Bibliometrik birgə rastgəlmə təhlili, çoxsaylı akademik qeydlərdə müəyyən söz və ya terminlərin nə qədər tez-tez birlikdə göründüyünü hesablayaraq tədqiqat sahəsindəki konseptual klasterləri və əlaqələri xəritələşdirən kəmiyyət metodudur. Radu Mihai Dumitrescunun tədqiqatı 2010–2025 dövründə PubMed-də indekslənmiş tibb və səhiyyə elmləri nəşrlərinin psixi sağlamlıqla narrativ filmi və əlaqəli ekran mediasını hansı akademik dil vasitəsilə müzakirə etdiyini VOSviewer birgə rastgəlmə xəritələşdirilməsi və şərhedici Medical Humanities təhlili ilə araşdırır.

29 may 2025-ci ildə aparılmış strukturlaşdırılmış PubMed axtarışı ilkin olaraq 1689 qeyd yaratmışdır. Dublikatlar çıxarıldıqdan və başlıq/xülasə uyğunluğu yoxlanıldıqdan sonra bibliometrik xəritələşdirmə üçün təxminən 1500 qeyd saxlanılmış; əlavə olaraq, bibliometrik nümunələri kontekstə yerləşdirmək məqsədilə 113 məqalədən ibarət daha kiçik alt çoxluq narrativ şəkildə oxunmuşdur. Başlıq və xülasələrdən ümumilikdə 5292 unikal termin çıxarılmışdır. Bunların 530-u ən azı 5 dəfə, 91-i ən azı 25 dəfə və 39-u ən azı 50 dəfə görülmüşdür.

Tədqiqatın ən nəzərəçarpan nəticəsi terminlərin görünmə həddi yüksəldikcə leksik müxtəlifliyin azalması və daha dar biotibbi nüvənin görünən hala gəlməsidir. Geniş şəbəkədə çoxsaylı ətraf mühit və kontekstə xas anlayışlar olduğu halda, yüksək tezlikli şəbəkədə “humans”, “female”, “mental disorders”, “depression” və “television” kimi standart tibbi və demoqrafik terminlər ön plana çıxır.

Tədqiqat altı semantik sahə müəyyən edir: neyro-affektiv, təhsil-stiqma, media-davranış, neyrofarmakoloji-texnoloji, qavrayış-emosional və pandemiya ilə əlaqəli klasterlər. Bu klasterlər birlikdə qiymətləndirildikdə tibbi akademik diskursun psixi sağlamlığı əsasən təsnif edilə bilən, ölçülə bilən və davranış/bioloji kateqoriyalar vasitəsilə görünən etdiyi; narrativ, təmsil, kimlik və bəzi kəsişən sosial kateqoriyaların isə başlıq və xülasə metadatasında daha məhdud göründüyü nəticəsinə gəlinir.

Bu nəticə “tibb ədəbiyyatı narrativi, genderi, irqi və ya kimliyi heç araşdırmır” demək deyil. Tədqiqat tam mətnləri deyil, başlıq və xülasələri bibliometrik şəkildə xəritələşdirdiyi üçün aşağı görünürlük yalnız metadata səviyyəsində görünürlük haqqında nəticə verir. Müəllif bu fərqi tədqiqatın əsas metodoloji məhdudiyyətlərindən biri kimi xüsusilə qoruyur.

Tədqiqatın təhsil baxımından təklifi filmin yalnız diaqnoz və ya simptomları nümunələndirən vasitə kimi deyil, klinik bilik, sosial kontekst, narrativ və etik şərh arasında körpü yarada biləcək resurs kimi istifadə oluna bilməsidir. Bu istiqamətdə təklif edilən “empati laboratoriyaları” empirik olaraq effektivliyi sübut edilmiş təhsil müdaxiləsi deyil, tədqiqatın klaster nəticələrindən inkişaf etdirilmiş və gələcəkdə eksperimental şəkildə qiymətləndirilməsi tələb olunan konseptual pedaqoji modeldir.

Tədqiqatın əsas mövzusu filmdir, yoxsa tibbi diskurs?

Tədqiqatın obyekti filmlərin özləri deyil. Tədqiqatçı A Beautiful Mind, Joker və ya Silver Linings Playbook kimi filmlərin psixiatrik dəqiqliyini ayrı-ayrılıqda qiymətləndirən yeni film təhlilləri aparmır. Bunun əvəzinə PubMed-dəki tibb və səhiyyə elmləri ədəbiyyatının film və ekran mediası ilə qarşılaşdıqda psixi sağlamlığı hansı sözlərlə təsvir etdiyini, hansı anlayışları bir-biri ilə əlaqələndirdiyini və hansı ölçüləri daha görünən və ya daha periferik saxladığını araşdırır.

Bu fərq tədqiqatın bütün nəticələrinin düzgün şərhi üçün əsasdır. Məsələn, şəbəkədə “representation” sözünün zəif görünməsi kino ədəbiyyatında təmsil müzakirəsinin zəif olduğu demək deyil. Bu yalnız araşdırılan PubMed başlıq və xülasələrinin görünən söz quruluşu haqqında məlumat verir.

Bibliometrik Birgə Rastgəlmə Təhlili Nəyi Göstərir?

Bibliometrik birgə rastgəlmə təhlili müəyyən akademik korpusda terminlərin bir-biri ilə nə qədər tez-tez birlikdə istifadə olunduğunu xəritələşdirərək hansı anlayışların mərkəzi, hansılarının periferik olduğunu və hansı termin qruplarının klasterlər yaratdığını göstərir; bu tədqiqat birgə rastgəlmə strukturunu VOSviewer 1.6.20 ilə başlıq və xülasə metadatası üzərindən hesablamış və xəritədəki əlaqələri fərdi məqalələrin niyyətləri haqqında birbaşa sübut kimi şərh etməmişdir.

Niyə PubMed seçildi?

PubMed tədqiqatın bütün film, media və ya humanitar elmlər ədəbiyyatını təmsil etdiyi üçün seçilməmişdir. Əksinə, tədqiqat sualı xüsusi olaraq tibbi və səhiyyə elmləri akademik diskursu olduğuna görə PubMed şüurlu şəkildə məhdudlaşdırılmış informasiya sahəsi kimi istifadə olunmuşdur.

Bu səbəbdən korpusda filmşünaslıq, mədəniyyət araşdırmaları və ya sosiologiya sahələrinin hamısı yer almır. Bu vəziyyət bir tərəfdən tədqiqatın məhdudiyyətidir; digər tərəfdən isə onun əsas sualını mümkün edir: Tibbi indeksləşdirmə mühitində psixi sağlamlıq və ekran mədəniyyəti hansı dil vasitəsilə görünən olur?

2010–2025 dövrü niyə seçildi?

Mənbə tədqiqat bu dövrü rəqəmsal media və streaming mədəniyyətinin genişlənməsi, psixi sağlamlığın ictimai görünürlüğünün artması və 2013-dən sonra DSM-5 terminologiyasının akademik dilə təsirinin aydınlaşdığı zaman kəsiyi kimi nəzərdən keçirir.

Axtarışın faktiki icra tarixi 29 may 2025-dir. Buna görə sorğunun nəşr tarixi filtri 2025-ci ilin sonuna qədər müəyyən edilsə də, faktiki olaraq yalnız axtarış tarixində PubMed-də mövcud olan qeydlərin tutula biləcəyi nəzərə alınmalıdır.

Üç tədqiqat sualı

Tədqiqatın ilk sualı 2010–2025 dövründə psixi sağlamlıqla film və ekran mediasını əlaqələndirən PubMed ədəbiyyatını hansı dominant mövzuların və termin şəbəkələrinin strukturlaşdırdığıdır.

İkinci sual gender, irq, sinif, seksuallıq və kimlik kimi sosial-mədəni ölçülərin metadata səviyyəsində nə dərəcədə görünən və ya periferik qaldığıdır.

Üçüncü sual isə yaranan nümunələrin tibb təhsilində film istifadəsinə, xüsusilə empati və şərh yönümlü pedaqoji modellər baxımından necə töhfə verə biləcəyidir.

Nəzəri çərçivə niyə bibliometriyadan daha genişdir?

VOSviewer hansı terminlərin birlikdə ortaya çıxdığını hesablaya bilər; lakin bunun mədəni baxımdan nə demək olduğunu təkbaşına izah etmir. Buna görə tədqiqat kəmiyyət şəbəkə strukturunu Medical Humanities və mədəniyyət nəzəriyyəsindəki müxtəlif anlayışlarla şərh edir.

Tibbi baxış bu tədqiqat baxımından nə ifadə edir?

Foucault-dan götürülən tibbi baxış anlayışı şəxsi və bioqrafik təcrübənin klinik olaraq müşahidə edilə bilən, təsnif edilə bilən və müqayisə edilə bilən göstəricilərə çevrilməsini izah etmək üçün istifadə olunur.

Tədqiqatçı bibliometrik şəbəkədə neyrobiologiya, diaqnoz, demoqrafiya, davranış və ölçülə bilən affekt terminlərinin mərkəziləşməsini bu çərçivə ilə əlaqələndirir. Buradakı iddia ölçmənin səhv olması deyil. Problem ölçülə bilənin akademik görünürlük baxımından narrativ və sosial ölçülərdən daha dominant hala gələ bilməsidir.

Film ilə tibbi dil arasındakı əlaqə niyə ikitərəflidir?

Filmlər depressiya, psixoz, travma və ya qayğı təcrübəsini personajlar, süjet, görüntü və affekt vasitəsilə ictimai mədəniyyətə daşıyır. Tibbi akademik dil isə bu təsvirləri diaqnoz, risk, simptom, davranış və ya təhsil kateqoriyaları daxilində yenidən adlandırır.

Beləliklə, tibbi diskurs yalnız filmdə göstəriləni müşahidə edən xarici sistem deyil. Hansı elementlərin elmi olaraq adlandırılması, ölçülməsi və indekslənməsi də psixi sağlamlığın akademik görünürlüğünü formalaşdırır.

Metadata Səviyyəsində Görünürlük Nə Deməkdir?

Metadata səviyyəsində görünürlük anlayışın akademik məqalələrin xüsusilə başlıq və xülasə kimi indeksləşdirilən sahələrində nə qədər açıq şəkildə adlandırıldığını ifadə edir; bu tədqiqatda bir terminin zəif və ya ümumiyyətlə görünməməsi anlayışın məqalələrin tam mətnində olmadığını sübut etmir və yalnız PubMed-də görünən akademik dilin strukturunu göstərir.

Niyə yoxluqla aşağı görünürlük eyni şey deyil?

Məqalə genderi, irqi, sosial sinfi, kimliyi və ya empatiyanı tam mətnində ətraflı müzakirə edə bilər; lakin bu terminlər başlıq və ya xülasədə yoxdursa, VOSviewer başlıq–xülasə şəbəkəsində görünməyə bilər.

Buna görə tədqiqat “PubMed ədəbiyyatı genderi araşdırmır” nəticəsinə gəlmir. Daha dar və müdafiə oluna bilən nəticə sosial fərqlilik anlayışlarının indekslənmiş görünən akademik dildə bioloji və ya demoqrafik göstəricilər qədər mərkəzi olmamasıdır.

Bioloji cinslə sosial gender arasındakı görünürlük fərqi

Şəbəkələrdə “female” kimi bioloji/demoqrafik təsvirçilərin yüksək görünürlüğü diqqət çəkdiyi halda, “gender” və “identity” kimi mədəni-sosial anlayışların zəif qalması tədqiqatçı tərəfindən mühüm epistemik asimmetriya kimi şərh olunur.

Tədqiqatın şərhinə görə fərqlilik ölçülə bilən bioloji xüsusiyyət kimi görünə bilər, eyni fərqliliyin sosial və mədəni mənası isə daha az görünən qala bilər.

Görüntü var, amma narrativ niyə görünməzləşə bilər?

Tədqiqatda “visual perception”, “facial expression”, “attention” və “screen time” kimi vizual proseslərlə əlaqəli anlayışlar mövcuddur. Bunun əksinə, “narrative”, “representation” və ya “interpretation” kimi məna istehsalını izah edən terminlər daha məhduddur.

Bu fərq vizual medianın tibbi tədqiqatlarda tez-tez “nə təsir göstərir?” və ya “hansı stimul hansı reaksiyanı yaradır?” sualları ilə nəzərdən keçirildiyi halda, “bu görüntü hansı mədəni mənanı yaradır?” sualının daha periferik qala bilməsinə işarə edir.

Termin Tezliyi Həddi Yüksəldikdə Nə Dəyişir?

Termin tezliyi həddi yüksəldikcə eyni PubMed korpusunun daha seyrək istifadə olunan kontekstual sözləri xəritədən çıxır və daha tez-tez təkrarlanan standart biotibbi/demoqrafik terminlər mərkəzdə qalır; tədqiqatda 5292 unikal termindən 530-u ≥5, 91-i ≥25 və 39-u ≥50 görünmə həddinə cavab vermişdir.

Məqalədəki Figure 1 ≥5 həddindəki geniş şəbəkəni, Figure 2 isə ≥50 həddindəki sıxlaşdırılmış şəbəkəni göstərir. Bunlar iki ayrı nümunə deyil; eyni korpusun iki çözünürlük səviyyəsidir.

Bu müqayisənin tədqiqatdakı əsas əhəmiyyəti görünürlük artdıqca diskursiv müxtəlifliyin daralmasıdır. Daha az istifadə olunan narrativ və ya kontekstual sözlər yüksək həddə itərkən standart klinik və demoqrafik sözlər şəbəkənin nüvəsini təşkil edir.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

PubMed axtarış strategiyası

Axtarış 29 may 2025-ci ildə aparılmışdır. Sorğu üç əsas konseptual sahəni birləşdirmişdir:

• psixi sağlamlıq və psixi xəstəlik terminləri: mental health, mental illness, psychiatric disorder, depression, schizophrenia və anxiety;
• ekran mediası terminləri: cinema, film, motion pictures, television, media, visual media və popular culture;
• nəşr tarixi filtri: 1 yanvar 2010–31 dekabr 2025.

Mənbədə bildirilən tam PubMed sorğusu belədir:

(("mental health"[MeSH Terms] OR "mental illness"[All Fields] OR "psychiatric disorder"[All Fields] OR "depression"[All Fields] OR "schizophrenia"[All Fields] OR "anxiety"[All Fields]) AND ("cinema"[All Fields] OR "film"[All Fields] OR "motion pictures"[MeSH Terms] OR "television"[All Fields] OR "media"[All Fields] OR "visual media"[All Fields] OR "popular culture"[All Fields]) AND ("1 January 2010"[Date—Publication]: "31 December 2025"[Date—Publication]))

Qeydlərin seçimi

Daxiletmə və xaricetmə məntiqi

Daxil edilən qeydlər ingilis dilində dərc olunmuş orijinal tədqiqatlar, icmallar, nəzəri təhlillər və ya təhsil tədqiqatlarıdır və psixi sağlamlığı film, televiziya, vizual media, populyar mədəniyyət və ya digər ekran təsvirləri ilə mənalı şəkildə əlaqələndirməlidir.

Qeyri-insan eksperimental tədqiqatları ekran/təmsil komponenti daşımırsa, ekran mediası ilə əlaqəsiz tək-tək hadisə hesabatları, analitik baxımdan əlaqəsiz redaksiya məqalələri və sorğudakı sözləri ehtiva etsə də psixi sağlamlıq təsviri və ya ekran mədəniyyəti ilə əsaslı əlaqəsi olmayan qeydlər xaric edilmişdir.

Məlumat hansı sahələrdən çıxarıldı?

Bibliometrik təhlil tam mətnlərdən deyil, standartlaşdırılmış müqayisəni təmin etmək məqsədilə başlıq və xülasə sahələrindən aparılmışdır.

Bu seçim geniş korpusun müqayisəsini asanlaşdırmış, lakin tədqiqatın ən mühüm məhdudiyyətlərindən birini də yaratmışdır. Tam mətndə olan, lakin xülasə və ya başlıqda olmayan anlayışlar şəbəkədə görünməyə bilər.

VOSviewer təhlili

PubMed məlumatları .nbib formatında ixrac edilmiş və VOSviewer 1.6.20 istifadə olunmuşdur. Proqram terminləri birgə rastgəlmə nümunələrinə görə klasterlərə ayırmışdır.

Təhlildə nəzərə alınan əsas göstəricilər termin tezliyi, əlaqə gücü, klaster üzvlüyü və terminin şəbəkə daxilində mərkəzi və ya periferik mövqeyidir.

Mühüm metodoloji fərq kimi, VOSviewer klasterləri alqoritmik şəkildə yaratmış, lakin klasterlərə konseptual ad verməmişdir. Aşağıdakı “neyro-affektiv” və ya “təhsil-stiqma” kimi adlandırmalar tədqiqatçının şəbəkə strukturunu nəzəri çərçivəsi ilə birlikdə şərh etməsi nəticəsində verilmişdir.

Tədqiqatda Müəyyən Edilən Altı Klaster Nəyi Göstərir?

Altı klaster PubMed-də psixi sağlamlıqla ekran mediasını əlaqələndirən tibbi akademik dilin tək mövzu ətrafında təşkil olunmadığını; neyrobioloji ölçmə, təhsil və stiqma, media davranışları, farmakologiya/texnologiya, vizual emosiyanın qavranması və pandemiya ilə əlaqəli tədqiqatlar kimi bir-biri ilə əlaqəli, lakin fərqli semantik sahələrə ayrıldığını göstərir.

Birinci əsas nəticə: biotibbi diskurs mərkəziləşir

Geniş termin şəbəkəsi müxtəlif tədqiqat istiqamətlərini əhatə etdiyi halda, yüksək tezlikli terminlərə keçildikdə diskurs daha standart hala gəlir. İnsan, qadın, psixi pozuntu, depressiya və bənzər kateqoriyalar şəbəkənin mərkəzində qalır, kontekstə xas terminlər isə azalır.

Müəllif bu quruluşu epistemik konsolidasiya kimi şərh edir: müxtəlif tədqiqat yolları mövcudluğunu davam etdirir, lakin ən görünən akademik dil daha dar və daha standart biotibbi nüvədə sabitləşir.

İkinci əsas nəticə: kəsişən kateqoriyaların metadata görünürlüğü məhduddur

“Female” və “young adult” kimi demoqrafik işarələr görünən olduğu halda, “gender”, “race”, “class” və ya “LGBTQ+” kimi sosial və kəsişən kateqoriyalar daha məhdud görünür.

Bu nəticə bioloji fərqlərin akademik dildə daha asan ölçülə bilən kateqoriyalara çevrildiyini, sosial fərqlərin isə eyni dərəcədə indeksləşdirilməyə biləcəyini düşündürür.

Lakin bu nəticə yalnız başlıq və xülasə metadatasına aiddir; tam mətnlərdə kəsişmə təhlilinin olmadığı nəticəsi çıxarıla bilməz.

Üçüncü əsas nəticə: vizuallıqla narrativ məna arasında boşluq var

Vizual qavrayış, üz ifadəsi, diqqət, ekran vaxtı və media məruz qalması kimi anlayışlar şəbəkələrdə görünür. Bunun əksinə, təmsil, narrativ, şərh və mədəni kontekst daha az görünəndir.

Bu nümunə tibbi diskursun ekran mediasına çox vaxt “hansı təsirə səbəb olur?” sualı ilə yanaşdığını, “bu narrativ xəstəlik təcrübəsini necə mənalandırır?” sualının isə daha periferik qaldığını göstərir.

113 məqaləlik narrativ oxu bibliometrik nəticəni dəyişdirdimi?

Xeyr; lakin mühüm şəkildə nüanslandırdı. Ayrı-ayrı tədqiqatlar toplu metadata şəbəkəsinin göstərdiyindən daha zəngin narrativ və mədəniyyət müzakirələri ehtiva edə bilər.

A Beautiful Mind üzərində tədqiqatlar şizofreniyanın subyektiv təcrübəsi ilə klinik şərh arasındakı gərginliyi; Joker üzərində tədqiqatlar travma, təcrid və sosial marginallaşmanı; Silver Linings Playbook üzərində tədqiqatlar isə əhval pozuntuları, stiqma və ictimai məlumatlılıq ölçülərini müzakirə edir.

Buna görə narrativ alt oxu bibliometrik şəbəkə ilə ziddiyyət təşkil etmir. Əksinə, fərdi tədqiqatların şərh zənginliyinin toplu başlıq–xülasə metadatasında qismən görünməzləşə bildiyini göstərir.

“Empati Laboratoriyaları” Sübut Edilmiş Tibb Təhsili Müdaxiləsidirmi?

Xeyr. Tədqiqatdakı “empati laboratoriyaları” müxtəlif film janrlarını bibliometrik klasterlərdə müəyyən edilmiş epistemik sahələrlə uyğunlaşdırmağı hədəfləyən nəzəri tibb təhsili çərçivəsidir; tədqiqat bu modelin tələbələrdə empatiyanı, klinik uğuru və ya xəstə nəticələrini artırdığını eksperimental şəkildə sınamamış və əlavə empirik doğrulama tələb olunduğunu açıq şəkildə bildirmişdir.

Film tibb təhsilində nə üçün təklif olunur?

Tədqiqatın təklif etdiyi yanaşma film istifadəsini yalnız “bu xəstəliyin simptomlarını göstərən səhnə” səviyyəsindən çıxarır.

Neyro-affektiv sahə üçün subyektiv psixi təcrübəni görünən edən filmlər; stiqma və təhsil sahəsi üçün sosial qavrayışı müzakirəyə açan filmlər; travma və marginallaşma üçün isə klinik kateqoriyaları sosial kontekstlə əlaqələndirən narrativlər istifadə oluna bilər.

Mənbə nümunə kimi A Beautiful Mind, Silver Linings Playbook və Joker kimi əsərləri müxtəlif pedaqoji oxlarla əlaqələndirir.

Filmin məqsədi klinik təcrübənin yerini tutmaq deyil. Təklif tələbənin xəstəliyin bioqrafik, sosial, emosional və etik ölçüləri ilə qarşılaşa biləcəyi tamamlayıcı şərh sahəsi yaratmaqdır.

Tədqiqatın dediyi

Tədqiqat araşdırılan PubMed metadata korpusunda psixi sağlamlıq və ekran mediası haqqında ən görünən akademik dilin getdikcə standartlaşmış biotibbi və davranış kateqoriyaları ətrafında cəmləşdiyini göstərir.

Tədqiqat kəsişən və narrativ anlayışların eyni metadata səviyyəsində daha məhdud görünən olduğunu göstərir.

Tədqiqat geniş şəbəkə ilə yüksək tezlikli şəbəkə müqayisə edildikdə leksik müxtəlifliyin daraldığını göstərir.

Tədqiqat həmçinin bibliometrik nəticələrin tibb təhsilində daha inteqrasiya olunmuş film istifadəsinə yönəlik nəzəri model hazırlamaq üçün istifadə oluna biləcəyini təklif edir.

Tədqiqatın demədiyi

Tədqiqat tibb ədəbiyyatının genderi, irqi, sinfi və ya narrativi ümumiyyətlə araşdırmadığını sübut etmir.

Tədqiqat film izləməyin avtomatik olaraq empatiyanı artırdığını sübut etmir.

Tədqiqat müəyyən filmlərin psixi pozuntuları klinik baxımdan düzgün və ya yanlış təsvir etməsinə dair yeni və sistematik qiymətləndirmə yaratmır.

Tədqiqat bütün tibb, psixiatriya, filmşünaslıq və ya Medical Humanities ədəbiyyatını təmsil etmir; korpus PubMed ilə məhdudlaşdırılmışdır.

Tədqiqat birgə rastgəlmə əlaqələrindən səbəbiyyət çıxarmır. İki terminin eyni akademik mətnlərdə birlikdə görünməsi birinin digərinə səbəb olduğunu göstərmir.

Əsas məhdudiyyətlər

Birinci məhdudiyyət: Yalnız PubMed istifadə olunmuşdur. Filmşünaslıq, mədəniyyət araşdırmaları, sosiologiya və müxtəlif humanitar elmlər verilənlər bazalarının hamısı korpusa daxil deyil.

İkinci məhdudiyyət: Bibliometrik təhlil tam mətnlərə deyil, başlıq və xülasələrə əsaslanır. Buna görə termin yoxluğu tədqiqatın tam yoxluğu demək deyil.

Üçüncü məhdudiyyət: Korpus əsasən ingilis dilində və Global North akademik istehsalını əks etdirir. Bu vəziyyət hansı anlayışların ön plana çıxdığını mədəni və coğrafi baxımdan təsirləndirə bilər.

Dördüncü məhdudiyyət: DSM-5 mühüm terminoloji istinad nöqtələrindən biridir; bu klinik və mədəni çərçivə universal qəbul edilməməlidir.

Beşinci məhdudiyyət: Klasterlər alqoritmik olsa da onların adlandırılması və nəzəri şərhi tədqiqatçının hermenevtik qərarını ehtiva edir.

Altıncı məhdudiyyət: 113 məqaləlik narrativ oxu sistematik keyfiyyət meta-sintezi deyil. Bibliometrik nəticələri kontekstləşdirmək üçün tamamlayıcı şəkildə istifadə olunmuşdur.

Tədqiqatın güclü tərəfləri

Birinci güclü tərəf ayrı-ayrı filmlərin şərhindən kənara çıxaraq təxminən 1500 PubMed qeydində istifadə olunan akademik dilin genişmiqyaslı strukturunu görünən etməsidir.

İkinci güclü tərəf kəmiyyət bibliometrik şəbəkə ilə humanitar şərhi bir-birinə qarışdırmadan ikiqat metod kimi istifadə etməsidir.

Üçüncü güclü tərəf “bir termin görünmür” nəticəsini birbaşa “mövzu araşdırılmayıb” nəticəsinə çevirməməsi və metadata səviyyəsində görünürlük anlayışı ilə metodoloji sərhədi açıq şəkildə qorumasıdır.

Dördüncü güclü tərəf tibb təhsili müzakirəsini yalnız bilik ötürülməsi ilə məhdudlaşdırmayıb narrativ, etika, sosial fərqlilik və subyektiv təcrübəni də tədris dizaynına geri daxil etməyə çalışmasıdır.

Təkrar istehsal oluna bilmə

Mənbə tədqiqat istifadə olunan PubMed axtarış quruluşunu, tarix aralığını, seçim məntiqini, istifadə olunan metadata sahələrini, VOSviewer versiyasını və termin hədlərini bildirir.

Müəllif yeni qapalı məlumat dəsti yaratmadığını; bütün bibliometrik məlumatların ictimaiyyətə açıq PubMed qeydlərindən törədildiyini bildirir. Buna görə eyni sorğu, tarix məntiqi və proqram proseduru izlənərək təhlil yenidən yaradıla bilər.

Bununla belə PubMed zamanla yeniləndiyindən, gələcəkdə eyni tarix filtri ilə aparılan yeni axtarışın 29 may 2025-ci ildə əldə edilmiş qeyd dəsti ilə tam eyni olacağı avtomatik qəbul edilməməlidir. Mənbə tədqiqatın orijinal təkrar istehsal kontekstində faktiki axtarış tarixi qorunmalıdır.

Mənbə və Metod Qeydi

Orijinal tədqiqat: From Screen to Clinic and Back: A Bibliometric and Interpretive Analysis of Medical Discourse on Mental Health in Film and Screen Media (2010–2025)

Müəllif: Radu Mihai Dumitrescu.

Qurum: Faculty of Sociology and Social Work, University of Bucharest, 010181 Bucharest, Romania.

Jurnal: Humanities.

Nəşriyyat/platforma: MDPI.

Biblioqrafik qeyd: Humanities, 2026, 15(6), Article 79.

DOI: 10.3390/h15060079.

Rəsmi DOI keçidi: https://doi.org/10.3390/h15060079

Nəşr prosesi: Qəbul 28 fevral 2026; düzəliş 18 may 2026; qəbul 9 iyun 2026; nəşr 12 iyun 2026.

Mənbə növü: Resenziyalı, dərc olunmuş Medical Humanities / film və media araşdırmaları ilə əlaqəli bibliometrik və şərhedici tədqiqat məqaləsi.

Lisenziya: Creative Commons Attribution (CC BY).

Təhlil dövrü: PubMed-də 2010–2025 nəşr dövrü.

Faktiki axtarış tarixi: 29 may 2025.

İlkin qeyd sayı: 1689.

Bibliometrik xəritələşdirməyə daxil edilmiş korpus: Təxminən 1500 qeyd.

Şərhedici alt oxu: 113 məqalə.

Unikal termin sayı: 5292.

Tezlik hədləri: ≥5 görünmə: 530 termin; ≥25 görünmə: 91 termin; ≥50 görünmə: 39 termin.

Proqram: VOSviewer 1.6.20.

Təhlil sahələri: Başlıq və xülasə metadatası.

Əsas bibliometrik göstəricilər: Termin tezliyi, əlaqə gücü, klaster üzvlüyü və şəbəkədə mərkəzi/periferik mövqe.

Altı şərhedici klaster: Neyro-affektiv; təhsil-stiqma; media-davranış; neyrofarmakoloji-texnoloji; qavrayış-emosional; pandemiya ilə əlaqəli.

Nəzəri çərçivə: Təmsil nəzəriyyəsi, Foucault-nun tibbi baxış və diskurs yanaşması, vizual mədəniyyət, stiqma nəzəriyyəsi, kəsişmə nəzəriyyəsi, biliyin birgə istehsalı və psixi sağlamlıq savadlılığı.

Maliyyələşdirmə: Tədqiqat xarici maliyyə almamışdır.

Məlumat əlçatanlığı: Yeni məlumat dəsti yaradılmamışdır. Təhlil ictimaiyyətə açıq PubMed qeydlərinə əsaslanır.

Təkrar istehsal oluna bilmə: Mənbə tədqiqat sorğu məntiqini, axtarış tarixini, tarix aralığını və VOSviewer 1.6.20 təhlil prosedurunu bildirir.

Maraqların toqquşması: Müəllif maraqların toqquşması bildirməmişdir.

Müəllif töhfələri: Mənbə məqalədə ayrıca Author Contributions / CRediT bölməsi yoxdur. Tədqiqat tək müəlliflidir və mənbədə olmayan vəzifə bölgüsü Verianla tərəfindən yaradılmamışdır.

Əsas metodoloji məhdudiyyət: Nəticələr PubMed başlıq və xülasə metadatasının quruluşu haqqındadır. Terminlərin aşağı görünürlüğü onların tam mətnlərdə və ya daha geniş film, media və humanitar elmlər ədəbiyyatında olmadığını göstərmir.

Empati laboratoriyaları üçün məhdudiyyət: Təklif olunan model konseptualdır; nəzarətli təhsil tədqiqatı ilə effektivliyi təsdiqlənmiş müdaxilə deyil.

Müəllif hüququ və təkrar istifadə qeydi: Mənbə məqalə CC BY lisenziyalıdır. Bu Verianla məzmunu məqalənin paraqraflarının mexaniki Azərbaycan dilinə tərcüməsi deyil; elmi metod, rəqəmsal məlumatlar, konseptual struktur, nəticələr və məhdudiyyətlər qorunaraq müstəqil tədris dili ilə yenidən strukturlaşdırılmışdır. Figure 1 və Figure 2-nin vizual düyün yerləşimi raster görüntüdən təqlid edilmək əvəzinə, lazım gəldikdə mənbə məlumatları və VOSviewer proseduru ilə yenidən yaradılmalıdır.