Bu çalışma, yönetişim kalitesinin kişi başına yurt dışı turizm harcamalarıyla kısa ve uzun dönemde nasıl ilişkili olduğunu, ilişkinin ülkenin yönetişim düzeyine göre değişip değişmediğini ve yönetişimdeki iyileşme ile bozulmaların aynı büyüklükte karşılık üretip üretmediğini 54 ülkenin 1996–2023 yıllık panel verisi üzerinde inceliyor. Havuzlanmış Ortalama Grup Otoregresif Dağıtılmış Gecikme modeli (Pooled Mean Group Autoregressive Distributed Lag, PMG-ARDL), ülkelerin kısa dönem tepkilerinin farklı olmasına izin verirken ortak uzun dönem katsayıları tahmin eden dinamik bir panel modelidir. Çalışma ayrıca yönetişimdeki pozitif ve negatif değişimleri ayrı bileşenler halinde değerlendiren PMG doğrusal olmayan ARDL (PMG-NARDL) modelini kullanmaktadır.

Simetrik PMG-ARDL modelinde yönetişim kalitesi tam örneklemde kişi başına yurt dışı turizm harcamasıyla uzun dönemde negatif ilişkilidir. Örneklem yüksek ve düşük yönetişim gruplarına ayrıldığında bu negatif ilişki düşük yönetişim ülkelerinde güçlü ve istatistiksel olarak anlamlı kalırken yüksek yönetişim grubunda anlamlı değildir. Kısa dönem yönetişim katsayıları ise üç örneklemde de anlamlı bulunmamıştır.

Asimetrik model, kaynak yazarlarının yorumuna göre, yönetişimdeki iyileşmelerin bütün örneklem gruplarında yurt dışı turizm harcamalarını uzun dönemde azalttığını; yönetişim bozulmalarının ise yalnız tam örneklem ve yüksek yönetişim grubunda harcamaları artırdığını göstermektedir. Tam örneklem Wald testi pozitif ve negatif yönetişim değişimlerinin uzun dönem etkilerinin eşit olmadığını güçlü biçimde desteklemektedir.

Bu sonuçların yorumunda iki temel sınır vardır. Birincisi, çalışma gözlemsel panel ekonometrisine dayanır ve yapısal nedensellik kanıtlamaz. İkincisi, kaynak NARDL denklemlerindeki negatif yönetişim kısmi toplamının logaritması ve katsayı işaretinin yorumu matematiksel olarak tam açıklığa kavuşturulmamıştır. Bu nedenle asimetrik sonuçlar yazarların ampirik raporlaması çerçevesinde aktarılmalı, kaynakta açıklanmayan dönüşümler yeniden üretilmiş gibi sunulmamalıdır.

Araştırma problemi

Uluslararası turizm talebi çoğunlukla gelir, döviz kuru, ulaşım maliyetleri ve ekonomik belirsizlik gibi değişkenlerle açıklanır. Bu çalışma ise hanehalklarının yurt dışındaki turizm ve boş zaman tüketimini yalnız ekonomik satın alma gücünün değil, yaşadıkları ülkenin kurumsal ortamının da şekillendirebileceği fikrinden hareket etmektedir.

Temel varsayım, hukuk devleti, yolsuzluk kontrolü ve bürokratik etkinlik gibi yönetişim özelliklerinin kamu hizmetlerine güveni, ekonomik belirsizliği ve yerel yaşam koşullarının algılanan kalitesini etkileyebilmesidir. Kurumsal ortam iyileştiğinde yerel tüketim ve turizm seçenekleri görece daha çekici hale gelebilir; zayıf kurumsal koşullarda ise bazı tüketim ve boş zaman tercihlerinin yurt dışına yönelmesi mümkün olabilir.

Bu mekanizma çalışmada doğrudan hanehalkı davranışı ölçülerek test edilmemektedir. Araştırma, ülke düzeyindeki yönetişim ve turizm harcaması serileri arasındaki uzun dönem ekonometrik ilişkiyi ölçmekte; “yerel tüketim yerine yabancı tüketim” mekanizması ise sonuçların açıklanması için kullanılan kurumsal iktisat temelli yorum çerçevesidir.

Literatür boşluğu

Kaynağa göre yönetişim ve turizm literatürünün önemli bölümü, güçlü kurumların bir ülkeye gelen turistleri nasıl etkilediğini incelemektedir. Buna karşılık yerleşiklerin kendi ülkelerinden dışarı yaptıkları turizm harcamalarıyla yönetişim arasındaki ilişki daha az çalışılmıştır.

Araştırma dört boşluğa odaklanmaktadır: yönetişim ile outbound turizm harcaması arasındaki doğrudan ilişkinin sınırlı incelenmiş olması; kısa ve uzun dönem dinamiklerinin birlikte yeterince modellenmemesi; yönetişim iyileşmesi ve bozulmasının farklı etkiler oluşturup oluşturmadığının test edilmemesi; ve ilişkinin yüksek ile düşük yönetişim ortamlarında değişip değişmediğinin yeterince incelenmemesi.

Panel ARDL Bu Çalışmada Neden Kullanıldı?

Panel ARDL, çalışmadaki değişkenlerin bir bölümünün düzeyde durağan I(0), bir bölümünün ise birinci farkta durağan I(1) olarak değerlendirilmesi ve ülkeler arasında kısa dönem dinamiklerinin heterojen olabilmesi nedeniyle kullanılmıştır; PMG tahmincisi bu kısa dönem farklılıklarına izin verirken ülkeler için ortak bir uzun dönem denge ilişkisi tahmin etmektedir.

Ön testler neden önemlidir?

Çalışma PMG-ARDL ve PMG-NARDL tahminlerinden önce dört ana ekonometrik kontrol gerçekleştirmektedir:

1. Ülkeler arasında kesitsel bağımlılık bulunup bulunmadığı sınanır.
2. Serilerin durağanlık ve bütünleşme dereceleri panel birim kök testleriyle değerlendirilir.
3. Ülkelerin eğim katsayılarının aynı kabul edilip edilemeyeceği slope heterogeneity testleriyle araştırılır.
4. Değişkenler arasında uzun dönemli eşbütünleşme ilişkisi bulunup bulunmadığı Kao ve Westerlund testleriyle sınanır.

Breusch–Pagan LM, Pesaran-scaled LM ve Pesaran CD testleri bütün temel değişkenlerde kesitsel bağımsızlık sıfır hipotezini %1 düzeyinde reddetmektedir. Bu sonuç ülkelerin ekonomik ve turizm süreçlerinin birbirlerinden bütünüyle bağımsız olmadığına işaret eder.

Kaynak hem birinci nesil LLC, Breitung ve IPS testlerini hem de kesitsel bağımlılığı dikkate alan CADF ve CIPS gibi ikinci nesil testleri kullanmaktadır. Sonuçlar değişkenlerin karışık I(0)/I(1) özellik taşıdığı şeklinde yorumlanmış ve bu durum ARDL yaklaşımının seçilmesi için gerekçe olarak kullanılmıştır.

Bu testler ülkelerin kısa dönem katsayılarının aynı olduğu varsayımını desteklememektedir. PMG yaklaşımının kısa dönem heterojenliğine izin vermesi bu nedenle araştırmanın panel yapısıyla uyumludur.

Eşbütünleşme kanıtı

Kao eşbütünleşme testinin raporlanan istatistikleri hem simetrik hem asimetrik spesifikasyonlarda %1 düzeyinde anlamlıdır. Westerlund testinde dört istatistiğin tamamı anlamlı değildir; ancak \(P_t\) istatistiği simetrik modelde `−6.283` ile %5, asimetrik modelde `−6.510` ile %10 düzeyinde anlamlıdır.

Kaynak bu bulguların birlikte, kişi başına yurt dışı turizm harcaması, yönetişim kalitesi, GSYİH, insani gelişme ve internet kullanımı arasında uzun dönem denge ilişkisi bulunduğunu desteklediği sonucuna varmaktadır.

Temel model

Çalışmanın başlangıç düzeyi modeli Denklem (1)’de şu şekilde tanımlanır:

\[ OTEP_{it} = \alpha_i + \beta_1 G_{it} + \beta_2^{\prime}X_{it} + \varepsilon_{it} \]

\(OTEP_{it}\), \(i\) ülkesinin \(t\) dönemindeki kişi başına yurt dışı turizm harcamasını; \(G_{it}\), yönetişim kalitesini; \(X_{it}\) ise GSYİH, İnsani Gelişme Endeksi ve internet kullanımından oluşan kontrol vektörünü temsil eder. \(\alpha_i\) gözlenmeyen ülkeye özgü etkileri, \(\varepsilon_{it}\) ise hata terimini gösterir.

Hata düzeltme mantığı

ARDL modelinin hata-düzeltme biçiminde temel yapı kaynakta:

\[ \Delta\ln OTEP_{it} = \delta_i ECT_{i,t-1} + \text{kısa dönem gecikmeli fark terimleri} + \mu_{it} \]

olarak kullanılmaktadır. \(ECT_{i,t-1}\), önceki dönemde uzun dönem dengesinden ne kadar sapıldığını; \(\delta_i\) ise bu sapmanın ne kadarının sonraki dönemde düzeltildiğini gösterir.

Negatif ve istatistiksel olarak anlamlı hata-düzeltme katsayısı, sistemin bir şok sonrasında uzun dönem ilişkisine geri dönme eğilimi taşıdığını gösterir. Katsayının mutlak büyüklüğü ayarlama hızını temsil eder.

PMG-ARDL ile PMG-NARDL Arasındaki Fark Nedir?

PMG-ARDL yönetişim kalitesindeki artış ve azalışların aynı uzun dönem katsayısıyla çalıştığını varsayan simetrik modeli tahmin ederken PMG-NARDL yönetişim değişimlerini pozitif ve negatif kısmi toplamlar halinde ayırarak iyileşme ve bozulmaların yurt dışı turizm harcamasıyla farklı büyüklükte veya farklı yönde ilişkili olup olmadığını sınamaktadır.

Pozitif ve negatif yönetişim değişimlerinin ayrıştırılması

Kaynak NARDL yaklaşımında yönetişim değişimlerini şu kısmi toplamlarla ayırır:

\[ G_{i,t}^{+} = \sum_{q=0}^{Q} \max(\Delta G_{i,t-q},0) \]

\[ G_{i,t}^{-} = \sum_{q=0}^{Q} \min(\Delta G_{i,t-q},0) \]

\(G^{+}\) yönetişim kalitesindeki kümülatif pozitif değişimleri, \(G^{-}\) ise kümülatif negatif değişimleri temsil eder. Bu ayrım, aynı büyüklükteki iyileşme ve bozulmanın turizm harcamasında simetrik yanıt üretmesi zorunluluğunu kaldırır.

Kaynak-içi matematiksel belirsizlik: Kaynağın daha sonraki NARDL denklemlerinde \(G^{+}\) ve \(G^{-}\) için doğal logaritma kullanılmıştır. Yukarıdaki tanım altında \(G^{-}\) sıfır veya negatif değer alabildiğinden \(\ln G^{-}\) reel sayılarda tanımlı değildir. Makale uygulamada işaret değiştirme, mutlak değer, kaydırma veya başka bir dönüşüm kullanıp kullanmadığını açıklamamaktadır. Bu nedenle Verianla kaynakta bulunmayan bir NARDL veri dönüşümü varsaymamaktadır.

Veri seti ve değişkenler

Tablo 1 kişi başına OTEP için birimi “milyon dolar” olarak vermektedir. Toplam harcamanın nüfusa bölünmesi sonrasında kullanılan ölçeğin tam olarak nasıl korunduğu kaynakta ayrıntılandırılmadığı için bu birim Verianla tarafından yeniden yorumlanmamaktadır.

Kaynak 1996–2023 dönemini “27 yıllık” zaman aralığı olarak adlandırmaktadır; ancak uç yıllar dahil edildiğinde 28 yıllık gözlem dizisi oluşur ve raporlanan 1512 gözlem sayısı da \(54\times28=1512\) ile uyumludur.

Yüksek ve düşük yönetişim grupları

Appendix A örneklemi 17 yüksek yönetişim ve 37 düşük yönetişim ülkesine ayırmaktadır. Gruplandırmanın ICRG Quality of Governance sıralamasına dayandığı belirtilmiş, fakat iki grubu ayıran açık sayısal eşik veya yüzdelik kural raporlanmamıştır.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Simetrik PMG-ARDL sonuçları

Kaynakta ***, ** ve * sırasıyla %1, %5 ve %10 anlamlılık düzeylerini temsil etmektedir.

Yönetişim kalitesinin uzun dönem katsayısı tam örneklemde negatif ve anlamlıdır. Yüksek yönetişim grubunda katsayı negatif olsa da anlamlı değildir. Düşük yönetişim grubunda ise negatif ilişki daha büyük mutlak katsayıyla ve %1 düzeyinde anlamlıdır.

Kaynak bu farklılığı, kurumsal kalitenin zaten yüksek olduğu ülkelerde ek yönetişim iyileşmesinin sınırda daha küçük davranış değişimi üretmesi; düşük yönetişim ortamlarında ise kurumsal iyileşmenin kamu hizmetleri ve yerel koşullar açısından daha görünür bir değişim yaratabilmesiyle açıklamaktadır. Bu mekanizma doğrudan ölçülmüş bir hanehalkı davranış kanıtı değil, ekonometrik sonucun kurumsal iktisat çerçevesindeki yorumudur.

Kısa dönem sonuçları ve hata-düzeltme hızı

Yönetişim kalitesinin aynı kısa dönemli etkisi istatistiksel olarak desteklenmemektedir. Buna karşılık bütün hata-düzeltme katsayıları negatif ve güçlü biçimde anlamlıdır. Bu değerler, uzun dönem dengesinden sapmanın yaklaşık %24–28’inin bir sonraki yılda düzeltildiği orta hızda bir yakınsama sürecine işaret eder.

Hausman testi neden PMG tahmincisini destekledi?

Çalışma PMG’yi hem Dynamic Fixed Effects hem Mean Group tahmincileriyle ayrı Hausman testlerinde karşılaştırmıştır. Simetrik modelde tam örneklem, yüksek yönetişim ve düşük yönetişim gruplarının tamamında p-değerleri 0.05’in üzerindedir ve kaynak PMG’yi tercih edilen tahminci olarak seçmektedir.

Yönetişim Kalitesindeki İyileşme ve Bozulma Yurt Dışı Turizm Harcamasını Aynı Şekilde mi Etkiliyor?

Kaynağın PMG-NARDL sonuçlarına göre hayır: yönetişimdeki pozitif değişimler üç örneklem grubunda da daha düşük uzun dönem yurt dışı turizm harcamasıyla ilişkiliyken negatif değişimler yalnız tam örneklem ve yüksek yönetişim grubunda anlamlı bir karşılık göstermektedir; ancak negatif kısmi toplamın kaynak denklemlerindeki matematiksel gösterimi belirsiz olduğu için bu asimetrik işaret yorumu makalenin raporladığı ampirik sonuç olarak ele alınmalıdır.

Pozitif yönetişim değişimi katsayıları bütün gruplarda negatiftir. Kaynağın yorumuna göre bu desen, kurumsal iyileşmenin yerel kamu hizmetlerine, düzenleyici ortama ve ekonomik güvene ilişkin algıyı güçlendirmesiyle uluslararası turizme ayrılan harcamanın azalmasıyla uyumludur.

Negatif yönetişim bileşeninin anlamlılığı ise yönetişim düzeyine göre değişmektedir. Yüksek yönetişim grubunda kaynak, kurumsal bozulmanın yerleşiklerin alıştıkları yüksek kurumsal standarttan belirgin bir sapma olarak algılanabileceğini ve yurt dışı tüketim seçeneklerini görece daha cazip hale getirebileceğini öne sürmektedir. Düşük yönetişim grubundaki anlamsız katsayı ise zaten yüksek düzeyde kurumsal belirsizliğe alışılmış olabileceği biçiminde yorumlanmaktadır. Bunlar model katsayılarının davranışsal açıklamalarıdır; birey düzeyinde doğrudan test edilmiş psikolojik mekanizmalar değildir.

Asimetrik modelin kısa dönem sonuçları

Asimetrik modelin hata-düzeltme terimleri yaklaşık %25–31’lik yıllık ayarlamaya işaret etmektedir. Pozitif yönetişim değişimlerinin kısa dönem katsayıları anlamlı değildir; kaynak bu nedenle temel yönetişim etkisinin ağırlıklı olarak uzun dönemde ortaya çıktığını savunmaktadır.

Wald asimetri testleri

Kaynak metninde yüksek yönetişim grubundaki `p = 0.066` sonucu “0.06% significance level” şeklinde ifade edilmiştir. Sayısal p-değeri %6,6’ya karşılık gelir. Bu nedenle Verianla sonucu %10 düzeyinde anlamlı fakat %5 düzeyinde anlamlı değil şeklinde aktarmaktadır.

Granger Nedenselliği Bu Çalışmada Gerçek Nedensellik Anlamına Geliyor mu?

Hayır. Dumitrescu–Hurlin panel Granger testi, bir değişkenin geçmiş değerlerinin diğer değişkenin gelecekteki değerlerini istatistiksel olarak öngörmeye ek bilgi sağlayıp sağlamadığını sınayan bir lead–lag testidir; çalışma bu yöntemi öngörücü nedensellik olarak kullanmaktadır ve sonuçlar yapısal, deneysel veya politika kaynaklı nedensel etki kanıtı değildir.

Gecikme uzunluğuna göre yönün değişmesi, iki değişken arasında basit tek yönlü bir mekanik ilişki bulunmadığını göstermektedir. Özellikle dört gecikmede iki yönlü öngörücü ilişki elde edilmesi, yönetişim ve uluslararası turizm harcamasının zaman içinde karşılıklı geri besleme içerebilecek dinamik bir sistem içinde hareket edebileceği fikriyle uyumludur.

Alternatif tahmincilerle sağlamlık

Kaynak ana PMG sonuçlarını Dynamic Fixed Effects ve Driscoll–Kraay sağlam standart hatalı sabit etkiler modelleriyle karşılaştırmaktadır. Tam örneklemde simetrik yönetişim katsayısı iki alternatif yaklaşımda da `−0.585` ve negatiftir. Ancak alt gruplarda anlamlılık tahminciye göre değişmektedir.

Yüksek yönetişim grubunda simetrik katsayı Dynamic FE modelinde `−0.315` ve anlamsızken Driscoll–Kraay modelinde aynı katsayı %5 düzeyinde anlamlıdır. Düşük yönetişim grubunda `−0.689` Dynamic FE modelinde anlamlı, Driscoll–Kraay modelinde ise anlamlı değildir.

Asimetrik sağlamlık analizinde \(G^+\) katsayısı tam örneklem ve yüksek yönetişim grubunda iki alternatif tahmincide de negatif ve anlamlıdır. Düşük yönetişim grubunda Dynamic FE katsayısı anlamlıyken Driscoll–Kraay sürümünde anlamlı değildir. Dolayısıyla kaynakta savunulan genel işaret deseni önemli ölçüde korunmakla birlikte “bütün alternatif modellerde istatistiksel anlamlılık korunmuştur” ifadesi sayısal tablolar tarafından tam olarak desteklenmemektedir.

Kontrol değişkenleri

Uzun dönem PMG modellerinde `lnGDP` üç örneklem grubunda da pozitif ve anlamlıdır. Kaynak bunu ekonomik kaynakların ve seyahat satın alma kapasitesinin artmasıyla ilişkilendirmektedir. Ancak Tablo 1 `lnGDP` değişkenini toplam GSYİH, sabit ABD doları olarak tanımlamaktadır; bu nedenle katsayı kişi başına gelir katsayısı gibi yeniden adlandırılmamalıdır.

HDI çoğu uzun dönem spesifikasyonunda negatiftir ve özellikle yüksek yönetişim grubunda büyük negatif katsayı göstermektedir. Kaynak bu sonucu yurtiçi yaşam standardı ve kamu hizmetleri geliştikçe bazı yabancı tüketim ve turizm motivasyonlarının azalabilmesiyle açıklamaktadır.

İnternet kullanımının uzun dönem katsayısı PMG-ARDL ve PMG-NARDL modellerinde genel olarak pozitiftir. Kaynak bunu çevrimiçi bilgiye erişim, seyahat planlama ve rezervasyon süreçlerinin kolaylaşmasıyla ilişkilendirmektedir.

Çalışmanın desteklediği sonuçlar

• Yönetişim kalitesi ile kişi başına yurt dışı turizm harcaması arasında uzun dönemli ekonometrik ilişki bulunmaktadır.
• Simetrik PMG-ARDL modelinde yönetişim kalitesinin tam örneklem uzun dönem katsayısı negatiftir.
• Simetrik ilişkide negatif yönetişim katsayısı düşük yönetişim grubunda anlamlı, yüksek yönetişim grubunda anlamsızdır.
• PMG-NARDL modelinde kaynak yazarlarının yorumuna göre pozitif yönetişim şokları üç örneklemde de daha düşük uzun dönem yurt dışı turizm harcamasıyla ilişkilidir.
• Negatif yönetişim şokunun kaynakta raporlanan uzun dönem etkisi tam örneklem ve yüksek yönetişim grubunda anlamlı, düşük yönetişim grubunda anlamsızdır.
• Tam örneklemde pozitif ve negatif yönetişim etkileri arasında güçlü uzun dönem asimetrisi vardır.
• Kısa dönem asimetrisi tam örneklemde desteklenmemektedir.
• Hata-düzeltme terimleri negatif ve anlamlıdır; uzun dönem dengesine kademeli dönüş bulunmaktadır.
• GSYİH uzun dönemde pozitif, HDI çoğu modelde negatif, internet kullanımı ise uzun dönemde genel olarak pozitif ilişki göstermektedir.

Çalışmanın desteklemediği sonuçlar

• Çalışma yönetişim reformlarının bireysel turistlerin harcamalarını kesin olarak nedensel biçimde azalttığını kanıtlamaz.
• Dumitrescu–Hurlin sonuçları yapısal nedensellik kanıtı değildir.
• Yönetişim bileşik endeksi yolsuzluk kontrolü, hukuk devleti ve bürokratik kalitenin ayrı etkilerini belirlemez.
• Yüksek ve düşük yönetişim ülkeleri için aynı katsayıların bütün ülkelere evrensel biçimde uygulanabileceği gösterilmemiştir.
• Çalışma belirli destinasyonlara yönelik ikili turist akımlarını modellememektedir.
• Kurumsal iyileşmenin yurt içi turizmi gerçekten ne kadar artırdığı doğrudan ölçülmemiştir.
• PMG-NARDL denklemlerindeki negatif kısmi toplamın matematiksel dönüşümü kaynakta yeterince açık olmadığı için bu dönüşüm bağımsız biçimde yeniden üretilememektedir.
• Alternatif tahmincilerde bütün alt grup katsayılarının istatistiksel anlamlılığı eksiksiz biçimde korunmamaktadır.

Politika yorumunun sınırı

Kaynak, yönetişim iyileştirmelerinin yalnız politik ve idari sonuçlar değil, tüketim davranışları ve turizm harcamalarının yurtiçi-yurtdışı dağılımı açısından da ekonomik sonuçlar doğurabileceğini savunmaktadır. Bu çerçevede kalıcı kurumsal reformların kısa süreli yönetişim değişimlerinden daha önemli olabileceği belirtilmektedir.

Yazarlar ayrıca dijital altyapı ve beşerî gelişme politikalarını tamamlayıcı unsurlar olarak tartışmaktadır. Bu politika çıkarımları modelde gözlenen uzun dönem ilişkilerden türetilmiştir; çalışmada belirli bir yönetişim reformunun uygulandığı deneysel veya yarı-deneysel politika değerlendirmesi yapılmamıştır.

Sınırlılıklar ve gelecek araştırma alanları

Yönetişim kalitesi tek bir bileşik ICRG göstergesiyle temsil edilmektedir. Bu yapı yolsuzluk kontrolü, hukuk devleti ve bürokratik etkinlik gibi farklı kurumsal bileşenlerin hangisinin turizm harcamalarıyla daha güçlü ilişkili olduğunu ayırt etmeyi engellemektedir.

Çalışma toplam ülke düzeyi outbound harcamasını kullandığı için menşe ülke ile ziyaret edilen destinasyon arasındaki ikili ilişkileri değerlendirmemektedir. Gelecekte bilateral turizm akımlarının kullanılması, hem çıkış hem varış ülkesinin kurumsal özelliklerinin aynı modelde incelenmesini sağlayabilir.

Kaynak ayrıca quantile panel ve time-varying modelleri gelecek araştırmalar için önermektedir. Bu yaklaşımlar yönetişim etkisinin düşük ve yüksek outbound harcama düzeylerindeki ülkelerde veya zaman içinde değişip değişmediğini daha ayrıntılı biçimde sınayabilir.

Kaynak ve Yöntem Notu

Özgün çalışma: Governance Quality and Outbound Tourism Expenditure: Evidence from Symmetric and Asymmetric Panel ARDL Models

Yazarlar: Ateeq Ullah; Supanika Leurcharusmee; Woraphon Yamaka.

Sorumlu yazar: Supanika Leurcharusmee.

Kurumlar: Faculty of Economics, Chiang Mai University; The Center of Excellence in Econometrics, Faculty of Economics, Chiang Mai University, Thailand.

Dergi: Economies.

Yayınevi: MDPI, Basel, Switzerland.

Bibliyografik kayıt: Economies 2026, 14(5), 177.

DOI: 10.3390/economies14050177.

Yayın süreci: Alınma 3 Nisan 2026; revizyon 29 Nisan 2026; kabul 8 Mayıs 2026; yayın 13 Mayıs 2026.

Kaynak türü: Hakemli bilimsel araştırma makalesi.

Lisans: Creative Commons Attribution (CC BY).

Çalışma türü: Gözlemsel, çok ülkeli dinamik panel ekonometrisi.

Örneklem: 54 ülke, 1996–2023. Kaynağın tanımlayıcı istatistik tablosunda 1512 ülke-yıl gözlemi raporlanmıştır.

Alt gruplar: Appendix A’da 17 yüksek yönetişim ve 37 düşük yönetişim ülkesi listelenmektedir. Grupları ayıran açık sayısal ICRG eşiği kaynakta raporlanmamaktadır.

Temel yöntem: Breusch–Pagan LM, Pesaran-scaled LM ve Pesaran CD kesitsel bağımlılık testleri; LLC, Breitung, IPS, CADF ve CIPS panel birim kök testleri; Pesaran–Yamagata ve sağlamlaştırılmış eğim heterojenliği testleri; Kao ve Westerlund eşbütünleşme testleri; PMG-ARDL; PMG-NARDL; Hausman testi; Wald asimetri testi; Dumitrescu–Hurlin panel Granger testi; Dynamic Fixed Effects ve Driscoll–Kraay sağlam standart hatalı alternatif tahminler.

Veri kaynakları: UNWTO; International Country Risk Guide; World Bank; UNDP.

Finansman: Çalışma Chiang Mai University Presidential Scholarship tarafından desteklenen bir Economics Ph.D. programı kapsamında yürütülmüştür.

Etik beyan: Institutional Review Board Statement ve Informed Consent Statement “Not applicable” olarak verilmiştir.

Veri erişilebilirliği: Kullanılan verilerin makul talep üzerine yazarlardan edinilebileceği bildirilmiştir.

Çıkar çatışması: Yazarlar çıkar çatışması bulunmadığını bildirmiştir.

Yazar katkıları: Kavramsallaştırma A.U. ve S.L.; metodoloji S.L.; yazılım A.U.; doğrulama W.Y. ve S.L.; formal analiz A.U.; araştırma S.L.; kaynaklar ve veri kürasyonu A.U.; özgün taslak A.U.; gözden geçirme ve düzenleme S.L.; görselleştirme A.U.; gözetim S.L. ve W.Y.; proje yönetimi W.Y. ve S.L.; finansman edinimi S.L. olarak raporlanmıştır.

Kaynak-içi teknik not 1: 1996–2023 dönemi kaynak metinde “27-year time span” olarak adlandırılmıştır; uç yıllar dahil yıllık gözlem sayısı 28’dir ve 1512 gözlem değeri 54 × 28 ile uyumludur.

Kaynak-içi teknik not 2: Kişi başına OTEP toplam outbound turizm harcamasının nüfusa bölünmesi olarak tanımlanmasına rağmen Tablo 1 birim sütununda “in millions of dollars” yazmaktadır. Kişi başına dönüşümün ölçek ayrıntısı açık değildir.

Kaynak-içi teknik not 3: Tablo 1 `G` yönetişim endeksini 0–1 ölçeğinde tanımlarken bazı ARDL denklemlerinde `lnG` gösterimi kullanılmaktadır. Kaynak log dönüşümünün uygulama ayrıntısını ayrıca açıklamamaktadır.

Kaynak-içi teknik not 4: NARDL’de \(G^{-}\) negatif kısmi toplam olarak tanımlanırken sonraki denklemlerde \(\ln G^{-}\) gösterimi yer almaktadır. Negatif veya sıfır değerlerin doğal logaritması reel sayılarda tanımlı olmadığından uygulanan gerçek veri dönüşümü kaynak metinden kesin olarak yeniden üretilememektedir.

Kaynak-içi teknik not 5: Kaynağın \(G^{-}\) tanımı ile pozitif \(G^{-}\) katsayılarının “yönetişim bozuldukça outbound harcama artar” yorumu arasında işaret açısından ek açıklama gerekmektedir. Verianla bu boşluğu varsayımsal dönüşümle doldurmamaktadır.

Kaynak-içi teknik not 6: Yüksek yönetişim grubu uzun dönem Wald testi `p = 0.066` iken tartışma metninde “0.06% significance level” ifadesi bulunmaktadır. Sayısal sonuç %6,6 p-değerine karşılık gelir.

Kaynak-içi teknik not 7: Sağlamlık bölümünün “bütün modellerde anlamlı negatif yönetişim etkisi” ifadesi tablolarla tam uyuşmamaktadır; bazı alt grup–tahminci kombinasyonlarında katsayı negatif olmakla birlikte istatistiksel olarak anlamlı değildir.

Kaynak-içi teknik not 8: `lnGDP` Tablo 1’de toplam GSYİH olarak tanımlanmasına rağmen tartışmanın bazı bölümlerinde gelir veya GSYİH kişi başına mantığıyla yorumlanmaktadır. Verianla değişkenin ölçüm tanımını Tablo 1’e göre korumaktadır.

Temel yorum sınırı: Bulgular 54 ülkenin gözlemsel panel verilerinden elde edilmiş uzun ve kısa dönemli ekonometrik ilişkilerdir. Model sonuçları belirli bir yönetişim reformunun bireysel turist davranışı üzerindeki yapısal nedensel etkisini tek başına kanıtlamaz.

Görsel yeniden çizim uygunluğu: Yüksek. Simetrik ve asimetrik yönetişim etkileri, yüksek/düşük yönetişim ayrımı ve hata-düzeltme mantığı özgün Verianla şemalarıyla güvenli biçimde gösterilebilir.

Verianla Live / Live Figure uygunluğu: Uygun. Ön testlerden PMG-ARDL/NARDL tahminine ve Wald/Granger/sağlamlık kontrollerine uzanan yöntem akışı veya sabit kaynak katsayılarının karşılaştırılması hareketli fakat kaynak-parametreleri değişmeyen sunumla gösterilebilir.