Gestatsion yoshiga nisbatan kichik tugʻilish (Small for Gestational Age, SGA) — yangi tugʻilgan chaqaloqning tugʻilish vazni, tugʻilish uzunligi yoki ularning har ikkalasi gestatsion yosh uchun kutiladigan meʼyoriy maʼlumotlardan past boʻlishi bilan tavsiflanadigan oʻsish holatidir. SGA boʻlib tugʻilgan bolalarning katta qismi erta bolalik davrida kompensator oʻsishni namoyon etsa-da, ularning bir qismida doimiy past boʻylilik rivojlanishi mumkin. Ushbu koʻp markazli retrospektiv tadqiqot kompensator oʻsishi yetarli boʻlmagan va rekombinant inson oʻsish gormoni (recombinant human growth hormone, rhGH) bilan davolangan 49 nafar SGA bolaning davolash boshlanganidan voyaga yetgandagi boʻyiga qadar oʻsish jarayonini baholadi.
Oʻrtacha boʻy davolash boshlanishida −3,08 ± 0,56 SDS boʻlgan boʻlsa, voyaga yetgandagi boʻyda −1,75 ± 0,63 SDS ga yetdi. Davolash boshlanishidan voyaga yetgandagi boʻygacha umumiy boʻy oʻsishi +1,35 ± 0,67 SDS ni tashkil etdi (p<0,001). Boʻy oʻsishining eng katta qismi pubertat boshlanishidan oldin roʻy berdi: davolash boshlanishidan pubertat boshlanishigacha +1,09 ± 0,75 SDS oʻsish kuzatilgan boʻlsa, pubertat boshlanishidan voyaga yetgandagi boʻygacha qoʻshimcha oʻsish +0,25 ± 0,54 SDS bilan cheklanganroq edi.
Oilaviy maqsadli boʻydan farq ham kamaydi. ΔH–TH qiymati boshlanishida −1,81 ± 0,80 SDS boʻlgan boʻlsa, voyaga yetgandagi boʻyda −0,45 ± 0,79 SDS boʻldi. Tadqiqotdagi ±1,5 SDS maqsadli boʻy taʼrifiga koʻra, bemorlarning %86 tasi voyaga yetganida oilaviy maqsadli boʻy oraligʻiga yetdi, %14 tasi esa maqsadli oraliqdan pastda qoldi.
Davolashni 7 yoshdan oldin boshlaganlarda umumiy boʻy oʻsishi 7 yoshda yoki undan keyin boshlaganlarga qaraganda yuqoriroq edi (+1,53 ± 0,14 ga qarshi +1,13 ± 0,57 SDS; p=0,0387). Biroq 7 yosh chegarasi tadqiqotdan oldin belgilangan klinik chegara emas, balki kohort ichida natijalarni eng yaxshi ajratgan nuqta tanlanib oʻtkazilgan post hoc tahlildir. Bundan tashqari, davolanmagan nazorat guruhi boʻlmagani sababli tadqiqot rhGH ning tabiiy oʻsishga nisbatan sababiy taʼsirini bevosita oʻlchamaydi.
Tadqiqot muammosi
Manba adabiyotlarida SGA boʻlib tugʻilgan bolalarning taxminan %10–15 qismi hayotining dastlabki yillarida yetarli kompensator oʻsish koʻrsatmasligi va voyaga yetgandagi boʻyi salbiy taʼsirlanishi mumkinligi qayd etiladi. Doimiy past boʻylilik mavjud boʻlgan mos bolalarda rhGH bilan davolash oʻsishni tezlashtirish va voyaga yetgandagi boʻyni genetik oʻsish salohiyatiga yaqinlashtirish maqsadida qoʻllanadi.
Shu bilan birga, rhGH ga javob barcha SGA bolalarda bir xil emas. Davolashni boshlash yoshi, boshlangʻich boʻy, suyak yoshi, ota-ona boʻyi, davolash davomiyligi va pubertatga kirishda erishilgan boʻy kabi oʻzgaruvchilar uzoq muddatli oʻsish natijasiga taʼsir qilishi mumkin.
Ushbu tadqiqotning asosiy savoli faqat “rhGH olgan bolalar oʻsdimi?” degan savol emas. Tadqiqotchilar oʻsish qaysi davrda sodir boʻlganini, pubertat umumiy voyaga yetgandagi boʻyga qanchalik hissa qoʻshganini va boʻy oʻsishini qaysi boshlangʻich xususiyatlar bashorat qilishini baholagan.
Gestatsion Yoshiga Nisbatan Kichik Tugʻilish (SGA) Nima?
SGA tugʻilish vazni, tugʻilish uzunligi yoki ularning har ikkalasi gestatsion yosh uchun kutiladigan meʼyoriy qiymatdan past boʻlishidir; ushbu tadqiqotda SGA tashxisi yangi tugʻilgan davr qaydlaridan olingan tugʻilish vazni va uzunligini Italiyaning neonatal meʼyoriy jadvallari bilan solishtirish orqali tasdiqlangan va rhGH davolashiga olingan bolalarda davolash boshlanishidagi boʻy yosh va jinsga nisbatan ≤−2,5 SDS boʻlishi talab qilingan.
SDS nima uchun qoʻllanadi?
Standart ogʻish ko‘rsatkichi (Standard Deviation Score, SDS) bolaning boʻyi, vazni yoki boshqa bir oʻlchovi ayni yosh va jinsdagi meʼyoriy populyatsiya oʻrtachasidan nechta standart ogʻishga uzoqligini koʻrsatadi.
Masalan, boʻy SDS si −3 boʻlishi bolaning boʻyi meʼyoriy oʻrtachadan taxminan uch standart ogʻish past ekanini bildiradi. Davolash davomida SDS ning −3,08 dan −1,75 gacha koʻtarilishi boʻyning meʼyoriy populyatsiyaga nisbatan kamroq ortda qolganini koʻrsatadi.
Tadqiqotda qaysi bolalar baholandi?
Tadqiqotga tugʻilish vazni yoki uzunligi boʻyicha SGA boʻlgan, yetarli postnatal kompensator oʻsishni namoyon etmagan, rhGH boshlanishida boʻyi ≤−2,5 SDS boʻlgan, oʻsish gormoni sekretsiyasi normal va voyaga yetgandagi boʻygacha rhGH davolashini yakunlagan bolalar kiritildi.
Surunkali ravishda oʻsishni buzishi mumkin boʻlgan kasalligi borlar, muntazam kuzatuvlarini yakunlamaganlar, oʻsish gormoni yetishmovchiligi yoki bir nechta gipofiz gormonlari yetishmovchiligi mavjud boʻlganlar, shuningdek xromosomal anomaliyalar, malformatsiyalar, xondrodisplaziyalar yoki boshqa sindromlari boʻlgan bolalar chiqarib tashlandi.
rhGH davolashining maqsadi nima edi?
Davolashning asosiy maqsadi faqat qisqa muddatda oʻsish tezligini oshirish emas, balki bolaning voyaga yetgandagi boʻyini oilaviy/genetik oʻsish salohiyatiga imkon qadar yaqinlashtirish edi. Shu sababli tadqiqotda faqat mutlaq boʻy oʻzgarishi emas, bolaning boʻyi bilan hisoblangan oilaviy maqsadli boʻy oʻrtasidagi farq ham kuzatildi.
Maqsadli boʻy qanday hisoblandi?
Manbada oilaviy maqsadli boʻy (Target Height, TH) quyidagicha taʼriflangan:
TH = (ota boʻyi + ona boʻyi) / 2 ± 6,5 cm
Manba formulasiga koʻra oʻgʻil bolalar uchun +6,5 cm, qiz bolalar uchun −6,5 cm qoʻllangan.
Har bir kuzatuv vaqtida bolaning boʻy SDS si bilan oilaviy maqsadli boʻy SDS si oʻrtasidagi farq hisoblandi:
ΔH–TH = Bolaning boʻy SDS si − Maqsadli boʻy SDS si
Bu qiymat nolga yaqinlashgan sari bolaning boʻyi oilaviy maqsadli boʻyga yaqinlashadi. Manfiy qiymat bolaning oilaviy maqsaddan pastda ekanini koʻrsatadi.
Boʻy oʻsishi qanday hisoblandi?
Boʻy oʻsishi (Height Gain, HG) har qanday kuzatuv bosqichidagi boʻy SDS sidan davolash boshlanishidagi boʻy SDS sini ayirish orqali hisoblandi:
HG = Kuzatuv bosqichidagi boʻy SDS − T0 boʻy SDS
Umumiy boʻy oʻsishi (Total Height Gain, THG) esa voyaga yetgandagi boʻy SDS si bilan davolash boshlanishidagi boʻy SDS si oʻrtasidagi farq sifatida taʼriflandi:
THG = Voyaga yetgandagi boʻy SDS − T0 boʻy SDS
Ushbu formulalar santimetrdagi bevosita boʻy oʻsishini emas, meʼyoriy populyatsiyaga nisbatan standartlashtirilgan pozitsiya oʻzgarishini oʻlchaydi.
Voyaga yetgandagi boʻy qanday taʼriflandi?
Bemor boʻyi bir yil ichida 1 cm dan kam oshganda yoki suyak yoshi qizlarda 15, oʻgʻil bolalarda 17 yoshga yetganda, u voyaga yetgandagi boʻy deb qabul qilindi.
Voyaga yetgandagi boʻy bilan maqsadli boʻy oʻrtasidagi SDS farqi ±1,5 chegarasi ichida boʻlsa, voyaga yetgandagi boʻy “maqsadli boʻy oraligʻida”; −1,5 SDS dan past boʻlsa “maqsadli boʻy oraligʻidan pastda”; +1,5 SDS dan yuqori boʻlsa “maqsadli boʻy oraligʻidan yuqorida” deb tasniflandi.
Pubertat qanday baholandi?
Pubertat Marshall–Tanner mezonlari bilan baholandi. Pubertat boshlanishi (P0) qizlarda koʻkrak kurtaklanishining paydo boʻlishi; oʻgʻil bolalarda esa Prader orxidometri bilan moyak hajmining 4 mL ga yetishi sifatida taʼriflandi.
Kuzatuv bosqichlari davolash boshlanishi T0, birinchi yil T1, ikkinchi yil T2, pubertat boshlanishi P0, pubertatning birinchi yili P1, pubertatning ikkinchi yili P2 va voyaga yetgandagi boʻy AH tarzida tuzildi.
Yetti Yosh Chegarasi Klinik Davolash Mezoni Hisoblanadimi?
Yoʻq. Tadqiqotdagi 7 yosh chegarasi oldindan belgilangan klinik qoʻllanma mezoni emas; tadqiqotchilar bu chegarani tahlildan keyin oʻz kohortlarida boʻy natijalarini eng yaxshi ajratgan nuqta sifatida tanlagan. Shu sababli 7 yoshdan kichik–katta taqqoslash kashfiyotchi tahlil sifatida qaralishi va “7 yoshdan oldin boshlanganida shuncha aniq foyda yuzaga keladi” tarzida umumlashtirilmasligi kerak.
Tadqiqotning usul boʻlimida koʻp martalik taqqoslashlar uchun rasmiy tuzatish qoʻllanmagani ham ochiq aytilgan. Kichik namuna va maʼlumotlardan keyin chegara tanlanishi birga hisobga olinganda, quyi guruh p qiymati tasdiqlovchi klinik qaror chegarasidan koʻra kelajak tadqiqotlari uchun gipoteza yaratuvchi natija hisoblanadi.
Tadqiqot qoʻllab-quvvatlagan xulosalar
- rhGH olgan ushbu 49 SGA bolada boʻy SDS si davolash boshlanishidan voyaga yetgandagi boʻygacha sezilarli yaxshilandi.
- Umumiy boʻy oʻsishining katta qismi pubertat boshlanishidan oldin yuz berdi.
- Oilaviy maqsadli boʻygacha boʻlgan SDS farqi davolash davomida sezilarli kamaydi.
- Voyaga yetgandagi boʻy bemorlarning %86 tasida tadqiqot taʼriflagan oilaviy maqsadli boʻy oraligʻida boʻldi.
- Davolashni yoshroq boshlash ko‘p oʻzgaruvchili tahlilda yuqoriroq boʻy oʻsishi bilan mustaqil bogʻliq edi.
- Davolash boshlanishidagi boʻy SDS si ham boʻy oʻsishi bilan mustaqil bogʻliq edi.
- Erta boshlash guruhida umumiy boʻy oʻsishi kashfiyotchi taqqoslashda yuqoriroq edi.
- Oʻgʻil va qiz bolalar oʻrtasida umumiy boʻy oʻsishi boʻyicha sezilarli farq aniqlanmadi.
Tadqiqot qoʻllab-quvvatlamagan xulosalar
- rhGH ning davolanmagan SGA bolalarga nisbatan sababiy taʼsiri ushbu tadqiqotda oʻlchanmagan; nazorat guruhi yoʻq edi.
- 7 yosh klinik jihatdan tasdiqlangan universal boshlash chegarasi emas.
- 7 yoshdan oldin boshlaganlarda voyaga yetgandagi boʻy SDS si aniq yuqoriroq ekani koʻrsatilmagan; voyaga yetgandagi boʻy taqqoslashida p=0,059 edi.
- Pubertat oʻsishga umuman hissa qoʻshmagan deb boʻlmaydi; hissa mavjud edi, ammo pubertatgacha boʻlgan davrga qaraganda kichikroq edi.
- Tadqiqot rhGH barcha SGA bolalarda bir xil javob hosil qilishini koʻrsatmaydi.
- Tadqiqot keng qamrovli uzoq muddatli xavfsizlik yoki xarajat-samaradorlik tahlili emas.
- Italiyadagi davolashni boshlash mezonlarining boshqa sogʻliqni saqlash tizimlariga bevosita tatbiq etilishi koʻrsatilmagan.
Tadqiqot Usuli va Natijalari
Tadqiqot dizayni va markazlar
Tadqiqot Messinadagi Gaetano Martino University Hospital Pediatric Endocrinology Centre va Florensiyadagi Anna Meyer University Pediatric Hospital Pediatric Endocrinology Unit da kuzatilgan bemorlarning tibbiy yozuvlarini retrospektiv tahlil qilishdan iborat.
Jami 49 bola tadqiqotga kiritildi. Barcha bemorlar rhGH davolashini oldi; davolanmagan nazorat guruhi tuzilmadi.
| Oʻzgaruvchi | Manba qiymati |
|---|---|
| Jami bemor | 49 |
| Qiz | 25 (%51) |
| Oʻgʻil | 24 (%49) |
| Gestatsion yosh | 37,6 ± 3,0 hafta |
| Tugʻilish vazni | 2,1 ± 0,6 kg; −1,96 ± 0,93 SDS |
| Tugʻilish uzunligi | 44,2 ± 2,8 cm; −2,34 ± 0,83 SDS |
| Maqsadli boʻy | −1,23 ± 0,73 SDS |
| Past boʻylilik tashxisi qoʻyilgan yosh | 5,6 ± 2,9 yil |
| rhGH boshlash yoshi | 7,3 ± 2,9 yil |
| Boshlangʻich boʻy | −3,08 ± 0,56 SDS |
| Boshlangʻich suyak yoshi | 6,3 ± 2,9 yil |
SGA tasnifi
Bemorlarning %28 tasi faqat tugʻilish uzunligi, %36 tasi faqat tugʻilish vazni va %36 tasi ham tugʻilish vazni, ham tugʻilish uzunligi boʻyicha SGA deb tasniflandi.
Davolash yondashuvi
Italiya AIFA Note 39 mezonlariga koʻra, tadqiqotdagi bemorlar toʻrt yoshdan keyin, boʻyi yosh va jinsga nisbatan −2,5 SDS dan past va oʻsish tezligi 0 SDS dan past boʻlganda rhGH davolashiga mos deb hisoblangan.
Davolash dozasi kuzatuv davomida oʻsish javobi va IGF-1 darajalariga qarab moslashtirildi va voyaga yetgandagi boʻy va/yoki voyaga yetgandagi suyak yoshi hosil boʻlgunga qadar davom ettirildi.
Manba birlik eslatmasi: PDF boshlangʻich rhGH dozasini “0,035 ± 0,01 µg/kg/kun” tarzida xabar qiladi. Bu birlik manbadan tashqari maʼlumot bilan oʻzgartirilmagan.
Statistik tahlil
Tahlillar STATA/SE 19.0 for macOS yordamida amalga oshirildi va statistik ahamiyatlilik chegarasi p<0,05 etib belgilandi. Taqsimotlar Kolmogorov–Smirnov testi bilan baholandi.
T0 boʻy SDS va ΔH–TH qiymatlarini keyingi vaqt nuqtalari bilan taqqoslashda Wilcoxon signed-rank testi qoʻllandi. Jins yoki davolash boshlanish yoshiga koʻra ikki guruhni taqqoslashda taqsimotga qarab Student t-testi yoki Mann–Whitney U testi ishlatildi.
Boʻy oʻsishi bilan ehtimoliy bogʻliq oʻzgaruvchilar Spearman korrelyatsiya tahlili yordamida oʻrganildi. Boʻy oʻsishining ehtimoliy belgilovchilari uchun bir oʻzgaruvchili va koʻp oʻzgaruvchili regressiya tahlillari oʻtkazildi.
Tadqiqot retrospektiv boʻlgani uchun a priori quvvat tahlili oʻtkazilmadi. Mualliflarning post hoc hisobi erta va kech boshlash guruhlaridagi umumiy boʻy oʻsishi farqiga asoslanib taxminan %70–75 quvvatni koʻrsatdi.
Boʻy va maqsadli boʻy farqining vaqt boʻyicha oʻzgarishi
| Bosqich | Boʻy SDS | ΔH–TH SDS |
|---|---|---|
| T0 — davolash boshlanishi | −3,08 ± 0,56 | −1,81 ± 0,80 |
| T1 — 1. yil | −2,53 ± 0,55 | −1,26 ± 0,81 |
| T2 — 2. yil | −2,18 ± 0,54 | −0,96 ± 0,82 |
| P0 — pubertat boshlanishi | −1,99 ± 0,64 | −0,75 ± 0,90 |
| P1 — pubertatning 1. yili | −1,67 ± 0,76 | −0,43 ± 1,04 |
| P2 — pubertatning 2. yili | −1,39 ± 0,93 | −0,14 ± 1,18 |
| AH — voyaga yetgandagi boʻy | −1,75 ± 0,63 | −0,45 ± 0,79 |
Boʻy SDS va maqsadli boʻygacha boʻlgan farq boshlanishdan P2 gacha umuman olganda yaxshilanadi. Biroq P2 dan voyaga yetgandagi boʻyga oʻtishda ham boʻy SDS, ham ΔH–TH yana manfiyroq boʻladi. Shu sababli oʻsish jarayoni “har bir bosqichda doim bir yoʻnalishda yaxshilanadigan chiziqli egri chiziq” emas.
Boʻy Oʻsishining Katta Qismi Qachon Sodir Boʻldi?
Tadqiqotda umumiy boʻy oʻsishining katta qismi pubertat boshlanishidan oldin sodir boʻldi: T0 dan P0 gacha +1,09 ± 0,75 SDS oʻsish kuzatilgan boʻlsa, P0 dan voyaga yetgandagi boʻygacha faqat +0,25 ± 0,54 SDS qoʻshimcha oʻsish olindi; shu sababli voyaga yetgandagi boʻy natijasida pubertatgacha erishilgan boʻy darajasi ayniqsa muhim koʻrinadi.
Umumiy T0–AH boʻy oʻsishi +1,35 ± 0,67 SDS deb xabar qilindi. Mualliflar bu topilmani SGA bolalarda pubertal oʻsish sakrashi avvaldan mavjud boʻlgan boʻy yetishmovchiligini toʻliq qoplay olmasligi mumkin, deb izohlaydi.
1-rasm va 2-jadval oʻrtasidagi farq
Manbaning 7-sahifasidagi 1-rasm boshlangʻichga nisbatan boʻy oʻsishini T1 da +0,32, T2 da +0,44, P0 da +1,09, P1 da +1,41, P2 da +1,69 va voyaga yetgandagi boʻyda +1,34 SDS deb belgilaydi.
Bunga qarshi, 2-jadvalda T0, T1 va T2 oʻrtacha boʻy SDS qiymatlari −3,08, −2,53 va −2,18 dir. Manba bu erta davrdagi rasm–jadval farqining sababini tushuntirmaydi. Verianla ushbu ikki maʼlumot taqdimotini bitta yangi qator yaratish uchun birlashtirmaydi.
Maqsadli boʻyga yaqinlashish
ΔH–TH boshlangʻich −1,81 ± 0,80 SDS dan T2 da −0,96 ± 0,82 ga, P0 da −0,75 ± 0,90 ga va P2 da −0,14 ± 1,18 SDS gacha qisqardi. Voyaga yetgandagi boʻyda farq −0,45 ± 0,79 SDS edi.
Manba T0 dan voyaga yetgandagi boʻygacha umumiy maqsadli-boʻy farqi yaxshilanishini +1,37 ± 0,68 SDS deb hisoblagan (p<0,001).
Voyaga yetgandagi boʻy bemorlarning %86 tasida oilaviy maqsadli boʻy oraligʻida, %14 tasida esa maqsadli oraliqdan pastda boʻldi.
Manbadagi maqsadli boʻy qarama-qarshiligi
Natijalar boʻlimidagi %86 maqsadli boʻy oraligʻi topilmasiga qaramay, muhokamaning keyingi qismida voyaga yetgandagi boʻy “koʻpchilik holatlarda maqsadli boʻy oraligʻidan pastda qolgan” deb yozilgan. Bu ikki bayonot oʻzaro mos kelmaydi. Miqdoriy natijalar boʻlimidagi %86/%14 taqsimoti oʻzgartirilmasdan saqlangan, qarama-qarshi muhokama jumlasi mustaqil natija sifatida ishlatilmagan.
Erta va kech davolash boshlanishi
| Natija | <7 yoshda boshlaganlar | ≥7 yoshda boshlaganlar | p qiymati |
|---|---|---|---|
| Kohort ulushi | %53 | %47 | — |
| Oʻrtacha davolash boshlanish yoshi | 5,09 ± 0,99 yil | 9,95 ± 1,98 yil | — |
| Umumiy boʻy oʻsishi | +1,53 ± 0,14 SDS | +1,13 ± 0,57 SDS | 0,0387 |
| P0 boʻy SDS | −1,63 ± 0,48 | −2,37 ± 0,58 | <0,001 |
| P1 boʻy SDS | −1,25 ± 0,59 | −2,13 ± 0,67 | <0,001 |
| P2 boʻy SDS | −0,95 ± 0,90 | −1,86 ± 0,73 | <0,001 |
| Voyaga yetgandagi boʻy SDS | −1,59 ± 0,60 | −1,93 ± 0,64 | 0,059 |
Erta boshlagan guruh pubertatga yuqoriroq boʻy SDS bilan kirgan va P1–P2 davrlarida ustunligini saqlagan. Biroq voyaga yetgandagi boʻy taqqoslashidagi p=0,059 odatiy p<0,05 chegarasidan yuqoridir.
Bundan tashqari, erta boshlash guruhining %69 qismi qizlardan iborat edi va guruhlar tashxis yoshi boʻyicha ham farq qilgan. Shu sababli xom quyi guruh taqqoslash toʻliq teng ikki populyatsiyaning randomizatsiyalangan taqqoslashi emas.
rhGH ni Erta Boshlash Voyaga Yetgandagi Boʻyni Aniq Oshirdimi?
Ushbu tadqiqot erta boshlash yuqoriroq umumiy boʻy oʻsishi bilan bogʻliqligini qoʻllab-quvvatlaydi, ammo 7 yoshdan kichik va katta guruhlar oʻrtasidagi voyaga yetgandagi boʻy SDS farqi statistik ahamiyatga yetmagan (p=0,059) va davolanmagan/randomizatsiyalangan nazorat mavjud emas; shuning uchun erta boshlashning voyaga yetgandagi boʻyga aniq sababiy taʼsir kattaligini ushbu tadqiqotdan hisoblab boʻlmaydi.
Jins boʻyicha natijalar
Oʻgʻil va qiz bolalar oʻrtasida T0, T1, T2, P0, P1, P2 va voyaga yetgandagi boʻy nuqtalaridagi boʻy SDS, BMI SDS yoki umumiy boʻy oʻsishi boʻyicha sezilarli farq topilmadi.
Biroq qizlar rhGH davolashini oʻgʻil bolalarga qaraganda sezilarli yoshroq davrda boshlagan: 4,99 ± 0,48 yilga qarshi 8,72 ± 0,58 yil (p<0,001). Pubertat ham kutilganidek qizlarda ertaroq boshlandi: 9,57 ± 0,26 yilga qarshi 11,89 ± 0,32 yil (p<0,001).
Korrelyatsiya tahlili
Boʻy oʻsishi bilan boshlangʻich suyak yoshi oʻrtasida manfiy bogʻliqlik topildi (rho=−0,3548; p=0,0342). Ilgʻorroq suyak yoshi pastroq boʻy oʻsishi bilan bogʻliq edi.
Voyaga yetgandagi boʻy maqsadli boʻy bilan rho=0,4330 (p=0,0099), ona boʻyi bilan rho=0,4964 (p=0,0027) va pubertat boshlanishidagi boʻy SDS bilan rho=0,4933 (p=0,0019) darajada musbat korrelyatsiya koʻrsatdi.
Pubertat boshlanishidagi boʻy SDS rhGH boshlash yoshi bilan kuchli manfiy korrelyatsiya koʻrsatdi (rho=−0,7320; p<0,001). Boshlangʻich suyak yoshi bilan korrelyatsiya rho=−0,7004, davolash davomiyligi bilan korrelyatsiya rho=0,5788 edi.
Koʻp oʻzgaruvchili regressiya
| Oʻzgaruvchi | β | %95 ishonch oraligʻi | p qiymati |
|---|---|---|---|
| rhGH boshlash yoshi | −0,100 | −0,186 dan −0,013 gacha | 0,026 |
| T0 boʻy SDS | −0,853 | Manbada ikki xil oraliq xabar qilingan | 0,032 |
Davolash boshlanish yoshining manfiy β qiymati modelda koʻrsatilgan boshqa oʻzgaruvchilar oʻzgarmas saqlanganda, kattaroq boshlash yoshi pastroq umumiy boʻy oʻsishi bilan bogʻliqligini koʻrsatadi.
T0 boʻy SDS uchun natija paragrafi %95 ishonch oraligʻini −1,625 dan −0,805 gacha; 5-jadval esa −1,625 dan −0,080 gacha deb beradi. Shu sababli ishonch oraligʻi yagona toʻgʻri qiymat sifatida taqdim etilmagan.
Metabolik kuzatuv
| Bosqich | IGF-1 (ng/mL) | Insulin | Ochlik glyukozasi (mg/dL) | HOMA |
|---|---|---|---|---|
| T0 | 125 ± 63 | 5,1 ± 3,2 | 83 ± 13 | 1,07 ± 0,71 |
| T1 | 233 ± 98 | 7,8 ± 5,3 | 83 ± 11 | 1,72 ± 1,31 |
| T2 | 299 ± 133 | 9,5 ± 6,3 | 86 ± 9 | 2,14 ± 1,46 |
| P0 | 325 ± 140 | 9,8 ± 5,8 | 89 ± 6 | 2,19 ± 1,39 |
| P1 | 391 ± 138 | 11,2 ± 4,7 | 90 ± 7 | 2,61 ± 1,01 |
| P2 | 445 ± 168 | 11,6 ± 5,5 | 88 ± 6 | 2,53 ± 1,23 |
HOMA qiymatlari kuzatuv davomida oshdi va pubertat davrida taxminan 2,5 darajasiga yetdi. Mualliflar klinik jihatdan ahamiyatli glyukoza metabolizmi buzilishi yoki shu sababli davolash toʻxtatilganini bildirmagan.
Biroq bu topilmalar rhGH ning barcha metabolik xavfsizlik jihatlarini isbotlamaydi. Tadqiqotda davolanmagan taqqoslash guruhi yoʻq va pubertatning fiziologik insulin rezistentligi ham ayni davrda oʻzgaradi.
Pubertat boʻyicha kuzatuvlar
Tadqiqotdagi pubertal rivojlanish umuman olganda fiziologik yosh oraligʻida boshlangan va muntazam davom etgan. Mualliflar rhGH davolashi vaqtida pubertat boshlanishi, menarxe yoshi yoki ikkilamchi jinsiy belgilar rivojlanishida klinik jihatdan gʻayritabiiy shakl kuzatmaganini bildiradi.
Biroq nazorat guruhi boʻlmagani sababli “rhGH pubertat vaqtiga hech qanday taʼsir qilmaydi” degan kuchli sababiy xulosa chiqarib boʻlmaydi.
Asosiy cheklovlar
Namuna faqat 49 boladan iborat. Retrospektiv dizayn davolash qarorlari, kuzatuv tartibi va qaydlar sifatida nazorat qilib boʻlmaydigan omillarni qoldirishi mumkin.
Faqat ayni markazda rhGH boshlanishidan voyaga yetgandagi boʻygacha kuzatilgan va davolashni yakunlagan bemorlarni kiritish uzoq muddatli kuzatuv muvaffaqiyati yuqori boʻlgan quyi guruhning tanlanishiga olib kelishi mumkin.
Davolanmagan SGA nazorat guruhi boʻlmagani sababli kuzatilgan oʻsishning qanchasi rhGH ga, qanchasi tabiiy oʻsish va pubertal rivojlanishga tegishli ekanini bevosita taqqoslab boʻlmaydi.
7 yosh chegarasi post hoc tanlangan va koʻp martalik taqqoslash tuzatishi qoʻllanmagan. Shu sababli chegaraga asoslangan p qiymatlari tasdiqlovchi emas, kashfiyotchi deb qaralishi kerak.
Post hoc quvvat taxminan %70–75 deb baholangan. Tadqiqot kichikroq, ammo klinik jihatdan muhim farqlarni aniqlash uchun yetarli quvvatga ega boʻlmagan boʻlishi mumkin.
Italiyadagi AIFA Note 39 qoidalari davolash boshlanishini nisbatan kech yoshga surgan boʻlishi mumkin. Natijalarni ertaroq davolashga ruxsat beruvchi sogʻliqni saqlash tizimlariga bevosita umumlashtirib boʻlmaydi.
Xarajat-samaradorlik va hayot sifati maʼlumotlari ushbu kohortda mavjud emas.
Manba va Usul Haqida Izoh
Asl tadqiqot: Early Initiation of rhGH Therapy Significantly Improves Height Gain and Reduces the Gap to Target Height in Children Born Small for Gestational Age: A Multicenter Retrospective Study
Mualliflar: Letteria Anna Morabito; Malgorzata Wasniewska; Cecilia Lugarà; Emanuela Pignatone; Domenico Corica; Renato Vaiasuso; Alessandra Cipriani; Giovanni Luppino; Roberto Coco; Giorgia Pepe; Tiziana Abbate; Stefano Stagi; Tommaso Aversa.
Masʼul muallif: Cecilia Lugarà.
Muassasalar:
- Department of Human Pathology in Adulthood and Childhood “Gaetano Barresi”, University of Messina, Messina, Italy.
- Department of Health Sciences, University of Florence, Florence, Italy.
- Auxoendocrinology Center, Anna Meyer Children’s Hospital, Florence, Italy.
Jurnal: Children.
Nashriyot: MDPI.
Nashr maʼlumoti: 2026; Jild 13; Son 5; Maqola 641.
DOI: 10.3390/children13050641
Rasmiy DOI havolasi: https://doi.org/10.3390/children13050641
Sanalar: Taqdim etilgan 25 Mart 2026; tahrir 19 Aprel 2026; qabul 30 Aprel 2026; nashr 3 May 2026.
Manba turi: Koʻp markazli retrospektiv tibbiy yozuvlar tadqiqoti.
Markazlar soni: Ikki pediatrik endokrinologiya markazi.
Namuna: Postnatal kompensator oʻsishi yetarli boʻlmagan, rhGH davolashini olgan va voyaga yetgandagi boʻygacha kuzatilgan 49 SGA bola.
Nazorat guruhi: Yoʻq.
Asosiy yakuniy koʻrsatkichlar: Boʻy SDS, boʻy oʻsishi, umumiy boʻy oʻsishi, voyaga yetgandagi boʻy hamda bolaning boʻyi bilan oilaviy maqsadli boʻy oʻrtasidagi SDS farqi.
Statistik dastur: STATA/SE 19.0 for macOS.
Statistik usullar: Kolmogorov–Smirnov, Wilcoxon signed-rank, Student t-testi, Mann–Whitney U, Spearman korrelyatsiyasi va bir/koʻp oʻzgaruvchili regressiya.
Ahamiyatlilik chegarasi: p<0,05.
Koʻp martalik taqqoslash: Kashfiyotchi dizayn va kichik namuna sababli rasmiy tuzatish qoʻllanmagan.
7 yosh quyi guruh chegarasi: Oldindan belgilanmagan; post hoc tarzda kohortda boʻy natijalari boʻyicha eng katta farqlanishni taʼminlagan nuqta tanlangan.
Etika: Tadqiqot Helsinki deklaratsiyasiga muvofiq oʻtkazilgan. Mahalliy yoki milliy qoidalarga koʻra retrospektiv kuzatuv maʼlumotlarini toʻplash uchun alohida etika qoʻmitasi koʻrib chiqishi va tasdigʻi talab etilmagan.
Xabardor qilingan rozilik: Tadqiqotga kiritilgan shaxslardan xabardor qilingan rozilik olingani bildirilgan.
Moliyalashtirish: Tashqi moliyalashtirish olinmagan.
Maʼlumotlardan foydalanish: Maʼlumotlar maxfiylik va etik cheklovlar sababli ommaga ochiq emas; asosli soʻrov boʻyicha masʼul muallifdan olinishi mumkin.
Manfaatlar toʻqnashuvi: Mualliflar manfaatlar toʻqnashuvi yoʻqligini bildirgan.
Mualliflar hissasi: Konseptuallashtirish L.A.M., S.S. va M.W.; metodologiya Tommaso Aversa va C.L.; dasturiy taʼminot C.L.; tekshirish D.C. va M.W.; maʼlumotlarni kuratsiya qilish G.L., Tiziana Abbate, R.V. va G.P.; dastlabki qoralama L.A.M., A.C. va C.L.; koʻrib chiqish/tahrirlash R.C. va E.P.; nazorat Tommaso Aversa va S.S. tomonidan amalga oshirilgan.
Litsenziya: Creative Commons Attribution (CC BY). Manbada versiya raqami alohida koʻrsatilmagan.
Asosiy ilmiy chegara: Davolangan yagona kohortning vaqt boʻyicha oʻzgarishi oʻrganilgan. Randomizatsiyalangan yoki davolanmagan nazorat boʻlmagani sababli rhGH ning tabiiy oʻsishga nisbatan sababiy taʼsir kattaligini aniqlab boʻlmaydi.
Manba ichidagi hisobot eslatmalari: 1-rasm bilan 2-jadvalning T1/T2 boʻy oʻsishi qiymatlari oʻrtasida izohlanmagan farq bor; natijalar boʻlimidagi %86 maqsadli boʻy oraligʻi topilmasi muhokamadagi “koʻpchilik maqsaddan pastda” jumlasi bilan zid; boshlangʻich boʻy SDS ning koʻp oʻzgaruvchili ishonch oraligʻi natija paragrafi va 5-jadvalda turlicha; ayrim bir oʻzgaruvchili ishonch oraliqlarida ishora/tartib muammosi bor; boshlangʻich rhGH dozasi manbada µg/kg/kun birligida bosilgan va Verianla tomonidan tashqi maʼlumot bilan oʻzgartirilmagan.
Izoh qoldiring
E-pochta manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy maydonlar * bilan belgilangan