Analog qo‘rquv (analog horror) — XX asr oxiridagi VHS kassetalar, analog televideniye, eski efir grafikasi, kuzatuv yozuvlari hamda buzilgan tasvir/tovush estetikasini internet davrida qo‘rquvning ham hikoya obyekti, ham audiovizual tili sifatida ishlatadigan media qo‘rquvi subjanridir. Dylan Henty tadqiqoti ushbu subjanrni Mark Fisherning kapitalistik realizm va Freuddan kelib chiqadigan o‘lim mayli tushunchalari orqali ko‘rib chiqadi; asosiy holat sifatida Eve Casanasning 2022-yildagi YouTube turkumi The Nixonverseni tahlil qiladi. Tadqiqotning asosiy talqini shundan iboratki, analog qo‘rquv bugungi texnologiya, media, iqlim, siyosat va ijtimoiy inqirozlar qarshisida seziladigan ojizlikni dunyo yoki insoniyatning yo‘q bo‘lishiga qaratilgan qorong‘i fantaziyalarga aylantiradi. Bu yo‘q bo‘lish fantaziyalari faqat qo‘rquv emas, balki chiqish yo‘li topilmayotgan inqiroz holatining tugashiga qaratilgan ziddiyatli “yengillik” istagi sifatida ham o‘qiladi.

Henty analog qo‘rquvdagi eski media texnologiyalari faqat nostaljik bezak emasligini ta’kidlaydi. VHS shovqini, buzilgan efir, eski televideniye estetikasi va soxta arxiv tasvirlari raqamli davrning texnologik ortiqcha yuklanishi bilan real dunyoning moddiy inqirozlari o‘rtasidagi ziddiyatni ko‘rinadigan qiladi. Analog o‘tmish dastlab xavfsizroq va tushunarliroq dunyodek tuyulishi mumkin; biroq analog qo‘rquv hikoyalarida bu o‘tmish ham yuqtirilgan, buzilgan yoki tahdidli holga keladi.

Mark Fisherning kapitalistik realizm tushunchasi tadqiqotda kapitalizmning faqat hukmron iqtisodiy tuzum sifatida emas, balki muqobil ijtimoiy kelajakni tasavvur qilishni ham qiyinlashtiradigan madaniy chegara sifatida qanday ishlashini tushuntirish uchun qo‘llanadi. Hentyning talqinida analog qo‘rquv qahramonlarining kosmik yoki texnologik maxluqlar qarshisidagi ojizligi yanada kengroq “o‘zgartira olmaymiz” hissining badiiy muqobilidir.

O‘lim mayli esa tadqiqotda oddiygina “inson o‘lishni istaydi” degan ma’noda ishlatilmaydi. Henty Freud va keyingi sharhlovchilarga tayangan holda o‘lim, yo‘q bo‘lish, takrorlanish, harakatsizlik va barcha tarangliklar tugaydigan mutlaq holatga qaratilgan fantaziyalarning madaniy jozibasini muhokama qiladi. Analog qo‘rquvdagi dunyoning oxiri hikoyalari yechilmaydigan inqirozlar bilan yashashdan tug‘iladigan taranglikdan yo‘q bo‘lish orqali qochishni xayol qiluvchi fantaziyalar sifatida o‘qiladi.

The Nixonverse ushbu ikki nazariy yo‘nalishni birlashtiradigan asosiy misoldir. Muqobil tarix ichida Richard Nixon ilohiy kosmik siymoga aylanadi; XX va XXI asr urushlari, Amerika siyosati, ommaviy madaniyati va tarixiy obrazlari syurreal arxivda bir-biriga qorishadi. Turkum oxirida insoniyat qutqarishga arzimaydi degan hukm chiqarilishi va olamning yo‘q qilinishi Hentyning tahlilida kapitalistik realizm bilan o‘lim mayli fantaziyasi tutashadigan eng keskin nuqtadir.

Biroq tadqiqot psixologik tajriba yoki siyosiy sababiylik tadqiqoti emas. U analog qo‘rquvni iste’mol qiladigan odamlarda haqiqatan muayyan psixologik mayl bor-yo‘qligini o‘lchamaydi; Trump davri, soxta xabarlar yoki ijtimoiy tarmoqlarning muayyan ijtimoiy oqibatlarini statistik jihatdan sinamaydi. Natijalar kino va media tadqiqotlari doirasidagi nazariy va talqin qiluvchi o‘qishlardir.

Tadqiqotning asosiy muammosi

Nega analog qo‘rquv ayniqsa eski va “o‘lik” media texnologiyalaridan foydalanib bugun haqida gapiradi? VHS kassetalar, analog televideniye signallari, eski favqulodda efirlar yoki XX asr tarixiy fotosurat estetikasi nima sababdan internet davri qo‘rquv ishlab chiqarishida yana paydo bo‘lmoqda?

Henty tadqiqotining boshlang‘ich nuqtasi shu savoldir. Analog qo‘rquv asosan raqamli platformalarda yaratiladi va iste’mol qilinadi; shunga qaramay, shaklan analog o‘tmishni taqlid qiladi. Demak, janrning texnologik tuzilishida boshidanoq paradoks mavjud: raqamli texnologiya vositasida analog texnologiyaga qaytiladi.

Tadqiqot bu qaytishni shunchaki nostalgiya deb hisoblamaydi. Eski texnologiya bugungi raqamli va texno-kapitalistik dunyo qarshisida yo‘qotilgan ishonch, tarixiy uzluksizlik va tushunarliroq reallik istagini ifodalashi mumkin. Ammo analog qo‘rquv bu xavfsiz o‘tmishni ham buzib, nostalgiyani muvaffaqiyatsiz qiladi.

Analog Qo‘rquv Nima?

Analog qo‘rquv taxminan 2015-yildan boshlab internet muhitida yaqqol ko‘rina boshlagan va XX asr oxiridagi analog media shakllarini soxta efir, buzilgan VHS yozuvi, kuzatuv tasviri, eski teleko‘rsatuv yoki yo‘qolgan arxiv materiali ko‘rinishida qayta yaratadigan qo‘rquv subjanridir; Henty tadqiqotida ushbu eski media estetikasi zamonaviy texnofobiya, reallikni yo‘qotish, ijtimoiy inqiroz va texno-kapitalizm haqidagi xavotirlarning ramziy tashuvchisidir.

Nega analog shakl raqamli muhitda qaytadi?

Analog qo‘rquvning asosiy asarlari ko‘pincha YouTube kabi to‘liq raqamli platformalarda e’lon qilinadi. Shunga qaramay, tasvirlar VHS yozuvi, CRT televideniye efiri, eski xavfsizlik kamerasi yoki buzilgan o‘quv filmi ko‘rinishidadir.

Bu holat oddiy retro dizayn tanlovi emas. Hentyga ko‘ra analog texnologiya o‘tmishning muayyan va moddiy media tartibini ifodalasa, bugungi internet cheksiz, uzluksiz oqadigan va algoritmik tarzda tartibga solinadigan media muhitidir. Analog shaklning raqamli tizim ichida qayta jonlantirilishi ikki davrning bir-biriga aralashishiga olib keladi.

Janrning qo‘rquvi ham ana shu aralashuvdan tug‘iladi. Eski, tanish va ishonchli ko‘ringan format ichiga imkonsiz, kosmik yoki texnologik tahdid joylashtirilganda tomoshabinning tarixiy va vizual tanib olish mexanizmi buziladi.

Glitch va buzilish nima uchun muhim?

Analog qo‘rquv tasvirni faqat axborot tashuvchi deraza sifatida ishlatmaydi. Tasvirning buzilishi, shovqinlanishi, tovushning uzilishi yoki ekranning jismonan nosoz ko‘rinishi hikoyaning bir qismidir.

Shunday qilib, texnologiya tahdidni ko‘rsatadigan betaraf vosita bo‘lishdan chiqib, tahdidning o‘ziga aylanishi mumkin. Tomoshabin faqat “kamera qayd etgan maxluq”ni tomosha qilmaydi; tasvir tizimining o‘zi ham ishonchli emasligini his qiladi.

Bu xususiyat tadqiqotning reallik va media o‘rtasidagi munosabat haqidagi kengroq tezisiga bog‘lanadi. Bugungi media muhitida hodisaning o‘zi bilan ekran orqali aylanuvchi obrazlar o‘rtasidagi farqning zaiflashishi analog qo‘rquv shaklan o‘ynaydigan asosiy tarangliklardan biridir.

Polikrizis nima va maqolada qanday qo‘llanadi?

Maqola “polikrizis” tushunchasini bir davrning o‘zida rivojlanadigan va bir-biriga ta’sir qiladigan ko‘plab global tizimli inqirozlar uchun qo‘llaydi. Manba adabiyotida iqlim o‘zgarishi, pandemiyalar, urushlar, iqtisodiy va siyosiy inqirozlar kabi turli hodisalar bir-biridan butunlay mustaqil bo‘lmagan inqiroz muhitini yaratadi degan fikrga murojaat qilinadi.

Hentyning asosiy qiziqishi bu hodisalarning alohida sabablarini tushuntirish emas. Tadqiqot doimiy inqiroz holatining madaniy hissini o‘rganadi: kelajakning noaniq ko‘rinishi, tahdidlarning ustma-ust kelishi va insonning ularni o‘zgartirish uchun ega bo‘lgan kuchi yetarli emasdek sezilishi.

Analog qo‘rquvdagi uzluksiz falokat, yuqum, kosmik kuch, yo‘q bo‘lish va nazoratni yo‘qotish obrazlari shu hissiy muhit bilan bog‘lanadi.

Kapitalistik Realizm Analog Qo‘rquvni Qanday Tushuntiradi?

Kapitalistik realizm — Mark Fisher kapitalizmni nafaqat hukmron tuzum, balki undan tashqarida izchil ijtimoiy muqobilni tasavvur qilishning o‘zi qiyinlashgan madaniy reallik hissi sifatida ta’riflagan tushunchadir; Henty analog qo‘rquvdagi yengib bo‘lmas texnologik yoki kosmik tahdidlar hamda qahramonlarning doimiy ojizligini shu “muqobilsizlik” hissining qo‘rquv janridagi ramziy shakllari sifatida talqin qiladi.

“Muqobil yo‘q” hissi

Kapitalistik realizmning tadqiqotdagi ahamiyati ochiq siyosiy targ‘ibot masalasidan kengroqdir. Inson mavjud tizimdan norozi bo‘lsa ham, uning o‘rniga nima qurish mumkinligini tasavvur qilishda qiynalishi mumkin. Shunday qilib, tizim nafaqat institutlarni, balki kelajak tasavvurining chegaralarini ham belgilaydi.

Hentyning analog qo‘rquv o‘qishida bu madaniy chegara qahramonlar qarshisidagi yengib bo‘lmas tahdidlarga aylanadi. Maxluq yoki texnologiya faqat jismonan kuchli emas; ko‘p hikoyalarda unga qarshi samarali yechimni tasavvur qilishning o‘zi mumkin emas.

Natijada qo‘rquvning tuzilishi shunday bo‘ladi: muammo ko‘rinadi, tahdidning ko‘lami tushuniladi, ammo o‘zgarish yo‘li ko‘rinmaydi.

Nega dunyoning oxirini tasavvur qilish tizimning oxirini tasavvur qilishdan osonroq bo‘lib qoladi?

Henty Fisher va Fredric Jameson yo‘nalishidan olgan asosiy g‘oya shuki, zamonaviy madaniyat ba’zan dunyoning butunlay yo‘q bo‘lishini mavjud ijtimoiy va iqtisodiy tartibning tubdan o‘zgarishidan osonroq tasavvur qila oladi.

Analog qo‘rquv bu paradoksni nihoyatda literal qiladi. Insoniyatning yo‘qolishi, sayyoraning o‘zgarishi, kosmik mavjudotning butun tizimni egallashi yoki butun reallikning o‘chirib yuborilishi hikoya jihatidan mumkin ko‘ringan holda, yaxshiroq va aniq muqobil jamiyat ko‘pincha ko‘rinmaydi.

Shuning uchun qiyomat fantaziyasi shunchaki pessimizm emas; u muqobil yaratish qobiliyatining to‘silganini ham ifodalaydi.

Zombi va revenant figuralari nima uchun muhokamaga kiradi?

Maqola analog qo‘rquvni XXI asrning kengroq qo‘rquv madaniyati bilan bog‘laydi. Zombi, qayta tirilgan tana, mashina-inson gibridi va kosmik kuch tomonidan o‘zgartirilgan inson kabi figuralar shaxsning mavjud identiteti va majburiyatlaridan butunlay uzilishini ifodalashi mumkin.

Bu fantaziyaning ikki tomoni bor. Bir tomondan, insonning insoniyligini yo‘qotishi dahshatlidir. Ikkinchi tomondan, tadqiqot mas’uliyatlar, iqtisodiy bosimlar va doimiy inqiroz tugaydigan “endi hech narsa qilishga majbur bo‘lmaslik” holati qorong‘i yengillik fantaziyasini olib yurishi mumkinligini muhokama qiladi.

Bu ikki tomonlama tuzilma o‘lim mayli muhokamasiga o‘tishni ta’minlaydi.

O‘lim Mayli Ushbu Tadqiqotda Qanday Qo‘llanadi?

O‘lim mayli bu maqolada odamlar yoki tomoshabinlar literal ma’noda o‘lishni istashiga oid klinik tashxis sifatida emas, balki o‘lim, yo‘q bo‘lish, takrorlanish va barcha tarangliklar tugaydigan holatga qaratilgan qorong‘i fantaziyalar nima uchun madaniy jihatdan jozibador bo‘lishi mumkinligini tushuntiradigan psixoanalitik talqin doirasi sifatida ishlatiladi.

Rohat bermaydigan narsa nega tomosha qilinadi?

Henty Freud orqali ko‘rib chiqqan asosiy paradoks shudir. Qo‘rquv hikoyasi og‘riq, o‘lim, parchalanish, falokat yoki insoniyatning yo‘q bo‘lishi kabi kundalik hayotda qochiladigan tajribalarni ko‘rsatadi; shunga qaramay tomoshabin bu hikoyalarni ixtiyoriy ravishda iste’mol qilishi mumkin.

Tadqiqot buni shunchaki “inson qo‘rqishni yaxshi ko‘radi” deb tushuntirib bo‘lmasligini ilgari suradi. Qorong‘i badiiy asar real hayotda yechish qiyin bo‘lgan xavotirlarni nazorat qilinadigan hikoyaviy yakun orqali qayta ishlash imkonini berishi mumkin.

Yo‘q bo‘lish qanday qilib “yengillik” fantaziyasiga aylanadi?

Polikrizis ichidagi muammolarning yechimi ko‘rinmasa, barcha muammolarni yo‘q qiladigan mutlaq yakun badiiy asarda paradoksal ravishda yengillik beruvchi bo‘lishi mumkin. Gap muammolarning hal qilinishi haqida emas, muammo boshidan kechirishi mumkin bo‘lgan subyekt yoki dunyoning yo‘q bo‘lishi haqida ketadi.

Henty “abatement” deb muhokama qiladigan tuzilma shu nuqtada muhimdir: kurash, istak, xavotir va harakatning tugashi.

Analog qo‘rquvning qiyomat ssenariylari kapitalistik realizmning “o‘zgarish mumkin emas” hissi bilan qo‘shilganda, o‘lim mayli fantaziyasi boshqa madaniy ma’no kasb etadi. O‘zgarish qilib bo‘lmasa, hikoya butunlay o‘chirilishni xayol qiladi.

Bu haqiqiy psixologik o‘lchovmi?

Yo‘q. Maqolada tomoshabinlarga psixologik test qo‘llanmagan, o‘lim mayli o‘lchanmagan va analog qo‘rquv tomosha qilish xatti-harakatining klinik yoki eksperimental sabablari o‘rganilmagan.

O‘lim mayli bu yerda madaniy mahsulotlarni talqin qilish uchun ishlatiladigan psixoanalitik tushunchadir. Shu sababli “analog qo‘rquv tomosha qiladigan odamlar o‘lim istagiga ega” degan xulosa manba tomonidan qo‘llab-quvvatlanmaydi.

The Nixonverse nega markaziy holat?

The Nixonverse analog qo‘rquvda odatda bilvosita bo‘lgan tarix, siyosat va zamonaviy inqiroz ishoralarini juda ochiq qiladi, shu sabab Henty uchun qulay holatdir.

Turkumning muqobil olamida Richard Nixon ilohiy kosmik siymoga aylanadi. U tarix oqimini kuzatadi va aralashadi; o‘zining favqulodda “farzandlari”ni dunyoga yuboradi va insoniyatning xatti-harakatlarini baholaydi.

Bu hikoya Ikkinchi jahon urushi, Vietnam, Koreya, Amerika yadroviy dasturi, prezidentlik tarixi, ommaviy madaniyat va kosmik poyga kabi bir-biridan farqli tarixiy unsurlarni syurreal bir butun ichida aralashtiradi.

Hentyning talqinida bu tuzilma XX asr tarixini tirik jarayon bo‘lishdan chiqarib, cheksiz qayta tartiblanishi mumkin bo‘lgan media arxiviga aylantiradi.

Xudo-Nixon nega “qutqaruvchi” emas?

God-Nixon oddiy qahramonlarda bo‘lmagan mutlaq harakat qilish qudratiga ega. Shu sabab u kapitalistik realizm ichida o‘zini ojiz his qiluvchi subyektning fantaziyadagi aksi: dunyoni haqiqatan o‘zgartira oladigan shaxs.

Ammo bu kuch yaxshiroq dunyo qurish uchun ishlatilmaydi. Yakuniy yechim olamni yo‘q qilishdir.

Demak, qutqaruvchi figura ham haqiqiy muqobil yarata olmaydi. O‘zgarish bilan yo‘q bo‘lish bir nuqtada tutashadi.

Nixon va Trump o‘rtasidagi bog‘lanish qanday quriladi?

Henty Casanasning Richard Nixondan foydalanishini Amerika siyosiy xotirasi va institutlarga ishonchning yo‘qolishi ramziy tarixi orqali o‘qiydi. Nixonning Watergate bilan tenglashtirilgan madaniy obrazi turkumning “buzilgan tarix” mantiqida kuchli belgi vazifasini bajaradi.

Maqola keyin bu figura bilan Trump davridagi post-truth madaniyati, soxta xabarlar haqidagi bahslar va umumiy reallikka ishonchsizlik o‘rtasida tematik parallellar o‘rnatadi.

Bu parallellik siyosatshunoslik modeli yoki saylovchi xatti-harakati tahlili emas. Bu Hentyning kino va media tadqiqotlari doirasidagi talqinidir va The Nixonversening ramziy tuzilishi qanday o‘qilishi mumkinligiga tegishli.

The Nixonverse’da Soxta Tarix va Reallik Charchog‘i Qanday Ishlaydi?

The Nixonverse haqiqiy tarixiy foto, televideniye efiri va arxiv yozuvi estetikasini imkonsiz hodisalar bilan birlashtirib, tomoshabinning “hujjat” bilan “badiiy asar” o‘rtasidagi ishonch munosabatini buzadi; Henty bu g‘alati soxta arxivni uzluksiz yangiliklar, ijtimoiy tarmoqlar, noto‘g‘ri ma’lumot va tarixiy tasvir oqimi ostida paydo bo‘ladigan “reallik charchog‘i” hamda affektiv tekislanishning qo‘rquv estetikasidagi muqobili deb hisoblaydi.

Figure 1: D-Day Knight

Maqoladagi birinchi markaziy tasvir The Nixonversening “THE D-DAY KNIGHT” bo‘limidan olingan. Tasvir Ikkinchi jahon urushi fotosiga o‘xshaydigan qora-oq kompozitsiyadir; biroq tarixiy jang maydoni ustida fizika qonunlariga bo‘ysunmaydigan odamsimon figura turadi.

Tasvirning kuchi faqat maxluq dizaynidan kelib chiqmaydi. Suratning umumiy tili tomoshabinga tarixiy hujjat hissini bersa, markazdagi imkonsiz figura bu ishonchni buzadi.

Tanish va imkonsiz narsalarning bir tasvirda birga bo‘lishi g‘alati bezovtalikni tug‘diradi.

Figure 2: Jesus in Vietnam

Ikkinchi asosiy tasvir Vietnam urushi estetikasini diniy va fantastik ikonografiya bilan to‘qnash keltiradi. Tasvir birinchi misoldagi nazoratli tarixiy realizmdan ko‘ra to‘yinganroq, tajovuzkorroq va ochiqchasiga sun’iydir.

Henty bu estetik uzilishni faqat yomon yoki sifatsiz montaj deb baholamaydi. Tasvirning bezovta qiluvchi sun’iyligi tomoshabinning tarixiy arxivga odatlangan ishonchini buzib, ma’noviy va jismoniy noqulaylikni birgalikda keltirib chiqaradi.

Vietnam misoli media tarixini ham muhokamaga ochadi. Televideniye va ko‘chma kameralar urush tasvirlarining Amerika jamoatchiligiga oldingi urushlardan boshqacha tarzda yetib borishini ta’minlagan edi. The Nixonverse, Hentyning talqinida, eski mediadagi bu uzilishni zamonaviy internet va ijtimoiy tarmoqlar keltirib chiqargan axborot parchalanishi bilan yonma-yon qo‘yadi.

Figure 3: Nixon Oyda

Uchinchi asosiy tasvir Apollo davri kosmik fotosuratlari va yozuvlarini taqlid qilar ekan, Richard Nixonni Oy yuzasida syurreal tarzda ko‘rsatadi.

Bu yerdagi qo‘rquv faqat “Nixon Oyda bo‘lishi mumkin emas” degan bilimdan tug‘ilmaydi. Muhimrog‘i, nihoyatda tanish tarixiy yozuv tilidan foydalanib reallikning o‘zgartirilganidir.

Tomoshabin bir vaqtning o‘zida buning badiiy asar ekanini biladi va tarixiy hujjatning vizual hokimiyatiga javob beradi.

G‘alati arxiv qanday hosil bo‘ladi?

The Nixonverse eski tarixiy tasvirlardan shunchaki ishora sifatida foydalanmaydi; butun turkumni boshqa reallikdan uzatilgan yo‘qolgan media/arxiv materiali sifatida ramkalaydi.

Bu usul zamonaviy “lost media” madaniyati bilan birlashadi. Internet foydalanuvchilarining eski teleko‘rsatuvlar, reklamalar, o‘yinlar yoki yo‘qolgan yozuvlarni qidirib olib boradigan raqamli arxiv izlanishlari analog qo‘rquvning asosiy hikoya shakllaridan biriga aylangan.

Biroq analog qo‘rquvda topiladigan narsa ko‘pincha xavfsiz bolalik yoki o‘tmish emas. Qo‘rquv arxiv ichiga allaqachon kirib bo‘lgan.

Raqamli arxiv haqiqatan o‘lmaslikni ta’minlaydimi?

Maqola raqamli arxivlash istagini insonning o‘zini va madaniyatini vaqtga qarshi saqlab qolish istagi bilan bog‘laydi. Foto, video va ma’lumot doimiylashtiriladi; shu tariqa o‘tmish yo‘qolmaydi degan hissiyot yaratiladi.

The Nixonverse finalida bu paradoks keskin shakl oladi. God-Nixon olamni yo‘q qilar ekan, uni boshqa reallikda badiiy hikoyaga aylantirish orqali bir paytning o‘zida ham yo‘q qiladi, ham saqlab qoladi.

Ammo Henty nazarida bu haqiqiy qutqarilish emas. Hayotning o‘zi o‘rniga faqat tasvirlar va yozuvlar qoladi.

Affektiv tekislanish nima?

Maqoladagi “affective flatness” klinik psixiatrik tashxis sifatida emas, haddan tashqari ko‘p shokli, fojeali va qarama-qarshi kontentning oddiy media oqimida yonma-yon kelishi natijasida madaniy reaksiyaning sustlashishi ma’nosida ishlatiladi.

Urush tasviridan darhol keyin ko‘ngilochar video, reklama yoki boshqa inqiroz tasviri kelishi hodisalarning hissiy og‘irligini tenglashtirib yuborishi mumkin. Henty The Nixonversedagi bir-biriga ulanuvchi tarixiy falokat montajlari ijtimoiy tarmoq oqimi va uzluksiz yangiliklar siklining ana shu tuzilishini taqlid qilishini ta’kidlaydi.

Shunday qilib, qo‘rquv faqat tasvir mazmunida emas, dahshatli narsalarning oddiy axborot birliklariga aylanishidadir.

Reallik charchog‘i

“Reality fatigue” yoki reallik charchog‘i maqolada umumiy reallik doimiy ravishda bahslashiladigan, noto‘g‘ri va to‘g‘ri ma’lumot raqobatlashadigan va inson uzluksiz media oqimiga duch keladigan muhit tug‘diradigan kognitiv-hissiy holdan toyishni tushuntirish uchun ishlatiladi.

Analog qo‘rquvda ishonchli ko‘ringan teleboshlovchi, favqulodda holat ekrani yoki tarixiy arxiv birdan xavfli va aldamchi bo‘lib qolishi mumkin. Ilgari axborot xavfsizligini ta’minlagan formatlarning tahdid manbaiga aylanishi bugungi media ishonchi inqirozining qo‘rquv janridagi shaklidir.

Nostalgiya nega xavfsiz qochish emas?

Analog texnologiya dastlab raqamli dunyoning ortiqcha tezligiga qarshi moddiyroq, cheklanganroq va tanishroq o‘tmishni ifodalashi mumkin. Ammo analog qo‘rquv bu o‘tmishni ham “yuqtiradi”.

Eski televideniye efiri dahshatli xabar olib keladi, eski VHS kasseta kosmik tahdidni saqlaydi, arxivdan qidirilgan bolalik tasviri xavfsiz emas va tarixiy surat boshqa reallikning dalilidek ko‘rinadi.

Demak, o‘tmishga qochish hozirgi zamondan haqiqatan chiqib ketishni ta’minlamaydi. Bugunning qo‘rquvlari o‘tmish tasvirlariga qayta yoziladi.

Hauntologiya va qaytib kelayotgan o‘tmish

Tadqiqot Derrida, Fisher va boshqa madaniyat nazariyotchilariga tayangan holda zamonaviy madaniyatning o‘tmish tomonidan “haunt” qilinishini muhokama qiladi. O‘tmish tugagan emas; media tasvirlari, nostalgiya, arxivlar va ommaviy madaniyat orqali doimiy qaytib keladi.

Ammo qaytayotgan narsa o‘tmishning o‘zi emas. U bugungi qo‘rquvlar tomonidan qayta shakllantirilgan o‘tmish tasvirlaridir.

The Nixonverseda Nixon, urush, kosmik poyga, diniy ikonografiya va Amerika ommaviy madaniyati bir sathda qayta birlashtiriladi. Hentyning talqinida bu tarixiy siqilish tarixning jonli kontekstini zaiflashtirar ekan, tasvirlarning doimiy foydalanish mumkin bo‘lgan ramzlarga aylanishini ko‘rsatadi.

O‘tmish nega chiqish yo‘li bo‘la olmaydi?

Maqolaning xulosa qismidagi asosiy tezislardan biri shu. Analog qo‘rquv yangining qo‘rqinchli va nazorat qilib bo‘lmas ko‘rinishiga javoban eski shakllarga qaytadi; ammo eski shakllar bugungi muammolardan mustaqil emas.

O‘tmishni doimiy qayta jonlantirish taraqqiyot yaratmasligi mumkin. Aksincha, jamiyatning yangi muqobillar yaratish o‘rniga eski ramzlarning tobora ko‘proq variantlarini ishlab chiqarishiga olib kelishi mumkin.

The Nixonverseda tarixiy “qutqaruvchi” figuraning oxir-oqibat dunyoni qutqara olmasligi ana shu boshi berk holatning hikoyaviy muqobilidir.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Tadqiqot dizayni

Tadqiqot eksperimental ma’lumot to‘plash, so‘rovnoma, intervyu, psixologik o‘lchov, hisoblashga asoslangan kontent tahlili yoki statistik modellashtirishdan foydalanmaydi. Tadqiqot kino va media tadqiqotlari doirasida nazariy yaqin o‘qish va madaniy tahlil sifatida tuzilgan.

Usulning birinchi bosqichi ikki asosiy nazariy tushunchani o‘rnatishdir: Freudning o‘lim mayli va Mark Fisherning kapitalistik realizmi.

Keyin bu tushunchalar analog qo‘rquvning kengroq janr xususiyatlari bilan bog‘lanadi. Local58TV, Gemini Home Entertainment, The Monument Mythos, The Walten Files va The Mandela Catalogue kabi misollar qo‘llab-quvvatlovchi taqqoslashlar beradi.

Asosiy yaqin o‘qish esa Eve Casanasning The Nixonverse turkumiga qaratiladi. Xususan soxta tarixiy hujjatlar, vizual montajlar, qahramonlar, turkumning ramkasi, Nixon figurasi va finaldagi yo‘q qilish/badiiy asarga aylantirish harakati o‘rganiladi.

Manba tasvirlarining tahliliy roli

Birinchi asosiy natija: Analog texnologiya faqat nostalgiya emas

Analog qo‘rquv eski texnologiyani xavfsiz o‘tmishga qaytish vositasidek ishlatayotgandek ko‘rinsa-da, bu texnologiya ko‘p hikoyalarda qo‘rquv tashuvchisiga aylanadi.

Shuning uchun nostalgiya yakuniga yetmaydi. Tomoshabin o‘tmishga qaytadi, ammo o‘tmish ham bugungi xavotirlar tomonidan buzilganini kashf etadi.

Ikkinchi asosiy natija: Maxluqning yengib bo‘lmasligi mafkuraviy boshi berk holatni ifodalashi mumkin

Analog qo‘rquvning kosmik, texnologik yoki biologik tahdidlari ko‘pincha shaxs nazorat qila olmaydigan miqyosdadir.

Henty bu hikoya tuzilishini kapitalistik realizmdagi muqobilsizlik hissi bilan bog‘laydi: mavjud dunyo muammolari aniq ko‘rinishi mumkin, ammo boshqa kelajakni tasavvur qilish yoki amalga oshirish deyarli imkonsiz tuyuladi.

Uchinchi asosiy natija: Yo‘q bo‘lish fantaziyasi ikki ma’noga ega

Dunyoning yo‘q bo‘lishi qo‘rquv hikoyasining eng katta tahdididir; lekin u ayni paytda barcha inqirozlar, majburiyatlar va kurashlar tugaydigan mutlaq yechim fantaziyasidir.

Shuning uchun analog qo‘rquv qiyomati ham qo‘rqiladigan, ham qorong‘i tarzda istaladigan yakundir. Tadqiqot bu ikkilikni o‘lim mayli orqali talqin qiladi.

To‘rtinchi asosiy natija: The Nixonverse soxta tarixni bugunning tanqidiga aylantiradi

Casanas turkumi XX asr hodisalarini xronologik va sababiy yaxlitlikda qayta hikoya qilmaydi. Nixon, Ikkinchi jahon urushi, Vietnam, ommaviy superqahramon obrazlari, Oy dasturi va kosmik qo‘rquv bir xil soxta arxivda yonma-yon qo‘yiladi.

Henty bu tarixiy qoidabuzarlikni xatodan ko‘ra usul sifatida ko‘radi. Imkonsiz tarix tomoshabinni haqiqiy tarixga boshqacha ko‘z bilan qarashga majbur qiladi.

Beshinchi asosiy natija: Media ortiqcha yuklanishi qo‘rquvning o‘ziga aylanadi

Analog qo‘rquv qo‘rquvi faqat maxluqdan kelib chiqmaydi. Shovqin, ortiqcha tovush, tez montaj, buzilgan arxiv va uzluksiz yangi falokat tasvirlari zamonaviy media iste’molining shaklini taqlid qiladi.

Shunday qilib, axborot berishi kerak bo‘lgan media tizimi hissiy va ma’nolash jihatidan tajovuzkor tuzilmaga aylanadi.

Oltinchi asosiy natija: O‘tmishning doimiy mavjudligi tarixiy sezgirlikni kuchaytirish o‘rniga kamaytirishi mumkin

Foto va videolar tufayli o‘tmish hech qachon bo‘lmagandek darajada ochiq bo‘lishi mumkin. Ammo uzluksiz takrorlanadigan tarixiy tasvirlar vaqt o‘tishi bilan oddiylashib, hodisalarning insoniy og‘irligini kamaytirishi mumkin.

Henty The Nixonversening tanish tarixiy tasvirlarni absurd va dahshatli tarzda buzishi shu hissiy karaxtlikni yana ko‘rinadigan qilishini ta’kidlaydi.

Yettinchi asosiy natija: Arxivlash yo‘q bo‘lish qo‘rquvini hal qilmaydi

Raqamli arxiv inson madaniyatini saqlab qolish fantaziyasini taklif qiladi. Ammo faqat tasvir yoki ma’lumotning qolishi tirik inson dunyosining saqlanishi bilan bir xil emas.

The Nixonversening yo‘q qilingan olamni boshqa reallikda hikoyaga aylantirishi bu paradoksni dramatiklashtiradi: olam ham “o‘ladi”, ham tasvir sifatida “o‘lmaslashadi”.

Sakkizinchi asosiy natija: Qutqaruvchi figura muqobilsizlik muammosini hal qilmaydi

God-Nixon cheksiz kuchga egadek ko‘rinsa ham, yaxshiroq ijtimoiy kelajak yaratmaydi. Oxir-oqibat yo‘q qiladi yoki badiiy asarga aylantiradi.

Hentyning talqinida bu o‘zgarishni buyuk hokimiyat yoki tarixiy “qutqaruvchi” tashqaridan amalga oshirishini kutish ham kapitalistik realist boshi berk holatni yenga olmasligini ko‘rsatadi.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan talqin

Tadqiqot analog qo‘rquv zamonaviy texnofobiya, mediaga ishonchsizlik, madaniy nostalgiya, polikrizis va kelajakni tasavvur qilish muammolarini ifodalash uchun eski media estetikasidan foydalanadi degan nazariy talqinni qo‘llab-quvvatlaydi.

Tadqiqot, shuningdek, The Nixonversedagi yo‘q bo‘lish fantaziyalarini kapitalistik realizm bilan o‘lim mayli kesishadigan madaniy tuzilma sifatida o‘qish mumkinligini batafsil asoslaydi.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlamaydigan talqin

Tadqiqot analog qo‘rquv tomoshabinlari psixologik jihatdan o‘limni istashini isbotlamaydi.

Tadqiqot kapitalizm muayyan psixologik buzilishlarga bevosita sabab bo‘lishini eksperimental tarzda ko‘rsatmaydi.

Tadqiqot ijtimoiy tarmoqlar, Trump davri siyosati yoki soxta xabarlar bilan muayyan individual xatti-harakatlar o‘rtasida miqdoriy sababiy bog‘liqlikni ko‘rsatmaydi.

Tadqiqot barcha analog qo‘rquv asarlari bir xil siyosiy mafkuraga ega ekanini ham da’vo qilmaydi. Henty janrning siyosiy yo‘nalishi ko‘pincha noaniq bo‘lishi mumkinligini tan oladi va The Nixonverseni aynan siyosiy/tarixiy ishoralari ochiqroq bo‘lgani uchun tanlaydi.

Metodologik kuchli tomonlar

Tadqiqotning kuchli tomoni turli nazariy an’analarni bitta media hodisasini tushuntirish uchun birlashtirishidir. Freud psixoanalizi, Fisherning kapitalistik realizmi, Jamesonning postmodernizm muhokamasi, Derridaning o‘tmish qaytishi haqidagi yondashuvi va Baudrillardning giperreallik g‘oyasi bir-biridan uzilgan havolalar sifatida emas, analog qo‘rquvning tarix, texnologiya va yo‘q bo‘lish fantaziyasi o‘rtasidagi munosabatini tushuntiruvchi qatlamlar sifatida ishlatiladi.

Ikkinchi kuchli tomon — shakl bilan mazmun o‘rtasidagi munosabat batafsil o‘rganilganidir. Maqola faqat The Nixonverse “nima haqida” ekanini emas, balki soxta foto, analog buzilish, to‘yingan rang, arxiv estetikasi va media formati ma’noni qanday yaratishini ham muhokama qiladi.

Uchinchi kuchli tomon internetda tug‘ilgan va nisbatan yangi qo‘rquv subjanrini uzoqroq davom etgan gotika, kosmik qo‘rquv, found footage, zombi va postmodern madaniyat an’analari bilan bog‘lashidir.

Asosiy cheklovlar

Tadqiqot bitta asosiy holatga jamlangan talqin qiluvchi media tahlilidir. Natijalarni analog qo‘rquv janridagi barcha asarlarning yaratuvchilari yoki tomoshabinlariga umumlashtirib bo‘lmaydi.

Psixoanalitik “o‘lim mayli” tushunchasini madaniy matnga tatbiq etish nazariy o‘qishdir; klinik o‘lchov emas.

Kapitalistik realizm bilan analog qo‘rquv o‘rtasidagi munosabat ham miqdoriy sababiylik sifatida sinovdan o‘tkazilmagan. Tadqiqotda “munosabat” yoki “aks ettirish” sifatida o‘qiladigan tuzilmalar madaniy nazariyaga asoslanadi.

Trump, Nixon, soxta xabar va Amerika identiteti aloqalari muayyan media asarining siyosiy va tarixiy talqinidir. Bu bo‘limni siyosiy tizimlar yoki saylovchilarning eksperimental tahlili sifatida o‘qimaslik kerak.

Manbada yangi ma’lumotlar to‘plami, statistik test, eksperimental namuna yoki formal kodlash sxemasi keltirilmagan. Shu sabab klassik miqdoriy qayta ishlab chiqarish parametrlari ushbu tadqiqot turi uchun qo‘llanmaydi.

Manba va Usul Haqida Izoh

Asl tadqiqot: Capitalist Realism and the Death Drive in Analog Horror and “The Nixonverse”

Muallif: Dylan Henty.

Muassasa: Film and Media Studies, York St John University, York YO31 7EX, UK.

Jurnal: Humanities.

Nashriyot/platforma: MDPI.

Bibliografik qayd: Humanities, 2026, 15(6), Article 78.

DOI: 10.3390/h15060078.

Nashr jarayoni: Qabul qilindi 25 Fevral 2026; qayta ko‘rib chiqildi 14 May 2026; tasdiqlandi 3 Iyun 2026; nashr qilindi 8 Iyun 2026.

Manba turi: Taqrizdan o‘tgan, nashr qilingan kino va media tadqiqotlari / gumanitar fanlar tadqiqot maqolasi.

Maxsus son: Media, Cultural Memory and Hauntology.

Litsenziya: Creative Commons Attribution (CC BY).

Asosiy tadqiqot obyekti: Eve Casanasning 2022-yildagi YouTube analog qo‘rquv turkumi The Nixonverse.

Qo‘llab-quvvatlovchi analog qo‘rquv misollari: Local58TV, Gemini Home Entertainment, The Monument Mythos, The Walten Files, The Mandela Catalogue, Petscop va boshqa internetda tug‘ilgan qo‘rquv matnlari.

Asosiy nazariy doira: Freudning o‘lim mayli; Mark Fisherning kapitalistik realizm va hauntologik madaniyat haqidagi bahslari; Fredric Jamesonning postmodernizm va tarixiylik inqirozi; Derridaning tarix, tuzilma va arvohsimon qaytish haqidagi munozaralari; Baudrillardning giperreallik yondashuvi; affect va zamonaviy internet qo‘rquvi adabiyoti.

Asosiy usul: Nazariy madaniy tahlil, yaqin matniy va vizual o‘qish, janr tahlili hamda media-tarixiy taqqoslash.

Manba tasvirlari: Maqolaning uch markaziy tasviri The Nixonversedan olingan kadrlar: “THE D-DAY KNIGHT”, “Jesus in Vietnam” va “NIXON IS GOD”. Ular ma’lumot grafigi emas, vizual yaqin o‘qish obyektlaridir.

Yangi ma’lumot: Maqola yangi ma’lumot yaratilmaganini bildiradi.

Moliyalashtirish: Tadqiqot tashqi moliyalashtirish olmagan.

Manfaatlar to‘qnashuvi: Muallif manfaatlar to‘qnashuvini bildirmagan.

Muallif hissalari: Manbada alohida Author Contributions yoki CRediT bo‘limi mavjud emas. Tadqiqot bir muallifli; manbada bo‘lmagan vazifa taqsimoti yaratilmagan.

Asosiy metodologik chegara: Natijalar talqin qiluvchi kino va media tadqiqotlari xulosalaridir; psixologik, sotsiologik yoki siyosiy sababiylik dalili emas. O‘lim mayli va kapitalistik realizm asarlarning madaniy ma’nosini tahlil qilish uchun ishlatiladigan nazariy vositalardir.

Mualliflik huquqi va qayta foydalanish izohi: Maqola CC BY litsenziyasiga ega. Shunga qaramay, ushbu Verianla matni manba maqola paragraflari yoki xulosa bo‘limining mexanik o‘zbekcha tarjimasi emas. Dalillar va manba chegaralari saqlangan holda mustaqil ta’lim tuzilmasida qayta bayon qilingan. The Nixonversedan olingan kadrlarning uchinchi tomon vizual materiali ekanini hisobga olib, Verianla’da ularni pikselma-piksel qayta ishlatish o‘rniga original, manbadan hosil qilingan ilmiy-adabiy vizuallashtirish afzal ko‘rilishi kerak.