Tüberküloz dışı mikobakteriler (non-tuberculous mycobacteria, NTM), Mycobacterium tuberculosis kompleksi ve Mycobacterium leprae dışındaki çok çeşitli mikobakteri türlerinden oluşan bir mikroorganizma grubudur. Bu anlatısal derleme, NTM'leri One Health yaklaşımıyla insan, hayvan ve çevrenin kesişiminde ele almakta; çevresel rezervuarları, kalıcılık mekanizmalarını, hayvanlardaki varlıklarını, türler arası maruziyeti ve antimikrobiyal direnç özelliklerini incelemektedir. Kaynak literatürün genel mesajı, çoğu NTM enfeksiyonunun klasik zoonotik bir hayvandan insana bulaş modelinden çok ortak çevresel rezervuarlara tekrar eden maruziyetle açıklanması gerektiğidir. Buna karşılık bazı türler, özellikle Mycobacterium marinum, daha belirgin türler arası enfeksiyon bağlantıları gösterebilir. Çalışma yeni deneysel veri üretmemiştir; PubMed, Scopus ve Web of Science'taki literatürü anlatısal biçimde sentezlemektedir.

NTM'ler su, toprak, sediment, toz ve biyofilmlerde uzun süre kalabilir. Lipitçe zengin ve düşük geçirgenlikli hücre zarfı, yüzeylere tutunma, biyofilm oluşturma, düşük besin ortamlarına uyum ve dezenfektanlara göreli tolerans bu ekolojik başarıya katkıda bulunur. Doğal ve mühendislik ürünü su sistemleri, evsel tesisatlar, hastane su şebekeleri, duş başlıkları ve su içeren tıbbi cihazlar NTM maruziyetinin önemli bağlamlarıdır.

Hayvanlarda NTM; çevresel kolonizatör, fırsatçı patojen veya granülomatöz hastalık etkeni olarak saptanabilir. Çiftlik hayvanları, yaban hayatı, evcil hayvanlar, kuşlar, sürüngenler ve sucul organizmalar geniş konak yelpazesinin parçalarıdır. Ancak farklı hayvan ve insan türlerinde aynı NTM'nin bulunması tek başına doğrudan türler arası bulaşı kanıtlamaz. Kaynak, hayvan bulgularını çoğunlukla ortak çevresel dolaşımın, ekolojik örtüşmenin ve dirençli fenotiplerin göstergesi olarak yorumlamaktadır.

Antimikrobiyal direnç NTM'nin klinik öneminin temel nedenlerinden biridir. Düşük hücre zarfı geçirgenliği, efflux sistemleri, kazanılmış mutasyonlar ve biyofilm ilişkili tolerans tedaviyi zorlaştırır. Direnç özellikleri tür düzeyinde büyük farklılık gösterdiğinden doğru tür ve gerektiğinde alt tür tanımlaması önemlidir. Tüm genom dizilemesi direnç araştırmaları için değerli olmakla birlikte, NTM'deki genotip–fenotip ilişkileri henüz fenotipik antimikrobiyal duyarlılık testinin yerini alacak kadar kapsamlı değildir.

NTM'ler neden klasik tüberküloz bakterilerinden farklı ele alınır?

Tüberküloz dışı mikobakteriler aynı bakteri cinsi içinde yer alsalar da Mycobacterium tuberculosis kompleksinden epidemiyoloji, ekoloji ve bulaş davranışı açısından önemli biçimde ayrılır. Mycobacterium tuberculosis daha güçlü biçimde konağa uyarlanmış bulaşıcı bir patojenken NTM'nin büyük bölümü çevresel rezervuarlarda kalıcıdır ve insan hastalığı çoğunlukla çevreden kazanılan fırsatçı enfeksiyon biçiminde ortaya çıkar.

İnsanlarda en sık pulmoner hastalıkla ilişkilendirilmelerine rağmen lenfadenit, deri ve yumuşak doku enfeksiyonları, kas-iskelet sistemi hastalıkları ve dissemine enfeksiyonlara da yol açabilirler. Klinik hastalık özellikle ileri yaştaki kişilerde, yapısal akciğer hastalığı bulunanlarda ve bağışıklığı baskılanmış konaklarda daha sık görülmektedir.

Laboratuvar açısından NTM'ler geleneksel olarak hızlı ve yavaş büyüyen türler şeklinde ayrılabilir. Hızlı büyüyen türler genellikle 7 gün içinde olgun koloni oluşturur ve Mycobacterium abscessus ile Mycobacterium fortuitum grubu bu kategoriye örnektir. Mycobacterium avium kompleksi (MAC), Mycobacterium kansasii ve Mycobacterium marinum ise önemli yavaş büyüyen türler arasındadır. Moleküler ve genomik yöntemler günümüzde doğru tür tanımlamasında merkezi konumdadır.

Tüberküloz Dışı Mikobakteriler Nereden Bulaşır?

Çoğu NTM için en güçlü kanıt, enfeksiyonun insanlar veya hayvanlar arasında sürdürülebilir doğrudan bulaştığı bir zincirden çok su sistemleri, biyofilmler, toprak, sediment, toz ve aerosoller gibi ortak çevresel rezervuarlardan kazanıldığı yönündedir; bu nedenle aynı NTM türünün insan ve hayvanda bulunması doğrudan zoonotik bulaş kanıtı değildir.

Su sistemleri neden önemli rezervuarlardır?

Su, klinik açıdan önemli birçok NTM türü için temel çevresel rezervuarlardan biridir. NTM doğal yüzey ve yeraltı sularında bulunabildiği gibi içme suyu arıtma sistemleri, belediye dağıtım ağları, ev tesisatları, hastane su sistemleri ve duş başlıklarında da saptanmıştır.

Arıtılmış su ortamları NTM açısından beklenmedik biçimde uygun ekolojik nişler oluşturabilir. NTM'nin düşük besin düzeylerinde yaşayabilmesi, yüksek sıcaklıklara göreli dayanıklılığı ve klor ile kloramin gibi dezenfektanlara toleransı, rekabetçi mikroorganizmaların baskılandığı su sistemlerinde seçici avantaj sağlayabilir.

Kaynakta Mycobacterium chimaera ile kontamine kardiyak cerrahi heater–cooler cihazları önemli bir örnek olarak ele alınmaktadır. Bu olaylarda NTM su içeren cihazlarda kalmış, aerosol haline gelmiş ve hastaları doğrudan hayvan bağlantısı olmaksızın sağlık hizmeti ortamında maruz bırakmıştır. Örnek, mühendislik ürünü su sistemlerinin NTM epidemiyolojisinde ne kadar önemli olabileceğini göstermektedir.

Biyofilm kalıcılığı nasıl artırır?

NTM borulara, musluklara, duş başlıklarına ve su depolarına tutunabilir; tek tür veya çok tür içeren biyofilmlere katılabilir. Biyofilm matrisi bakterileri dezenfektanlardan, hidrolik temizlemeden ve diğer çevresel streslerden kısmen korur. Aynı zamanda daha kararlı mikroortamlar ve organik maddelere erişim sağlar.

Biyofilm davranışı yalnız çevresel kalıcılıkla ilgili değildir. Antibiyotiklerin biyofilm içine sınırlı penetrasyonu, değişmiş büyüme durumları ve stres adaptasyonu klinik tedavi sırasında da toleransa katkıda bulunabilir. Böylece NTM'deki çevresel dayanıklılık ile tedaviye direnç birbirinden tamamen ayrı süreçler değildir.

Serbest yaşayan amiplerin rolü

Kaynak, NTM'nin bazı serbest yaşayan amiplerin içinde yaşayabildiğini veya aynı su ve biyofilm ortamlarında birlikte bulunabildiğini aktarmaktadır. Amipler bu bakteriler için koruyucu çevresel nişler veya taşıyıcılar olarak işlev görebilir.

Bu ilişkinin daha geniş biyolojik önemi, amip içindeki hücre içi yaşama uyum sağlayan mikobakterilerin memeli makrofajlarında hayatta kalmaya yarayan bazı özellikleri de geliştirebilme olasılığıdır. Kaynak bunu çevresel ekoloji ile hücre içi patojenitenin birbirine bağlanabileceği bir mekanizma olarak tartışmaktadır; her NTM türünde aynı etkinin kanıtlandığı anlamına gelmez.

Aerosoller ve solunum yolu maruziyeti

Su kaynaklı aerosoller özellikle pulmoner NTM hastalığı için önemli maruziyet yollarından biridir. Duşlar, aerosol oluşturan tesisat ekipmanları, nemlendiriciler ve tıbbi su sistemleri solunum yoluyla tekrarlayan maruziyet yaratabilir.

NTM'nin ev su sistemlerinden ve duş aerosollerinden izole edilmesi, su içindeki canlı bakterilerin iç ortam havasına geçebildiğini desteklemektedir. Kronik akciğer hastalığı bulunan veya bağışıklığı baskılanmış kişilerin tekrarlayan maruziyeti bu nedenle özellikle önemlidir.

Toprak, sediment ve toz

NTM'ler toprak, turba, çamur ve sedimentlerin doğal üyeleri olabilir. Tarımsal faaliyetler, toprak hareketi, hayvanların arazi kullanımı ve rüzgârla taşınan toz, çevredeki NTM ile insan ve hayvanların temasını artırabilir.

Bu çevresel yol özellikle yaban hayatı, otlayan hayvanlar ve dış ortamda çalışan kişiler açısından önem taşıyabilir. Kaynak, birçok tür için insan ve hayvanlarda eş zamanlı görülmenin doğrudan konaklar arası bulaştan ziyade bu ortak çevresel kaynaklarla daha iyi açıklandığını vurgulamaktadır.

NTM'ler Klasik Zoonotik Patojenler midir?

Genel olarak hayır; kaynak çalışmaya göre NTM'lerin çoğu klasik anlamda hayvandan insana sürdürülebilir biçimde bulaşan zoonotik patojenler olarak değerlendirilmemelidir. Mevcut kanıt, çoğu tür için insanların ve hayvanların aynı çevresel rezervuarlara maruz kalmasını doğrudan hayvan–insan bulaşından daha güçlü biçimde desteklemektedir; Mycobacterium marinum gibi belirli türler ise daha doğrudan türler arası bağlantı gösterebilir.

Türler arası maruziyet ile türler arası bulaş aynı değildir

Türler arası maruziyet, insan ve hayvanların aynı NTM türleri veya suşlarıyla ortak çevresel kaynaklar üzerinden karşılaşabilmesini ifade eder. Türler arası bulaş ise bir konak türünden başka bir konak türüne doğrudan veya güçlü epidemiyolojik kanıtla desteklenmiş geçişi gerektirir.

Bir çiftlikte, su sisteminde veya yaban hayatı alanında aynı NTM türünün insanlarda ve hayvanlarda bulunması tek başına bulaş zinciri oluşturmaz. Aynı bakteri her iki konak tarafından ortak sudan, topraktan veya sedimentten bağımsız biçimde alınmış olabilir.

Mycobacterium marinum neden farklı bir örnektir?

Mycobacterium marinum sucul ortamlarla ve balıklarla güçlü biçimde ilişkilidir. İnsanlarda genellikle kontamine su veya balıkla temas eden yaralanmış deriden girerek “fish tank granuloma” olarak bilinen deri enfeksiyonuna yol açabilir.

Bu nedenle M. marinum, sucul hayvan–çevre–insan bağlantısının daha belirgin biçimde gösterilebildiği NTM türlerinden biridir. Ancak çevresel aracılık yine önemlidir ve bu model bütün NTM grubuna genellenemez.

Mycobacterium avium kompleksi

Mycobacterium avium kompleksi insanlarda, kuşlarda, çiftlik hayvanlarında, evcil hayvanlarda, yaban hayatında ve çevresel örneklerde yaygın biçimde bulunabilir. İnsanlarda özellikle duyarlı konaklarda pulmoner veya dissemine NTM hastalığının önemli nedenidir.

MAC'nin bu kadar farklı konakta bulunması ilk bakışta güçlü zoonotik aktarımı düşündürebilir. Ancak aynı organizmaların su, toprak, toz ve gıda ilişkili çevrelerde de yaygın olması, ortak çevresel kazanımı çoğu durum için daha güçlü açıklama haline getirmektedir.

Mycobacterium abscessus ve sınırlı insandan insana bulaş

Kaynak, NTM bulaş davranışının bütün türlerde aynı olmadığını özellikle vurgular. Mycobacterium abscessus'un bazı baskın klonları için kistik fibrozis merkezlerinde hastalar arasında bulaşla uyumlu genomik kanıtlar bildirilmiştir.

Bu durum NTM'lerin genel olarak bulaşıcı olduğu anlamına gelmez. Bunun yerine tür, suş ve klinik ortam düzeyinde ayrı değerlendirme yapılması gerektiğini gösterir.

Hayvanlarda NTM ne anlama gelir?

NTM çiftlik hayvanlarında, evcil hayvanlarda, yaban hayvanlarında, kuşlarda, sürüngenlerde ve sucul organizmalarda saptanmıştır. Konak türüne, bağışıklık durumuna, enfeksiyon bölgesine ve mikobakteri türüne bağlı olarak çevresel kolonizasyon, fırsatçı enfeksiyon veya gerçek granülomatöz hastalık şeklinde ortaya çıkabilir.

Kültürde NTM saptanması her zaman aktif hastalık anlamına gelmez. Bu nedenle veteriner örneklerinde de klinik ve patolojik bulgularla birlikte yorumlama gerekir.

Sığır tüberkülozu tanısına etkisi

NTM'nin veteriner halk sağlığındaki önemi yalnız doğrudan hastalık yapabilmesinden kaynaklanmaz. Çevresel mikobakterilere maruziyet, sığır tüberkülozu testlerinde çapraz reaksiyonlara veya özgül olmayan immün yanıtlara yol açabilir.

NTM bazı hayvanlarda tüberküloz benzeri granülomatöz lezyonlar da oluşturabilir. Bu durum sığır tüberkülozu sürveyansının ve patolojik değerlendirmelerin yorumlanmasını zorlaştırabilir.

Yaban hayatı ve ortak ekolojik havuz

Yaban hayvanları su, toprak ve sediment gibi NTM rezervuarlarına sürekli maruz kalır. Kaynakta çeşitli yabani memeli ve kuşlardan NTM izolasyonları aktarılmakta; yaban domuzu, sığır ve başka konakların aynı ekolojik alanlarda birden çok NTM türüyle karşılaşabildiği belirtilmektedir.

Bu bulguların ana değeri, yaban hayatının zorunlu olarak insan enfeksiyonunun doğrudan kaynağı olduğunu göstermekten çok, çevrede NTM dolaşımını ve dirençli fenotiplerin varlığını görünür hale getirmesidir.

Sürüngenler ve sucul organizmalar

NTM enfeksiyonları evcil veya tutsak sürüngenlerde bildirilmiştir. Yakın insan teması nedeniyle bu bulgular One Health açısından dikkat çekicidir; ancak izolasyon doğrudan zoonotik geçişin otomatik kanıtı değildir.

Balıklarda ve diğer sucul organizmalarda mikobakteriyoz kronik bir hastalık olarak önem taşır. Su ortamının NTM kalıcılığını desteklemesi, akvaryum ve akuakültür sistemlerini insan, hayvan ve çevresel maruziyetin kesiştiği alanlara dönüştürebilir.

NTM'de Antimikrobiyal Direnç Neden Bu Kadar Karmaşıktır?

NTM'de antimikrobiyal direnç karmaşıktır çünkü tek bir mekanizmadan kaynaklanmaz; düşük geçirgenlikli hücre zarfı ve efflux gibi intrinsik özellikler, tedavi sırasında seçilebilen mutasyonlar, tür ve suş farklılıkları ve biyofilm ilişkili tolerans birlikte çalışır. Bu nedenle “NTM” etiketi tek başına duyarlılık tahmini yapmak için yeterli değildir.

İntrinsik direnç

Mikobakterilerin lipitçe zengin, hidrofobik ve düşük geçirgenlikli hücre zarfı birçok antimikrobiyalin hücre içine girişini sınırlar. Porin kanallarının görece az olması ve efflux pompalarının ilaçları hücre dışına taşıması, bakterinin başlangıçtan itibaren birçok antibiyotiğe düşük duyarlılık göstermesine katkıda bulunabilir.

Bu özellikler sonradan kazanılan bir mutasyondan bağımsızdır ve belirli NTM türlerinin doğal biyolojik özelliklerinin parçasıdır. Türler arasındaki farklılık nedeniyle intrinsik direnç profili bütün NTM'ler için aynı değildir.

Kazanılmış direnç

Uzun veya tekrarlayan tedavi sırasında seçilen mutasyonlar mevcut rejimin etkisini azaltabilir. Makrolidler, aminoglikozidler ve florokinolonlar kaynakta en iyi tanımlanan örnekler arasındadır.

Mycobacterium abscessus'ta işlevsel erm(41) geni indüklenebilir makrolid direnciyle ilişkilidir. rrl genindeki 23S rRNA mutasyonları yüksek düzey kazanılmış makrolid direnciyle, rrs mutasyonları aminoglikozid direnciyle ve gyrA/gyrB mutasyonları florokinolon direnciyle ilişkilendirilebilir.

Ancak bu genotip–fenotip ilişkilerinin güvenilirliği bütün NTM türleri ve bütün antimikrobiyaller için aynı değildir.

Biyofilm ilişkili tolerans dirençle aynı şey değildir

Biyofilm içindeki bakteriler, klasik genetik direnç mekanizması bulunmasa bile antimikrobiyal maruziyet altında daha uzun süre yaşayabilir. Biyofilm matrisi ilaç penetrasyonunu azaltabilir; yavaş büyüme ve stres adaptasyonu bakterileri antibiyotiklerin etkisine daha az duyarlı hale getirebilir.

Kaynak bu durumu genetik olarak kalıcı dirençten ayırarak “tolerans” çerçevesinde ele almaktadır. Aynı biyofilm davranışı NTM'nin su sistemlerinde ve tıbbi tesisatlarda kalıcı olmasına da katkıda bulunur.

Tüm genom dizilemesi neden tek başına yeterli değil?

Tüm genom dizilemesi (whole-genome sequencing, WGS), dirençle ilişkili mutasyonların ve genlerin incelenmesine olanak sağlar. Ancak NTM, taksonomik ve biyolojik olarak son derece heterojen bir gruptur.

NTM'ye özgü direnç veri tabanları ve genotip–fenotip bağlantıları Mycobacterium tuberculosis için geliştirilen sistemler kadar kapsamlı değildir. Bu nedenle fenotipik direnç görülen bir NTM izolatında bilinen genetik belirleyici bulunamayabilir veya otomatik analiz boru hatları klinik açıdan önemli bir mekanizmayı kaçırabilir.

Kaynak bu nedenle WGS tabanlı direnç tahmininin tür tanımlaması ve fenotipik antimikrobiyal duyarlılık testiyle birlikte yorumlanması gerektiğini; mevcut durumda fenotipik testin yerine geçmemesi gerektiğini belirtmektedir.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Derleme nasıl yürütüldü?

Bu çalışma anlatısal bir literatür derlemesidir. Yazarlar PubMed, Scopus ve Web of Science veri tabanlarında yapılandırılmış aramalar yürütmüş; önemli yayınların referans listelerini manuel olarak taramış ve ileri atıf taraması yapmıştır.

Arama kavramları

Aramalar NTM, çevresel rezervuarlar, içme suyu, biyofilm, toprak, aerosol, hayvanlar, çiftlik hayvanları, yaban hayatı, evcil hayvanlar, sucul organizmalar, One Health, antimikrobiyal direnç, intrinsik direnç, efflux, makrolid direnci, tüm genom dizilemesi ve genotip–fenotip ilişkileri gibi kavramları içermiştir.

MAC, Mycobacterium abscessus, Mycobacterium kansasii, Mycobacterium marinum, sığır tüberkülozu tanısal etkileşimi, hastane su sistemleri ve Mycobacterium chimaera heater–cooler salgınları için ayrıca hedefli aramalar yapılmıştır. Temsilî veri tabanı arama dizileri kaynak çalışmanın Supplementary Materials Table S1 bölümünde verilmiştir.

Çalışmalar hangi ölçütlerle değerlendirildi?

Bulunan kayıtlar tematik uygunluk, yöntemsel açıklık ve derlemenin dört ana alanından en az birine doğrudan katkı sağlayıp sağlamadığı açısından değerlendirilmiştir:

1. Doğal veya mühendislik ürünü sistemlerde NTM ekolojisi ve çevresel kalıcılık.
2. Hayvanlarda NTM'nin saptanması, hastalık oluşturması veya tanısal interferans.
3. İnsan–hayvan–çevre arayüzünde türler arası maruziyet veya bulaşın yorumlanmasını sağlayan kanıtlar.
4. Antimikrobiyal direnç mekanizmaları, duyarlılık örüntüleri ve genomik direnç tahmininin sınırları.

Mycobacterium tuberculosis kompleksi veya Mycobacterium leprae üzerine yalnızca bu organizmalara odaklanan çalışmalar genel olarak kapsam dışı bırakılmıştır. Ancak NTM epidemiyolojisi, tanısı, aşılama etkileşimi veya direnç yorumlaması açısından gerekli karşılaştırmalı bağlam sağlıyorsa bazı çalışmalar dahil edilmiştir.

Kaynak Şekil 1'in Verianla için bilimsel yeniden yapılandırması

Seçilmiş NTM türleri One Health açısından nasıl farklılaşıyor?

AMR mekanizmalarının teknik karşılaştırması

MAC ve makrolid direnci

MAC tedavisinde makrolidler merkezi ilaçlar arasındadır. Bu nedenle clarithromycin veya azithromycin direnci tedavi açısından diğer birçok direnç özelliğinden daha büyük klinik sonuç doğurabilir. Kaynak, makrolid direncini MAC için özellikle kritik bir sınırlama olarak değerlendirmektedir.

M. kansasii ve rifampicin

Mycobacterium kansasii diğer bazı NTM türlerine kıyasla daha öngörülebilir şekilde tedavi edilebilir olabilir. Bununla birlikte rifampicin direnci klinik açıdan özellikle önemlidir ve tedavi seçeneklerini ciddi biçimde etkileyebilir.

M. fortuitum grubunda heterojenlik

Hızlı büyüyen M. fortuitum grubu β-laktamlar, makrolidler, tetrasiklinler, florokinolonlar ve başka antimikrobiyaller açısından izolatlar arasında geniş duyarlılık farklılıkları gösterebilir. Kaynak, grup adına dayanarak tedavi seçmek yerine izolat düzeyinde test yapılması gerektiğini vurgulamaktadır.

Hayvan kökenli dirençli NTM ne anlama gelir?

Evcil ve yabani hayvanlardan izole edilen hızlı ve yavaş büyüyen NTM'lerde çoklu antimikrobiyal sınıflara direnç bildirilmiştir. Bu bulgular hayvanların zorunlu olarak dirençli NTM'yi insanlara doğrudan aktardığını kanıtlamaz.

Bunun yerine hayvan kökenli dirençli izolatlar, veteriner, yaban hayatı ve çevresel ortamlarda zor tedavi edilen fenotiplerin dolaştığını gösteren One Health sürveyans göstergeleri olarak değerlidir.

Halk sağlığı açısından temel sorunlar

NTM hastalığı özellikle pulmoner hastalık biçiminde birçok bölgede artan bir sağlık yükü olarak değerlendirilmektedir. Buna karşılık NTM hastalıkları birçok ülkede düzenli bildirime tabi değildir ve sürveyans programları parçalıdır.

Bir klinik örnekten NTM izole edilmesi hastalık tanısı için yeterli değildir. Mikrobiyolojik sonuçların semptomlar, radyolojik bulgular ve alternatif tanıların dışlanmasıyla birlikte yorumlanması gerekir. Bu gereklilik hem fazla tanı hem de eksik tanı riskini oluşturur.

Tedavinin aylar sürebilmesi, çoklu ilaç gerektirmesi, toksisite, tedavi başarısızlığı, relaps ve yeniden enfeksiyon olasılığı NTM'yi yalnız mikrobiyolojik değil, sağlık sistemi açısından da önemli bir sorun haline getirir.

BCG aşısıyla olası etkileşim

Kaynak, çevresel NTM maruziyetinin BCG aşısının değişken koruyucu etkisini açıklamak için uzun süredir tartışılan hipotezlerden biri olduğunu belirtmektedir. Önceden çevresel mikobakterilere duyarlanmanın canlı aşının replikasyonunu veya bağışıklık yanıtını değiştirebileceği öne sürülmektedir.

Ancak etkinin büyüklüğü ve mekanizması kesin değildir; NTM türü, maruziyet yolu ve konağın özelliklerine bağlı olabilir. Bu nedenle çevresel NTM maruziyetinin BCG etkinliğini belirlediği sonucuna varılamaz. Kaynak bunu gelecekte araştırılması gereken bir One Health konusu olarak ele almaktadır.

Gelecekte hangi araştırmalar gerekli?

• İnsan, hayvan ve çevresel örnekleri aynı coğrafi sistem içinde birlikte değerlendiren entegre One Health araştırmaları.
• Ortak çevresel kazanım ile gerçek türler arası bulaşı ayırmak için karşılaştırmalı genomik ve kaynak izleme çalışmaları.
• Tür ve alt tür düzeyinde daha erişilebilir ve standardize moleküler tanı.
• NTM'ye özgü, doğrulanmış direnç genotip–fenotip veri tabanları.
• Antimikrobiyal duyarlılık testleri ve yorum kriterlerinin daha fazla harmonizasyonu.
• Klinik, veteriner, yaban hayatı ve çevresel sürveyans veri akışlarının bütünleştirilmesi.
• Su sistemleri, hastane tesisatları ve çevresel sıcak noktaların daha iyi karakterizasyonu.

Çalışmanın desteklediği sonuçlar

Derleme; NTM'nin çevrede kalıcı, geniş konak yelpazesine sahip ve One Health açısından önemli fırsatçı mikroorganizmalar olduğunu; su ve biyofilmlerin birçok tür için önemli rezervuar oluşturduğunu; hayvan ve insan saptamalarının çoğunlukla ortak çevresel maruziyet çerçevesinde yorumlanması gerektiğini; direnç mekanizmalarının tür düzeyinde heterojen olduğunu ve tür düzeyinde tanı ile fenotipik duyarlılık testinin önemini desteklemektedir.

Kaynak ayrıca hayvan ve yaban hayatı verilerinin doğrudan zoonotik bulaşı kanıtlamasa bile çevresel dolaşımın, dirençli fenotiplerin ve ekolojik risk alanlarının izlenmesine katkı sağlayabileceğini desteklemektedir.

Çalışmanın desteklemediği sonuçlar

Bu derleme NTM'nin genel olarak hayvanlardan insanlara bulaşan klasik zoonotik bakteriler olduğunu kanıtlamaz. Aynı türün hayvan ve insanda bulunması tek başına bulaş zinciri göstermez. Çalışma herhangi bir çevresel kaynağın belirli bir bireyin enfeksiyonuna neden olduğunu doğrudan kanıtlayan yeni epidemiyolojik veri üretmemiştir.

Çalışma yeni bir antimikrobiyal tedavinin etkinliğini test etmemiştir. WGS'nin fenotipik duyarlılık testinin yerini alabildiğini göstermemektedir. Çevresel NTM maruziyetinin BCG etkinliğini kesin olarak azalttığını da kanıtlamamaktadır.

Anlatısal derleme tasarımı nedeniyle kaynak seçimi ve sentez formal sistematik derlemelerdeki nicel seçme ve risk-of-bias yapısına sahip değildir. Bu durum bulguların bilimsel değerini ortadan kaldırmaz; ancak makaledeki sonuçların nicel meta-analitik tahminler olarak yorumlanmasını sınırlar.

Kaynak ve Yöntem Notu

Özgün çalışma: Non-Tuberculous Mycobacteria at the Human–Animal–Environment Interface: Antimicrobial Resistance, Environmental Persistence and Cross-Species Exposure Risks

Yazarlar: Irena Reil; Silvio Špičić; Sanja Duvnjak; Maja Zdelar-Tuk; Šimun Naletilić; Gordan Kompes; Maja Đopud.

Sorumlu yazarlar: Sanja Duvnjak ve Šimun Naletilić.

Kurum: Department for Bacteriology and Parasitology, Croatian Veterinary Institute, Zagreb, Croatia.

Dergi: Antibiotics.

Yayınevi: MDPI, Basel, Switzerland.

Yayın bilgisi: 2026; cilt 15; sayı 5; makale 467. Yayın tarihi: 5 Mayıs 2026.

DOI: 10.3390/antibiotics15050467

Kaynak türü: Hakemli bilimsel anlatısal derleme.

Lisans: Creative Commons Attribution (CC BY).

Literatür taraması: PubMed, Scopus ve Web of Science. Ana dönem Ocak 2000–Mart 2026; son arama güncellemesi 24 Nisan 2026. Önemli eski yayınlar ve ileri/geri atıf taraması gerektiğinde eklenmiştir.

Sistematik derleme durumu: Kaynak çalışma formal sistematik derleme veya meta-analiz değildir. PRISMA tabanlı akış diyagramı ve nicel çalışma seçimi uygulanmamıştır.

Ek materyal: Supplementary Materials Table S1, anlatısal derlemede kullanılan temsilî veri tabanı arama dizilerini içermektedir.

Finansman: Çalışma dış finansman almamıştır.

Etik kurul: Kaynakta “Not applicable” olarak belirtilmiştir.

Bilgilendirilmiş onam: Kaynakta “Not applicable” olarak belirtilmiştir.

Veri erişilebilirliği: Yeni veri oluşturulmamış veya analiz edilmemiştir.

AI kullanım beyanı: Yazarlar yalnız dil düzenleme amacıyla InstaText One (Premium plan) adlı AI destekli düzenleme yazılımını kullandıklarını belirtmiştir. Kaynağa göre AI bilimsel içerik üretmemiş; bütün bilimsel içerik, yorum ve sonuçlar yazarlara aittir. Yazarlar düzenlenen çıktıyı incelemiş ve yayın içeriğinin sorumluluğunu üstlenmiştir.

Çıkar çatışması: Yazarlar çıkar çatışması bildirmemiştir.

Yazar katkıları: Kavramsallaştırma Irena Reil ve Sanja Duvnjak; metodoloji Irena Reil, Gordan Kompes ve Šimun Naletilić; validasyon Irena Reil, Silvio Špičić, Sanja Duvnjak, Maja Zdelar-Tuk, Maja Đopud ve Šimun Naletilić; formal analiz Irena Reil, Silvio Špičić, Maja Zdelar-Tuk, Gordan Kompes ve Maja Đopud; kaynaklar Irena Reil, Sanja Duvnjak ve Šimun Naletilić; ilk taslak Irena Reil ve Sanja Duvnjak; gözden geçirme ve düzenleme bütün yazar ekibi; görselleştirme Irena Reil; süpervizyon Sanja Duvnjak tarafından gerçekleştirilmiştir.

Temel yöntemsel sınırlılık: Anlatısal derleme tasarımı nedeniyle çalışma nicel sistematik çalışma seçimine, PRISMA akışına veya meta-analitik birleştirmeye dayanmamaktadır. Türler arası bulaşa ilişkin kanıt çoğu NTM türünde sınırlıdır. Genomik direnç tahmini için NTM'ye özgü veri tabanları ve genotip–fenotip ilişkileri eksiktir. Antimikrobiyal duyarlılık testlerinde birçok NTM–ilaç kombinasyonu için yorum kriterleri tam gelişmemiştir. İnsan, veteriner, yaban hayatı ve çevresel sürveyans verileri çoğunlukla birbirinden ayrı üretilmektedir.

Verianla anlatım yöntemi: Bu içerik özgün makalenin abstract veya conclusion bölümünün yakın çevirisi değildir. Kaynakta yer alan çevresel rezervuarlar, One Health çerçevesi, hayvan bulguları, türler arası maruziyet ve bulaş ayrımı, AMR mekanizmaları, WGS sınırları, kaynak Şekil 1, Tablo 1, Tablo 2 ve gelecek araştırma alanları bilimsel öğelerine ayrılmış; ardından bağımsız ve öğretici Türkçe yapı içinde yeniden düzenlenmiştir.

Yorum sınırı: NTM'nin bir insan, hayvan veya çevre örneğinde saptanması aktif hastalığı veya kaynağın o ortam olduğunu tek başına kanıtlamaz. Aynı NTM türünün farklı konaklarda bulunması da doğrudan türler arası bulaş anlamına gelmez. Klinik ve epidemiyolojik yorum tür, konak, çevresel bağlam ve mümkün olduğunda genomik/epidemiyolojik bağlantılarla birlikte yapılmalıdır.