Bir otelin su ve enerji tasarrufu yapması, tek kullanımlık ürünleri azaltması veya çevre sertifikalı ürünler kullanması müşteriyi yalnızca memnun etmekle mi kalır, yoksa müşteriyi otelin gönüllü bir savunucusuna dönüştürebilir mi? Mısır'ın Sharm El-Sheikh kentindeki Green Star sertifikalı otellerde konaklayan 428 misafirle yürütülen bu araştırma, yeşil otel uygulamalarının müşterilerin markaya duyduğu gurur, güçlü marka bağlılığı ve nihayetinde müşteri marka evangelizmi olarak adlandırılan aktif marka savunuculuğuyla nasıl ilişkili olduğunu inceliyor.

PLS-SEM sonuçlarında yeşil otel uygulamalarının müşteri marka evangelizmiyle doğrudan ilişkisi pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bulundu (β = 0.271, p < 0.001). Yeşil uygulamaların marka gururuyla ilişkisi β = 0.482, marka bağlılığıyla ilişkisi ise β = 0.407 idi. Marka gururu marka evangelizmiyle β = 0.305, marka bağlılığı ise β = 0.397 düzeyinde pozitif ilişki gösterdi. Araştırmanın en ayrıntılı sonucu, yeşil otel uygulamalarından marka gururuna, oradan marka bağlılığına ve son olarak marka evangelizmine uzanan sıralı dolaylı yolun da anlamlı olmasıdır (β = 0.062, p = 0.001).

Modelde algılanan yeşil kalite de önemli bir sınır koşulu olarak ortaya çıkıyor. Müşteriler otelin çevresel uygulamalarını daha yüksek kaliteli ve güvenilir algıladıkça, yeşil otel uygulamaları ile marka gururu arasındaki ilişkiyi temsil eden etkileşim katsayısı β = 0.167; marka bağlılığıyla ilişkili etkileşim katsayısı ise β = 0.184 olarak bulundu. Başka bir ifadeyle araştırmanın örneklemi içinde, müşterinin çevresel uygulamaların kalitesine ilişkin algısı yükseldiğinde sürdürülebilirlik uygulamalarıyla marka ilişkileri arasındaki pozitif bağlantı daha güçlü görünmektedir.

Model müşteri marka evangelizmindeki varyansın %66,8'ini, marka bağlılığındaki varyansın %48'ini ve marka gururundaki varyansın %28,3'ünü açıklıyor. Ancak araştırma tek zamanlı, öz-bildirime dayalı ve kolayda örneklem kullandığı için bulunan ilişkiler deneysel nedensellik kanıtı değildir.

“Marka evangelizmi” sıradan müşteri sadakatinden neden farklı?

Çalışmada müşteri marka evangelizmi, müşterinin bir markayı yalnız tekrar tercih etmesinden daha ileri bir davranış biçimini ifade ediyor. Marka evangelisti müşteriler başkalarına markayı aktif biçimde tavsiye edebilir, onları markayı kullanmaya ikna etmeye çalışabilir ve markayla ilgili olumlu mesajları kendi sosyal çevresinde yayabilir.

Dijital ortam bu kavramı daha da önemli hale getiriyor. Otel misafirlerinin çevrimiçi değerlendirmeleri, sosyal medya paylaşımları, kullanıcı tarafından oluşturulan içerikler ve elektronik ağızdan ağıza iletişim — eWOM — müşterinin otelin pazarlamasına doğrudan dahil olmasına olanak sağlayabiliyor.

Araştırmanın ölçeği özellikle müşterinin başkalarını otelde konaklamaya ikna etme ve oteli mümkün olduğunca fazla kişiye tavsiye etme eğilimini ölçüyor. Dolayısıyla burada kullanılan “evangelizm” kavramı herhangi bir dini anlamdan çok, müşterinin gönüllü ve aktif marka savunuculuğunun yoğunluğunu ifade eden pazarlama terimidir.

Yeşil otel uygulamaları neleri kapsıyor?

Araştırmada yeşil otel uygulamaları 10 maddelik bir ölçekle değerlendiriliyor. Kaynağın Ek A bölümünde verilen örnekler, sürdürülebilirliğin yalnız enerji kullanımından ibaret olmadığını gösteriyor.

• Organik veya mevsimlik kahvaltı seçenekleri sunulması,
• su ve enerji tasarrufu uygulamaları,
• tek kullanımlık ürünlerin azaltılması,
• atıkların ayrı toplanması,
• otelin çevresel uygulamalarının misafirlere açıklanması,
• misafirlerin otelin çevresel etkisini azaltmaya nasıl katkıda bulunabileceğinin anlatılması,
• yerel çevresel ve kültürel faaliyetler hakkında bilgi verilmesi,
• toplu taşıma bilgilerinin paylaşılması,
• bisiklet sağlanması,
• çevre sertifikalı veya yeşil etiketli ürünler kullanılması.

Bu maddeler müşterinin otelin sürdürülebilirlik uygulamalarını algılama biçimini ölçmektedir; araştırma otellerin gerçek enerji tüketimini, su kullanımını veya karbon emisyonunu bağımsız teknik ölçümlerle değerlendirmemiştir.

Marka gururu nedir?

Marka gururu, müşterinin değerleriyle uyuştuğunu düşündüğü bir markayla ilişkilendiğinde yaşadığı olumlu öz-değerlendirme duygusu olarak ele alınıyor. Çalışmanın teorik yaklaşımına göre çevresel sorumluluğu önemseyen bir kişi, benzer değerleri görünür biçimde uygulayan bir oteli tercih etmekten gurur duyabilir.

Bu mekanizma araştırmada Sosyal Kimlik Teorisiyle açıklanıyor. İnsanlar kendilerini değerlerini temsil eden gruplar ve markalarla ilişkilendirebilir; bu ilişki kişinin öz-değer algısına katkı sağlayabilir.

Araştırmada yeşil otel uygulamaları ile marka gururu arasındaki standartlaştırılmış yol katsayısı β = 0.482 olarak bulundu. Yeşil otel uygulamalarından çıkan doğrudan yollar arasında bu, en yüksek katsayıdır.

Marka bağlılığı yalnız yeniden satın almak mı?

Hayır. Çalışmanın kullandığı brand fidelity kavramı, sıradan tekrar satın alma niyetinden daha güçlü bir psikolojik bağlılığı ifade ediyor. Ölçekte müşterinin markaya yönelik eleştirileri kişisel düzeyde önemsemesi ve oteli benzersiz görmesi gibi maddeler bulunuyor.

Bu nedenle Verianla metninde kavram “marka bağlılığı” olarak kullanılmıştır. Buradaki anlam yalnız tekrar rezervasyon yapma ihtimali değil, markayı rakiplerinden farklı ve kişisel olarak değerli görmeye dayalı güçlü bağlılıktır.

Yeşil otel uygulamaları ile marka bağlılığı arasındaki yol β = 0.407, marka gururu ile marka bağlılığı arasındaki yol ise β = 0.323 olarak raporlandı.

Teorik model hangi iki yaklaşımı birleştiriyor?

Araştırma Sosyal Kimlik Teorisi ile İlişkisel Pazarlama Teorisini birlikte kullanıyor.

Sosyal Kimlik Teorisi, müşterinin çevresel değerleriyle uyumlu bir otel markasıyla kendisini özdeşleştirmesi sonucu marka gururunun oluşabileceğini açıklamak için kullanılıyor.

İlişkisel Pazarlama Teorisi ise tek bir işlemden ziyade güven ve bağlılık üzerine kurulan uzun süreli müşteri–marka ilişkisini açıklıyor. Araştırmanın sıralı modeline göre yeşil uygulamalar önce olumlu duygusal değerlendirmelerle, ardından daha kalıcı marka bağlılığıyla ve nihayetinde aktif savunuculukla ilişki kurabilir.

Çalışmanın 11 hipotezi

Araştırmada 11 hipotezin tamamı kullanılan istatistiksel anlamlılık ölçütleri kapsamında desteklenmiştir.

Ana doğrudan ilişkiler

Aracılık yolları ne gösteriyor?

Yeşil otel uygulamalarından marka evangelizmine giden ilişkinin yalnız doğrudan olmadığı görülüyor. Marka gururu üzerinden hesaplanan dolaylı yol β = 0.147, marka bağlılığı üzerinden hesaplanan yol ise β = 0.162 olarak bulundu. Her iki bootstrap güven aralığı da sıfırı dışarıda bırakmaktadır.

Daha ayrıntılı sıralı yol olan:

Yeşil otel uygulamaları → Marka gururu → Marka bağlılığı → Müşteri marka evangelizmi

için katsayı β = 0.062, t = 3.339 ve p = 0.001 olarak raporlandı. %95 güven aralığı 0.029–0.102'dir.

Bu sonuç modelde marka gururunun duygusal, marka bağlılığının ise daha kalıcı ilişkisel bir aşama olarak birlikte işlev görebileceği fikriyle uyumludur. Ancak araştırmanın kesitsel yapısı nedeniyle bunun müşteride zaman içinde gerçekleştiği kanıtlanmış psikolojik sıra olduğu söylenemez.

Algılanan yeşil kalite neden önemli?

Çalışmada Green Perceived Quality (GPQ), müşterinin çevresel uygulamaların ve otelin sunduğu hizmetlerin yeşil kalite bakımından güçlü ve güvenilir olduğuna ilişkin değerlendirmesi olarak ele alınmaktadır.

Bu değişken özellikle greenwashing açısından önem taşıyor. Bir otelin sürdürülebilir olduğunu söylemesi ile müşterinin bu çevresel performansı kaliteli ve güvenilir olarak algılaması aynı şey değildir.

Moderasyon analizinde iki etkileşim de pozitif ve anlamlıdır:

Kaynağın 15. sayfasındaki Şekil 3'te de bu sonuç görsel olarak gösteriliyor: algılanan yeşil kalite yüksek olduğunda yeşil uygulamalar ile hem marka gururu hem marka bağlılığı arasındaki regresyon çizgisi daha diktir.

Model ne kadar açıklayıcı?

Model müşteri marka evangelizmindeki varyansın %66,8'ini açıklamaktadır. Araştırmacılar bunu güçlü açıklayıcı kapasite olarak değerlendiriyor. Buna karşılık marka gururundaki varyansın yalnız %28,3'ünün açıklanması, müşterinin marka gururunu etkileyen başka önemli değişkenlerin de bulunduğunu düşündürmektedir.

Model uyum göstergeleri SRMR = 0.079 ve NFI = 0.742 olarak raporlanmıştır.

Cinsiyet ve yaş sonuçları değiştirdi mi?

SmartPLS Multi-Group Analysis sonuçlarında test edilen yapısal yollar açısından kadın ve erkek grupları arasında anlamlı fark bulunmadı.

Benzer biçimde yaş grupları arasındaki karşılaştırmaların hiçbirinde p < 0.05 düzeyinde anlamlı farklılık raporlanmadı.

Bu sonuç araştırmanın örneklemi içinde temel yapısal yolların yaş ve cinsiyet gruplarına göre belirgin biçimde değişmediğini göstermektedir. Ancak bunun kolayda örneklemenin temsili olduğu veya örnekleme yanlılığının bulunmadığı anlamına geldiği söylenemez.

Otel yöneticileri açısından ne ifade ediyor?

Araştırmacılar sürdürülebilirliğin yalnız otelin arka plandaki operasyonel süreçlerinden biri olarak bırakılmamasını öneriyor. Müşterinin yeşil uygulamaları görebilmesi, anlayabilmesi ve bunların gerçek olduğuna güvenebilmesi marka ilişkileri açısından önem taşıyabilir.

Önerilen uygulamalar arasında çevresel performansın dijital platformlarda ve otel içinde şeffaf biçimde paylaşılması, ölçülebilir sürdürülebilirlik başarılarının açıklanması, bağımsız yeşil sertifikasyonların kullanılması ve misafirlerin çevre koruma faaliyetlerine doğrudan katılabilecekleri deneyimler geliştirilmesi bulunuyor.

Bununla birlikte araştırmanın kendisi bu yönetim müdahalelerini ayrı deneylerle test etmemiştir. Bunlar yapısal modelden ve mevcut literatürden çıkarılan uygulama önerileridir.

Greenwashing neden modelin kritik sınırlarından biri?

Bir otelin çevreci olduğunu söylemesi müşterinin bu iddiaya otomatik olarak inanacağı anlamına gelmez. Araştırmanın teorik yaklaşımında algılanan yeşil kalite, çevre iddiasının müşteri tarafından ne ölçüde güvenilir ve kaliteli algılandığını temsil eden önemli bir değerlendirme sinyalidir.

Kaynağın sonuçlarına göre algılanan yeşil kalite yükseldikçe yeşil uygulamalarla marka gururu ve marka bağlılığı arasındaki pozitif ilişkiler güçlenmektedir. Bu nedenle yazarlar üçüncü taraf çevre sertifikaları, şeffaflık ve gerçek çevresel performansın görünür kılınmasını özellikle vurgulamaktadır.

Ancak çalışmanın kendi sınırlılıklar bölümünde GPQ ölçeğindeki bazı maddelerin otelin gerçek yeşil kalite performansından ziyade müşterinin kendi çevresel tercihlerini de ölçüyor olabileceği kabul edilmektedir. Bu nedenle GPQ sonucunun gelecekte daha saf ve doğrudan çevresel kalite ölçekleriyle yeniden sınanması gerekir.

Türkiye açısından nasıl okunmalı?

Türkiye'nin turizm ve konaklama sektörü açısından çalışma önemli bir araştırma modeli sunuyor: sürdürülebilirlik yatırımlarının yalnız enerji, atık veya sertifikasyon açısından değil, müşterinin marka ile kurduğu duygusal ve davranışsal ilişki açısından da incelenebileceğini gösteriyor.

Özellikle çevrimiçi otel değerlendirmelerinin ve sosyal medya paylaşımlarının yoğun olduğu turizm pazarında, müşterinin gönüllü marka savunuculuğuna dönüşmesi işletmeler açısından araştırılmaya değer bir sonuçtur.

Ancak çalışma yalnız Sharm El-Sheikh'teki Green Star sertifikalı otellerde konaklayan misafirleri kapsamaktadır. Türkiye'deki otellerin müşteri profili, sertifikasyon sistemi, kültürel ortamı ve sürdürülebilirlik algısı farklı olabileceğinden sonuçlar Türkiye'ye doğrudan aktarılmamalıdır. Yerel örneklemle bağımsız doğrulama gerekir.

Çalışmanın desteklediği sonuçlar

• Yeşil otel uygulamaları ile marka evangelizmi, marka gururu ve marka bağlılığı arasında pozitif ve anlamlı yapısal ilişkiler bulunmuştur.
• Marka gururu ve marka bağlılığı müşteri marka evangelizmiyle pozitif ilişkilidir.
• Marka gururu ile marka bağlılığı arasında pozitif ilişki bulunmuştur.
• Marka gururu ve marka bağlılığı ayrı ayrı yeşil uygulamalar–marka evangelizmi ilişkisinde anlamlı dolaylı yollar oluşturmuştur.
• Marka gururu ve marka bağlılığından geçen sıralı dolaylı yol anlamlıdır.
• Algılanan yeşil kalite, yeşil uygulamalarla marka gururu ve marka bağlılığı arasındaki ilişkilerin gücüyle pozitif etkileşim göstermektedir.
• Model müşteri marka evangelizmindeki varyansın %66,8'ini açıklamıştır.

Çalışmanın kanıtlamadığı sonuçlar

• Yeşil uygulamaların müşteriyi kesin neden-sonuç ilişkisiyle marka evangelistine dönüştürdüğü kanıtlanmamıştır.
• Marka gururunun zaman içinde zorunlu olarak marka bağlılığına, ardından marka evangelizmine dönüştüğü deneysel olarak gösterilmemiştir.
• Gerçek enerji, su, atık veya karbon performansındaki değişimler ölçülmemiştir.
• Müşterilerin gerçek sosyal medya gönderileri veya gerçek eWOM davranışları izlenmemiştir.
• Sonuçların bütün Mısır otellerine veya diğer ülkelere genellenebileceği gösterilmemiştir.
• Yaş ve cinsiyet açısından anlamlı MGA farkı bulunmaması örneklemin temsili olduğunu kanıtlamaz.
• Türkiye'deki oteller veya müşteriler için aynı katsayıların geçerli olduğu doğrulanmamıştır.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Örneklem ve veri toplama

Araştırmanın katılımcıları Mısır'ın Sharm El-Sheikh kentindeki Green Star sertifikalı otellerde konaklamış müşterilerden oluşuyor.

Araştırmacılar otellerde çalışan meslektaşları, lisansüstü öğrencileri ve mezun ağları aracılığıyla otellerle iletişim kurmuş ve yönetim onayından sonra müşterilere ulaşmıştır. Bu süreçte olasılıksız kolayda örnekleme kullanılmıştır.

Çevrimiçi anket Kasım–Aralık 2025 döneminde yaklaşık iki ay boyunca açık tutulmuş ve toplam 428 tamamlanmış anket elde edilmiştir.

Anket sistemi bütün soruların zorunlu cevaplanmasını gerektirdiğinden teslim edilen formlarda eksik veri bulunmamıştır.

Katılımcı profili

Raporlama notu: Tablo 2'de Age ve Gender için verilen ortalama ve standart sapma değerleri bu dağılımlarla uyumlu değildir ve iki değişkenin betimsel istatistiklerinin yer değiştirmiş görünmesi mümkündür. Bu nedenle Verianla metninde Tablo 2'deki Age/Gender ortalama ve standart sapmaları kullanılmamıştır.

Ölçüm araçları

Bütün ana yapılar 1 = “kesinlikle katılmıyorum” ile 5 = “kesinlikle katılıyorum” arasında değişen beşli Likert ölçeğiyle ölçülmüştür.

Ana araştırma öncesinde Green Star sertifikalı otellerde konaklamış 30 misafirle pilot çalışma yapılmış; araştırmacılar maddelerin açıklığını ve araştırma bağlamıyla uyumunu kontrol etmiştir.

Ortak yöntem yanlılığı nasıl kontrol edildi?

Bütün ana değişkenler aynı kişilerin tek zamanlı anket yanıtlarından geldiği için araştırmacılar ortak yöntem yanlılığını hem prosedürel hem istatistiksel yollarla değerlendirmiştir.

Harman tek faktör testinde ilk faktör toplam varyansın %43,095'ini açıklamış ve kullanılan %50 sınırının altında kalmıştır.

Tam doğrusal bağlantı değerlendirmesinde en yüksek VIF değeri 2,674 olarak bulunmuş ve araştırmacıların kullandığı 3,3 eşiğinin altında kalmıştır.

Ayrıca teorik olarak ana yapılardan bağımsız olması amaçlanan çalışan devir niyeti ölçeği marker variable olarak kullanılmış; bu yapının modele eklenmesinin temel yolların anlamlılığında önemli değişiklik oluşturmadığı bildirilmiştir.

Bu kontroller ortak yöntem yanlılığının araştırmanın sonuçlarını ciddi biçimde yönlendirdiğine ilişkin belirgin işaret göstermese de tek zamanlı öz-bildirim tasarımının bütün yöntemsel sınırlılıklarını ortadan kaldırmaz.

PLS-SEM analizi

Analiz SmartPLS 4 ile gerçekleştirilmiştir. Önce ölçüm modeli, ardından yapısal model değerlendirilmiştir.

Yapısal yolların anlamlılığı 5000 bootstrap yeniden örneklemesi kullanılarak test edilmiştir.

Ölçüm modelinin güvenilirliği

Bütün faktör yükleri 0.70'in üzerinde raporlanmıştır ve 0.710–0.906 arasında değişmektedir.

HTMT konusunda kaynak içi uyumsuzluk

Çalışma bütün HTMT değerlerinin 0.85'in altında olduğunu ve ayırt edici geçerliliğin sağlandığını ifade etmektedir. Ancak Tablo 3'te iki değer bu sınırı aşmaktadır:

• Brand Fidelity – Customer Brand Evangelism: 0.855
• Green Perceived Quality – Green Hotel Practices: 0.862

Bu iki değer 0.90'ın altında olmakla birlikte kaynak tarafından açıkça kullanılan 0.85 ölçütünün üzerindedir. Dolayısıyla “bütün HTMT değerleri 0.85'in altında” ifadesi kaynak tablosuyla uyuşmamaktadır.

Yapısal model

R² değerleri marka gururu için 0.283, marka bağlılığı için 0.480 ve müşteri marka evangelizmi için 0.668 olarak raporlanmıştır.

Q² değerleri sırasıyla 0.181, 0.349 ve 0.366'dır. Kaynak bu değerleri modelin ilgili yapılar için öngörüsel uygunluk taşıdığı yönünde yorumlamaktadır.

Etki büyüklükleri f² = 0.110–0.267 aralığında verilmiştir.

Genel model uyumu için SRMR = 0.079 ve NFI = 0.742 raporlanmıştır.

Doğrudan, dolaylı ve düzenleyici sonuçların tamamı

Çalışmanın başlıca sınırlılıkları

Araştırmacılar çalışmanın kesitsel ve öz-bildirime dayalı olduğunu açıkça kabul etmektedir. Bu nedenle zamansal sıralama ve kesin nedensellik oluşturulamamaktadır.

Kolayda örnekleme kullanılmıştır ve araştırma yalnız Sharm El-Sheikh'teki Green Star sertifikalı oteller bağlamında gerçekleştirilmiştir.

Marka gururu ve marka bağlılığı dışındaki müşteri psikolojisi mekanizmaları — örneğin memnuniyet, güven, marka özdeşleşmesi veya duygusal bağlılık — modelde yer almamıştır.

GPQ ölçümünün bazı maddeleri müşterinin çevreye yönelik kişisel tercihlerini de yansıtıyor olabilir.

Marka evangelizmi ölçeği aktif tavsiye davranışına ağırlık vermekte; savunmacı ve karşıt yönlendirme davranışlarını tam kapsamamaktadır.

Gerçek sosyal medya davranışları, çevrimiçi değerlendirme paylaşımı veya elektronik ağızdan ağıza iletişim doğrudan davranışsal veri olarak ölçülmemiştir.

Kaynak ve Yöntem Notu

Tam özgün çalışma adı: From Sustainable Hotel Practices to Customer Brand Evangelism: Examining Brand Pride, Brand Fidelity, and Green Perceived Quality in the Era of Digital Advocacy

Yazarlar: Ibrahim A. Elshaer; Chokri Kooli; Alaa M. S. Azazz; Sameh Fayyad; Kareem A. Rashwan; Hani Alshaiti.

Yazar sırası: Kaynak çalışmadaki özgün sıra aynen korunmuştur.

Eş katkı/eş birinci yazarlık: Bildirilmemiştir.

Sorumlu yazarlar: Ibrahim A. Elshaer ve Chokri Kooli.

Kurumlar: Department of Management, College of Business Administration, King Faisal University, Suudi Arabistan; The Telfer School of Management, University of Ottawa, Kanada; Department of Social Studies, Arts College, King Faisal University, Suudi Arabistan; Hotel Management Department, Faculty of Tourism and Hotels, Suez Canal University, Mısır; Tourism Studies Department, Al-Alson Institute for Tourism and Computer, Mısır; Hospitality Management Programme, Faculty of Administration Science, French University in Egypt, Mısır; Department of Accounting, College of Business Administration, King Faisal University, Suudi Arabistan.

Dergi: Administrative Sciences.

Yayınevi: MDPI, Basel, Switzerland.

Cilt / sayı / makale numarası: 16 / 7 / 351.

DOI: 10.3390/admsci16070351

Resmî yayın bağlantısı: https://doi.org/10.3390/admsci16070351

Yayın süreci: Çalışma 25 Haziran 2026'da alınmış, 17 Temmuz 2026'da revize edilmiş, 21 Temmuz 2026'da kabul edilmiş ve 22 Temmuz 2026'da yayımlanmıştır.

Kaynak türü ve hakemlik durumu: Administrative Sciences dergisinde yayımlanmış hakemli özgün araştırma makalesidir; preprint değildir.

Lisans: Creative Commons Attribution (CC BY) lisansı altında açık erişimli olarak yayımlanmıştır.

Finansman: Çalışma King Faisal University, Deanship of Scientific Research, Vice Presidency for Graduate Studies and Scientific Research tarafından KFU263762 numaralı hibe ile desteklenmiştir.

Etik onay: Araştırma Helsinki Bildirgesi doğrultusunda yürütülmüş ve King Faisal University Deanship of Scientific Research Ethical Committee tarafından KFU-263762 koduyla 25 Nisan 2025 tarihinde onaylanmıştır.

Bilgilendirilmiş onam: Çalışmaya katılan tüm kişilerden bilgilendirilmiş onam alınmıştır.

Veri erişilebilirliği: Verilerin uygunluk kriterlerini karşılayan araştırmacılara talep üzerine sağlanabileceği ve ilk yazarla özel olarak e-posta üzerinden iletişim kurulması gerektiği bildirilmiştir.

Çıkar çatışması: Yazarlar çıkar çatışması bildirmemiştir.

Yazar katkıları: Kavramsallaştırmaya I.A.E., C.K. ve S.F.; metodolojiye I.A.E., S.F., C.K., H.A. ve A.M.S.A.; yazılıma I.A.E. ve S.F.; doğrulamaya I.A.E., K.A.R., C.K. ve S.F.; formal analize I.A.E. ve A.M.S.A.; kaynaklara I.A.E.; veri kürasyonuna I.A.E.; ilk taslağa S.F., I.A.E., K.A.R., H.A. ve A.M.S.A.; gözden geçirme ve düzenlemeye I.A.E., S.F., C.K. ve A.M.S.A.; görselleştirmeye I.A.E.; danışmanlığa I.A.E. ve S.F.; proje yönetimine I.A.E., S.F. ve A.M.S.A.; finansman edinimine I.A.E. ve A.M.S.A. katkıda bulunmuştur. Kaynakta “investigation” satırında S.F. iki kez yazılmıştır; bu tekrar kaynakta bulunduğu biçimde değerlendirilmiş ve yeni bir katkı yorumu yapılmamıştır.

Temel yöntem: Sharm El-Sheikh'teki Green Star sertifikalı otellerde konaklayan 428 müşteriden Kasım–Aralık 2025 döneminde çevrimiçi ve kolayda örnekleme yoluyla veri toplanmıştır. Beş ana gizil yapı beşli Likert ölçekleriyle ölçülmüş ve SmartPLS 4 kullanılarak PLS-SEM uygulanmıştır. Ölçüm modeli, yapısal yollar, iki tekli aracılık, bir sıralı aracılık ve iki moderasyon ilişkisi 5000 bootstrap yeniden örneklemesiyle değerlendirilmiştir.

Kaynak içi raporlama sorunu 1: Metin bütün HTMT değerlerinin 0.85'in altında olduğunu belirtmektedir; Tablo 3'te 0.855 ve 0.862 değerleri bulunması bu ifadeyle uyuşmamaktadır.

Kaynak içi raporlama sorunu 2: Tablo 2'deki Age ve Gender ortalama/standart sapmaları bildirilen demografik dağılımlar ve tablo kodlamasıyla uyumlu değildir. Sayıların iki değişken arasında yer değiştirmiş görünmesi mümkündür; kaynakta açıklama bulunmamaktadır.

Ölçüm sınırı: Yazarlar Green Perceived Quality ölçeğinin bazı maddelerinin müşterinin otelin çevresel kalite performansına ilişkin algısından ziyade kişisel çevresel tercihini de yansıtabileceğini belirtmektedir.

Temel yorum sınırı: Araştırma kesitsel, öz-bildirime dayalı ve olasılıksız kolayda örneklem kullanmaktadır. Bu nedenle raporlanan doğrudan, dolaylı ve düzenleyici ilişkiler istatistiksel yapısal ilişkiler olarak değerlendirilmelidir; deneysel nedensellik kanıtı değildir.

Bu Verianla içeriğindeki bilimsel bulgular, örneklem bilgileri ve sayısal sonuçlar yalnız özgün kaynak çalışmaya dayanmaktadır. Dış kaynaklar bibliyografik kimlik ve yayın durumunun doğrulanması için kullanılmış; araştırmanın bilimsel sonuçlarına dışarıdan yeni veri, katsayı veya deneysel bulgu eklenmemiştir.