Analoq qorxu (analog horror), XX əsrin sonlarının VHS kasetləri, analoq televiziya, köhnə yayım qrafikaları, müşahidə qeydləri və korlanmış görüntü/səs estetikasını internet dövründə qorxunun həm narrativ obyekti, həm də audiovizual dili kimi istifadə edən media qorxusu alt janrıdır. Dylan Henty-nin tədqiqatı bu alt janrı Mark Fisher-in kapitalist realizm və Freud-dan çıxış edən ölüm dürtüsü anlayışları ilə araşdırır; əsas nümunə kimi Eve Casanas-ın 2022-ci il YouTube silsiləsi The Nixonverse-ü təhlil edir. Tədqiqatın əsas şərhi ondan ibarətdir ki, analoq qorxu müasir texnologiya, media, iqlim, siyasət və sosial böhranlar qarşısında hiss edilən acizliyi dünyanın və ya insanlığın yox olmasına yönəlmiş qaranlıq fantaziyalara çevirir. Bu yox olma fantaziyaları yalnız qorxu deyil, çıxış yolu tapılmayan böhran vəziyyətinin sona çatmasına yönəlmiş ziddiyyətli bir “rahatlama” arzusu kimi də oxunur.

Henty analoq qorxudakı köhnə media texnologiyalarının yalnız nostaljik dekor olmadığını müdafiə edir. VHS paraziti, korlanmış yayım, köhnə televiziya estetikası və saxta arxiv görüntüləri rəqəmsal dövrün texnoloji həddindən artıq yüklənməsi ilə real dünyanın maddi böhranları arasındakı ziddiyyəti görünən edir. Analoq keçmiş ilk baxışda daha təhlükəsiz və daha anlaşılan dünya kimi görünə bilər; lakin analoq qorxu narrativlərində bu keçmiş də yoluxmuş, pozulmuş və ya təhdidedici hala gəlir.

Mark Fisher-in kapitalist realizm anlayışı tədqiqatda kapitalizmin yalnız dominant iqtisadi sistem kimi deyil, alternativ sosial gələcəyi təsəvvür etməyi belə çətinləşdirən mədəni sərhəd kimi necə işlədiyini izah etmək üçün istifadə olunur. Henty-nin şərhində analoq qorxu personajlarının kosmik və ya texnoloji canavarlar qarşısındakı gücsüzlüyü daha geniş “dəyişdirə bilmirik” hissinin bədii qarşılığıdır.

Ölüm dürtüsü isə tədqiqatda sadəcə “insan ölmək istəyir” mənasında işlədilmir. Henty Freud və sonrakı şərhçilərdən çıxış edərək ölüm, yox olma, təkrar, hərəkətsizlik və bütün gərginliklərin sona çatdığı mütləq vəziyyətə yönələn fantaziyaların mədəni cəlbediciliyini müzakirə edir. Analoq qorxunun dünyanın sonu narrativləri həll olunmayan böhranlarla yaşamağın yaratdığı gərginlikdən yox olma vasitəsilə qaçışı xəyal edən fantaziyalar kimi oxunur.

The Nixonverse bu iki nəzəri xətti birləşdirən əsas nümunədir. Alternativ tarix içində Richard Nixon ilahi kosmik fiqura çevrilir; XX və XXI əsrlərin müharibələri, Amerika siyasəti, populyar mədəniyyəti və tarixi obrazları sürreal arxivdə bir-birinə qarışır. Silsilənin sonunda insanlığın xilas edilməyə layiq olmadığına hökm verilməsi və kainatın aradan qaldırılması Henty-nin təhlilində kapitalist realizmlə ölüm dürtüsü fantaziyasının birləşdiyi son həddir.

Lakin tədqiqat psixologiya eksperimenti və ya siyasi səbəbiyyət araşdırması deyil. Analoq qorxu istehlak edən insanların həqiqətən müəyyən psixoloji dürtüyə sahib olub-olmadığını ölçmür; Trump dövrünün, saxta xəbərlərin və ya sosial medianın müəyyən sosial nəticələrini statistik olaraq sınaqdan keçirmir. Nəticələr film və media tədqiqatları daxilində nəzəri və şərhedici oxumalardır.

Tədqiqatın əsas problemi

Analoq qorxu niyə xüsusilə köhnə və “ölü” media texnologiyalarından istifadə edərək bu gün haqqında danışır? VHS kasetləri, analoq televiziya siqnalları, köhnə fövqəladə vəziyyət yayımları və ya XX əsrin tarixi foto estetikasının internet dövrünün qorxu istehsalında yenidən ortaya çıxmasının səbəbi nədir?

Henty-nin tədqiqatının çıxış nöqtəsi bu sualdır. Analoq qorxu əsasən rəqəmsal platformalarda istehsal və istehlak olunur; buna baxmayaraq formal baxımdan analoq keçmişi təqlid edir. Buna görə də janrın texnoloji quruluşunda başlanğıcdan paradoks var: rəqəmsal texnologiya vasitəsilə analoq texnologiyaya qayıdılır.

Tədqiqat bu qayıdışın sadəcə nostalji olmadığını irəli sürür. Köhnə texnologiya müasir rəqəmsal və texno-kapitalist dünya qarşısında itirilmiş etibar, tarixi davamlılıq və daha anlaşılan reallıq arzusunu təmsil edə bilər. Lakin analoq qorxu bu təhlükəsiz keçmişi də pozaraq nostaljini uğursuz edir.

Analoq Qorxu Nədir?

Analoq qorxu təxminən 2015-ci ildən etibarən internet mühitində nəzərə çarpan və XX əsrin sonlarının analoq media formalarını saxta yayım, korlanmış VHS yazısı, müşahidə görüntüsü, köhnə televiziya proqramı və ya itmiş arxiv materialı görünüşündə yenidən istehsal edən qorxu alt janrıdır; Henty-nin tədqiqatında bu köhnə media estetikası çağdaş texnofobiya, reallığın itməsi, sosial böhran və texno-kapitalizm haqqındakı narahatlıqların simvolik daşıyıcısıdır.

Analoq olan niyə rəqəmsal mühitdə geri qayıdır?

Analoq qorxunun əsas əsərləri əsasən YouTube kimi tamamilə rəqəmsal platformalarda yayımlanır. Buna baxmayaraq görüntülər VHS yazısı, CRT televiziya yayımı, köhnə təhlükəsizlik kamerası və ya korlanmış tədris filmi görünüşündədir.

Bu vəziyyət sadə retro dizayn seçimi deyil. Henty-yə görə analoq texnologiya keçmişin müəyyən və maddi media nizamını təmsil etdiyi halda, müasir internet sərhədsiz, fasiləsiz axan və alqoritmik şəkildə təşkil olunan media mühitidir. Analoq formanın rəqəmsal sistem daxilində yenidən canlandırılması iki dövrün bir-birinə qarışmasına səbəb olur.

Janrın qorxusu da bu qarışmadan yaranır. Köhnə, tanış və etibarlı görünən formatın içinə mümkünsüz, kosmik və ya texnoloji təhdid yerləşdirildikdə tamaşaçının tarixi və vizual tanıma mexanizmi pozulur.

Glitch və pozulma niyə vacibdir?

Analoq qorxu görüntünü yalnız məlumat daşıyan pəncərə kimi istifadə etmir. Görüntünün pozulması, parazitlənməsi, səsin kəsilməsi və ya ekranın fiziki olaraq nasaz görünməsi narrativin bir hissəsidir.

Beləcə texnologiya təhdidi göstərən neytral vasitə olmaqdan çıxır və təhdidin özünə çevrilə bilər. Tamaşaçı sadəcə “kameranın qeydə aldığı canavarı” izləməklə qalmır; görüntü sisteminin özünün də etibarlı olmadığını hiss edir.

Bu xüsusiyyət tədqiqatın reallıq və media arasındakı münasibət haqqındakı daha geniş tezisinə bağlanır. Müasir media mühitində hadisələrin özü ilə ekran vasitəsilə dövr edən təsvirlər arasındakı fərqin zəifləməsi analoq qorxunun formal olaraq oynadığı əsas gərginliklərdən biridir.

Polikriz nədir və məqalədə necə istifadə olunur?

Məqalə “polikriz” anlayışını eyni dövrdə inkişaf edən və bir-birinə təsir göstərən çoxsaylı qlobal struktur böhranları üçün istifadə edir. Mənbə ədəbiyyatında iqlim dəyişikliyi, pandemiyalar, müharibələr, iqtisadi və siyasi böhranlar kimi müxtəlif hadisələrin bir-birindən tamamilə müstəqil olmayan böhran mühiti yaratdığı fikrinə istinad edilir.

Henty-nin əsas marağı bu hadisələrin ayrı-ayrılıqda səbəblərini izah etmək deyil. Tədqiqat davamlı böhran halının mədəni hissini araşdırır: gələcəyin qeyri-müəyyən görünməsi, təhdidlərin üst-üstə düşməsi və fərdin bunları dəyişdirmək üçün malik olduğu gücün yetərsiz hiss edilməsi.

Analoq qorxunun fasiləsiz fəlakət, yoluxma, kosmik güc, yox olma və nəzarət itkisi obrazları bu emosional mühitlə əlaqələndirilir.

Kapitalist Realizm Analoq Qorxunu Necə İzah Edir?

Kapitalist realizm Mark Fisher-in kapitalizmi yalnız dominant sistem kimi deyil, ondan kənarda ardıcıl bir sosial alternativ düşünməyin belə çətinləşdiyi mədəni reallıq hissi kimi təsvir etdiyi anlayışdır; Henty analoq qorxudakı məğlubedilməz texnoloji və ya kosmik təhdidləri və personajların davamlı gücsüz qalmasını bu “alternativsizlik” hissinin qorxu janrındakı simvolik formaları kimi şərh edir.

“Alternativ yoxdur” hissi

Kapitalist realizmin tədqiqatdakı əhəmiyyəti açıq siyasi təbliğat məsələsindən daha genişdir. İnsan mövcud sistemdən narazı olsa belə, onun yerinə nəyin qurula biləcəyini düşünməkdə çətinlik çəkə bilər. Beləcə sistem yalnız institutları deyil, gələcək təsəvvürünün sərhədlərini də müəyyən edir.

Henty-nin analoq qorxu oxumasında bu mədəni sərhəd personajların qarşısındakı məğlubedilməz təhdidlərə çevrilir. Canavar və ya texnologiya yalnız fiziki baxımdan güclü deyil; bir çox narrativdə ona qarşı təsirli həll təsəvvür edilə bilmir.

Nəticədə qorxunun quruluşu belə olur: problem görünür, təhdidin miqyası anlaşılır, lakin dəyişikliyin yolu görünmür.

Dünyanın sonunu düşünmək niyə sistemin sonunu düşünməkdən daha asan olur?

Henty-nin Fisher və Fredric Jameson xəttindən götürdüyü əsas fikir budur ki, müasir mədəniyyət bəzən dünyanın tamamilə yox olmasını mövcud sosial və iqtisadi nizamın köklü şəkildə dəyişməsindən daha asan təsəvvür edə bilir.

Analoq qorxu bu paradoksu son dərəcə literal hala gətirir. İnsanlığın aradan qalxması, planetin transformasiyası, kosmik varlığın bütün sistemi ələ keçirməsi və ya bütün reallığın silinməsi narrativ baxımdan mümkün görünərkən daha yaxşı və konkret alternativ cəmiyyət çox vaxt görünmür.

Buna görə apokalipsis fantaziyası yalnız pessimizm deyil; alternativ yaratma qabiliyyətinin tıxanmasının da simvoludur.

Zombi və revenant fiqurları niyə müzakirəyə daxil olur?

Məqalə analoq qorxunu daha geniş XXI əsr qorxu mədəniyyəti ilə əlaqələndirir. Zombi, yenidən canlanan bədən, maşın-insan hibridi və kosmik güc tərəfindən dəyişdirilən insan kimi fiqurlar şəxsin mövcud kimliyindən və öhdəliklərindən tamamilə qopmasını təmsil edə bilər.

Bu fantaziyanın iki tərəfi var. Bir tərəfdən insanın insanlığını itirməsi dəhşətlidir. Digər tərəfdən tədqiqat məsuliyyətlərin, iqtisadi təzyiqlərin və davamlı böhranın sona çatdığı “artıq heç nə etmək məcburiyyətində olmamaq” vəziyyətinin qaranlıq rahatlama fantaziyası daşıya biləcəyini müzakirə edir.

Bu ikili quruluş ölüm dürtüsü müzakirəsinə keçid yaradır.

Ölüm Dürtüsü Bu Tədqiqatda Necə İstifadə Olunur?

Ölüm dürtüsü bu məqalədə insanların və ya tamaşaçıların literal mənada ölmək istəməsinə dair klinik diaqnoz kimi deyil, ölüm, yox olma, təkrar və bütün gərginliklərin sona çatdığı vəziyyətə yönələn qaranlıq fantaziyaların niyə mədəni baxımdan cəlbedici ola biləcəyini izah edən psixoanalitik şərh çərçivəsi kimi istifadə olunur.

Həzz verməyən şey niyə izlənir?

Henty-nin Freud üzərindən ələ aldığı əsas paradoks budur. Qorxu narrativi ağrı, ölüm, parçalanma, fəlakət və ya insanlığın yox olması kimi gündəlik həyatda qaçınılacaq təcrübələri göstərir; buna baxmayaraq tamaşaçı bu narrativləri könüllü şəkildə istehlak edə bilər.

Tədqiqat bunun sadəcə “insan qorxmağı sevir” şəklində izah oluna bilməyəcəyini irəli sürür. Qaranlıq bədii əsər real həyatda həlli çətin olan narahatlıqların nəzarətli narrativ sonluqla işlənməsinə imkan verə bilər.

Yox olma necə “rahatlama” fantaziyasına çevrilir?

Polikriz daxilində problemlərin həlli görünmürsə, bütün problemləri ortadan qaldıran mütləq son bədii əsərdə paradoksal şəkildə rahatladıcı ola bilər. Söhbət problemlərin həllindən deyil, problem yaşaya biləcək subyektin və ya dünyanın ortadan qalxmasından gedir.

Henty-nin “abatement” kimi müzakirə etdiyi quruluş bu nöqtədə vacibdir: mübarizənin, arzunun, narahatlığın və hərəkətin sona çatması.

Analoq qorxunun apokalipsis ssenariləri kapitalist realizmin “dəyişiklik mümkün deyil” hissi ilə birləşdikdə ölüm dürtüsü fantaziyası fərqli mədəni məna qazanır. Dəyişiklik edilə bilmirsə, narrativ tamamilə silinməyi xəyal edir.

Bu, həqiqi psixoloji ölçümdürmü?

Xeyr. Məqalə tamaşaçılara psixoloji test tətbiq etməyib, ölüm dürtüsünü ölçməyib və analoq qorxu izləmə davranışının klinik və ya eksperimental səbəblərini araşdırmayıb.

Ölüm dürtüsü burada mədəni məhsulları şərh etmək üçün istifadə olunan psixoanalitik anlayışdır. Buna görə “analoq qorxu izləyən insanlar ölüm arzusu daşıyır” şəklində nəticə mənbə tərəfindən dəstəklənmir.

The Nixonverse niyə mərkəzi nümunədir?

The Nixonverse analoq qorxunun adətən dolayı olan tarix, siyasət və çağdaş böhran istinadlarını son dərəcə açıq hala gətirdiyi üçün Henty baxımından faydalı nümunədir.

Silsilənin alternativ kainatında Richard Nixon ilahi kosmik fiqura çevrilir. Tarixin axınını izləyir və müdaxilə edir; öz fövqəladə “uşaqlarını” dünyaya göndərir və insanlığın davranışlarını qiymətləndirir.

Bu narrativ İkinci Dünya Müharibəsi, Vietnam, Koreya, Amerika nüvə proqramı, prezidentlik tarixi, populyar mədəniyyət və kosmos yarışı kimi bir-birindən fərqli tarixi elementləri sürreal bütöv daxilində qarışdırır.

Henty-nin şərhində bu quruluş XX əsr tarixini canlı proses olmaqdan çıxarıb sonsuz şəkildə yenidən düzənlənə bilən media arxivinə çevirir.

Tanrı-Nixon niyə “xilaskar” deyil?

God-Nixon adi personajlarda olmayan mütləq hərəkətə keçmə gücünə sahibdir. Buna görə kapitalist realizm daxilində özünü gücsüz hiss edən subyektin fantaziyadakı əksidir: dünyanı həqiqətən dəyişə biləcək biri.

Lakin bu güc daha yaxşı dünya qurmaq üçün istifadə edilmir. Son həll kainatın ortadan qaldırılmasıdır.

Beləliklə xilaskar fiqur da həqiqi alternativ yarada bilmir. Dəyişikliklə yox olma eyni nöqtədə birləşir.

Nixon və Trump əlaqəsi necə qurulur?

Henty Casanas-ın Richard Nixon-dan istifadəsini Amerika siyasi yaddaşı və institutlara etibarın itirilməsinin simvolik tarixi üzərindən oxuyur. Nixon-ın Watergate ilə eyniləşən mədəni obrazı silsilənin “pozulmuş tarix” məntiqində güclü işarə rolunu oynayır.

Məqalə daha sonra bu fiqurla Trump dövrünün post-truth mədəniyyəti, saxta xəbər müzakirələri və ortaq reallığa etibarsızlıq arasında tematik paralellər qurur.

Bu paralellik siyasi elm modeli və ya seçici davranışı analizi deyil. Henty-nin film və media tədqiqatları daxilindəki şərhidir və The Nixonverse-ün simvolik quruluşunun necə oxuna biləcəyinə aiddir.

The Nixonverse-də Saxta Tarix və Reallıq Yorğunluğu Necə İşləyir?

The Nixonverse həqiqi tarixi foto, televiziya yayımı və arxiv qeydi estetikasını mümkünsüz hadisələrlə birləşdirərək tamaşaçının “sənəd” ilə “bədii əsər” arasındakı etibar münasibətini pozur; Henty bu narahatedici saxta arxivin fasiləsiz xəbərlər, sosial media, yanlış məlumat və tarixi görüntü axını altında inkişaf edən “reallıq yorğunluğu” və affektiv yastılaşmanın qorxu estetikasındakı qarşılığı olduğunu müdafiə edir.

Figure 1: D-Day Knight

Məqalədəki ilk mərkəzi görüntü The Nixonverse-ün “THE D-DAY KNIGHT” bölümündən götürülüb. Görüntü II. Dünya Müharibəsi fotosuna bənzəyən ağ-qara kompozisiyadır; lakin tarixi döyüş meydanının üzərində fizika qanunlarına tabe olmayan humanoid fiqur yerləşir.

Görüntünün gücü yalnız canavar dizaynından gəlmir. Fotonun ümumi dili tamaşaçıya tarixi sənəd hissi verdiyi halda mərkəzdəki mümkünsüz fiqur bu etibarı pozur.

Tanış olanla mümkünsüz olanın eyni görüntüdə yerləşməsi qəribəliyi yaradır.

Figure 2: Jesus in Vietnam

İkinci əsas görüntü Vietnam Müharibəsi estetikasını dini və fantastik ikonoqrafiya ilə toqquşdurur. Görüntü ilk nümunədəki nəzarətli tarixi realizmdən daha doymuş, aqressiv və açıq şəkildə sünidir.

Henty bu estetik qırılmanı yalnız pis və ya aşağı keyfiyyətli montaj kimi qiymətləndirmir. Görüntünün narahatedici süniliyi tamaşaçının tarixi arxivə dair adət etdiyi etibarı pozaraq semantik və bədənlə bağlı narahatlığı birlikdə yaradır.

Vietnam nümunəsi həmçinin media tarixini müzakirəyə açır. Televiziya və daşına bilən kameralar müharibə görüntülərinin Amerika ictimaiyyətinə əvvəlki müharibələrdən fərqli şəkildə çatmasını təmin etmişdi. The Nixonverse Henty-nin şərhində bu köhnə media qırılmasını çağdaş internet və sosial media mənşəli informasiya parçalanması ilə yanaşı qoyur.

Figure 3: Nixon Ayda

Üçüncü əsas görüntü Apollo dövrünün kosmos fotosu və qeydlərini təqlid etdiyi halda Richard Nixon-u Ay səthində sürreal şəkildə göstərir.

Buradakı qorxu yalnız “Nixon Ayda ola bilməz” məlumatından yaranmır. Daha vacibi, son dərəcə tanış tarixi qeyd dili istifadə edilərək reallığın dəyişdirilmiş olmasıdır.

Tamaşaçı eyni anda bunun bədii əsər olduğunu bilir və tarixi sənədin vizual nüfuzuna reaksiya verir.

Qəribə arxiv necə yaranır?

The Nixonverse köhnə tarixi təsvirləri yalnız istinad kimi istifadə etmir; bütün silsiləni başqa reallıqdan ötürülmüş itmiş media/arxiv materialı kimi çərçivələyir.

Bu üsul müasir “lost media” mədəniyyəti ilə birləşir. İnternet istifadəçilərinin köhnə televiziya proqramları, reklamlar, oyunlar və ya itmiş qeydlər axtarışı ilə apardığı rəqəmsal arxiv araşdırmaları analoq qorxunun əsas narrativ formalarından birinə çevrilib.

Lakin analoq qorxuda tapılan şey çox vaxt təhlükəsiz uşaqlıq və ya keçmiş deyil. Qorxu arxivə artıq daxil olub.

Rəqəmsal arxiv həqiqətən ölümsüzlük təmin edirmi?

Məqalə rəqəmsal arxivləşdirmə arzusunu insanın özünü və mədəniyyətini zamana qarşı qoruma istəyi ilə əlaqələndirir. Foto, video və məlumat qalıcılaşdırılır; beləliklə keçmişin yox olmayacağı hissi yaradılır.

The Nixonverse-ün finalında bu paradoks ifrat formaya çatır. God-Nixon kainatı ortadan qaldırarkən onu başqa reallıqda bədii hekayəyə çevirərək eyni anda həm yox edir, həm də saxlayır.

Lakin Henty-yə görə bu həqiqi xilas deyil. Həyatın özü əvəzinə yalnız təsvirlər və qeydlər qalır.

Affektiv yastılaşma nədir?

Məqalədəki “affective flatness” klinik psixiatrik diaqnoz kimi deyil, həddindən artıq miqdarda şokedici, faciəli və ziddiyyətli məzmunun adi media axınında yanaşı yerləşməsi nəticəsində mədəni reaksiyanın kütləşməsi mənasında istifadə olunur.

Müharibə görüntüsünün dərhal ardınca əyləncə videosu, reklam və ya başqa böhran görüntüsünün gəlməsi hadisələrin emosional ağırlığını bərabərləşdirə bilər. Henty The Nixonverse-ün bir-birinə əlavə olunan tarixi fəlakət montajlarının sosial media axını və fasiləsiz xəbər dövrünün bu quruluşunu təqlid etdiyini müdafiə edir.

Beləcə qorxu yalnız görüntünün məzmununda deyil, qorxunc şeylərin adi informasiya vahidlərinə çevrilməsindədir.

Reallıq yorğunluğu

“Reality fatigue” və ya reallıq yorğunluğu məqalədə ortaq reallığın fasiləsiz mübahisələndirildiyi, yanlış və doğru məlumatın rəqabət apardığı və fərdin fasiləsiz media axınına məruz qaldığı mühitin yaratdığı koqnitiv-emosional tükənməni izah etmək üçün istifadə olunur.

Analoq qorxuda etibarlı görünən televiziya aparıcısı, fövqəladə vəziyyət ekranı və ya tarixi arxiv birdən təhlükəli və aldadıcı hala gələ bilər. Əvvəllər informasiya təhlükəsizliyi təmin edən formatların təhdid mənbəyinə çevrilməsi müasir media etibarı böhranının qorxu janrındakı formasıdır.

Nostalji niyə təhlükəsiz qaçış deyil?

Analoq texnologiya ilk anda rəqəmsal dünyanın həddindən artıq sürətinə qarşı daha maddi, məhdud və tanış keçmişi simvolizə edə bilər. Lakin analoq qorxu bu keçmişi də “yoluxdurur”.

Köhnə televiziya yayımı dəhşətli mesaj daşıyır, köhnə VHS kaseti kosmik təhdidi özündə saxlayır, arxivdə axtarılan uşaqlıq görüntüsü təhlükəsiz deyil və tarixi foto başqa reallığın sübutu kimi görünür.

Beləliklə keçmişə qaçış indiki zamandan həqiqətən çıxmağa imkan vermir. Bugünün qorxuları keçmişin görüntülərinə geri yazılır.

Hauntologiya və geri qayıdan keçmiş

Tədqiqat Derrida, Fisher və başqa mədəniyyət nəzəriyyəçilərindən istifadə edərək müasir mədəniyyətin keçmiş tərəfindən “haunt” edilməsini müzakirə edir. Keçmiş bitməyib; media görüntüləri, nostalji, arxivlər və populyar mədəniyyət vasitəsilə davamlı geri qayıdır.

Lakin geri qayıdan şey keçmişin özü deyil. Müasir qorxular tərəfindən yenidən biçimləndirilmiş keçmiş görüntüləridir.

The Nixonverse-də Nixon, müharibə, kosmos yarışı, dini ikonoqrafiya və Amerika populyar mədəniyyəti eyni müstəvidə yenidən birləşdirilir. Bu tarixi sıxılma Henty-nin şərhində tarixin canlı kontekstini zəiflədərkən görüntülərin fasiləsiz istifadə edilə bilən simvollara çevrilməsini göstərir.

Keçmiş niyə çıxış yolu olmur?

Məqalənin nəticə bölümündəki əsas tezislərdən biri budur. Analoq qorxu yeninin qorxuducu və idarəolunmaz görünməsinə qarşı köhnə formalara qayıdır; lakin köhnə formalar müasir problemlərdən müstəqil deyil.

Keçmişi fasiləsiz yenidən canlandırmaq irəliləyiş yaratmaya bilər. Əksinə, cəmiyyətin yeni alternativlər yaratmaq əvəzinə köhnə simvolların getdikcə daha çox variasiyasını istehsal etməsinə səbəb ola bilər.

The Nixonverse-də tarixi “xilaskar” fiqurun nəticədə dünyanı xilas edə bilməməsi bu çıxılmazlığın narrativ qarşılığıdır.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Tədqiqat dizaynı

Tədqiqat eksperimental məlumat toplama, sorğu, müsahibə, psixoloji ölçmə, hesablama əsaslı məzmun analizi və ya statistik modelləşdirmədən istifadə etmir. Araşdırma film və media tədqiqatları daxilində nəzəri yaxın oxuma və mədəni təhlil kimi qurulub.

Metodun ilk mərhələsi iki əsas nəzəri anlayışı qurmaqdır: Freud-un ölüm dürtüsü və Mark Fisher-in kapitalist realizmi.

Daha sonra bu anlayışlar analoq qorxunun daha geniş janr xüsusiyyətləri ilə əlaqələndirilir. Local58TV, Gemini Home Entertainment, The Monument Mythos, The Walten Files və The Mandela Catalogue kimi nümunələr dəstəkləyici müqayisələr təmin edir.

Əsas yaxın oxuma isə Eve Casanas-ın The Nixonverse silsiləsinə fokuslanır. Xüsusilə saxta tarixi sənədlər, vizual montajlar, personajlar, silsilənin çərçivəsi, Nixon fiquru və finaldakı yox etmə/bədii əsərə çevirmə hərəkəti araşdırılır.

Mənbə görüntülərinin analitik rolu

Birinci əsas nəticə: Analoq texnologiya yalnız nostalji deyil

Analoq qorxu köhnə texnologiyanı təhlükəsiz keçmişə qayıdış vasitəsi kimi istifadə edir kimi görünsə də, bu texnologiya bir çox narrativdə qorxunun daşıyıcısına çevrilir.

Buna görə nostalji tamamlanmır. Tamaşaçı keçmişə qayıdır, lakin keçmişin də müasir narahatlıqlar tərəfindən pozulduğunu kəşf edir.

İkinci əsas nəticə: Canavarın məğlubedilməzliyi ideoloji çıxılmazlığı təmsil edə bilər

Analoq qorxunun kosmik, texnoloji və ya bioloji təhdidləri çox vaxt fərdin nəzarət edə bilməyəcəyi miqyasdadır.

Henty bu narrativ quruluşu kapitalist realizmdəki alternativsizlik hissi ilə əlaqələndirir: mövcud dünyanın problemləri açıq şəkildə görünə bilər, lakin fərqli gələcəyi düşünmək və ya həyata keçirmək demək olar ki, mümkünsüz görünür.

Üçüncü əsas nəticə: Yox olma fantaziyası iki məna daşıyır

Dünyanın yox olması qorxu narrativinin ən böyük təhdididir; lakin eyni zamanda bütün böhran, öhdəlik və mübarizələrin sona çatdığı mütləq həll fantaziyasıdır.

Buna görə analoq qorxunun apokalipsisi həm qorxulan, həm də qaranlıq şəkildə arzulanan sondur. Tədqiqat bu ikiliyi ölüm dürtüsü vasitəsilə şərh edir.

Dördüncü əsas nəticə: The Nixonverse saxta tarixi bu günün tənqidinə çevirir

Casanas-ın silsiləsi XX əsr hadisələrini xronoloji və səbəb-nəticə bütövlüyü daxilində yenidən danışmır. Nixon, İkinci Dünya Müharibəsi, Vietnam, populyar superqəhrəman obrazları, Ay proqramı və kosmik qorxu eyni saxta arxivdə yanaşı yerləşdirilir.

Henty bu tarixi qaydasızlığı səhvdən çox metod kimi görür. Mümkünsüz tarix tamaşaçını həqiqi tarixə başqa gözlə baxmağa məcbur edir.

Beşinci əsas nəticə: Media həddindən artıq yüklənməsi qorxunun özünə çevrilir

Analoq qorxunun qorxusu yalnız canavardan qaynaqlanmır. Parazit, həddindən artıq səs, sürətli montaj, pozulmuş arxiv və fasiləsiz yeni fəlakət görüntüləri müasir media istehlakının formasını təqlid edir.

Beləcə məlumat verməli olan media sistemi duyusal və mənalandırma baxımından hücumçu quruluşa çevrilir.

Altıncı əsas nəticə: Keçmişin davamlı mövcudluğu tarixi həssaslığı gücləndirmək əvəzinə azalda bilər

Foto və videolar sayəsində keçmiş heç olmadığı qədər əlçatan ola bilər. Lakin fasiləsiz təkrarlanan tarixi görüntülər zamanla adiləşə və hadisələrin insani ağırlığı azala bilər.

Henty The Nixonverse-ün tanış tarixi təsvirləri absurd və qorxunc şəkildə pozmasının bu emosional kütləşməni yenidən görünən etdiyini müdafiə edir.

Yeddinci əsas nəticə: Arxivləşdirmə yox olma qorxusunu həll etmir

Rəqəmsal arxiv insan mədəniyyətini qoruma fantaziyası təqdim edir. Lakin yalnız görüntünün və ya məlumatın qalması canlı insan dünyasının qorunması ilə eyni deyil.

The Nixonverse-ün yox edilmiş kainatı başqa reallıqda hekayəyə çevirməsi bu paradoksu dramatikləşdirir: kainat həm “ölür”, həm də təmsil kimi “ölümsüzləşir”.

Səkkizinci əsas nəticə: Xilaskar fiqur alternativsizlik problemini həll etmir

God-Nixon sərhədsiz gücə sahib görünməsinə baxmayaraq daha yaxşı sosial gələcək yaratmır. Nəticədə ya yox edir, ya da bədii əsərə çevirir.

Henty-nin şərhində bu, dəyişikliyin böyük hakimiyyət və ya tarixi “xilaskar” tərəfindən kənardan həyata keçirilməsini gözləməyin də kapitalist realist çıxılmazlığı aşa bilmədiyini göstərir.

Tədqiqatın dəstəklədiyi şərh

Tədqiqat analoq qorxunun çağdaş texnofobiya, media etibarsızlığı, mədəni nostalji, polikriz və gələcəyin təsəvvür edilməsi problemlərini təmsil etmək üçün köhnə media estetikasından istifadə etdiyi barədə nəzəri şərhi dəstəkləyir.

Tədqiqat həmçinin The Nixonverse-ün yox olma fantaziyalarının kapitalist realizmlə ölüm dürtüsünün kəsişdiyi mədəni quruluş kimi oxuna biləcəyini ətraflı şəkildə müdafiə edir.

Tədqiqatın dəstəkləmədiyi şərh

Tədqiqat analoq qorxu tamaşaçılarının psixoloji olaraq ölümü istədiyini sübut etmir.

Tədqiqat kapitalizmin müəyyən psixoloji pozuntulara birbaşa səbəb olduğunu eksperimental şəkildə göstərmir.

Tədqiqat sosial media, Trump dövrü siyasəti və ya saxta xəbərlərlə müəyyən fərdi davranışlar arasında kəmiyyət səbəbiyyəti ortaya qoymur.

Tədqiqat bütün analoq qorxu əsərlərinin eyni siyasi ideologiyaya sahib olduğunu da irəli sürmür. Henty janrın siyasi istiqamətinin çox vaxt qeyri-müəyyən ola bildiyini qəbul edir və The Nixonverse-ü xüsusilə daha açıq siyasi/tarixi istinadlarına görə seçir.

Metodoloji güclü tərəflər

Tədqiqatın güclü tərəfi müxtəlif nəzəri ənənələri bir media fenomenini izah etmək üçün bir araya gətirməsidir. Freud-un psixoanalizi, Fisher-in kapitalist realizmi, Jameson-ın postmodernizm müzakirəsi, Derrida-nın keçmişin qayıdışına dair yanaşması və Baudrillard-ın hiperreallıq düşüncəsi bir-birindən ayrı istinadlar kimi deyil, analoq qorxunun tarix, texnologiya və yox olma fantaziyası arasındakı münasibəti izah edən qatlar kimi istifadə olunur.

İkinci güclü tərəf forma ilə məzmun arasındakı münasibətin ətraflı araşdırılmasıdır. Məqalə yalnız The Nixonverse-ün “nə danışdığını” deyil, saxta foto, analoq pozulma, doymuş rəng, arxiv estetikası və media formatının mənanı necə yaratdığını da müzakirə edir.

Üçüncü güclü tərəf internetdə yaranmış və nisbətən yeni qorxu alt janrını daha uzun qotik, kosmik qorxu, found footage, zombi və postmodern mədəniyyət ənənələri ilə əlaqələndirməsidir.

Əsas məhdudiyyətlər

Tədqiqat tək əsas nümunə üzərində cəmləşən şərhedici media analizidir. Nəticələr analoq qorxu janrındakı bütün əsərlərin yaradıcıları və ya tamaşaçıları haqqında ümumiləşdirilə bilməz.

Psixoanalitik “ölüm dürtüsü” anlayışının mədəni mətnə tətbiqi nəzəri oxumadır; klinik ölçmə deyil.

Kapitalist realizmlə analoq qorxu arasındakı münasibət də kəmiyyət səbəbiyyəti kimi sınaqdan keçirilməyib. Tədqiqatda “münasibət” və ya “əks etdirmə” kimi oxunan quruluşlar mədəni nəzəriyyəyə əsaslanır.

Trump, Nixon, saxta xəbər və Amerika kimliyi əlaqələri müəyyən media əsərinin siyasi və tarixi şərhidir. Bu bölüm siyasi sistemlərin və ya seçicilərin eksperimental analizi kimi oxunmamalıdır.

Mənbədə yeni məlumat dəsti, statistik test, eksperimental nümunə və ya formal kodlaşdırma sxemi verilməyib. Buna görə klassik kəmiyyət təkrar istehsal parametrləri bu tədqiqat növü üçün tətbiq edilə bilməz.

Mənbə və Metod Qeydi

Orijinal tədqiqat: Capitalist Realism and the Death Drive in Analog Horror and “The Nixonverse”

Müəllif: Dylan Henty.

Qurum: Film and Media Studies, York St John University, York YO31 7EX, UK.

Jurnal: Humanities.

Nəşriyyat/platforma: MDPI.

Biblioqrafik qeyd: Humanities, 2026, 15(6), Article 78.

DOI: 10.3390/h15060078.

Nəşr prosesi: Qəbul üçün təqdim olunma 25 Fevral 2026; reviziya 14 May 2026; qəbul 3 İyun 2026; nəşr 8 İyun 2026.

Mənbə növü: Rəy prosesindən keçmiş, nəşr olunmuş film və media tədqiqatları / humanitar elmlər araşdırma məqaləsi.

Xüsusi buraxılış: Media, Cultural Memory and Hauntology.

Lisenziya: Creative Commons Attribution (CC BY).

Əsas araşdırma obyekti: Eve Casanas-ın 2022-ci il YouTube analoq qorxu silsiləsi The Nixonverse.

Dəstəkləyici analoq qorxu nümunələri: Local58TV, Gemini Home Entertainment, The Monument Mythos, The Walten Files, The Mandela Catalogue, Petscop və digər internet mənşəli qorxu mətnləri.

Əsas nəzəri çərçivə: Freud-un ölüm dürtüsü; Mark Fisher-in kapitalist realizm və hauntoloji mədəniyyət müzakirələri; Fredric Jameson-ın postmodernizm və tarixilik böhranı; Derrida-nın tarix, struktur və xəyali geri dönüş müzakirələri; Baudrillard-ın hiperreallıq yanaşması; affect və çağdaş internet qorxusu ədəbiyyatı.

Əsas metod: Nəzəri mədəniyyət təhlili, yaxın mətn və vizual oxuma, janr analizi və media-tarixi müqayisə.

Mənbə görüntüləri: Məqalənin üç mərkəzi görüntüsü The Nixonverse-dən götürülmüş kadr sabitləridir: “THE D-DAY KNIGHT”, “Jesus in Vietnam” və “NIXON IS GOD”. Bunlar məlumat qrafiki deyil, vizual yaxın oxumanın obyektləridir.

Yeni məlumat: Məqalə yeni məlumat yaradılmadığını bildirir.

Maliyyələşdirmə: Tədqiqat xarici maliyyə almayıb.

Maraqlar toqquşması: Müəllif maraqlar toqquşması bildirməyib.

Müəllif töhfələri: Mənbədə ayrıca Author Contributions və ya CRediT bölümü yoxdur. Tədqiqat tək müəlliflidir; mənbədə olmayan vəzifə bölgüsü yaradılmayıb.

Əsas metodoloji sərhəd: Nəticələr şərhedici film və media tədqiqatı nəticələridir; psixoloji, sosioloji və ya siyasi səbəbiyyət sübutu deyil. Ölüm dürtüsü və kapitalist realizm əsərlərin mədəni mənasını təhlil etmək üçün istifadə olunan nəzəri alətlərdir.

Müəllif hüququ və təkrar istifadə qeydi: Məqalə CC BY lisenziyalıdır. Buna baxmayaraq Verianla mətni mənbə məqalənin paraqraflarının və ya nəticə bölümünün mexaniki Azərbaycan dili tərcüməsi deyil. Arqumentlər və mənbə sərhədləri qorunaraq müstəqil tədris quruluşunda yenidən izah olunub. The Nixonverse-dən götürülmüş kadr sabitlərinin üçüncü tərəf vizual materialı olması səbəbilə Verianla-da piksel-piksel təkrar istifadə əvəzinə orijinal, mənbədən törəmiş elmi-ədəbi vizuallaşdırmaya üstünlük verilməlidir.