Ин таҳқиқот меомӯзад, ки тағйироти нархи ҷаҳонии қаҳва оё бо шартҳои савдои хориҷии Перу, қурби номиналии асъор, нархҳои истеъмолӣ, маҷмӯи маҳсулоти дохилии кишоварзӣ ва маҷмӯи умумии маҳсулоти дохилӣ дар доираи мувозинати дарозмуддати иқтисодӣ якҷоя ҳаракат мекунанд ва шоки нархи қаҳва дар дохили ин низом чӣ гуна паҳн мешавад. Модели вектории ислоҳи хатоҳо (Vector Error Correction Model, VECM), равиши бисёртағйирёбандаи қаторҳои вақт аст, ки ҳам сохтори дарозмуддати коинтегратсияи қаторҳои вақтро, ки ғайристационарӣ мебошанд, вале дар дарозмуддат муносибатҳои муштараки мувозинатӣ доранд, ва ҳам тарзи ислоҳи дуршавиҳои кӯтоҳмуддат аз ин мувозинатро якҷоя модел мекунад. Дар таҳқиқот санҷиши коинтегратсияи Johansen, VECM, таҳлили impulse-response, санҷишҳои шикастҳои сохторӣ ва таҳлили иловагии устувории SVAR истифода шудаанд.

Натиҷаҳои модел ба мавҷудияти муносибатҳои дарозмуддат байни нархи қаҳва ва тағйирёбандаҳои макро-кишоварзии Перу ишора мекунанд. Таъсири шоки мусбати нархи қаҳва ба ММД-и умумӣ хурд ва кӯтоҳмуддат аст, дар ҳоле ки вокуниши ММД-и кишоварзӣ бузургтар ва пойдортар мебошад. Гузориш шудааст, ки шок дар дохили низом бештар тавассути каналҳои хориҷӣ/номиналӣ, аз ҷумла қурби номиналӣ ва шартҳои савдои хориҷӣ паҳн мешавад, дар ҳоле ки интиқол ба индекси нархҳои истеъмолӣ нисбатан маҳдуд мемонад.

Натиҷаҳои таҳқиқот натиҷаҳои моделие мебошанд, ки ба Перу, маълумоти давраи омӯхташудаи 2000–2025 ва мушаххасоти интихобшудаи эконометрӣ вобастаанд. Таҳқиқот озмоиши саҳроӣ нест ва таъсири сабабии сиёсати мушаххасро дар сатҳи истеҳсолкунанда бевосита чен намекунад. Илова бар ин, дар матни манбаъ дар бораи тафсири ранги коинтегратсия, интихоби лаг, санҷиши коррелятсияи силсилавии SVAR ва тафсири омории баъзе коэффисиентҳои танзим номуайяниҳои гузоришӣ мавҷуданд; ин нуктаҳо бояд дар тафсири натиҷаҳо нигоҳ дошта шаванд.

Масъалаи таҳқиқот

Қаҳва моли кишоварзиест, ки нархаш дар бозори ҷаҳонӣ ташаккул меёбад. Дар иқтисодҳои хурди кушода, ба монанди Перу, ки содироти кишоварзӣ барои даромади деҳот, шуғл ва даромади асъорӣ аҳамияти калон дорад, тағйироти нархи ҷаҳонии қаҳва метавонад на танҳо ба истеҳсолкунандаи қаҳва, балки ба нархҳои савдои хориҷӣ, қурби асъор, хароҷоти захираҳои воридотӣ, нархҳои истеъмолӣ ва истеҳсолот низ таъсир расонад. Аз ин рӯ, таҳқиқот шоки нархи қаҳваро на танҳо ҳамчун рӯйдоди нархи кишоварзӣ, балки ҳамчун шоки хориҷие баррасӣ мекунад, ки дар дохили низоми макроиқтисодӣ паҳн мешавад.

Дар адабиёт таъсирҳои макроиқтисодии шокҳои молӣ асосан тавассути нафт ва дар давраи наздиктар тавассути маъданҳои муҳим таҳлил шудаанд. Қисми назарраси таҳқиқоти бозори қаҳва бошад, ба интиқоли нархҳои байналмилалӣ ва маҳаллӣ, бозорҳои фючерсӣ ё ҳамгироии бозор равона шудааст. Ин таҳқиқот нархи ҷаҳонии қаҳваро бо шартҳои савдои хориҷӣ, қурби номиналӣ, индекси нархҳои истеъмолӣ, ММД-и кишоварзӣ ва ММД-и умумӣ дар як низоми бисёртағйирёбанда муттаҳид карда, ҳадаф дорад ҳам мувозинати дарозмуддат ва ҳам мутобиқшавии динамикии баъдишокиро барои Перу омӯзад.

Чаро VECM дар ин таҳқиқот истифода шуд?

VECM аз он сабаб истифода шудааст, ки қаторҳои макроиқтисодии омӯхташуда ҳангоми гирифтани фарқҳои якум асосан стационарӣ мешаванд, аммо дар сатҳҳои худ метавонанд муносибатҳои муштараки дарозмуддат дошта бошанд; усул дар баробари моделсозии тағйироти кӯтоҳмуддат маълумоти ислоҳи мувозинатро, ки аз векторҳои коинтегратсия бармеояд, ба низом ворид мекунад ва ба ин васила механизмҳои пойдори мутобиқшавиро, ки модели танҳо кӯтоҳмуддати VAR метавонад аз назар гузаронад, ифода менамояд.

Маҷмӯи маълумот ва тағйирёбандаҳо

Маълумоти манбаъ дар оғоз бо басомади моҳона ҷамъоварӣ шуда, барои модели эконометрӣ ба қаторҳои семоҳа табдил дода шудааст. Нархи ҷаҳонии қаҳва аз FRED; шартҳои савдои хориҷӣ, қурби номиналии асъор, индекси нархҳои истеъмолии Lima Metropolitan, ММД-и кишоварзӣ ва ММД-и умумӣ аз Бонки марказии Перу BCRP гирифта шудаанд.

Дар шарҳи намунаи матни манбаъ гуфта мешавад, ки нархи ҷаҳонии қаҳва давраи январи 2000–майи 2025-ро фаро мегирад, дар ҳоле ки дар Ҷадвали 1 санаи охирин ҳамчун 2025m6 дода шудааст. Ин фарқи якмоҳа дар манбаъ алоҳида шарҳ дода нашудааст. Дар ҷадвали таҳлили семоҳа барои тағйирёбандаҳои маҳаллӣ 103 мушоҳида ва барои нархи қаҳва 102 мушоҳида гузориш шудааст.

Назоратҳои муваққатии хориҷӣ

Мувофиқи бахши ёддоштҳои мақола, шикастҳои сохтории қаторҳо инчунин бо санҷишҳои сершикасти Bai–Perron, санҷиши Zivot–Andrews ва санҷишҳои решаи воҳиди навъи Perron, ки ба шикасти эндогенӣ иҷозат медиҳанд, таҳқиқ шудаанд; санаҳои муайяншудаи шикаст дар VECM ҳамчун тағйирёбандаҳои дахолатӣ кодгузорӣ шудаанд.

Стационарии қаторҳои вақт

Санҷишҳои ADF, Phillips–Perron ва DF-GLS нишон медиҳанд, ки қаторҳо дар сатҳҳо устувории қавии замонӣ доранд. Барои нархи қаҳва, шартҳои савдои хориҷӣ, қурби номиналӣ, ММД-и кишоварзӣ ва ММД-и умумӣ натиҷаҳои ADF ва PP дар сатҳҳо умуман бо эҳтимоли решаи воҳид мувофиқанд. Дар фарқҳои якум аксари санҷишҳо ба стационарӣ ишора мекунанд. Аз ин рӯ, манбаъ низомро асосан ҳамчун сохтори иборат аз равандҳои \(I(1)\) баррасӣ мекунад.

Масалан, барои нархи қаҳва p-арзиши ADF дар сатҳ 0.4103 ва p-арзиши PP 0.4208 аст, дар ҳоле ки дар фарқҳои якум омораи ADF −4.615 ва омораи PP −6.556 мебошанд; ҳар ду санҷиши фарқ дар манбаъ дар сатҳи %1 аҳамиятнок гузориш шудаанд. Барои шартҳои савдои хориҷӣ ва қурби номиналӣ низ намунаи монанди ғайристационарӣ дар сатҳ ва стационарӣ дар фарқҳо гузориш шудааст.

Коинтегратсия дар ин таҳқиқот чӣ маъно дорад?

Коинтегратсия маънои онро дорад, ки комбинатсияҳои муайяни хаттии нархи қаҳва ва қаторҳои макроиқтисодӣ, ки алоҳида ғайристационарӣ ҳастанд, метавонанд стационарӣ бошанд ва ҳамин тавр, ҳатто агар қаторҳо дар кӯтоҳмуддат аз ҳам дур шаванд, дар дарозмуддат бо муносибати муштараки мувозинатӣ пайваст боқӣ монанд; дар таҳқиқот санҷиши Johansen барои санҷидани мавҷудияти ин муносибатҳои дарозмуддат ва VECM барои моделсозии он истифода шудааст, ки дуршавиҳо аз мувозинат дар давраҳои баъдӣ тавассути кадом тағйирёбандаҳо ислоҳ мешаванд.

Санҷиши Johansen Trace

Дар манбаъ омораи Johansen Trace бо шакли умумии зерин дода шудааст:

\[ \lambda_{\mathrm{trace}}(r_0) = -T \sum_{i=r_0+1}^{k} \ln(1-\hat{\lambda}_i) \]

Дар ин ҷо \(T\) шумораи мушоҳидаҳои қобили истифода, \(\hat{\lambda}_i\) решаҳои хоси аз низоми Johansen бадастомада ва \(r_0\) ранги коинтегратсияи санҷидашавандаро ифода мекунад. Санҷиш гипотезаи \(H_0:r\leq r_0\)-ро бар зидди алтернативаи ранги баландтар арзёбӣ мекунад. Аз арзиши критикӣ зиёд шудани омораи Trace ба нафъи рад кардани гипотезаи сифрии дахлдор далел медиҳад.

Вектори тағйирёбандаҳои эндогенӣ

Вектори шашандозаи эндогении таҳқиқот дар Муодилаи (1) чунин муайян мешавад:

\[ \mathbf{y}_t= [ \ln PC_t,\, \ln tot_t,\, \ln er_t,\, \ln p_t,\, \ln gdpta_t,\, \ln gdp_t ]^T \]

Ҳар як ҷузъи ин вектор ба низом дар шакли логарифмӣ ворид мешавад. \(PC_t\) нархи қаҳва, \(tot_t\) шартҳои савдои хориҷӣ, \(er_t\) қурби номиналӣ, \(p_t\) индекси нархҳои истеъмолӣ, \(gdpta_t\) ММД-и кишоварзӣ ва \(gdp_t\) ММД-и умумиро ифода мекунад.

Вектори назорати хориҷӣ

Дар Муодилаи (2) вектори назорати детерминистӣ/хориҷӣ:

\[ \mathbf{d}_t= [D1_t,D2_t,D3_t,ENSO_t]^T \]

муайян мешавад. Ин тағйирёбандаҳо ба модел ворид карда мешаванд, то омехта шудани шикастҳои бузурги ҷаҳонӣ ва таъсирҳои мавсимӣ/иқлимии аз ENSO бармеомада бо муносибатҳои дарозмуддат кам карда шавад.

Муодилаи асосии VECM

VECM-и \(k\)-андоза, ки дар манбаъ истифода шудааст:

\[ \Delta\mathbf{y}_t = \alpha \left( \beta^T\mathbf{y}_{t-1} +\mu+\rho t \right) + \sum_{i=1}^{p-1} \Gamma_i\Delta\mathbf{y}_{t-i} + \Phi\mathbf{d}_t + \varepsilon_t, \qquad \varepsilon_t\sim(0,\Sigma) \]

ба ин шакл аст. \(\beta\) муносибатҳои дарозмуддати коинтегратсия, \(\alpha\) тарзи вокуниши тағйирёбандаҳо ба мувозинат ҳангоми дуршавӣ аз ин муносибатҳо, \(\Gamma_i\) динамикаи кӯтоҳмуддати лагдор, \(\Phi\) таъсири тағйирёбандаҳои назорати хориҷӣ ва \(\varepsilon_t\) навовариҳоро ифода мекунад. Матритсаи таъсири дарозмуддат ҳамчун \(\Pi=\alpha\beta^T\) муайян мешавад ва \(rank(\Pi)=r\) ранги коинтегратсияро медиҳад.

Ду ҳади ислоҳи хато

Таҳқиқот баҳодиҳии VECM-ро бо қабули \(r=2\) месозад ва ду ҳади ислоҳи хаторо чунин муайян мекунад:

\[ ECT_{1,t-1} = \beta_1^T\mathbf{y}_{t-1} +\mu_1+\rho_1t \]

\[ ECT_{2,t-1} = \beta_2^T\mathbf{y}_{t-1} +\mu_2+\rho_2t \]

Ин сохтор ба мушаххасоти Johansen restricted-trend, яъне Case IV, ки ба фазои коинтегратсия тренди хаттии детерминистӣ илова мекунад, мувофиқат мекунад.

Муодилаи кӯтоҳмуддати ҳар як тағйирёбандаи эндогении \(k\)-ум дар манбаъ:

\[ \Delta y_{k,t} = \alpha_{k1}ECT_{1,t-1} + \alpha_{k2}ECT_{2,t-1} + \sum_{i=1}^{p-1} \gamma_{k,i}^{T}\Delta\mathbf{y}_{t-i} + \phi_k^{T}\mathbf{d}_t + \varepsilon_{k,t} \]

навишта шудааст. \(\alpha_{k1}\) ва \(\alpha_{k2}\) коэффисиентҳои танзиманд, ки нишон медиҳанд тағйирёбандаи дахлдор ба дуршавӣ аз ду муносибати дарозмуддати мувозинатӣ то чӣ андоза вокуниш мекунад.

Усул ва натиҷаҳои таҳқиқот

Гипотезаҳои таҳқиқот

Таҳқиқот чор гурӯҳи асосии гипотезаҳоро месозад. H1 мавҷудияти ҳадди ақал як муносибати дарозмуддати коинтегратсия дар низом; H2 вокуниши ҳадди ақал як тағйирёбанда ба механизми ислоҳи хато ҳангоми дуршавӣ аз мувозинати коинтегратсия; H3 экзогении заифи омилҳои интихобшудаи хориҷӣ, ба монанди нархи қаҳва ва шартҳои савдои хориҷӣ; ва H4 вокуниши тағйирёбандаҳои макроиқтисодӣ ба самтҳои муайян дар муқобили шоки мусбати нархи қаҳваро месанҷад.

H1 дар манбаъ:

\[ H_1: r\geq1 \Longleftrightarrow \exists\beta\neq0 \text{ öyle ki } \beta^T\mathbf{y}_t\sim I(0) \]

ифода мешавад. H2 бошад, бо аз сифр фарқ кардани ҳадди ақал як коэффисиенти танзим муайян мешавад:

\[ H_2: \exists i,\exists j \text{ için } \alpha_{ij}\neq0 \]

Гипотезаи экзогении заиф барои тағйирёбандаи муайян тавассути сифр будани ҳамаи коэффисиентҳои дахлдори \(\alpha\) санҷида мешавад. Дар ин ҳолат тағйирёбанда метавонад ба ҷои ислоҳи мустақими номувозинатии дарозмуддат дар интиқоли шок нақши хориҷитар дошта бошад.

Натиҷаҳои коинтегратсияи Johansen

Матни манбаъ мегӯяд, ки мушаххасоти trend ва restricted-trend ба ду вектори коинтегратсия ишора мекунанд ва баъдан VECM бо \(r=2\) сохта мешавад. Бо вуҷуди ин, азбаски тарзи мутобиқ кардани сатрҳои ранг дар ҷадвал бо гипотезаҳои сифрии пайдарпайи Johansen дар манбаъ пурра шарҳ дода нашудааст, Verianla дар ин ҷо натиҷаи алтернативии мустақили ранг тавлид намекунад.

Интихоби лаг

Дар Ҷадвали 7 барои lag 1 AIC −31.9716, HQIC −31.3238 ва SBIC −30.3689 гузориш шуда, аломати оптималии ҳар се меъёри иттилоотӣ ба сатри lag 1 дода шудааст. Матни манбаъ низ дар маҷмӯъ lag 1-ро ҳамчун интихоби сарфакорона мегирад.

Бо вуҷуди ин, дар ҳамон параграф ибораи “lag 5 AIC-и каме пасттар нишон медиҳад” мавҷуд аст. Азбаски дар Ҷадвали 7 арзиши AIC барои lag 5 −31.5689 аст, ҷадвали рақамӣ ин ибораро дастгирӣ намекунад. Аз ин рӯ, интихоби лаг дар мақола мувофиқи нишондоди ҷадвали манбаъ ҳамчун lag 1 пешниҳод мешавад; ибораи мухолиф ҳамчун маълумоти ислоҳшуда пинҳон карда намешавад.

Муносибатҳои дарозмуддати нормализатсияшуда

Манбаъ ду муносибати коинтегратсияро бо шакли зерин гузориш мекунад:

\[ PC_t = -5424.23 -133.042\,tot_t +467.969\,p_t +632.075\,gdpta_t +312.134\,gdp_t -11.149\,t \]

\[ er_t = -17951.38 -426.697\,tot_t +1523.703\,p_t +2130.624\,gdpta_t +1034.056\,gdp_t -36.862\,t \]

Ин коэффисиентҳо набояд ҷудогона ҳамчун чандирии сохтории сабабӣ тафсир шаванд, балки, тавре ки дар манбаъ низ таъкид шудааст, бояд ҳамчун коэффисиентҳои муносибатҳои нормализатсияшудаи коинтегратсия фаҳмида шаванд, ки якҷоя мувозинати дарозмуддатро ташкил медиҳанд. Хусусан сохтори логарифмӣ ва нормализатсияшудаи тағйирёбандаҳо талаб мекунад, ки коэффисиентҳо мисли коэффисиентҳои оддии регрессияи якмуодилаӣ хонда нашаванд.

Коэффисиентҳои танзим

Ин ҷадвал нишон медиҳад, ки бори танзим байни тағйирёбандаҳо баробар тақсим нашудааст. Барои нархи қаҳва, индекси нархҳои истеъмолӣ ва ММД-и умумӣ баъзе коэффисиентҳои ислоҳи хато аз ҷиҳати оморӣ аҳамиятноканд. Барои шартҳои савдои хориҷӣ p-арзишҳо ба ҳудуди тақрибан %10 аҳамиятнокӣ наздиканд. Коэффисиентҳои α-и гузоришшуда барои қурби номиналӣ ва махсусан ММД-и кишоварзӣ бошад, дар сатҳи маъмулии %5 аҳамиятнок нестанд.

Матни манбаъ коэффисиенти \(0.003\)-и ММД-и кишоварзиро дар CE1 ҳамчун “бозгашти тадриҷӣ ба мувозинат” тафсир мекунад; аммо дар ҳамон ҷадвали манбаъ p-арзиши ин коэффисиент 0.321 аст. Аз ин рӯ, аломати коэффисиент бояд тавре ки дар манбаъ аст нигоҳ дошта шавад, аммо набояд ҳамчун коэффисиенти қавии ислоҳи хатои кишоварзӣ, ки аз ҷиҳати оморӣ тасдиқ шудааст, пешниҳод гардад.

Шоки мусбати нархи қаҳва дар иқтисоди Перу тавассути кадом каналҳо паҳн мешавад?

Мувофиқи натиҷаҳои VECM ва impulse-response-и таҳқиқот, шоки мусбати нархи қаҳва бештар тавассути шартҳои савдои хориҷӣ ва қурби номиналӣ ба каналҳои хориҷӣ/номиналӣ, ба таври маҳдудтар ба нархҳои истеъмолӣ ва дар бахши воқеӣ махсусан ба ММД-и кишоварзӣ интиқол меёбад; вокуниши ММД-и умумӣ хурд ва муваққатӣ аст, дар ҳоле ки вокуниши ММД-и кишоварзӣ бузургтар ва пойдортар мебошад, аммо ин натиҷаҳо динамикаҳои ба модел асосёфтаанд, ки дар доираи шартҳои идентификатсия ва намунаи модели эконометрӣ ба даст омадаанд.

Натиҷаҳои ортогоналии impulse-response

Манбаъ коҳиши ММД-и кишоварзиро пас аз шоки мусбати нархи қаҳва бо механизмҳои эҳтимолӣ, ба монанди хароҷоти захираҳо ё халалҳо дар бахши қаҳва, алоқаманд мекунад. Инҳо тафсирҳои иқтисодии муаллифонанд; модел ин механизмҳои микроиро алоҳида чен карда, аз ҷиҳати сабабӣ намесанҷад.

Тафсири қурби номиналӣ низ диққати ҷудогона талаб мекунад. Манбаъ тағйирёбандаро ҳамчун “миёнаи S/US$” муайян мекунад ва дар каҷи impulse-response вокуниши манфӣ нишон медиҳад; бо вуҷуди ин, дар матни натиҷа ин ҳаракат дар баъзе ҷойҳо “currency depreciation” номида мешавад. Самти иқтисодии коҳиши таносуби S/US$ бо ин ибора мувофиқ нест. Аз ин рӯ, дар ин ҷо танҳо вокуниши манфии қурб, ки манбаъ дар модел чен кардааст, пешниҳод мешавад.

Илова кардани маҳдудиятҳои дарозмуддат ба модел натиҷаҳоро чӣ гуна тағйир медиҳад?

Натиҷаҳои муқоисавии SVAR-и манбаъ, ки маълумоти коинтегратсияи VECM-ро дар бар намегиранд, нишон медиҳанд, ки ҳангоми ворид кардани маҳдудиятҳои мувозинати дарозмуддат ба модел, рушди кишоварзӣ, тағйироти қурб ва вокунишҳои нарх одатан роҳи мулоимтар ва пойдортари мутобиқшавиро пайгирӣ мекунанд; вақте маълумоти коинтегратсия хориҷ карда мешавад, вокунишҳо тезтар ва бозгашт ба мувозинат зудтар ба назар мерасад.

Моделҳои дорои Cointegrated Equations ва бидуни онҳо

Шакли 4-и манбаъ функсияҳои сохтории impulse-response-ро, ки бо идентификатсияи recursive Cholesky ба даст омадаанд, муқоиса мекунад. Модели “CE” муодилаҳои коинтегратсияро дар бар мегирад, дар ҳоле ки модели “No CE” ҳамон маълумоти дарозмуддатро ба низом таҳмил намекунад. Дар рушди ММД-и кишоварзӣ, depreciation rate ва динамикаи нарх модели CE ҳаракатҳои тадриҷитар ва пойдортар нишон медиҳад.

Ин муқоиса паёми асосии методологии таҳқиқотро дастгирӣ мекунад: моделсозии як шоки хориҷӣ танҳо бо динамикаҳои кӯтоҳмуддат метавонад раванди сусти ислоҳро, ки аз трендҳои муштараки дарозмуддати низом ба вуҷуд меояд, кӯтоҳтар аз воқеият нишон диҳад.

Шоки шартҳои савдои хориҷӣ

Таҳқиқот илова бар шоки нархи қаҳва барои шоки мусбати шартҳои савдои хориҷӣ низ таҳлили сохтории impulse-response анҷом медиҳад. Мувофиқи Шакли 5-и манбаъ, рушди ММД-и умумӣ дар оғоз боло рафта, сипас ислоҳ мешавад, дар ҳоле ки вокуниши рушди ММД-и кишоварзӣ дертар ва тадриҷитар аст. Таварруми индекси нархҳои истеъмолӣ ба поён ҳаракат мекунад; depreciation rate дар давраҳои аввал ба таври назаррас коҳиш ёфта, баъдан ба мувозинат наздик мешавад. Таварруми қаҳва низ дар давраҳои аввал вокуниши манфӣ нишон медиҳад.

Санҷишҳои ташхисӣ

Натиҷаҳои ташхисӣ барои VECM дар манбаъ умуман мувофиқ бо фарзияҳои модел гузориш шудаанд. Аммо `p = 0.042` дар санҷиши коррелятсияи силсилавии SVAR lag 1 вобаста ба ҳадди интихобшудаи аҳамиятнокӣ тафсири гуногун талаб мекунад. Дар ҳадди %1 гипотезаи сифрӣ рад намешавад, дар ҳадди стандартии %5 бошад рад мешавад. Аз ин рӯ, таҳлили устувории SVAR-ро бидуни шарт ҳамчун “мушкилоти коррелятсияи силсилавӣ вуҷуд надорад” ифода кардан мувофиқ нест.

Санҷиши иловагии стационарии муодилаҳои коинтегратсия

Манбаъ дар Шакли 6 қаторҳои баҳодиҳишудаи CE1 ва CE2-ро алоҳида баррасӣ мекунад. Натиҷаҳои Phillips–Perron Z(t) барои CE1 −3.093, `p = 0.027`; барои CE2 −3.081, `p = 0.028` дода шудаанд. Манбаъ ин натиҷаҳоро ҳамчун дастгирии иловагӣ барои стационарӣ/созгории дарозмуддати муносибатҳои коинтегратсия дар сатҳи %5 тафсир мекунад.

Пешгӯиҳои динамикӣ

Дар Appendix A гуфта мешавад, ки барои пешгӯии динамикӣ мушаххасоти VECM интихоб шудааст, ки пасттарин решаи миёнаи квадрати хато, яъне Root Mean Square Error (RMSE)-ро медиҳад. Дар Шакли A1 арзишҳои мушоҳидашуда, хатти пешгӯӣ ва фосилаҳои эътимоди %95 якҷоя нишон дода мешаванд. Матни манбаъ арзиши ададии RMSE-и интихоби истифодашударо алоҳида намедиҳад.

Дар Шакли A1 пешгӯиҳои ММД ва ММД-и кишоварзӣ тамоюли нисбатан ҳамворро пайгирӣ мекунанд, дар ҳоле ки бандҳои эътимод дар уфуқи пеши назар васеъ мешаванд. Суръати болоравии пешгӯишуда барои индекси нархҳои истеъмолӣ суст мешавад. Дар қурби асъор ва шартҳои савдои хориҷӣ ҳаракати бештар дида мешавад. Васеътарин фосилаи пешгӯӣ барои нархи қаҳва мушоҳида мешавад; манбаъ инро ҳамчун номуайянии бештар дар бораи роҳи ояндаи нархи қаҳва тафсир мекунад.

Мутобиқати гипотезаҳо дар дохили манбаъ

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ мекунад

• Нархи қаҳва бо шартҳои савдои хориҷӣ, қурби номиналӣ, индекси нархҳои истеъмолӣ, ММД-и кишоварзӣ ва ММД-и умумии Перу динамикаҳои муштараки дарозмуддат дорад.
• Вокуниши модели ММД-и умумӣ ба шоки нархи қаҳва хурд ва кӯтоҳмуддат аст.
• Вокуниши impulse-response-и ММД-и кишоварзӣ нисбат ба ММД-и умумӣ қавитар ва пойдортар аст.
• Интиқол ба индекси нархҳои истеъмолӣ мусбат, вале маҳдуд аст.
• Шартҳои савдои хориҷӣ ва қурби номиналӣ ҳамчун каналҳои муҳими хориҷӣ/номиналии интиқоли шок ба назар мерасанд.
• Ҳангоми ворид кардани маҳдудиятҳои дарозмуддати коинтегратсия ба модел, баъзе вокунишҳои шок сусттар ва пойдортар ба назар мерасанд.
• Натиҷаҳои модел нишон медиҳанд, ки бахши кишоварзӣ нисбат ба иқтисоди умумӣ метавонад ба шокҳои нархи қаҳва бештар дучор шавад.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ намекунад

• Таҳқиқот исбот намекунад, ки болоравии нархи ҷаҳонии қаҳва даромади истеҳсолкунандаро худкор зиёд мекунад.
• Модел таъсири даромадро барои истеҳсолкунандаи мушаххас, кооператив ё минтақа бевосита чен намекунад.
• Натиҷаҳои impulse-response ба идентификатсияи модел вобастаанд ва далели мустақили сабабияти яксамтаи механикӣ дар ҷаҳони воқеӣ нестанд.
• Таҳқиқот нишон намедиҳад, ки дар кишварҳои берун аз Перу ҳамин шокҳо бо ҳамон бузургӣ ва самт рух медиҳанд.
• Самаранокии forward шартномаҳо, hedging абзорҳо, вомбаргҳои устуворсозии даромад, сармоягузориҳои нигоҳдорӣ ё хизматрасониҳои молиявӣ дар ин таҳқиқот ба таври таҷрибавӣ санҷида нашудааст.
• Назорати ENSO маънои пурра ҷудо кардани таъсирҳои иқлимиро надорад.
• VECM-и хаттӣ рафторҳои остонавӣ, режимӣ ё асимметриро дар давраҳои буҳрон бевосита модел намекунад.

Хулосаҳои сиёсӣ

Муаллифон пешниҳод мекунанд, ки истеҳсолкунандагон ва кооперативҳо метавонанд тавоноии идоракунии хавфро тавассути forward шартномаҳои фурӯш, hedging абзорҳои мутобиқ ба истеҳсолкунандагони хурд ва механизмҳои молиявие, ки барои кам кардани тағйирёбии даромад пешбинӣ шудаанд, тақвият диҳанд. Онҳо ҳамчунин таъкид мекунанд, ки сиёсати суботи макроиқтисодӣ бояд дучоршавии истеҳсолкунандагони кишоварзиро ба шокҳои қурби асъор ва таваррум ба назар гирад.

Манбаъ инчунин беҳтар кардани бозорҳои маҳаллии захираҳо, занҷирҳои таъминот, иқтидори нигоҳдорӣ ва дастрасӣ ба молияро ҳамчун самти сиёсӣ баррасӣ мекунад. Ин пешниҳодҳо тафсирҳои сиёсие мебошанд, ки аз динамикаҳои макроиқтисодии баҳодиҳишудаи таҳқиқот бармеоянд; самаранокии ин абзорҳо дар таҳқиқот бо озмоиши алоҳидаи арзёбии сиёсӣ чен нашудааст.

Маҳдудиятҳо ва самтҳои таҳқиқоти оянда

Дар мақола бахши алоҳидаи “Limitations” вуҷуд надорад. Бо вуҷуди ин, пешниҳодҳои таҳқиқоти оянда дар бахши хулоса маҳдудиятҳои тарҳи ҷориро ғайримустақим нишон медиҳанд. Муаллифон мегӯянд, ки маълумоти панелии минтақавӣ метавонад гуногунрангии байни минтақаҳои қаҳвапарварро омӯзад, тағйирёбандаҳои ғанитарии иқлимӣ метавонанд шокҳои нархро аз шокҳои пешниҳоди аз иқлим ба вуҷудомада беҳтар ҷудо кунанд ва моделҳои ғайрихаттӣ ё остонавӣ метавонанд вокунишҳои асимметриро дар буҳронҳо ва ҳаракатҳои шадиди нарх дарёфт кунанд.

Аз ин рӯ, таҳқиқоти ҷорӣ ба қаторҳои маҷмӯии макроиқтисодии сатҳи Перу, сохтори хаттии VECM ва идентификатсияҳои сохтории интихобшуда вобаста аст. Фарқиятҳои минтақавии истеҳсолкунандагон, хароҷоти мустақими сатҳи хоҷагӣ, гуногунрангии институтсионалӣ ва гузаришҳои режими ғайрихаттӣ берун аз сатҳи асосии таҳлили модели ҷорӣ қарор доранд.

Ёддошт оид ба манбаъ ва усул

Таҳқиқоти аслӣ: Cointegration and Economic Adjustment in Agriculture: A VECM Approach to Coffee Price Shocks and Macroeconomic Dynamics

Муаллифон: Augusto Aliaga-Miranda; Luis Ricardo Flores-Vilcapoma; Paulo César Callupe-Cueva; Julio César Mariños-Alfaro; Luis Antonio Visurraga-Camargo; Wilmar Salvador Chavarry-Becerra.

Муаллифи масъул: Augusto Aliaga-Miranda.

Муассисаҳо: Universidad Científica del Sur; Universidad Tecnológica del Perú; Universidad Nacional Autónoma Altoandina de Tarma; Universidad Nacional Intercultural de la Selva Central Juan Santos Atahualpa; Universidad Continental.

Маҷалла: Economies.

Ношир: MDPI, Basel, Switzerland.

Сабти библиографӣ: Economies 2026, 14(5), 156.

DOI: 10.3390/economies14050156.

Раванди нашр: Қабул барои баррасӣ 18 марти 2026; бознигарӣ 16 апрели 2026; қабул 21 апрели 2026; нашр 3 майи 2026.

Навъи манбаъ: Мақолаи илмии таҳқиқотии тақризшуда.

Иҷозатнома: Creative Commons Attribution (CC BY).

Усули асосӣ: Санҷишҳои решаи воҳиди ADF, Phillips–Perron ва DF-GLS; санҷиши коинтегратсияи Johansen; restricted-trend VECM; коэффисиентҳои ислоҳи хато; таҳлили impulse-response; SVAR-и иловагии recursive-Cholesky; ташхисҳои LM-и коррелятсияи силсилавӣ, гетероскедастикӣ ва нормалии бисёртағйирёбанда; санҷишҳои шикастҳои сохторӣ ва пешгӯии динамикӣ.

Манбаъҳои маълумот: Нархи ҷаҳонии қаҳва аз FRED; шартҳои савдои хориҷӣ, қурби номиналӣ, индекси нархҳои истеъмолӣ, ММД-и кишоварзӣ ва ММД-и умумӣ аз BCRP-и Перу гирифта шудаанд.

Маблағгузорӣ: Муаллифон гузориш додаанд, ки таҳқиқот маблағгузории беруна нагирифтааст.

Баёнияи ахлоқӣ: Institutional Review Board Statement “Not applicable”; Informed Consent Statement бинобар таҳқиқоти қаторҳои вақт будан ҳамчун “Not applicable” гузориш шудааст.

Дастрасии маълумот: Муаллифон мегӯянд, ки маълумот аз муассисаҳое чун BCRP-и Перу ва FRED-и ИМА гирифта шудаанд.

Бархӯрди манфиатҳо: Муаллифон бархӯрди манфиатҳоро гузориш накардаанд.

Саҳми муаллифон: Консептуализатсия L.R.F.-V.; методология A.A.-M.; таҳлили формалӣ A.A.-M., L.R.F.-V. ва P.C.C.-C.; таҳқиқот A.A.-M., P.C.C.-C. ва J.C.M.-A.; захираҳо A.A.-M. ва W.S.C.-B.; куратсияи маълумот P.C.C.-C. ва J.C.M.-A.; тарҳи аввал A.A.-M.; бозбинӣ ва таҳрир A.A.-M. ва L.R.F.-V.; назорат A.A.-M. ва L.A.V.-C.; идоракунии лоиҳа J.C.M.-A. ва W.S.C.-B. гузориш шудааст.

Ёддошти техникии дохили манбаъ 1: Ҷадвали 7 lag 1-ро аз рӯи AIC, HQIC ва SBIC оптималӣ нишон медиҳад, аммо дар матн ибораи “lag 5 AIC-и каме пасттар нишон медиҳад” мавҷуд аст. Арзишҳои рақамӣ ин ибораро дастгирӣ намекунанд.

Ёддошти техникии дохили манбаъ 2: Санҷиши LM-и коррелятсияи силсилавии SVAR lag 1 ҳамчун `p = 0.042` гузориш шудааст. Гарчанде манбаъ инро “коррелятсияи силсилавии аҳамиятнок вуҷуд надорад” тафсир мекунад, натиҷа дар ҳадди %5 ба рад шудани гипотезаи сифрӣ мувофиқ аст; танҳо дар ҳадди %1 рад намешавад.

Ёддошти техникии дохили манбаъ 3: Гарчанде барои ММД-и кишоварзӣ коэффисиенти ислоҳи хатои CE1 `α = 0.003` ва `p = 0.321` аст, матн ин коэффисиентро ҳамчун далели бозгашт ба мувозинат тафсир мекунад. Коэффисиент дар сатҳҳои маъмулии аҳамиятнокӣ аз ҷиҳати оморӣ аҳамиятнок нест.

Ёддошти техникии дохили манбаъ 4: Шарҳи матнии натиҷаҳои Johansen барои мушаххасоти trend ва restricted-trend ба хулосаи ду вектори коинтегратсия мерасад ва модел бо \(r=2\) сохта мешавад. Аммо азбаски мутобиқсозии сатрҳои ранг дар Ҷадвали 6 бо гипотезаҳои пайдарпайи Trace дар манбаъ ба қадри кофӣ равшан шарҳ дода нашудааст, Verianla натиҷаи алтернативии ранг тавлид намекунад.

Ёддошти техникии дохили манбаъ 5: Қурби номиналии асъор ҳамчун S/US$ муайян шудааст ва дар зери шоки мусбати нархи қаҳва дар модел вокуниши манфӣ додааст. Матни манбаъ ин ҳаракатро дар баъзе ҷойҳо depreciation меномад; бинобар ин номувофиқатии конвенсияи аломат, Verianla самти иқтисодиро алоҳида қатъӣ муайян намекунад.

Ҳудуди асосии тафсир: Натиҷаҳо натиҷаҳои эконометрӣ мебошанд, ки дар доираи қаторҳои вақти омӯхташудаи Перу ва идентификатсияҳои модел ба даст омадаанд. Муносибатҳои ба модел асосёфтаи impulse-response далели таъсири таҷрибавии сиёсӣ дар сатҳи истеҳсолкунанда ё сабабияти универсалии байни кишварҳо нестанд.

Мувофиқати бозкашии визуалӣ: Баланд. Ҷараёни коинтегратсия ва ислоҳи хато, интиқоли шоки хориҷӣ, самтҳои impulse-response ва муқоисаи CE / No CE метавонанд бо схемаҳои аслии ба манбаъ содиқ бозсозӣ шаванд.

Мувофиқати Verianla Live / Live Figure: Мувофиқ. Қаторҳои вақти собит, каҷҳои impulse-response, ҷараёни раванди VECM ва муқоисаи CE / No CE, ки дар манбаъ дода шудаанд, метавонанд бо аниматсияи параметрҳои собит нишон дода шаванд. Тавлиди коэффисиент ё пешгӯии наве, ки дар манбаъ нест, иҷозат дода нашавад.