Ricoeurcü öteki, bu çalışmanın kullandığı anlamıyla, insanın mutluluğunun ve iyi yaşam arayışının ilişkisellik boyutunda karşılaştığı başka insanı ifade eden etik ve felsefi bir kavramdır. Anné Hendrik Verhoef ve Edmund Terem Ugar, yapay zekâ sistemleri ve insansı sosyal robotların insanların mutluluğuna ve iyi oluşuna katkıda bulunabilseler bile Ricoeur'ün insan “ötekisi” ile aynı kategoriye yerleştirilip yerleştirilemeyeceğini araştırmaktadır. Çalışma yeni bir deney veya veri analizi yapmaz; Ricoeur'ün mutluluk felsefesini, Harvard Study of Adult Development'dan aktarılan ilişkisellik bulgularını ve insan–teknoloji ilişkileri literatürünü felsefi olarak bir araya getirir.

Ricoeur'ün mutluluk anlayışında üç birbirine bağlı eksen öne çıkar: kişinin kendi yaşamını gerçekleştirmesi, yakındaki insanlarla dostluk ve karşılıklılık ilişkileri kurması ve daha uzaktaki insanlarla adalet temelinde birlikte yaşaması. Yazarlar, yapay zekâ ve sosyal robotların arkadaşlık, bakım, iletişim, duygusal destek ve toplumsal hizmet gibi alanlarda giderek daha görünür hale gelmesinin “öteki” kavramının sınırlarını bulanıklaştırdığını kabul eder. Bununla birlikte makalenin savunduğu sonuç, teknolojik artefaktların insan mutluluğuna katkı sağlayabilmesinin onları Ricoeurcü anlamda insan ötekisi yapmadığıdır.

Bu sonuç dört argüman üzerinden temellendirilir. Yazarlar, sosyal robotların insan benzeri duygu ve davranışlarının simülasyon olduğunu; yapay zekânın insan benzeri fail olarak pazarlanmasının önemli ölçüde ticari abartı içerdiğini; mevcut AI ve sosyal robotların acı, haz veya mutluluğu yaşayan ahlaki edilgenler olarak değerlendirilemeyeceğini; ayrıca insanlardaki gibi yaşanmış deneyime dayalı öznel ve anlatısal kimliğe sahip olmadıklarını savunur. Buna rağmen çalışma, insanlar ile teknolojik sistemler arasındaki ilişkilerin gerçek insan deneyimleri ve gerçek duygusal sonuçlar yaratabileceğini kabul eder. Bu nedenle sorun “teknoloji etik açıdan önemsizdir” sonucuna indirgenmez.

Çalışmanın temel sorusu

Makalenin merkezinde iki bağlantılı soru vardır: Ricoeur'ün “öteki” kavramı yapay zekâ çağında hâlâ yalnız insanlar için mi geçerlidir ve insanlarla sosyal ilişki benzeri bağlar kuran teknolojik artefaktlar bu kategoriye dâhil edilebilir mi? Bu soruların arkasındaki daha geniş problem ise mutluluğun ilişkisellik boyutudur. İnsan mutluluğu başka kişilerle kurulmuş gerçek ilişkiler üzerinden gelişiyorsa, insanın duygusal bağ kurduğu teknolojik bir sistemin felsefi statüsü ne olacaktır?

Yazarlar bu soruyu yalnız “robot insana benziyor mu?” düzeyinde ele almaz. Tartışmayı mutluluk, dostluk, karşılıklılık, adalet, ahlaki edilgenlik, fail olma, öznel deneyim ve anlatısal kimlik gibi birbirine bağlı kavramlara taşırlar.

Ricoeur'e Göre Mutluluk Neden İlişkiseldir?

Ricoeur'ün çalışmada kullanılan mutluluk anlayışı, mutluluğu yalnız kişinin içsel haz veya tatmin durumu olarak değil; bireysel gerçekleşme, yakın insanlarla dostluk ve daha uzak insanlarla adalet temelinde kurulan ilişkilerin birlikte şekillendirdiği bütüncül bir iyi yaşam problemi olarak ele alır.

Birinci eksen: kişinin kendi yaşamını gerçekleştirmesi

Ricoeur'ün ilk mutluluk ekseni kişinin iyi ve tamamlanmış bir yaşam istemesidir. İnsan, kendi eylemlerinin öznesi olarak yaşamının anlamını ve yönünü şekillendirmeye çalışır. Ancak makalenin Ricoeur okumasına göre mutluluk salt bireysel iradeye indirgenemez. İnsan zaten toplumsal ilişkilerin, kurumların ve başkalarının bulunduğu bir dünyada yaşar. Bu nedenle kişinin kendi yaşamını gerçekleştirme arzusu diğer iki eksenden bütünüyle ayrı değildir.

İkinci eksen: yakın ötekiler ve dostluk

İkinci eksende mutluluk, yakın insanlarla kurulan dostluk ve karşılıklılık içinde görünür hale gelir. Makale burada Aristotelesçi philia anlayışına uzanan Ricoeurcü çizgiyi kullanır. Dostluk yalnız kişinin başka birinden yarar sağlaması değildir; verme ve alma ilişkisini, karşılıklı tanınmayı ve ortak kırılganlığı içerir.

Bu eksende ölüm ve kayıp olasılığı da önemlidir. İnsan ilişkilerinin değerinin bir bölümü, ilişkilerin kırılgan ve sonlu olmasından gelir. Dolayısıyla mutluluk yalnız kusursuz ve sürekli haz anlamına gelmez; sevgi, yakınlık, kayıp ihtimali ve başkasına bağımlılık aynı ilişkisel alanın parçalarıdır.

Üçüncü eksen: adalet ve uzaktaki insan

Ricoeur'ün üçüncü ekseni, yalnız aile ve arkadaşlardan değil, kişinin doğrudan tanımadığı insanlardan da sorumlu olduğu düşüncesine dayanır. Adil kurumlarda yaşamak ve uzaktaki insanlara karşı adaletli davranmak iyi yaşamın bir boyutudur.

Çalışmanın önemli terminolojik sınırı burada ortaya çıkar: Ricoeur bağlamındaki “yüzü olmayan öteki”, insan olmayan bir varlığı anlatmaz. İfade, kişinin bireysel olarak tanımadığı veya kendisine toplumsal olarak uzak olan insan ötekisini anlatır. Bu ayrım, sosyal robotların kolaylıkla Ricoeur'ün “yüzü olmayan ötekisi” kategorisine sokulmasını engeller.

Harvard Study of Adult Development makalede nasıl kullanılıyor?

Verhoef ve Ugar yeni bir mutluluk araştırması yürütmez. Bunun yerine Harvard Study of Adult Development'ın uzun dönem bulgularını Ricoeur'ün felsefi yaklaşımını destekleyen ampirik arka planlardan biri olarak kullanırlar. Makalenin aktardığı çerçevede güçlü toplumsal ve yakın ilişkiler, yaşam doyumu, sağlık ve uzun ömürle ilişkilendirilir.

Bu veri Ricoeur'ün üçlü mutluluk modelini deneysel olarak “kanıtlayan” bir sonuç olarak kullanılmamalıdır. Harvard çalışması ile Ricoeur'ün felsefi antropolojisi farklı araştırma ve düşünce türleridir. Makale bunları, insan mutluluğunda ilişkiselliğin önemine işaret eden iki ayrı kaynak olarak yan yana getirir.

Yapay Zekâ ve Sosyal Robotlar Ricoeurcü “Öteki” Sayılabilir mi?

Makalenin savunduğu görüşe göre hayır: yapay zekâ ve sosyal robotlar insan mutluluğunu destekleyebilir ve insanlarda gerçek duygusal etkiler oluşturabilir, fakat bu işlevsel veya psikolojik etkiler onları Ricoeur'ün insan “ötekisi” ile aynı ontolojik ve etik kategoriye yerleştirmek için yeterli değildir.

Teknolojik ilişkilerin yükselişi

Makale, insanların sohbet sistemleri, sanal karakterler ve sosyal robotlarla arkadaşlık, bağlılık, bakım, romantik yakınlık veya dinsel etkileşim benzeri ilişkiler kurmaya başladığı örnekleri tartışır. Replika gibi arkadaşlık amaçlı tasarlanan sistemler, bakım robotları, sosyal kaygı bağlamındaki robot etkileşimleri, sanal karakterlerle kurulan duygusal bağlar ve dinsel sosyal robotlar bu literatürün parçaları olarak kullanılır.

Yazarların amacı bu ilişkilerin varlığını inkâr etmek değildir. Aksine insanlar açısından deneyimin gerçek olabileceğini kabul ederler. Bir kişinin robotla veya dijital sistemle kurduğu bağ, o kişinin yalnızlığını, bağlılık hissini, duygusal durumunu veya günlük yaşamını etkileyebilir. Felsefi tartışma, insanın hissettiği etkinin gerçek olup olmadığı değil; etkileşimin karşı tarafındaki teknolojik varlığın insan “ötekisi” ile aynı anlamda ilişki öznesi olup olmadığıdır.

Toplumsal olarak yıkıcı teknolojiler

Makale, yapay zekâ ve sosyal robotları yalnız ticari anlamda “disruptive” teknolojiler olarak değerlendirmez. Sosyal olarak yıkıcı teknoloji kavramı; yerleşmiş normları, ilişkileri, ahlaki kategorileri ve dünyayı algılama biçimlerini değiştiren teknolojileri anlatmak için kullanılır.

İnsansı sosyal robotlar bu açıdan özel bir örnektir. İnsan görünümünü, konuşmasını, yüz ifadelerini veya sosyal davranışlarını taklit ettikçe “kim faildir?”, “kim sorumludur?”, “kim ötekidir?” ve “kim ahlaki dikkatin doğrudan nesnesidir?” gibi daha önce çoğunlukla insanlar üzerinden sorulan sorular teknolojik sistemler için de ortaya çıkar.

İnsan benzerliği ile insan olmak arasındaki ayrım

Bir robotun insana benzer görünmesi, insana benzer sözcükler kullanması veya uygun duygusal tepki üretebilmesi, yazarların yaklaşımında insan ötekiliğini tek başına oluşturmaz. İnsan benzerliği kullanıcıların antropomorfik tepki vermesini kolaylaştırabilir; fakat “insan gibi görünme” ile insanın yaşanmış deneyim, öznel bakış açısı ve karşılıklı ahlaki ilişkinin tarafı olma özellikleri birbirinden ayrılır.

AI ve Sosyal Robotları İnsan “Ötekisi” Saymak Neden Kategori Hatası Olarak Görülüyor?

Yazarlar Gilbert Ryle'ın kategori hatası kavramından yararlanarak AI ve sosyal robotların insan “ötekisi” kategorisine yerleştirilmesini, farklı ontolojik özelliklere sahip teknolojik artefaktlara insan ötekiliğinin özelliklerinin atfedilmesi olarak yorumlar ve bu görüşü dört temel argümanla savunurlar.

1. Simülasyon argümanı

İlk argüman, sosyal robotların sergilediği insan benzeri duyguların gerçek duygu deneyimleri değil, tasarlanmış davranış ve ifadeler olduğu kabulüne dayanır. Bir sosyal robot yüz ifadesi oluşturabilir, belirli sözcükleri söyleyebilir, dokunmaya tepki verebilir veya kullanıcıya empatik görünen bir yanıt üretebilir. Bu davranışların insanda gerçek duygusal etki yaratması mümkündür.

Yazarların ayırdığı nokta, insanın etkilenmesi ile robotun aynı duyguyu yaşaması arasındadır. Kullanıcının bağlanması veya kendisini daha iyi hissetmesi gerçek insan deneyimleridir; ancak çalışma bundan robotun öznel olarak sevindiği, üzüldüğü veya karşılık verdiği sonucunu çıkarmaz.

2. Pazarlama abartısı argümanı

İkinci argüman, yapay zekâ ve arkadaşlık robotlarının insan benzeri fail, arkadaş veya ideal partner olarak sunulmasında ticari söylemin etkisine odaklanır. Çalışma, teknoloji şirketlerinin bu sistemlerin yeteneklerini idealize eden bir pazarlama dili kullanabileceğini ve kullanıcıların sistemlere olduğundan daha fazla insani kapasite atfedebileceğini savunur.

Yazarların değerlendirmesinde insan ilişkilerini belirleyen karşılıklılık, bedensellik, ortak yaşam dünyası, çatışma, belirsizlik, sorumluluk ve ahlaki derinlik gibi özellikler teknolojik etkileşimlerde aynı biçimde bulunmaz. Bir sistemin sürekli uyumlu, sabırlı ve kullanıcıyı onaylayıcı biçimde tasarlanabilmesi ilişkiyi kolaylaştırabilir; fakat makaleye göre bu kolaylık insan ilişkisinin ontolojik eşdeğerini oluşturmaz.

3. Ahlaki edilgenlik argümanı

Ahlaki edilgenlik (moral patiency), bir varlığın kendisine yapılan eylemler nedeniyle ahlaki açıdan dikkate alınabilecek zarar, acı, haz veya benzeri deneyimlere sahip olabilmesiyle ilgili kavramdır. Çalışmanın üçüncü argümanı, mevcut AI ve sosyal robotların bu anlamda birinci şahıs deneyimine sahip ahlaki edilgenler olarak kabul edilemeyeceğini savunur.

Ricoeurcü çerçevede başkasına gösterilen adalet veya dostluk, diğer kişinin mutluluk ve acıyı yaşayabilmesiyle bağlantılıdır. Yazarlar, AI ve robotların acı, mutluluk veya ıstırabı yaşamaması halinde aynı karşılıklılık ilişkisinin kurulamadığını ileri sürer.

Fakat çalışma buradan robotlara yönelik her davranışın etik bakımdan önemsiz olduğu sonucunu çıkarmaz. İnsanların robotlara şiddet uygulaması, aşağılayıcı davranması veya teknolojik ilişkiler içinde belirli alışkanlıklar geliştirmesi insanın kendi ahlaki karakterini, toplumsal normlarını ve başka insanlara yönelik davranışlarını etkileyebilir. Bu nedenle robotun kendisi ahlaki edilgen sayılmasa bile insan–robot etkileşiminin etik sonuçları olabilir.

4. Öznel deneyim ve anlatısal kimlik argümanı

Dördüncü argüman Ricoeur'ün Time and Narrative çalışmasındaki anlatısal kimlik düşüncesine dayanır. İnsanlar kendi yaşamlarını geçmiş deneyimleri, hatıraları, ilişkileri ve anlam verdikleri olaylar üzerinden anlatılar halinde düzenler. Böylece “kim olduğum” sorusunun cevabı yalnız mevcut davranıştan değil, yaşanmış bir tarihten ortaya çıkar.

Yazarlar mevcut AI ve sosyal robotların bu anlamda yaşanmış bir öznel tarihe sahip olmadığını savunur. Bir sistem kendisi hakkında tutarlı bir hikâye üretebilir veya geliştiriciler tarafından bir persona ile donatılabilir; ancak makalenin yaklaşımında bu, birinci şahıs yaşantısından doğmuş anlatısal kimlik ile aynı değildir.

Bu ayrım mutluluk açısından önemlidir. İnsan, mutluluğun kendi yaşamında ne anlama geldiğini geçmiş deneyimleri ve kişisel anlatısı üzerinden yorumlayabilir. Yazarların savına göre AI sistemi kendi mutluluğunu yaşamıyor ve kendi yaşam öyküsü içinde yorumlamıyorsa, başka bir kişinin mutluluğunu Ricoeurcü insan ötekisi gibi bilinçli biçimde paylaşan karşılıklı bir özne olarak değerlendirilemez.

“Sanal” veya “yarı-öteki” olasılığı

Makale AI ve sosyal robotların “sanal öteki”, “kısmi öteki” veya “yarı-öteki” olarak düşünülmesinin mümkün olabileceğini kabul eder. Ancak yazarlar bu makalede böyle yeni bir ontolojik kategoriyi sistematik biçimde savunmaz. Dolayısıyla çalışmanın sonucu “teknoloji hiçbir tür ötekilik taşıyamaz” değildir; daha dar bir iddia savunulur: mevcut teknolojik artefaktlar Ricoeurcü insan ötekisi ile özdeş değildir.

Teknoloji mutluluğa katkı sağlayabilir mi?

Evet; makale bu olasılığı açık biçimde kabul eder. Sosyal robotlar bakım, eğitim, terapi, iletişim ve yalnızlıkla baş etme gibi bağlamlarda kullanıcıların yaşam deneyimini etkileyebilir. Bazı etkileşimler insanların kendilerini daha bağlı veya desteklenmiş hissetmesine yol açabilir.

Bununla birlikte yazarlar “mutluluğa katkıda bulunmak” ile “mutluluğu yaşayan ve karşılıklı ilişki kuran insan ötekisi olmak” arasında ayrım yapar. Teknolojik bir araç iyi oluş koşullarını destekleyebilirken kendisi mutluluğun öznesi olmayabilir. Makalenin Ricoeurcü ayrımı tam olarak bu noktada yoğunlaşır.

Dinsel robotlar örneği

Çalışma, dinsel bağlamdaki sosyal robotları da insan–teknoloji ilişkilerinin genişleyen alanına örnek gösterir. Budist topluluklarda kullanılan Mindar ve Xian'er gibi robotlar ile Hristiyan bağlamındaki çeşitli “AI Jesus” veya dinsel chatbot uygulamaları tartışılır.

Bu örneklerde teknolojik sistemler topluluk içinde refakatçi, bilgi sağlayıcı, danışman veya ritüel çevresinde görünür aktör konumuna gelebilir. Ancak makale, bir robotun dini toplulukta işlev kazanmasının onun insan ötekisi olması anlamına gelmediğini savunur. İşlevsel rol ile ontolojik ve etik statü yine birbirinden ayrılır.

Teknolojik ilişkinin etik önemi nerede ortaya çıkıyor?

Makalenin yaklaşımı iki uç görüşten kaçınmaya çalışır. Bir uçta “robot insan değildir, dolayısıyla insan–robot ilişkileri önemsizdir” yaklaşımı bulunabilir. Diğer uçta ise insan benzeri etkileşim üreten her teknolojiyi gerçek insan ilişkisiyle eşitleme eğilimi vardır. Yazarlar her iki yaklaşımı da yetersiz görür.

İnsanların yapay sistemlerle kurduğu ilişkiler, insan davranışları ve duyguları açısından gerçektir. Bu nedenle tasarım, sahiplik, manipülasyon, bağımlılık, piyasa teşvikleri, insan ilişkilerinin yerini alma riski, mahremiyet, ahlaki alışkanlıklar ve toplumsal normlar etik değerlendirmeye dâhil edilmelidir. Bunun için insan–teknoloji ilişkilerine özgü yeni etik çerçeveler gerekebilir.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Çalışma kavramsal ve felsefi bir araştırmadır. Yeni örneklem, deney grubu, laboratuvar düzeni, yapay zekâ modeli, robot prototipi, anket, istatistiksel test veya nicel veri analizi kullanılmamıştır. Yazarlar Ricoeur'ün eserlerini felsefi temel olarak ele almış; mutluluk araştırmaları, teknoloji felsefesi, sosyal robotlar, insan–robot etkileşimi, ahlak felsefesi ve anlatısal kimlik literatüründeki çalışmalarla bu çerçevenin sınırlarını tartışmıştır.

Analitik yapı

1. Mutluluğun felsefi ve teolojik anlamları birbirinden ayrılır.
2. Ricoeur'ün bireysel gerçekleşme, yakın dostluk ve adil kurumlar biçimindeki üç mutluluk ekseni açıklanır.
3. İnsan mutluluğunun ilişkisel yapısı Harvard Study of Adult Development'dan aktarılan bulgularla ilişkilendirilir.
4. AI ve sosyal robotların insan ilişkilerinde üstlendiği yeni roller sosyal olarak yıkıcı teknoloji çerçevesinde değerlendirilir.
5. Teknolojik artefaktların insan “ötekisi” kategorisine girip giremeyeceği tartışılır.
6. Yazarların nihai pozisyonu simülasyon, pazarlama abartısı, ahlaki edilgenlik ve öznel deneyim olmak üzere dört argüman üzerinden savunulur.
7. Sonuçta teknolojik ilişkilerin etik öneminin kabul edilmesi ile teknolojinin insan ötekisi sayılması birbirinden ayrılır.

Ricoeur'ün mutluluk çerçevesi

AI ve sosyal robotların “ötekiliğine” karşı dört argüman

Ana sonuç

Makalenin merkezi sonucu iki cümlede ayrılabilir: Teknoloji insan mutluluğuna katkı sağlayabilir. Ancak mutluluğa katkı sağlayan teknolojik bir artefakt olmak, Ricoeurcü insan “ötekisi” olmakla aynı şey değildir. Bu ayrım, çalışmanın tüm argümanlarını birbirine bağlayan ana felsefi eksendir.

Çalışmanın desteklediği görüşler

• Ricoeur'ün çalışmada kullanılan mutluluk anlayışı güçlü biçimde ilişkiseldir.
• Yapay zekâ ve sosyal robotlar geleneksel arkadaşlık, bakım ve ilişki kavramlarının sınırlarını zorlamaktadır.
• İnsanların teknolojik sistemlerle kurduğu ilişkiler gerçek insani ve duygusal sonuçlar doğurabilir.
• Yazarlar AI ve sosyal robotların Ricoeurcü insan ötekisi sayılamayacağını savunmaktadır.
• İnsan–teknoloji ilişkileri mevcut etik kategorilerin yeniden değerlendirilmesini gerektirebilir.

Çalışmanın desteklemediği görüşler

• Çalışma yapay zekânın bilinçsiz olduğunu deneysel olarak kanıtlayan bir bilinç deneyi sunmamaktadır.
• Sosyal robotların insan mutluluğuna hiçbir katkı sağlayamayacağını savunmamaktadır.
• İnsanların robotlara veya dijital karakterlere bağlanmasının “sahte duygu” olduğu sonucunu kurmamaktadır; insan deneyiminin gerçek etkilerini kabul etmektedir.
• “Sanal öteki” veya “yarı-öteki” kavramlarının geçersiz olduğunu kanıtlamamaktadır; bu alternatif kategorileri çalışmanın savunulan ana pozisyonu dışında bırakmaktadır.
• Harvard Study of Adult Development'ı kendi yürüttüğü ampirik araştırma gibi sunmamaktadır.

Sınırlılıklar ve açık araştırma soruları

Çalışmanın en temel sınırlılığı yönteminin teorik olmasıdır. AI ve sosyal robotların insanların uzun dönem mutluluğu üzerindeki etkisini doğrudan ölçen yeni bir araştırma yapılmamıştır. İnsanların teknolojik ilişkilerden elde ettikleri mutluluğun insan–insan ilişkilerindeki mutlulukla hangi koşullarda benzer veya farklı olduğu konusunda yazarlar gelecekte daha fazla ampirik araştırma gerektiğini açıkça belirtmektedir.

Ayrıca makalenin “AI'nin öznel deneyimi yoktur” ve “AI moral patient değildir” yaklaşımı çalışmanın kabul ettiği felsefi pozisyonun parçalarıdır. Farklı zihin felsefesi ve makine bilinci görüşleri bu öncülleri farklı değerlendirebilir. Bu çalışma bu tartışmaların tamamını deneysel veya ontolojik olarak sonuçlandırmayı amaçlamaz.

Makale aynı zamanda teknolojik sistemlerin sahipliği, kurumsal teşvikler, insan ilişkilerinin yerini alma ihtimali ve kullanıcıların sistemlere yönelik antropomorfik beklentilerinin etik önemini gelecekteki araştırmalar için açık bırakır.

Kaynak ve Yöntem Notu

Özgün başlık: Happiness in the AI Age: Ricoeur and the Question of the AI Humanoid as the Technological Other

Yazarlar: Anné Hendrik Verhoef; Edmund Terem Ugar

Kurumlar: School of Philosophy, North-West University South Africa, Potchefstroom, South Africa; Department of Philosophy, University of Johannesburg, Johannesburg, South Africa

Sorumlu yazar: Edmund Terem Ugar

Dergi: Philosophies

Yayınevi: MDPI

Yayın bilgisi: 2026, Cilt 11, Sayı 3, Makale 83

Yayın tarihi: 25 Mayıs 2026

DOI: 10.3390/philosophies11030083

Resmî bağlantı: https://doi.org/10.3390/philosophies11030083

Lisans: Creative Commons Attribution (CC BY)

Kaynak türü: Hakemli felsefi araştırma makalesi.

Araştırma yöntemi: Paul Ricoeur'ün mutluluk, ötekilik ve anlatısal kimlik düşüncelerinin; mutluluk araştırmaları, teknoloji felsefesi, sosyal robotlar ve insan–robot etkileşimi literatürüyle kavramsal olarak karşılaştırılması. Yeni deneysel veri üretilmemiştir.

Veri erişilebilirliği: Yazarlar çalışmada yeni veri oluşturulmadığını veya analiz edilmediğini; veri paylaşımının uygulanabilir olmadığını bildirmektedir.

Finansman: Dış finansman alınmamıştır.

Çıkar çatışması: Yazarlar çıkar çatışması bildirmemiştir.

Yazar katkıları: Kavramsallaştırma, doğrulama, biçimsel analiz, araştırma, özgün taslak yazımı ve gözden geçirme/düzenleme görevleri Anné Hendrik Verhoef ve Edmund Terem Ugar tarafından yürütülmüştür. Makalede metodoloji, yazılım, veri kürasyonu, görselleştirme, süpervizyon ve finansman edinimi uygulanabilir değil olarak bildirilmiştir.

Temel yöntemsel sınır: Çalışmanın sonuçları deneysel bir AI bilinç testi veya insan–robot mutluluk deneyi değildir. Dört ana argüman felsefi analiz ve mevcut literatürün yazarlar tarafından yorumlanmasına dayanır. Bu nedenle “AI insan ötekisi değildir” sonucu, çalışmanın savunduğu Ricoeurcü felsefi pozisyon olarak okunmalıdır.

Verianla yöntem notu: Bu Türkçe içerik özgün makalenin cümle-cümle çevirisi veya yakın metinsel yeniden üretimi değildir. Kaynağın araştırma sorusu, kavramsal çerçevesi, argümanları, destekleyici literatür kullanımı, sonuçları ve sınırlılıkları bilimsel bilgi düzeyinde ayrıştırılarak Verianla için bağımsız ve öğretici bir Türkçe yapıda yeniden düzenlenmiştir.