Bu çalışma, Macaristan gıda imalatında ürün pazarı yoğunlaşması ile ücretler, primler, fazla mesai, ücretli izin ve yarı zamanlı istihdam arasındaki ilişkileri 1993–2022 döneminde inceliyor. Kurumsal yoğunlaşma, az sayıdaki firmanın bir pazarın büyük bölümünü kontrol ettiği piyasa yapısıdır; çalışmada bu yapı firma pazar paylarının kareleri toplamına dayanan Herfindahl–Hirschman Endeksi (Herfindahl–Hirschman Index, HHI) ile ölçülmektedir. Veri, özellikle yüksek yoğunlaşma düzeyleri nedeniyle seçilmiş dört gıda alt sektörünün 30 yıllık dengeli panelinden oluşmaktadır ve ana ekonometrik analiz iki yönlü sabit etkiler modellerine dayanmaktadır.

Temel sonuç, daha yüksek HHI düzeylerinin daha düşük taban saat ücreti ve daha düşük toplam aylık kazançla ilişkili olmasıdır. Log taban ücret modelindeki HHI katsayısı \( -1.06\times10^{-4} \) olup kaynak, HHI’de 1000 puanlık artışı taban ücrette yaklaşık %10,6 düşüşle ilişkilendirmektedir. Daha yüksek yoğunlaşma aynı zamanda daha fazla fazla mesai, daha düşük ücretli izin ve daha yüksek yarı zamanlı çalışma payıyla ilişkilidir.

Bununla birlikte çalışmanın sonuçları yalnızca “yoğunlaşma ücretleri düşürüyor” şeklinde özetlenemez. Ücret yapısı incelendiğinde taban ücretin bazı alt sektörlerde toplam kazancı açıklamadaki rolü zayıflarken düzenli ve düzensiz primlerin daha önemli hale geldiği görülmektedir. Birleşik modelde çalışma süresi, istihdam yapısı ve ücret bileşenleri hesaba katıldığında HHI’nin toplam aylık kazanç üzerindeki doğrudan katsayısı istatistiksel olarak anlamsız hale gelmektedir. Bu durum, yoğunlaşmanın ücret yapısını ve çalışma düzenlemelerini yeniden biçimlendiren dolaylı kanallarla ilişkili olabileceğine işaret eder; ancak gözlemsel tasarım formal nedensel aracılık kanıtı sağlamaz.

Çalışmanın temel yorum sınırı şudur: HHI burada ürün pazarı yoğunlaşmasını ölçmektedir. Araştırma doğrudan işveren veya yerel işgücü piyasası yoğunlaşmasını hesaplamaz. Monopsoni, elde edilen ilişkileri yorumlamak için kullanılan teorik çerçevedir; sonuçlar Macaristan’ın dört seçilmiş gıda alt sektörü için koşullu panel ilişkileridir ve başka sektörlere veya ülkelere otomatik olarak genellenemez.

Araştırmanın temel problemi

Bir sektörde birkaç büyük şirketin pazar payının artması genellikle ürün fiyatları, rekabet, birleşmeler ve tüketici refahı açısından tartışılır. Bu çalışma ise aynı piyasa yapısının işçiler açısından nasıl göründüğüne odaklanmaktadır. Araştırmacılar özellikle ücretin yalnız toplam miktarını değil, ücretin hangi bileşenlerden oluştuğunu; çalışma süresinin nasıl düzenlendiğini; fazla mesainin, yarı zamanlı çalışmanın ve ücretli izin hakkının yoğunlaşmayla birlikte nasıl değiştiğini incelemektedir.

Macaristan bu soru için özel bir bağlam sunmaktadır. Ülkenin 1990’lardan sonra merkezi planlamadan piyasa ekonomisine geçişi; özelleştirme, yabancı doğrudan yatırım, Avrupa Birliği’ne katılım, daha merkezsiz ücret belirleme düzenleri ve zayıflayan kolektif pazarlık yapılarıyla birlikte gerçekleşmiştir. Çalışma bu uzun geçiş döneminin gıda sanayisindeki dört yoğun alt sektörü üzerinde odaklanmaktadır.

İncelenen dört alt sektör

• Tahıl ve tahıl ürünleri.
• Gıda işleme.
• Yağlar ve katı yağlar.
• Şeker ve şekerleme.

Bu dört alt sektör, dokuz ana gıda alt sektörü içinden görece yüksek kurumsal yoğunlaşma düzeyleri nedeniyle seçilmiştir. Dolayısıyla örneklem bütün Macaristan gıda sanayisinin rastgele veya tam temsili değildir; araştırma özellikle yoğun piyasa yapılarındaki emek koşullarını görünür kılmayı amaçlamaktadır.

Herfindahl–Hirschman Endeksi Bu Çalışmada Neyi Ölçüyor?

Herfindahl–Hirschman Endeksi, bir alt sektörde faaliyet gösteren firmaların pazar paylarının kareleri toplanarak hesaplanan ürün pazarı yoğunlaşma ölçüsüdür; çalışma yüzde pazar paylarını kullandığı için HHI 0 ile 10.000 arasında değişir ve daha yüksek değerler pazar payının daha az sayıda büyük firmada toplandığını gösterir.

Kaynakta verilen temel formül:

\[ HHI=\sum_{j=1}^{n}s_j^2 \]

Burada \(n\) piyasadaki firma sayısını, \(s_j\) ise \(j\) firmasının yüzde cinsinden pazar payını gösterir. Kare alma işlemi büyük firmalara daha yüksek ağırlık verir. Örneğin aynı toplam pazar payını paylaşan çok sayıda küçük firmanın bulunduğu bir piyasada HHI görece düşük kalırken, birkaç büyük firmanın baskın olduğu bir piyasada hızla yükselir.

Kaynak, ABD Adalet Bakanlığı ve Federal Ticaret Komisyonu tarafından kullanılan geleneksel sınıflamayı açıklayıcı referans olarak verir: HHI’nin 1500’den düşük olduğu piyasalar yoğunlaşmamış, 1500–2500 arasındaki piyasalar orta derecede yoğunlaşmış, 2500’ün üzerindeki piyasalar ise yüksek yoğunlaşmalı kabul edilir.

Bu tablo iki önemli noktayı gösterir. Birincisi, seçilen alt sektörlerin tarihsel olarak yüksek yoğunlaşmalı bir yapısı vardır. İkincisi, yoğunlaşma bütün sektörlerde aynı yönde hareket etmemiştir. Son dönemde tahıl sektörü 2089 HHI ile geleneksel sınıflamada orta yoğunlaşma aralığına düşerken şeker ve şekerleme 7097 ile son derece yüksek yoğunlaşma düzeyinde kalmıştır.

Ürün Pazarı Yoğunlaşması ile İşgücü Piyasası Yoğunlaşması Aynı Şey midir?

Hayır. Bu çalışma doğrudan işgücü piyasası veya işveren yoğunlaşmasını ölçmemekte, ürün pazarındaki firma paylarından hesaplanan HHI’yi kullanmaktadır; ürün pazarı yoğunlaşmasının işveren pazarlık gücü ve monopsoni benzeri mekanizmalarla çalışma koşullarına yansıyabileceği teorik olarak tartışılmaktadır, ancak iki yoğunlaşma kavramı ampirik olarak aynı değişken değildir.

Bu ayrım önemlidir. Monopsoni teorisinde işçiler sınırlı sayıda işverenle karşı karşıya kaldığında dış seçenekleri azalabilir ve işverenlerin ücret veya çalışma koşullarını belirleme gücü artabilir. Bu çalışma, ürün pazarındaki yoğunlaşmanın böyle bir işveren gücüyle bağlantılı olabileceğini tartışmaktadır; fakat iş ilanı, yerel işveren payı veya çalışanların alternatif işveren seçeneklerinden oluşan ayrı bir işgücü piyasası HHI’si hesaplamamaktadır.

Örneklem ve veri yapısı

Gözlem birimi alt sektör–yıl kombinasyonudur. Dört alt sektör 1993–2022 arasındaki 30 yıl boyunca gözlendiğinden nihai dengeli panel 120 gözlemden oluşmaktadır.

Kaynak veriler üç ana kanaldan derlenmiştir: Central European University tarafından toplanmış ulusal bir veri seti, KRTK Databank / HUN-REN Hungarian Research Network veri tabanı ve Statista. Veri setinde üretim, istihdam, katma değer, ücretler, primler, çalışma süreleri ve istihdam yapısına ilişkin alt sektör düzeyinde değişkenler bulunmaktadır.

Ücret ve çalışma koşullarının üç boyutu

Çalışma emek piyasası sonuçlarını üç ana boyutta örgütlemektedir:

1. Ücret düzeyi ve temel kazançlar: taban saat ücreti, düzenli primler, düzensiz primler ve brüt aylık kazanç.
2. Çalışma yoğunluğu ve esneklik: fazla mesai saatleri ve yarı zamanlı çalışanların payı.
3. İşçi hakları ve iş kalitesi: ücretli izin ve maaş dışı/ek ücret bileşenleri.

Kaynak ücret değişkenlerini nominal olarak ve alt sektör düzeyinde kullanmaktadır. Taban saat ücreti Euro/saat, brüt aylık kazanç ve primler Euro/ay cinsinden raporlanmıştır. Çalışmanın uzun zaman aralığı nedeniyle nominal değerlerdeki hareketlerin bir bölümü genel fiyat ve ücret enflasyonundan etkilenebilir; kaynak bu sınırı tanımlayıcı analiz bölümünde açıkça belirtmektedir.

Alt sektörlerde ücret ve prim yapısı

Taban saat ücretleri alt sektörler arasında belirgin biçimde farklılaşmasına rağmen ortalama brüt aylık kazançlar 225–241 Euro/ay aralığında birbirine daha yakındır. Kaynak bu ayrışmayı, toplam kazanç içinde prim ve ek ödemelerin önemli rol oynadığına dair ilk gösterge olarak ele almaktadır.

Düzensiz primler özellikle yüksek değişkenlik göstermektedir. Kaynak bu ödemelerin şirket performansına, çalışma yüküne veya yönetim kararlarına daha duyarlı ve öngörülemez olabileceğini savunmaktadır. Ancak tanımlayıcı istatistikler tek başına yoğunlaşmanın bu değişkenliğe neden olduğunu kanıtlamaz.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Yoğunlaşmanın zaman içindeki değişimi

Kurumsal yoğunlaşmanın 1993–2022 boyunca genel olarak artıp artmadığını sınamak için HHI bağımlı değişken, doğrusal zaman trendi açıklayıcı değişken ve alt sektör sabit etkileri kullanılmıştır:

\[ HHI_{it}=\alpha+\delta Trend_t+\mu_i+\varepsilon_{it} \]

\(\delta\), bütün alt sektörler için ortak doğrusal zaman eğilimini gösterir. Genel sabit etkiler modelinde yıl katsayısı `−24.68`, robust standart hata `139.52`, `t = −0.18` ve `p = 0.862` olarak raporlanmıştır. Dolayısıyla dört alt sektör birlikte değerlendirildiğinde yoğunlaşmada tek yönlü ve istatistiksel olarak anlamlı bir genel artış yoktur.

Alt sektör düzeyinde sonuçlar heterojendir. Tahıl için yıllık trend katsayısı `−143.31` (`p < 0.001`), yağlar ve katı yağlar için `−92.88` (`p = 0.032`) ve gıda işleme için `30.47` (`p = 0.165`) olarak verilmiştir. Kaynak metin şeker ve şekerleme sektöründe pozitif ve anlamlı trend bulunduğunu belirtir; ancak sunulan Tablo 5’te bu sektörün sayısal satırı görünmediği için burada bir katsayı üretilmemektedir.

HHI için durağanlık kontrolü

Kaynak, HHI serisi için Levin–Lin–Chu panel birim kök testinde:

\[ z=-0.522,\qquad p=0.03007 \]

sonucunu raporlar ve HHI’nin seviyede durağan, yani \(I(0)\), olduğu sonucuna varır. Im–Pesaran–Shin testi ise yalnız dört kesit birimi bulunması nedeniyle güvenilir biçimde hesaplanamamıştır.

Burada kaynak içindeki bir sınır önemlidir: açıkça sunulan birim kök tablosu HHI’ye aittir. Sonraki metindeki bütün “anahtar değişkenlerin seviyede durağan” ifadesi ve sınırlılıklar bölümündeki “değişkenlerin durağanlığı doğrudan değerlendirilmedi” cümlesi birbirleriyle tam uyumlu değildir. Bu nedenle Verianla yalnız açıkça raporlanmış HHI sonucunu kesin olarak aktarmaktadır.

Ücret modelleri

Taban saat ücreti veya toplam kazanç için temel iki yönlü sabit etkiler spesifikasyonu:

\[ \ln(Wage_{it}) = \beta_1 HHI_{it} + \mu_i + \lambda_t + u_{it} \]

biçimindedir. \(\mu_i\) alt sektör sabit etkilerini, \(\lambda_t\) yıl sabit etkilerini ve \(u_{it}\) hata terimini temsil eder. Alt sektör sabit etkileri zaman içinde değişmeyen yapısal farklılıkları; yıl sabit etkileri ise bütün alt sektörleri aynı anda etkileyen ortak makroekonomik koşulları kontrol etmeyi amaçlar.

HHI’de 1000 Puanlık Artış Taban Ücretle Nasıl İlişkili?

Kaynakta log taban ücret için HHI katsayısı \( -1.06\times10^{-4} \) olarak tahmin edilmiştir; yazarlar bu log-lineer katsayıyı HHI’de 1000 puanlık artışın taban saat ücretinde yaklaşık %10,6 düşüşle ilişkili olması şeklinde yorumlamaktadır, ancak çalışma bu büyüklüğü nedensel ücret etkisi değil sektör ve yıl sabit etkileri koşullu istatistiksel ilişki olarak değerlendirmektedir.

Sonuçların ortak deseni, yüksek ürün pazarı yoğunlaşmasının yalnız ücret seviyesiyle değil çalışma süresinin ve istihdam biçiminin yapısıyla da ilişkili olmasıdır. Fazla mesai yoğunlaşmayla pozitif, ücretli izin negatif, part-time istihdam ise pozitif ilişkilidir.

Toplam kazancın hangi bileşenlerden oluştuğu

Kaynak, brüt aylık kazancı alt sektör bazında taban saat ücreti, düzenli prim ve düzensiz prim bileşenleriyle ayrıca incelemiştir. Bu modeller HHI etkisini değil, toplam kazanç bileşiminin hangi ücret unsurlarıyla ilişkili olduğunu göstermektedir.

Tahıl tablosunda kaynak katsayıları ve t-istatistiklerini sunmakta fakat ayrı “significance” sütunu vermemektedir; taban ücret, düzenli prim ve düzensiz prim için mutlak t-değerleri sırasıyla 10.54, 17.68 ve 2.75’tir. Bu nedenle katsayılar tabloya kaynakta verildiği biçimde taşınmıştır.

Bu alt sektör modellerinin en tutarlı özelliği düzenli prim katsayısının güçlü biçimde pozitif olmasıdır. Kaynak bu durumu, toplam aylık kazancın özellikle bazı alt sektörlerde kalıcı taban ücret artışlarından çok şirket tarafından yönetilen prim düzeneklerine bağlı hale gelmesi şeklinde yorumlamaktadır.

Çalışma yoğunluğu ve işçi hakları

Fazla mesai için pozitif HHI katsayısı, yoğunlaşmanın daha yüksek olduğu gözlemlerde mevcut çalışanların daha yoğun kullanılmasıyla uyumlu bir desen üretmektedir. Ücretli izin için negatif katsayı ise yoğunlaşmanın arttığı alt sektör-yıl gözlemlerinde ücretli izin günlerinin daha düşük olmasıyla ilişkilidir.

Yarı zamanlı çalışan payındaki pozitif katsayı, yoğunlaşma ile daha esnek veya standart dışı istihdam biçimleri arasında da ilişki bulunduğunu göstermektedir. Çalışmanın teorik çerçevesi bu örüntüleri işveren pazarlık gücü, işgücü kullanım esnekliği ve iş riskinin çalışanlara aktarılması üzerinden tartışmaktadır.

Birleşik Model HHI ile Toplam Kazanç İlişkisini Nasıl Değiştiriyor?

Kaynağın birleşik analizinde çalışma süresi, istihdam yapısı ve ücret bileşimi değişkenleri hesaba katıldığında HHI’nin brüt aylık kazançla doğrudan katsayısı istatistiksel anlamlılığını kaybetmektedir; çalışma bunu yoğunlaşma–kazanç ilişkisinin çalışma düzenlemeleri ve ücret bileşimi üzerinden ilerleyebileceğine dair tamamlayıcı kanıt olarak yorumlar, fakat gözlemsel tasarım nedeniyle formal nedensel aracılık mekanizması kanıtlandığını ileri sürmez.

Bu tablo ile çevresindeki açıklama arasında dikkat edilmesi gereken bir sunum belirsizliği vardır. Metin, çalışma koşullarının brüt kazanç denklemine birlikte eklendiği genişletilmiş spesifikasyonu anlatırken Tablo 13 farklı emek sonuçlarını ayrı satırlarda ve HHI katsayılarıyla sunmaktadır. Bu nedenle Verianla, Tablo 13’ü formal ve tamamlanmış bir nedensel mediation modelinin matematiksel gösterimi olarak değil, kaynakta sunulan tamamlayıcı katsayı özeti olarak ele almaktadır.

Kaynağın desteklediği sonuçlar

• Dört seçilmiş gıda alt sektöründe HHI ile taban saat ücreti arasında negatif ilişki vardır.
• Baseline modelde HHI ile brüt aylık kazanç arasında da negatif ve istatistiksel olarak anlamlı ilişki raporlanmıştır.
• Daha yüksek HHI fazla mesaiyle pozitif ilişkilidir.
• Daha yüksek HHI ücretli izinle negatif ilişkilidir.
• Daha yüksek HHI yarı zamanlı istihdam payıyla pozitif ilişkilidir.
• Genel sanayi düzeyinde HHI’nin 1993–2022 boyunca tek yönlü anlamlı bir yükseliş trendi yoktur.
• Alt sektörlerin yoğunlaşma trendleri birbirinden farklıdır.
• Düzenli ve düzensiz primler bazı alt sektörlerde toplam kazanç yapısının önemli bileşenleridir.
• Brüt aylık kazanç için HHI’nin doğrudan katsayısı birleşik analizde istatistiksel anlamlılığını kaybetmektedir.

Kaynağın desteklemediği sonuçlar

• Çalışma ürün pazarı yoğunlaşmasının ücretleri kesin olarak nedensel biçimde düşürdüğünü kanıtlamaz.
• Çalışma doğrudan işgücü piyasası veya işveren HHI’si ölçmemektedir.
• Çalışma birleşme olaylarının tek tek etkisini tahmin etmemektedir; temel açıklayıcı değişken HHI’dir.
• Birleşik model formal causal mediation analizi değildir.
• Nominal kazanç sonuçları doğrudan reel satın alma gücü sonuçları olarak okunamaz.
• Dört yüksek yoğunlaşmalı alt sektördeki sonuçlar Macaristan’daki bütün sektörlere otomatik olarak genellenemez.
• Sonuçlar farklı ülke ve kurumsal ortamlarda aynı katsayıların geçerli olacağını göstermez.
• Firma ve çalışan düzeyi heterojenliği alt sektör düzeyindeki panelden doğrudan gözlenemez.

Kaynak içindeki şekiller ne gösteriyor?

Kaynak Şekil 1’de dört seçilmiş alt sektörün Macaristan gıda sanayisi içindeki konumunu bir akış şemasıyla göstermektedir. Şekil 2, kurumsal yoğunlaşmayı üç sonuç ailesine bağlayan kavramsal çerçeveyi sunar: ücret ve kazanç yapısı; çalışma yoğunluğu ve esneklik; işçi hakları ve iş kalitesi.

Şekil 3, HHI’nin alt sektör bazındaki zaman hareketini gösterir ve genel tek yönlü eğilim yerine güçlü sektör heterojenliği bulunduğunu görsel olarak destekler. Tahıl ve yağlar/katı yağlar çizgileri genel olarak aşağı yönlü; şeker ve şekerleme çizgisi ise dönem ilerledikçe yukarı yönlüdür.

Şekil 4–8 ücret ve prim bileşiminin zaman içindeki yüksek dalgalanmasını vurgular. Ancak bu görsellerin etiketlenmesinde kaynak içi sorunlar vardır: Şekil 4 ve Şekil 5’in ikisi de şeker ve şekerleme alt sektörü olarak başlıklandırılmıştır; metin Şekil 5’i gıda işleme olarak tartışmaktadır. Ayrıca bazı şekil başlıklarında 1993–2023 yazmasına rağmen tanımlanmış veri dönemi 1993–2022’dir. Bu nedenle Verianla bu görsellerden 2023’e ilişkin yeni veri sonucu çıkarmamaktadır.

Temel sınırlılıklar

İlk sınır veri düzeyidir. Çalışma firma veya çalışan mikro verisi yerine alt sektör-yıl gözlemleri kullanmaktadır. Bu nedenle aynı alt sektör içindeki firma büyüklüğü, çalışan niteliği, sözleşme türü, ücret dağılımı veya bireysel çalışma saatleri gibi heterojenlikler doğrudan çözümlenemez.

İkinci sınır örneklem seçimidir. Dört alt sektör yüksek yoğunlaşma özellikleri nedeniyle seçilmiştir. Daha az yoğunlaşmış beş gıda alt sektörü ana ekonometrik örneklemde bulunmadığından sonuçların bütün gıda sanayisine genişletilmesi temkin gerektirir.

Üçüncü sınır zaman serisi özellikleridir. Kaynak HHI için açık bir LLC durağanlık testi sunmakta fakat bütün model değişkenlerinin kapsamlı bir panel durağanlık/eşbütünleşme incelemesini raporlamamaktadır. Kaynağın sınırlılıklar bölümü de gelecekte formal panel unit-root ve cointegration testlerinin genişletilmesini önermektedir.

Dördüncü sınır nedenselliktir. İki yönlü sabit etkiler zamana göre değişmeyen alt sektör özelliklerini ve ortak yıl şoklarını kontrol eder; ancak yoğunlaşmanın kendisinin ücret koşullarından veya başka gözlenmeyen faktörlerden etkilenmesi gibi bütün endojenlik kanallarını otomatik olarak ortadan kaldırmaz.

Beşinci sınır nominal ücret ölçümüdür. Ücret ve kazanç verileri uzun bir dönemde nominal değerlerle verildiğinden, özellikle zaman içinde yapılan karşılaştırmalarda genel fiyat hareketleri sonuçların görünümünü etkileyebilir.

Gelecek araştırma alanları

Kaynak daha az yoğunlaşmış Macaristan gıda alt sektörleriyle karşılaştırma yapılmasını, firma düzeyi veya eşleştirilmiş işveren–çalışan mikro verilerinin kullanılmasını, sosyalist dönem ile piyasa ekonomisi döneminin daha uzun tarihsel veriyle karşılaştırılmasını ve diğer Orta ve Doğu Avrupa geçiş ekonomileriyle karşılaştırmalı analizler yapılmasını önermektedir.

Ayrıca işyeri yönetişimi, yönetim kararları ve toplu pazarlık süreçlerini inceleyen nitel ve nicel araştırmalar, HHI ile gözlenen ücret ve çalışma koşulu ilişkilerinin hangi kurumsal mekanizmalar üzerinden ortaya çıktığını daha açık biçimde ayırabilir.

Kaynak ve Yöntem Notu

Özgün çalışma: Corporate Concentration and Labour Conditions in Hungary’s Food Industry: Evidence on Wages, Bonuses, Working Time, and Workers’ Rights (1993–2022)

Yazarlar: Mahdi Imani Bashokoh; Kinfemichael Nigussie; Carol Wangari Maina; Gergely Tóth.

Sorumlu yazar: Mahdi Imani Bashokoh.

Kurumlar: Doctoral School in Economics and Regional Science, Hungarian University of Agriculture and Life Sciences; Institute of Rural Development and Sustainable Economy, Hungarian University of Agriculture and Life Sciences, Kaposvár, Macaristan.

Dergi: Economies.

Yayınevi: MDPI, Basel, Switzerland.

Bibliyografik kayıt: Economies 2026, 14(5), 165.

DOI: 10.3390/economies14050165.

Yayın süreci: Alınma 3 Mart 2026; revizyon 27 Nisan 2026; kabul 28 Nisan 2026; yayın 7 Mayıs 2026.

Kaynak türü: Hakemli bilimsel araştırma makalesi.

Lisans: Creative Commons Attribution (CC BY).

Çalışma türü: Gözlemsel, alt sektör düzeyinde dengeli panel veri ve ekonometrik ilişki analizi.

Örneklem: 4 gıda imalatı alt sektörü × 30 yıl = 120 alt sektör-yıl gözlemi; 1993–2022.

Temel yöntem: Herfindahl–Hirschman Endeksi; HHI zaman trendi modeli; Levin–Lin–Chu birim kök testi; iki yönlü sabit etkiler panel regresyonları; robust standart hatalar; alt sektör bazında toplam kazanç bileşimi için OLS modelleri; tamamlayıcı birleşik model.

Temel ölçüm sınırı: HHI ürün pazarı yoğunlaşmasını ölçmektedir; işgücü piyasası yoğunlaşması doğrudan ölçülmemiştir.

Veri kaynakları: Central European University kaynaklı ulusal veri seti; KRTK Databank / HUN-REN Hungarian Research Network; Statista.

Finansman: Araştırmanın dış finansman almadığı bildirilmiştir.

Etik beyan: Institutional Review Board Statement ve Informed Consent Statement “Not applicable” olarak verilmiştir.

Veri erişilebilirliği: Kaynak, sunulan verilerin talep üzerine erişilebilir olduğunu bildirmektedir.

Teşekkür: Yazarlar János Köllő ve KRTK Databank / HUN-REN ekibine, Maria Csanadi’ye ve András Vereckei’ye destekleri için teşekkür etmektedir.

Çıkar çatışması: Yazarlar çıkar çatışması bildirmemiştir.

Yazar katkıları: Kavramsallaştırma M.I.B., G.T. ve C.W.M.; metodoloji M.I.B. ve K.N.; formal analiz K.N. ve M.I.B.; araştırma M.I.B. ve K.N.; veri kürasyonu C.W.M. ve M.I.B.; özgün taslak M.I.B. ve C.W.M.; gözden geçirme ve düzenleme M.I.B., K.N. ve G.T.; gözetim G.T.; finansman rolü G.T. olarak raporlanmıştır.

Kaynak-içi teknik not 1: Açık panel birim kök tablosu HHI için LLC testini sunmasına rağmen daha sonraki bölüm “key variables” ifadesini kullanmakta, sınırlılıklar ise değişkenlerin durağanlığının doğrudan değerlendirilmediğini belirtmektedir. Bu ifadeler tam olarak uyumlu değildir.

Kaynak-içi teknik not 2: Tablo 5’in metni şeker ve şekerleme alt sektöründe pozitif ve anlamlı HHI trendi olduğunu belirtmektedir; sunulan tabloda bu alt sektörün sayısal katsayı satırı görünmemektedir.

Kaynak-içi teknik not 3: Şekil 4 ve Şekil 5 aynı “sugar and confectionery” başlığıyla sunulmuştur; çevresindeki metin Şekil 5’i food processing alt sektörü olarak açıklamaktadır.

Kaynak-içi teknik not 4: Bazı ücret grafikleri ve Şekil 8 başlığında 1993–2023 yazmasına rağmen yöntemde nihai veri döneminin 1993–2022 ve panelin 120 gözlem olduğu açıkça belirtilmektedir. Verianla 2023 verisi varsaymamaktadır.

Kaynak-içi teknik not 5: “Combined Earnings Model” metni çalışma koşullarının kazanç denklemine birlikte eklenmesini anlatırken Tablo 13 farklı sonuç değişkenleri için HHI katsayılarını satır bazında göstermektedir. Bu sunum formal causal mediation modeli olarak yorumlanmamıştır.

Kaynak-içi teknik not 6: Kaynak bazı tartışma cümlelerinde “mergers” ifadesini kullanmaktadır; ampirik çalışma tekil birleşme olaylarını tanımlayıp tahmin etmemekte, temel açıklayıcı değişken olarak HHI kullanmaktadır.

Temel yorum sınırı: Bulgular gözlemsel panel verisinden elde edilmiş koşullu ilişkilerdir. Ürün pazarı yoğunlaşmasının işçi ücretleri veya hakları üzerinde kesin nedensel etkisini ya da monopsoni mekanizmasını tek başına kanıtlamaz.

Görsel yeniden çizim uygunluğu: Yüksek. HHI’nin ücret ve çalışma koşullarıyla ilişkisi, dönemsel HHI tablosu ve ücret bileşiminin yeniden yapılandırılması özgün Verianla şemalarıyla güvenli biçimde gösterilebilir.

Verianla Live / Live Figure uygunluğu: Uygun. Dönemsel HHI değerleri, sabit regresyon katsayıları ve üç sonuç boyutu kaynak-faithful biçimde adım adım gösterilebilir. Kullanıcı bilimsel parametreleri değiştirerek yeni ekonometrik sonuç üretememelidir.