbu bemorda yo‘q.
Etika qo‘mitasi: Manba bemorning holati kritik va hayot uchun xavfli bo‘lgani sababli etik tasdiq talab qilinmaganini bildiradi.
Xabardor rozilik: Bemordan rozilik olingan; imzolangan rozilikning tahrirlangan bayonoti MDPIga taqdim etilgani bildirilgan.
Moliyalashtirish: Tadqiqot tashqi moliyalashtirish olmagan.
Manfaatlar to‘qnashuvi: Mualliflar manfaatlar to‘qnashuvini bildirmagan.
Ma’lumotlar mavjudligi: Manba tadqiqot ma’lumotlari maqola matnida to‘liq taqdim etilganini bildiradi.
Muallif hissalari — Methodology: Seth Ayettey, Albert Amoah, Mary Ayettey-Adamafio, Emmanuel Tagoe, Hannah Ayettey, Hector Addo, Ruth Ayettey Brew, Isabella Quakyi va Richard Cheng.
Investigation: Seth Ayettey.
Resources: Seth Ayettey va Albert Amoah.
Data curation: Seth Ayettey, Albert Amoah, Mary Ayettey-Adamafio, Emmanuel Tagoe, Hannah Ayettey, Hector Addo, Ruth Ayettey Brew va Isabella Quakyi.
Writing — original draft: Seth Ayettey va Albert Amoah.
Writing — review & editing: Seth Ayettey, Albert Amoah, Mary Ayettey-Adamafio, Emmanuel Tagoe, Hannah Ayettey, Hector Addo, Ruth Ayettey Brew, Isabella Quakyi va Richard Cheng.
Asosiy talqin chegarasi: Ushbu holat hisoboti o‘rganilishi kerak bo‘lgan klinik kuzatuvni taqdim etadi. Oral FGHPning dermatofitozda isbotlangan samaradorligi, optimal dozasi yoki umumiy xavfsizlik profilini belgilamaydi va tibbiy qo‘llash ko‘rsatmasi sifatida talqin qilinmasligi kerak.
Izoh qoldiring
E-pochta manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy maydonlar * bilan belgilangan