Gebelik yaşına göre küçük doğma (Small for Gestational Age, SGA), yenidoğanın doğum ağırlığının, doğum uzunluğunun veya her ikisinin gebelik yaşına göre beklenen referans değerlerin altında olmasıyla tanımlanan bir büyüme durumudur. SGA doğan çocukların büyük bölümü erken çocuklukta yakalama büyümesi gösterirken bir bölümünde kalıcı boy kısalığı gelişebilir. Bu çok merkezli retrospektif çalışma, yakalama büyümesi yetersiz kalan ve rekombinant insan büyüme hormonu (recombinant human growth hormone, rhGH) tedavisi alan 49 SGA çocuğun tedavi başlangıcından erişkin boya kadar büyüme seyrini değerlendirdi.

Ortalama boy tedavi başlangıcında −3,08 ± 0,56 SDS iken erişkin boyda −1,75 ± 0,63 SDS'ye ulaştı. Tedavi başlangıcından erişkin boya toplam boy kazancı +1,35 ± 0,67 SDS idi (p<0,001). Boy kazancının en büyük bölümü puberte başlamadan önce gerçekleşti: tedavi başlangıcından puberte başlangıcına kadar +1,09 ± 0,75 SDS kazanım görülürken puberte başlangıcından erişkin boya ek kazanç +0,25 ± 0,54 SDS ile daha sınırlıydı.

Aile hedef boyuna uzaklık da azaldı. ΔH–TH değeri başlangıçta −1,81 ± 0,80 SDS iken erişkin boyda −0,45 ± 0,79 SDS oldu. Çalışmanın ±1,5 SDS'lik hedef boy tanımına göre hastaların %86'sı erişkin yaşta aile hedef boy aralığına ulaştı ve %14'ü hedef aralığın altında kaldı.

Tedaviye 7 yaşından önce başlayanlarda toplam boy kazancı 7 yaş veya sonrasında başlayanlardan daha yüksekti (+1,53 ± 0,14'a karşı +1,13 ± 0,57 SDS; p=0,0387). Ancak 7 yaş sınırı çalışma öncesinde belirlenmiş klinik bir eşik değil, kohort içinde sonuçları en iyi ayıran nokta seçilerek yapılan post hoc analizdir. Ayrıca tedavisiz kontrol grubu bulunmadığından çalışma rhGH'nin doğal büyümeye kıyasla nedensel etkisini doğrudan ölçmemektedir.

Araştırma problemi

SGA doğan çocukların yaklaşık %10–15'inin yaşamın ilk yıllarında yeterli yakalama büyümesi göstermediği ve erişkin boylarının olumsuz etkilenebildiği kaynak literatüründe belirtilmektedir. Kalıcı boy kısalığı bulunan uygun çocuklarda rhGH tedavisi, büyümeyi hızlandırmak ve erişkin boyu genetik büyüme potansiyeline yaklaştırmak amacıyla kullanılmaktadır.

Bununla birlikte rhGH yanıtı bütün SGA çocuklarında aynı değildir. Tedavi başlangıç yaşı, başlangıç boyu, kemik yaşı, ebeveyn boyu, tedavi süresi ve puberteye girerken ulaşılan boy gibi değişkenler uzun dönem büyüme sonucunu etkileyebilir.

Bu araştırmanın temel sorusu yalnız “rhGH alan çocuklar uzadı mı?” değildir. Araştırmacılar büyümenin hangi dönemde gerçekleştiğini, pubertenin toplam erişkin boya ne kadar katkıda bulunduğunu ve boy kazancını hangi başlangıç özelliklerinin öngördüğünü değerlendirmiştir.

Gebelik Yaşına Göre Küçük Doğma (SGA) Nedir?

SGA, doğum ağırlığı, doğum uzunluğu veya her ikisinin gebelik yaşına göre beklenen referansın altında bulunmasıdır; bu çalışmada SGA tanısı yenidoğan kayıtlarından alınan doğum ağırlığı ve uzunluğunun İtalyan neonatal referans tablolarıyla karşılaştırılmasıyla doğrulanmış ve rhGH tedavisine alınan çocuklarda tedavi başlangıcındaki boyun yaş ve cinsiyete göre ≤−2,5 SDS olması gerekmiştir.

SDS neden kullanılıyor?

Standart sapma skoru (Standard Deviation Score, SDS), bir çocuğun boy, ağırlık veya başka bir ölçümünün aynı yaş ve cinsiyetteki referans popülasyon ortalamasından kaç standart sapma uzakta olduğunu gösterir.

Örneğin boy SDS'sinin −3 olması, çocuğun boyunun referans ortalamanın yaklaşık üç standart sapma altında olduğunu ifade eder. Tedavi sırasında SDS'nin −3,08'den −1,75'e yükselmesi, boyun referans popülasyona göre daha az geride hale geldiğini gösterir.

Çalışmada hangi çocuklar değerlendirildi?

Araştırmaya doğum ağırlığı veya uzunluğu açısından SGA olan, yeterli postnatal yakalama büyümesi göstermeyen, rhGH başlangıcında boyu ≤−2,5 SDS olan, normal büyüme hormonu salgısına sahip ve erişkin boya kadar rhGH tedavisini tamamlamış çocuklar dahil edildi.

Kronik büyümeyi bozabilecek hastalığı olanlar, rutin takiplerini tamamlamayanlar, büyüme hormonu eksikliği veya çoklu hipofiz hormon eksikliği bulunanlar ile kromozomal anomaliler, malformasyonlar, kondrodisplaziler veya başka sendromları olan çocuklar dışlandı.

rhGH tedavisinin amacı neydi?

Tedavinin temel amacı yalnız kısa dönemde büyüme hızını artırmak değil, çocuğun erişkin boyunu ailesel/genetik büyüme potansiyeline mümkün olduğunca yaklaştırmaktı. Bu nedenle çalışmada yalnız mutlak boy değişimi değil, çocuğun boyu ile hesaplanan aile hedef boyu arasındaki fark da izlendi.

Hedef boy nasıl hesaplandı?

Kaynakta aile hedef boyu (Target Height, TH) aşağıdaki biçimde tanımlandı:

TH = (baba boyu + anne boyu) / 2 ± 6,5 cm

Kaynak formülüne göre erkek çocuk için +6,5 cm, kız çocuk için −6,5 cm kullanıldı.

Her takip zamanında çocuğun boy SDS'si ile aile hedef boy SDS'si arasındaki fark hesaplandı:

ΔH–TH = Çocuğun boy SDS'si − Hedef boy SDS'si

Bu değer sıfıra yaklaştıkça çocuğun boyu ailesel hedef boya yaklaşmaktadır. Negatif değer, çocuğun ailesel hedefin altında bulunduğunu gösterir.

Boy kazancı nasıl hesaplandı?

Boy kazancı (Height Gain, HG), herhangi bir takip aşamasındaki boy SDS'sinden tedavi başlangıcındaki boy SDS'sinin çıkarılmasıyla hesaplandı:

HG = Takip aşamasındaki boy SDS − T0 boy SDS

Toplam boy kazancı (Total Height Gain, THG) ise erişkin boy SDS'si ile tedavi başlangıcındaki boy SDS'si arasındaki fark olarak tanımlandı:

THG = Erişkin boy SDS − T0 boy SDS

Bu formüller santimetre cinsinden doğrudan boy artışını değil, referans popülasyona göre standartlaştırılmış konum değişimini ölçer.

Erişkin boy nasıl tanımlandı?

Bir hastanın boyu, bir yılda 1 cm'den daha az artış olduğunda veya kemik yaşı kızlarda 15, erkeklerde 17 yıla ulaştığında erişkin boy olarak kabul edildi.

Erişkin boy ile hedef boy arasındaki SDS farkı ±1,5 sınırları içindeyse erişkin boy “hedef boy aralığında”; −1,5 SDS'nin altındaysa “hedef boy aralığının altında”; +1,5 SDS'nin üzerindeyse “hedef boy aralığının üzerinde” sınıflandırıldı.

Puberte nasıl değerlendirildi?

Puberte Marshall–Tanner ölçütleriyle değerlendirildi. Puberte başlangıcı (P0), kızlarda meme tomurcuklanmasının görülmesi; erkeklerde Prader orkidometresiyle testis hacminin 4 mL'ye ulaşması olarak tanımlandı.

Takip aşamaları tedavi başlangıcı T0, birinci yıl T1, ikinci yıl T2, puberte başlangıcı P0, pubertenin birinci yılı P1, pubertenin ikinci yılı P2 ve erişkin boy AH olarak yapılandırıldı.

Yedi Yaş Sınırı Klinik Bir Tedavi Eşiği midir?

Hayır. Çalışmadaki 7 yaş sınırı önceden tanımlanmış bir klinik kılavuz eşiği değildir; araştırmacılar bu sınırı analiz sonrasında, kendi kohortlarında boy sonuçlarını en iyi ayıran nokta olarak seçmiştir. Bu nedenle 7 yaş altı–üstü karşılaştırması keşifsel kabul edilmeli ve “7 yaşından önce başlanırsa şu kadar kesin fayda oluşur” şeklinde genellenmemelidir.

Çalışmanın yöntem bölümünde çoklu karşılaştırmalar için resmi bir düzeltme yapılmadığı da açıkça belirtilmiştir. Küçük örneklem ve veri-sonrası eşik seçimi birlikte düşünüldüğünde, alt grup p değeri doğrulayıcı bir klinik karar eşiğinden çok gelecekteki çalışmalar için hipotez üretici bir sonuçtur.

Çalışmanın desteklediği

• rhGH alan bu 49 SGA çocukta boy SDS'si tedavi başlangıcından erişkin boya belirgin biçimde iyileşti.
• Toplam boy kazancının büyük bölümü puberte başlamadan önce oluştu.
• Aile hedef boyuna olan SDS farkı tedavi boyunca belirgin biçimde azaldı.
• Erişkin boy hastaların %86'sında çalışmanın tanımladığı aile hedef boy aralığında bulundu.
• Daha genç tedavi başlangıç yaşı çok değişkenli analizde daha yüksek boy kazancıyla bağımsız ilişkiliydi.
• Tedavi başlangıcındaki boy SDS'si de boy kazancıyla bağımsız ilişkiliydi.
• Erken başlangıç grubunda toplam boy kazancı keşifsel karşılaştırmada daha yüksekti.
• Erkek ve kızlar arasında toplam boy kazancı açısından anlamlı fark saptanmadı.

Çalışmanın desteklemediği

• rhGH'nin tedavi almayan SGA çocuklara kıyasla nedensel etkisi bu çalışmayla ölçülmedi; kontrol grubu yoktu.
• 7 yaş klinik olarak doğrulanmış evrensel bir başlama eşiği değildir.
• 7 yaşından önce başlayanlarda erişkin boy SDS'sinin kesin olarak daha yüksek olduğu gösterilmedi; erişkin boy karşılaştırmasında p=0,059 idi.
• Pubertenin büyümeye hiç katkı sağlamadığı söylenemez; katkı vardı fakat puberte öncesine göre daha küçüktü.
• Çalışma rhGH'nin bütün SGA çocuklarında aynı yanıtı oluşturduğunu göstermemektedir.
• Çalışma kapsamlı uzun dönem güvenlik veya maliyet-etkililik analizi değildir.
• İtalya'daki tedavi başlama kriterlerinin farklı sağlık sistemlerine doğrudan uygulanabilirliği gösterilmemiştir.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Çalışma tasarımı ve merkezler

Araştırma, Messina'daki Gaetano Martino University Hospital Pediatric Endocrinology Centre ile Floransa'daki Anna Meyer University Pediatric Hospital Pediatric Endocrinology Unit'te takip edilen hastaların tıbbi kayıtlarının retrospektif incelemesidir.

Toplam 49 çocuk araştırmaya dahil edildi. Bütün hastalar rhGH tedavisi aldı; tedavisiz kontrol grubu oluşturulmadı.

SGA sınıflandırması

Hastaların %28'i yalnız doğum uzunluğu, %36'sı yalnız doğum ağırlığı ve %36'sı hem doğum ağırlığı hem doğum uzunluğu bakımından SGA olarak sınıflandırıldı.

Tedavi yaklaşımı

İtalyan AIFA Note 39 kriterlerine göre çalışmadaki hastalar dördüncü yaştan sonra, boyları yaş ve cinsiyet için −2,5 SDS'nin altında ve büyüme hızları 0 SDS'nin altında olduğunda rhGH tedavisine uygun kabul edildi.

Tedavi dozu takip sırasında büyüme yanıtı ve IGF-1 düzeylerine göre ayarlandı ve erişkin boy ve/veya erişkin kemik yaşı elde edilene kadar sürdürüldü.

Kaynak birim notu: PDF başlangıç rhGH dozunu “0,035 ± 0,01 µg/kg/gün” biçiminde raporlamaktadır. Bu birim kaynak dışı bilgiyle değiştirilmemiştir.

İstatistiksel analiz

Analizler STATA/SE 19.0 for macOS ile gerçekleştirildi ve istatistiksel anlamlılık eşiği p<0,05 olarak belirlendi. Dağılımlar Kolmogorov–Smirnov testiyle değerlendirildi.

T0 boy SDS ve ΔH–TH değerlerinin sonraki zaman noktalarıyla karşılaştırılmasında Wilcoxon signed-rank testi kullanıldı. Cinsiyet veya tedavi başlangıç yaşına göre iki grup karşılaştırmalarında dağılıma göre Student t-testi veya Mann–Whitney U testi kullanıldı.

Boy kazancı ile olası ilişkili değişkenler Spearman korelasyon analiziyle araştırıldı. Boy kazancının olası belirleyicileri için tek değişkenli ve çok değişkenli regresyon analizleri gerçekleştirildi.

Çalışma retrospektif olduğu için a priori güç analizi yapılmadı. Yazarların post hoc hesabı erken ve geç başlangıç gruplarındaki toplam boy kazancı farkına dayalı olarak yaklaşık %70–75 güç bildirdi.

Boy ve hedef boy farkının zaman içindeki seyri

Boy SDS ve hedef boya uzaklık başlangıçtan P2'ye kadar genel olarak iyileşmektedir. Bununla birlikte P2'den erişkin boya geçişte hem boy SDS hem ΔH–TH yeniden daha negatif hale gelir. Bu nedenle büyüme seyri “her aşamada sürekli aynı yönde iyileşen doğrusal bir eğri” değildir.

Boy Kazancının Büyük Bölümü Ne Zaman Gerçekleşti?

Çalışmada toplam boy kazancının büyük bölümü puberte başlamadan önce gerçekleşti: T0'dan P0'a kadar +1,09 ± 0,75 SDS kazanım görülürken P0'dan erişkin boya yalnız +0,25 ± 0,54 SDS ek kazanım elde edildi; bu nedenle erişkin boy sonucunda puberte öncesinde ulaşılan boy düzeyi özellikle önemli görünmektedir.

Toplam T0–AH boy kazancı +1,35 ± 0,67 SDS olarak bildirildi. Yazarlar bu bulguyu, SGA çocuklarında pubertal büyüme atağının önceden var olan boy açığını tamamen telafi etmeyebileceği şeklinde yorumlamaktadır.

Şekil 1 ve Tablo 2 arasındaki fark

Kaynağın sayfa 7'deki Şekil 1'i başlangıca göre boy kazancını T1'de +0,32, T2'de +0,44, P0'da +1,09, P1'de +1,41, P2'de +1,69 ve erişkin boyda +1,34 SDS olarak etiketler.

Buna karşılık Tablo 2'de T0, T1 ve T2 ortalama boy SDS değerleri −3,08, −2,53 ve −2,18'dir. Kaynak bu erken dönem şekil–tablo farkının nedenini açıklamamaktadır. Verianla bu iki veri sunumunu tek bir yeni seri oluşturmak için birleştirmemektedir.

Hedef boya yaklaşma

ΔH–TH başlangıçtaki −1,81 ± 0,80 SDS'den T2'de −0,96 ± 0,82'ye, P0'da −0,75 ± 0,90'a ve P2'de −0,14 ± 1,18 SDS'ye kadar daraldı. Erişkin boyda fark −0,45 ± 0,79 SDS idi.

Kaynak T0'dan erişkin boya toplam hedef-boy farkı toparlanmasını +1,37 ± 0,68 SDS olarak hesapladı (p<0,001).

Erişkin boy hastaların %86'sında aile hedef boy aralığında ve %14'ünde hedef aralığının altında bulundu.

Kaynak içindeki hedef boy çelişkisi

Sonuç bölümündeki %86 hedef boy aralığı bulgusuna karşın tartışmanın ilerleyen bölümünde erişkin boyun “çoğu olguda hedef boy aralığının altında kaldığı” yazmaktadır. Bu iki ifade birbiriyle uyumsuzdur. Nicel sonuç bölümündeki %86/%14 dağılımı değiştirilmeden korunmuş, çelişkili tartışma cümlesi bağımsız sonuç gibi kullanılmamıştır.

Erken ve geç tedavi başlangıcı

Erken başlayan grup puberteye daha yüksek boy SDS ile girmiş ve P1–P2 dönemlerinde avantajını korumuştur. Bununla birlikte erişkin boy karşılaştırmasındaki p=0,059, geleneksel p<0,05 eşiğinin üzerindedir.

Ayrıca erken başlangıç grubunun %69'u kızlardan oluşuyordu ve gruplar tanı yaşı açısından da farklıydı. Bu nedenle ham alt grup karşılaştırması tamamen eşdeğer iki popülasyonun randomize karşılaştırması değildir.

Erken rhGH Başlangıcı Erişkin Boyu Kesin Olarak Artırdı mı?

Bu çalışma erken başlangıcın daha yüksek toplam boy kazancıyla ilişkili olduğunu desteklemektedir, ancak 7 yaş altı ve üstü grupların erişkin boy SDS farkı istatistiksel anlamlılığa ulaşmamıştır (p=0,059) ve tedavisiz/randomize kontrol bulunmamaktadır; dolayısıyla erken başlangıcın erişkin boy üzerinde kesin nedensel büyüklüğü bu çalışmadan hesaplanamaz.

Cinsiyete göre sonuçlar

Erkek ve kızlar arasında T0, T1, T2, P0, P1, P2 ve erişkin boydaki boy SDS, BMI SDS veya toplam boy kazancı bakımından anlamlı fark bulunmadı.

Bununla birlikte kızlar rhGH tedavisine erkeklerden belirgin biçimde daha genç yaşta başladı: 4,99 ± 0,48 yıla karşı 8,72 ± 0,58 yıl (p<0,001). Puberte de kızlarda beklendiği üzere daha erken başladı: 9,57 ± 0,26 yıla karşı 11,89 ± 0,32 yıl (p<0,001).

Korelasyon analizi

Boy kazancı ile başlangıç kemik yaşı arasında negatif ilişki bulundu (rho=−0,3548; p=0,0342). Daha ileri kemik yaşı, daha düşük boy kazancıyla ilişkiliydi.

Erişkin boy; hedef boy ile rho=0,4330 (p=0,0099), anne boyu ile rho=0,4964 (p=0,0027) ve puberte başlangıcındaki boy SDS ile rho=0,4933 (p=0,0019) düzeyinde pozitif korelasyon gösterdi.

Puberte başlangıcındaki boy SDS, rhGH başlangıç yaşıyla güçlü negatif korelasyon gösterdi (rho=−0,7320; p<0,001). Başlangıç kemik yaşıyla korelasyon rho=−0,7004, tedavi süresiyle korelasyon rho=0,5788 idi.

Çok değişkenli regresyon

Tedavi başlangıç yaşının negatif β değeri, modelde diğer belirtilen değişkenler sabit tutulduğunda daha ileri başlama yaşının daha düşük toplam boy kazancıyla ilişkili olduğunu gösterir.

T0 boy SDS için sonuç paragrafı %95 güven aralığını −1,625 ila −0,805; Tablo 5 ise −1,625 ila −0,080 olarak vermektedir. Bu nedenle güven aralığı tek bir doğru değer gibi sunulmamıştır.

Metabolik takip

HOMA değerleri takip sırasında yükseldi ve puberte döneminde yaklaşık 2,5 düzeyine ulaştı. Yazarlar klinik olarak anlamlı glukoz metabolizması bozukluğu veya bu nedenle tedavi kesilmesi bildirmedi.

Bununla birlikte bu bulgular rhGH'nin bütün metabolik güvenlik boyutlarını kanıtlamaz. Çalışmada tedavisiz karşılaştırma grubu yoktur ve pubertenin fizyolojik insülin direnci de aynı dönemde değişmektedir.

Puberte üzerindeki gözlemler

Çalışmadaki pubertal gelişim genel olarak fizyolojik yaş aralığında başlamış ve düzenli ilerlemiştir. Yazarlar rhGH tedavisi sırasında puberte başlangıcı, menarş yaşı veya sekonder seks karakterlerinin ilerlemesinde klinik açıdan anormal bir örüntü gözlemediklerini bildirmektedir.

Ancak kontrol grubu bulunmadığından, “rhGH puberte zamanlamasını hiçbir şekilde etkilemez” şeklinde güçlü nedensel sonuç çıkarılamaz.

Temel sınırlılıklar

Örneklem yalnız 49 çocuktan oluşmaktadır. Retrospektif tasarım tedavi kararları, takip düzeni ve kayıt kalitesinde kontrol edilemeyen etkenler bırakabilir.

Yalnız aynı merkezde rhGH başlangıcından erişkin boya kadar takip edilen ve tedaviyi tamamlayan hastaların dahil edilmesi uzun süreli takip başarısı yüksek bir alt grubun seçilmesine neden olabilir.

Tedavi almayan SGA kontrol grubu olmadığı için gözlenen büyümenin ne kadarının rhGH'ye, ne kadarının doğal büyüme ve pubertal gelişime ait olduğu doğrudan karşılaştırılamaz.

7 yaş eşiği post hoc seçilmiştir ve çoklu karşılaştırma düzeltmesi uygulanmamıştır. Bu nedenle eşik-temelli p değerleri doğrulayıcı değil keşifsel kabul edilmelidir.

Post hoc güç yaklaşık %70–75 olarak tahmin edilmiştir. Çalışma daha küçük fakat klinik açıdan anlamlı farklılıkları saptamak için yetersiz kalmış olabilir.

İtalya'daki AIFA Note 39 düzenlemeleri tedavi başlangıcını görece geç yaşa taşımış olabilir. Sonuçlar daha erken tedaviye izin veren sağlık sistemlerine doğrudan genellenemez.

Maliyet-etkililik ve yaşam kalitesi verileri bu kohortta bulunmamaktadır.

Kaynak ve Yöntem Notu

Özgün çalışma: Early Initiation of rhGH Therapy Significantly Improves Height Gain and Reduces the Gap to Target Height in Children Born Small for Gestational Age: A Multicenter Retrospective Study

Yazarlar: Letteria Anna Morabito; Malgorzata Wasniewska; Cecilia Lugarà; Emanuela Pignatone; Domenico Corica; Renato Vaiasuso; Alessandra Cipriani; Giovanni Luppino; Roberto Coco; Giorgia Pepe; Tiziana Abbate; Stefano Stagi; Tommaso Aversa.

Sorumlu yazar: Cecilia Lugarà.

Kurumlar:

• Department of Human Pathology in Adulthood and Childhood “Gaetano Barresi”, University of Messina, Messina, Italy.
• Department of Health Sciences, University of Florence, Florence, Italy.
• Auxoendocrinology Center, Anna Meyer Children’s Hospital, Florence, Italy.

Dergi: Children.

Yayınevi: MDPI.

Yayın bilgisi: 2026; Cilt 13; Sayı 5; Makale 641.

DOI: 10.3390/children13050641

Resmî DOI bağlantısı: https://doi.org/10.3390/children13050641

Tarihler: Gönderim 25 Mart 2026; revizyon 19 Nisan 2026; kabul 30 Nisan 2026; yayın 3 Mayıs 2026.

Kaynak türü: Çok merkezli retrospektif tıbbi kayıt çalışması.

Merkez sayısı: İki pediatrik endokrinoloji merkezi.

Örneklem: Postnatal yakalama büyümesi yetersiz kalan, rhGH tedavisi alan ve erişkin boya kadar izlenen 49 SGA çocuk.

Kontrol grubu: Yoktur.

Temel sonlanımlar: Boy SDS, boy kazancı, toplam boy kazancı, erişkin boy ve çocuk boyu ile aile hedef boyu arasındaki SDS farkı.

İstatistik yazılımı: STATA/SE 19.0 for macOS.

İstatistiksel yöntemler: Kolmogorov–Smirnov, Wilcoxon signed-rank, Student t-testi, Mann–Whitney U, Spearman korelasyon ve tek/çok değişkenli regresyon.

Anlamlılık eşiği: p<0,05.

Çoklu karşılaştırma: Keşifsel tasarım ve küçük örneklem gerekçesiyle resmi düzeltme uygulanmamıştır.

7 yaş alt grup eşiği: Önceden belirlenmemiştir; post hoc olarak, kohortta boy sonuçlarında en yüksek ayrımı sağlayan nokta seçilmiştir.

Etik: Çalışma Helsinki Bildirgesi doğrultusunda yürütülmüştür. Yerel veya ulusal kurallar uyarınca retrospektif gözlemsel veri toplama nedeniyle ayrı etik kurul incelemesi ve onayı gerekli görülmemiştir.

Bilgilendirilmiş onam: Çalışmaya dahil edilen bireylerden bilgilendirilmiş onam alındığı belirtilmiştir.

Finansman: Harici finansman alınmamıştır.

Veri erişilebilirliği: Veriler gizlilik ve etik kısıtlamalar nedeniyle kamuya açık değildir; makul talep üzerine sorumlu yazardan edinilebilir.

Çıkar çatışması: Yazarlar çıkar çatışması bildirmemiştir.

Yazar katkıları: Kavramsallaştırma L.A.M., S.S. ve M.W.; metodoloji Tommaso Aversa ve C.L.; yazılım C.L.; doğrulama D.C. ve M.W.; veri kürasyonu G.L., Tiziana Abbate, R.V. ve G.P.; ilk taslak L.A.M., A.C. ve C.L.; gözden geçirme/düzenleme R.C. ve E.P.; gözetim Tommaso Aversa ve S.S. tarafından gerçekleştirilmiştir.

Lisans: Creative Commons Attribution (CC BY). Kaynak sürüm numarasını ayrıca belirtmemektedir.

Temel bilimsel sınır: Tedavi alan tek kohortun zaman içindeki değişimi incelenmiştir. Randomize veya tedavisiz kontrol bulunmadığından rhGH'nin doğal büyümeye göre nedensel etki büyüklüğü belirlenemez.

Kaynak-içi raporlama notları: Şekil 1 ile Tablo 2'nin T1/T2 boy kazancı değerleri arasında açıklanmamış fark vardır; sonuç bölümündeki %86 hedef boy aralığı bulgusu tartışmadaki “çoğu hedefin altında” cümlesiyle çelişmektedir; başlangıç boy SDS'sinin çok değişkenli güven aralığı sonuç paragrafı ile Tablo 5'te farklıdır; bazı tek değişkenli güven aralıklarında işaret/sıra problemi vardır; rhGH başlangıç dozu kaynakta µg/kg/gün birimiyle basılmış ve Verianla tarafından dış bilgiyle değiştirilmemiştir.