Kindik tizimchasi anomaliyalari (umbilical cord abnormalities; UCA) kindik tizimchasining uzunligi, o‘ralishi, birikishi, mexanik siqilishi, yallig‘lanishli zararlanishi yoki Wharton jeli tuzilishidagi makroskopik yoxud mikroskopik buzilishlarni qamrab oluvchi struktur anomaliyalar guruhidir. Ushbu tizimli sharh UCA-lar bilan umbilikal tomir tromboemboliyasi (umbilical vascular thromboembolism; UVTE) o‘rtasidagi bog‘liqlikni baholagan. PRISMA yondashuvi bilan beshta elektron ma’lumot manbasi qidirilgan, protokol PROSPERO-da ro‘yxatdan o‘tkazilgan va ko‘rib chiqilgan 1105 yozuvdan 12 tadqiqot sharhga kiritilgan. Ushbu 12 tadqiqot 3 retrospektiv kohort tadqiqoti, 3 holatlar seriyasi va 6 holat bayonidan iborat.

Kiritilgan tadqiqotlar 1983–2025 davrini qamrab oladi. Jami 126 UVTE holatining 84 tasida kamida bitta kindik tizimchasi anomaliyasi qayd etilgan. Takrorlangan anomaliyalar qatoriga striktura, giperkoiling, haddan tashqari qisqa yoki uzun kindik tizimchasi, velamentoz yoki furkat insert­siya, bo‘yin atrofidagi kindik tizimchasi, funisitis, haqiqiy tugun va Wharton jeli anomaliyalari kiradi. Biroq bir holatning o‘zida bir nechta kindik tizimchasi anomaliyasi uchrashi mumkinligi sababli bu toifa sonlari bir-biridan mustaqil bemorlar soni sifatida qo‘shilmasligi kerak.

Sharh g‘ayritabiiy o‘ralish, striktura, kindik tizimchasining g‘ayritabiiy uzunligi, haqiqiy tugun va yo‘ldoshga g‘ayritabiiy birikish kabi UCA-lar umbilikal tomir trombozi bilan qayta-qayta birgalikda xabar qilinganini ko‘rsatadi. Shunga qaramay, tadqiqot dizaynlarining geterogenligi, kichik namunalar, holat bayonlarining ko‘pligi, diagnostik mezonlardagi farqlar va cheklangan qiyosiy ma’lumotlar tufayli meta-tahlil o‘tkazilmagan. Umumiy dalil ishonchliligi past–o‘rta darajada bo‘lib, natijalar sababiylik dalili emas, balki gipoteza yaratishga xizmat qiluvchi bog‘liqlik sifatida baholanishi kerak.

Kindik tizimchasi yo‘ldoshni homila bilan bog‘laydigan va homila o‘sishi uchun zarur kislorod hamda oziqa moddalarini tashishga vositachilik qiladigan hayotiy tuzilmadir. Tizimchaning normal anatomik tuzilishi qon tomirlarini tashqi mexanik ta’sirlardan himoya qiladi va tomirlarning yo‘ldosh bilan homila o‘rtasida yetarli qon oqimini saqlashiga imkon beradi. Tizimchaning uzunligi, o‘ralishi, tomirlar atrofidagi Wharton jeli, yo‘ldoshga kirish shakli va mexanik taranglik ushbu qon aylanish tizimining fizik xususiyatlarini belgilaydi.

Manba tadqiqotda UCA tushunchasi keng talqin qilingan. Giperkoiling yoki gipokoiling, haqiqiy tugunlar, striktura yoki torsiya, bo‘yin yoki tana atrofida kindik tizimchasining o‘ralishi, qisqa tizimcha, uzun tizimcha, velamentoz, marginal yoki furkat insert­siya, funisitis va Wharton jeli buzilishlari ko‘rib chiqilgan anomaliyalar qatoriga kiradi.

Kindik Tizimchasi Anomaliyalari bilan Tromboz O‘rtasida Qanday Bog‘liqlik Topildi?

Sharhda ko‘rib chiqilgan 126 umbilikal tomir tromboemboliyasi holatining 84 tasida bir yoki bir nechta kindik tizimchasi anomaliyasi qayd etilgan; eng ko‘p takrorlangan toifalar orasida striktura, giperkoiling, haddan tashqari qisqa yoki uzun tizimcha, bo‘yin atrofidagi tizimcha, funisitis va haqiqiy tugun bor. Ammo tadqiqotlarning aksariyati kichik kuzatuv seriyalari yoki holat bayonlaridan iborat bo‘lgani sababli bu birgalikda uchrash ma’lum bir anomaliyaning trombozga qancha sababiy xavf qo‘shishini miqdoriy jihatdan isbotlamaydi.

Umbilikal tomir tromboemboliyasi nimani anglatadi?

Umbilikal tomir tromboemboliyasi (UVTE) kindik tizimchasidagi umbilikal arteriya yoki venalarda tromb hosil bo‘lishini qamrab oluvchi tomir tiqilishi holatidir. Umbilikal arteriya trombozi (umbilical artery thrombosis; UAT) aynan arteriyada rivojlanadigan trombozni anglatadi. Manba venoz va arterial trombozlar turli kombinatsiyalarda uchrashi mumkinligini va ayrim tadqiqot seriyalarida venoz zararlanish yaqqol bo‘lganini ko‘rsatadi.

Virchow uchligi kindik tizimchasi trombozi uchun nega muhim?

Manba tromboz hosil bo‘lishini tushuntiruvchi umumiy doira sifatida Virchow uchligiga murojaat qiladi: qon oqimining stazi, endoteliy shikastlanishi yoki disfunksiyasi va giperkoagulyatsiya. Kindik tizimchasining haddan tashqari uzun yoki qisqa bo‘lishi, kuchli o‘ralish, torsiya, striktura, haqiqiy tugun yoki g‘ayritabiiy insert­siya kabi anatomik xususiyatlar tomirga mexanik bosim berishi yoki oqimni buzishi mumkin. Bu holat nazariy jihatdan staz komponentini kuchaytirishi mumkin. Intrauterin yallig‘lanish va funisitis esa endoteliy faollashuvi bilan bog‘liq boshqa yo‘l sifatida muhokama qilingan.

Ushbu mexanizmlar biologik jihatdan ma’noli bo‘lsa-da, tizimli sharhning o‘zi mexanik siqilish yoki yallig‘lanish har bir holatda trombozga bevosita sabab bo‘lishini eksperimental ravishda ko‘rsatmaydi. Manba holatlar va kuzatuv tadqiqotlari ma’lumotlarini sintez qiladi.

Haddan tashqari o‘ralish va striktura

Kindik tizimchasining fiziologik spiral tuzilishi egiluvchanlik va mexanik chidamlilik beradi. Aksincha, haddan tashqari o‘ralish, torsiya yoki yaqqol striktura tomir bo‘shlig‘ining jismoniy ta’sirlanishi va qon oqimining kamayishi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Sharhda 14 giperkoiling va 16 striktura holati qayd etilgan. Bu toifalar bir-biri bilan ustma-ust tushishi mumkin; ayni tizimchada bir nechta morfologik buzilish bo‘lishi mumkin.

Kindik tizimchasining g‘ayritabiiy uzunligi

Sharhda 16 haddan tashqari qisqa tizimcha va 11 haddan tashqari uzun tizimcha holati bildirilgan. Manba qisqa tizimchani odatda 40 cm dan kam, uzun tizimchani esa 70 cm dan ortiq deb belgilagan tadqiqotlarni birgalikda baholaydi; biroq kiritilgan alohida tadqiqotlardan birida qisqa tizimcha uchun 35 cm chegarasi qo‘llangan. Shu sabab barcha tadqiqotlar mutlaqo bir xil morfologik diagnostik mezonlardan foydalangan deb taxmin qilib bo‘lmaydi.

Haddan tashqari uzun tizimcha o‘ralish, tugun va torsiya kabi mexanik hodisalar uchun ko‘proq imkon yaratishi mumkin, haddan tashqari qisqa tizimcha esa taranglik va qon aylanishining cheklanishi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Sharh ushbu xususiyatlar tomir stazi va kindik tizimchasi tomirlaridagi buzilgan oqim bilan biologik jihatdan bog‘liq bo‘lishi mumkinligini muhokama qiladi.

Haqiqiy tugun va bo‘yin atrofidagi kindik tizimchasi

Haqiqiy tugun kindik tizimchasining jismonan o‘z ustiga tugun bo‘lishini anglatadi. Bo‘yin atrofidagi kindik tizimchasi esa tizimchaning homila bo‘yni atrofida joylashishidir. Sharhda 11 haqiqiy tugun va 12 bo‘yin atrofidagi tizimcha holati qayd etilgan. Bu topilmalar mexanik siqilish ehtimolini ko‘rsatadi; ammo bo‘yin atrofidagi tizimcha keng tarqalgan akusherlik topilmasi bo‘lishi mumkinligi sababli uning mavjudligining o‘zidan tromboz yoki noxush fetal natija xulosasi chiqarilmasligi kerak.

Velamentoz, marginal va furkat insert­siya

Normal holatda kindik tizimchasi tomirlari yo‘ldoshga himoyalangan tuzilma ichida yetib boradi. Velamentoz insert­siyada tomirlarning membranalar ichida himoyasiz qism bo‘ylab o‘tishi ularni siqilish yoki yorilishga nisbatan sezgirroq qilishi mumkin. Furkat insert­siyada esa kindik tizimchasi tomirlari yo‘ldoshga yetmasdan oldin bir-biridan ajraladi. Sharh velamentoz yoki furkat insert­siya tromboz bilan birga qayd etilgan besh holatni umumlashtiradi.

Manba, shuningdek, rangli Doppler tasvirlash ayniqsa velamentoz insert­siyani tug‘ruqdan oldin aniqlashga yordam berishi mumkinligini, biroq barcha nozik kindik tizimchasi patologiyalarini odatiy ultratovush tekshiruvi bilan ishonchli aniqlab bo‘lmasligini qayd etadi.

Wharton jeli nega muhim?

Wharton jeli umbilikal tomirlarni o‘rab turuvchi va mexanik himoya beruvchi jelatinsimon biriktiruvchi to‘qimadir. Kamaygan, yetarli bo‘lmagan yoki gemorragik Wharton jeli tomirlarning tashqi bosimdan himoyalanishini pasaytirishi mumkin. Tizimli sharhda Wharton jeli anomaliyasining uchta holati toifa sifatida qayd etilgan; ayrim alohida tadqiqotlar Wharton jeli qon quyilishi yoki yetishmovchiligini ham tavsiflagan.

Funisitis va yallig‘lanish

Funisitis kindik tizimchasining yallig‘lanishidir va sharhda 13 holatda qayd etilgan anomaliyalar qatoriga kiradi. Manbada muhokama qilingan mexanizmga ko‘ra, fetal yallig‘lanish neytrofillar migratsiyasi, Wharton jeliga yallig‘lanish infiltratsiyasi va endoteliy faollashuvi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Bu jarayon tomir devori shikastlanishi va tromboz uchun biologik yo‘l hosil qilishi mumkin; biroq tizimli sharh ushbu mexanizm barcha holatlarda amal qilishini isbotlamaydi.

Sharhda qayd etilgan anomaliyalar taqsimoti

Muhim son izohi: Yuqoridagi toifalarning yig‘indisi 84 dan kattadir. Buning sababi bir xil UVTE holatida birdan ortiq kindik tizimchasi anomaliyasi bo‘lishi mumkinligidir. Shu sabab toifa sonlarini mustaqil holatlar yig‘indisi yoki prevalensiya ulushlari sifatida qo‘shmaslik kerak.

Kindik Tizimchasi Trombozini Tug‘ruqdan Oldin Ishonchli Aniqlash Mumkinmi?

Har bir holatda ishonchli aniqlab bo‘lmaydi. Manba ko‘plab UCA va kindik tizimchasi trombozi holatlari tug‘ruqdan keyin yo‘ldosh va tizimchaning makroskopik hamda gistologik tekshiruvi paytida aniqlanishini; odatiy prenatal ultratovush, ayniqsa nozik trombotik hodisalar yoki ayrim kindik tizimchasi patologiyalarini o‘tkazib yuborishi mumkinligini bildiradi. Rangli Doppler va 3D/3D Doppler kabi usullar ayrim anomaliyalarni ko‘rsatishda foydali bo‘lishi mumkin, ammo standartlashtirish va qo‘shimcha tasdiqlash zarur.

Prenatal ultratovush tekshiruvining maqsadlari

Sharh muhokamasiga ko‘ra, prenatal baholashda kindik tizimchasining yo‘ldoshga birikishi, o‘ralish shakli va tomir Doppler xususiyatlari, ayniqsa yuqori xavfli homiladorliklarda ko‘proq e’tibor talab qilishi mumkin. Mualliflar gestatsion diabet yoki sababi tushuntirilmagan poligidramnion kabi holatlar mavjud homiladorliklarda ushbu baholashlarning ahamiyatini ta’kidlaydi.

Ammo tizimli sharh muayyan ultratovush skrining protokoli perinatal o‘limni kamaytirishini tekshirgan intervensiya tadqiqoti emas. Kindik tizimchasini odatiy skrining qilishning klinik natijalarga ta’sirini aniqlash uchun yirik, ko‘p markazli va prospektiv tadqiqotlar kerak.

Tug‘ruqdan keyingi patologik tekshiruv

Manba o‘lik tug‘ilish holatlarida yo‘ldosh va kindik tizimchasini makroskopik va mikroskopik baholash muhimligini ta’kidlaydi. Buning sababi ayrim tromboz va UCA turlari prenatal davrda aniqlanmasligi va faqat tug‘ruqdan keyingi anatomik yoki gistopatologik tekshiruv bilan aniqlanishi mumkinligidir.

Oilani qo‘llab-quvvatlash va keyingi homiladorliklar

Sharh o‘lik tug‘ilish boshidan kechirgan oilalarda nafaqat akusherlik patologiyasi, balki psixologik yordam ham muhimligini muhokama qiladi. Mualliflar ona ruhiy salomatligini baholash, oilalarga UCA boshqaruvi va ehtimoliy jarayonlar haqida maslahat berish hamda keyingi homiladorliklarda perinatal yoki postpartum depressiyaga nisbatan sezgirlikni alohida hisobga olish masalasini ko‘taradi. Bular sharhning klinik parvarish bo‘yicha muhokamalaridir; tadqiqotning asosiy UCA–tromboz bog‘liqligining miqdoriy natijasi emas.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan xulosalar

Qo‘llab-quvvatlaydi: Ko‘rib chiqilgan adabiyotlarda umbilikal tomir trombozi bilan g‘ayritabiiy o‘ralish, striktura, kindik tizimchasining g‘ayritabiiy uzunligi, haqiqiy tugun, g‘ayritabiiy insert­siya, funisitis va ayrim Wharton jeli anomaliyalari qayta-qayta birgalikda qayd etilgan. UCA-larning prenatal davrda to‘liq aniqlanmasligi va ayrim trombozlarning faqat tug‘ruqdan keyingi patologik tekshiruvda aniqlanishi muhim klinik muammodir.

Qo‘llab-quvvatlamaydi: Muayyan UCA trombozga aniq sabab bo‘lishi, bitta kindik tizimchasi anomaliyasi uchun ishonchli individual xavf foizini hisoblash mumkinligi, barcha UCA-lar o‘lik tug‘ilishga olib kelishi yoki muayyan ultratovush protokoli o‘limni kamaytirishi ushbu tizimli sharh tomonidan isbotlanmagan.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Sharh PRISMA tamoyillariga amal qilgan va protokol International Prospective Register of Systematic Reviews (PROSPERO) tizimida CRD420251087525 raqami bilan ro‘yxatdan o‘tkazilgan. Tadqiqotning PICO doirasida populyatsiya umbilikal tomir trombozi qayd etilgan bir homilali homiladorliklar; ekspozitsiya kindik tizimchasi anomaliyalari; taqqoslovchi mavjud bo‘lganda UCA yoki trombozi bo‘lmagan homiladorliklar; natija esa UAT, umbilikal vena trombozi yoki UVTE xususiyatlari bilan bog‘liq fetal/neonatal natijalardir.

Adabiyotlarni qidirish

Qidiruv 14 oktyabr 2025 kuni PubMed, Scopus, Embase, Cochrane Library va ClinicalTrials.gov da o‘tkazilgan. Manbada vaqt cheklovi qo‘llanmaganligi aytiladi. Qidiruvda “umbilical cord insertion abnormalities”, “umbilical cord abnormalities”, “thrombosis”, “umbilical artery thrombosis” va “umbilical vascular thromboembolism” kabi MeSH/kalit tushunchalar ishlatilgan. Mos maqolalar va tegishli sharhlarning adabiyot ro‘yxatlari bo‘yicha orqaga yo‘naltirilgan iqtibos qidiruvi ham o‘tkazilgan.

Tadqiqotlarni tanlash

Ikki tadqiqotchi yozuvlarni mustaqil baholagan; kelishmovchiliklar uchinchi tadqiqotchi tomonidan hal qilingan. Kiritish mezonlari bir homilali homiladorlik, homiladorlik davomida intrauterin tromboz, UCA yoki kindik tizimchasi insert­siya anomaliyasi va UAT yoki UVTE mavjudligidan iborat. Yetarli klinik ma’lumot bo‘lmagan holat bayonlari va zarur mezonlarga javob bermagan tadqiqotlar chiqarib tashlangan.

Ma’lumotlarni ajratib olish va birlamchi natija

Tadqiqotlardan tadqiqot turi, birinchi muallif, nashr yili, mamlakat, UAT yoki UVTE ning anatomik joylashuvi, umumiy holatlar soni va UCA turlari ajratib olingan. Birlamchi natija UCA va UVTE o‘rtasidagi bog‘liqlik; ikkilamchi natijalar UCA turi, tromboz joyi va qayd etilgan hollarda fetal yoki neonatal natijalardir.

Nega meta-tahlil o‘tkazilmadi?

Meta-tahlil tadqiqot dizaynlari, populyatsiyalar, diagnostik mezonlar, natija ta’riflari va hisobot shakllarining geterogenligi, shuningdek yetarli umumiy maxraj va taqqoslanadigan ta’sir baholari mavjud emasligi sababli qo‘llanmagan. Shu sabab natijalar tavsifiy tarzda sintez qilingan.

Kiritilgan tadqiqotlar

Bu nisbatlar tadqiqotlarning o‘z UVTE/UAT holatlar seriyasidagi UCA qayd etish nisbatlaridir. Umumiy homiladorlik populyatsiyasidagi UCA yoki tromboz prevalensiyasi sifatida talqin qilinmasligi kerak.

Nega tadqiqotlar juda turli insidensiya ko‘rsatkichlarini beradi?

Manbada keltirilgan alohida nashrlarda umbilikal arteriya trombozi uchun juda turli nisbatlar bildirilgan: bir tadqiqotda homiladorliklarning %0,025 qismi, boshqa seriyada 11.238 tug‘ruq ichida 5 holat (%0,045), 30.000 autopsiya ichida 3 holat (%0,001) va boshqa tadqiqotda %0,8 nisbat qayd etilgan. Fetal autopsiyalarga asoslangan boshqa seriyada esa 317 ketma-ket autopsiyada 32 umbilikal tomir trombozi (%10,1) aniqlangan.

Bu qiymatlar bir xil maxrajdan olinmagan: tug‘ruq populyatsiyasi, tanlangan holatlar seriyasi va fetal autopsiya populyatsiyasi mutlaqo boshqacha. Shuning uchun bu foizlarni bitta birlashtirilgan “haqiqiy insidensiya” qiymatiga aylantirib bo‘lmaydi. Manbaning meta-tahlil o‘tkazmaslik sabablaridan biri ham shu struktur geterogenlikdir.

Risk-of-bias baholashi

Ikki tadqiqotchi metodologik sifatni modifikatsiyalangan Newcastle–Ottawa Scale yordamida mustaqil baholagan; kelishmovchiliklar uchinchi tadqiqotchi tomonidan hal qilingan. Taqqoslovchi/kuzatuv tadqiqotlarining muhim qismi qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan besh sohaning barchasida mezonlarga javob bergan; holat bayonlari esa namuna vakilligi va tanlash texnikasi kabi ularga tatbiq etib bo‘lmaydigan sohalar sabab qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan uch sohada baholangan.

Manba matnida bu yerda kichik sonli nomuvofiqlik bor: “yetti tadqiqot past bias xavfini ko‘rsatdi” degan jumladan keyin faqat oltita havola raqami [10,19,20,22,23,25] sanab o‘tilgan. Verianla bu jumlani jimlik bilan o‘zgartirmaydi. 4-jadvalning ko‘rinadigan tuzilishi taqqoslovchi tadqiqotlar besh yulduz, holat bayonlari esa qo‘llaniladigan uch sohada uch yulduz olganini ko‘rsatadi.

Ushbu Tizimli Sharh Sababiylikni Isbotlaydimi?

Yo‘q. Kiritilgan dalillarning muhim qismi holat bayonlari yoki kichik holatlar seriyalaridan iborat, taqqoslash guruhlari cheklangan va tadqiqotlar o‘rtasida diagnostika hamda hisobot geterogenligi bo‘lgani sababli UCA bilan tromboz o‘rtasidagi birgalikda uchrash sababiy ta’sir yoki aniq nisbiy xavf sifatida talqin qilinmaydi. Manba umumiy dalil ishonchliligini past–o‘rta deb baholaydi va natijalarni gipoteza yaratadigan deb qabul qiladi.

Dalil ishonchliligini cheklovchi asosiy jihatlar

• Umumiy tadqiqotlar soni atigi 12 ta va ularning yarmi holat bayonidir.
• Namuna hajmlari juda kichik; ayrim tadqiqotlarda faqat bitta holat bor.
• UCA ta’riflari va kindik tizimchasi uzunligi chegaralari tadqiqotlar o‘rtasida to‘liq standart emas.
• Prenatal diagnostika protokollari va patologik tekshiruv usullari bir-biridan farq qiladi.
• Ko‘plab holatlar tug‘ruqdan keyin aniqlangan.
• Yetarli umumiy maxraj va taqqoslanadigan ta’sir kattaligi yo‘qligi sababli meta-tahlil o‘tkazilmagan.
• Holat bayonlari insidensiya yoki nisbiy xavfni hisoblash uchun mos emas.

Kelajak tadqiqotlari uchun xulosalar

Manba UCA-larni tashxislash va hisobot berishda standart mezonlarni ishlab chiqishni tavsiya qiladi. Bundan tashqari, kindik tizimchasining insert­siyasi, o‘ralish indeksi va tomir Doppler baholashi, ayniqsa yuqori xavfli homiladorliklarda, yanada tizimli o‘rganilishi kerakligini ta’kidlaydi. 3D ultratovush va 3D Doppler kabi rivojlangan tasvirlash yondashuvlari istiqbolli ko‘rinsa-da, odatiy baholashga o‘tishdan oldin kattaroq va prospektiv ma’lumotlar talab etiladi.

Katta, ko‘p markazli prospektiv tadqiqotlar prenatal kindik tizimchasi baholashi haqiqatan perinatal morbidlik yoki o‘limni kamaytiradimi, qaysi anomaliyalar mustaqil xavf tug‘diradi va qaysi ultrasonografik mezonlar klinik qaror qabul qilishda ishonchli ekanini aniqlash uchun zarur.

Manba va Usul Haqida Izoh

Asl sarlavha: An Update on Umbilical Cord Abnormalities and Associated Thrombosis: A Systematic Review.

Mualliflar: Marco La Verde; Eleonora Braca; Antonio Cerillo; Maria Fatigati; Pasquale De Franciscis; Davide Pisani; Mario Fordellone; Mariavictoria De Simone; Carlo Pietro Campobasso; Alessandro Feola.

Mas’ul muallif: Marco La Verde.

Teng hissa: Manbada Carlo Pietro Campobasso va Alessandro Feola teng hissa qo‘shgani bildirilgan.

Muassasalar: Department of Woman, Child and General and Specialized Surgery, Obstetrics and Gynecology Unit, University of Campania “Luigi Vanvitelli”, Napoli, Italiya; Medical Statistics Unit, University of Campania “Luigi Vanvitelli”, Napoli, Italiya; Department of Experimental Medicine, University of Campania “Luigi Vanvitelli”, Napoli, Italiya.

Jurnal: Clinics and Practice.

Nashriyotchi: MDPI.

Jild / son / maqola: 16(5), 92.

Nashr sanasi: 14 may 2026.

Tahririyat sanalari: Qabul qilindi: 13 mart 2026; qayta ko‘rib chiqildi: 29 aprel 2026; qabul qilindi: 11 may 2026.

Academic Editor: Iori Kisu.

DOI: 10.3390/clinpract16050092.

Manba turi: Taqrizdan o‘tgan tizimli sharh.

PROSPERO: CRD420251087525.

Qidiruv sanasi: 14 oktyabr 2025.

Ma’lumot manbalari: PubMed, Scopus, Embase, Cochrane Library va ClinicalTrials.gov; shuningdek mos nashrlarning adabiyot ro‘yxatlarida orqaga yo‘naltirilgan iqtibos qidiruvi.

Ma’lumotlar sintezi: Tavsifiy sintez. Tadqiqot/populyatsiya/diagnostika/natija geterogenligi va yetarli umumiy maxraj hamda ta’sir bahosi ma’lumotlari yo‘qligi sababli meta-tahlil o‘tkazilmagan.

Risk-of-bias usuli: Modifikatsiyalangan Newcastle–Ottawa Scale; ikki mustaqil baholovchi va kelishmovchiliklarda uchinchi baholovchi.

Litsenziya: Creative Commons Attribution (CC BY). Verianla matni manba maqolaning jumla va paragraf tuzilishini qayta yaratmaydi; ilmiy ma’lumotlar va usullarni mustaqil o‘rgatuvchi arxitekturada tushuntiradi. PRISMA rasmining asl grafik dizayni ko‘chirilmagan, manba sonlari asosida mustaqil SVG yaratilgan.

Moliyalashtirish: Tashqi moliyalashtirish olinmagani bildirilgan.

Etika qo‘mitasi: Tatbiq etilmaydi; tadqiqot tizimli sharh bo‘lib, yangi inson ishtirokchi ma’lumotlari yaratilmagan.

Xabardor rozilik: Tatbiq etilmaydi.

Ma’lumotlarning mavjudligi: Tadqiqotda yangi ma’lumot yaratilmagani yoki tahlil qilinmagani bildirilgan.

Manfaatlar to‘qnashuvi: Mualliflar manfaatlar to‘qnashuvini bildirmagan.

Muallif hissalari: Konseptuallashtirish Marco La Verde va Alessandro Feola; metodologiya Pasquale De Franciscis va Carlo Pietro Campobasso; tasdiqlash Pasquale De Franciscis va Carlo Pietro Campobasso; formal tahlil Mario Fordellone; tadqiqot va ma’lumotlarni tartibga solish Eleonora Braca, Antonio Cerillo, Davide Pisani, Mariavictoria De Simone va Maria Fatigati; dastlabki qoralama Mariavictoria De Simone; ko‘rib chiqish/tahrirlash Antonio Cerillo, Davide Pisani va Marco La Verde; vizuallashtirish Marco La Verde va Alessandro Feola; nazorat Pasquale De Franciscis va Carlo Pietro Campobasso tomonidan amalga oshirilgan.

Qo‘shimcha material: PRISMA 2020 nazorat ro‘yxatini o‘z ichiga olgan Table S1 manba tomonidan qo‘shimcha material sifatida ko‘rsatilgan.

Manba ichidagi nomuvofiqlik: Sifat baholash matnida “yetti tadqiqot” past bias xavfini ko‘rsatgan deb yozilgan bo‘lsa-da, undan keyin faqat oltita havola raqami keltirilgan. Verianla bu sonni taxmin bilan tuzatmagan.

Asosiy metodologik cheklov: Dalillar bazasi kichik va geterogendir; holat bayonlari ulushi yuqori. Shu sabab UCA–tromboz bog‘liqligini sababiy ta’sir yoki ishonchli birlashtirilgan nisbiy xavf sifatida talqin qilib bo‘lmaydi.