Akademik tadqiqotlar, tushunarli til

Verianla | O‘zbekcha akademik tadqiqotlar va ilm-fan

20 Noyabr 2026, Juma
VERİANLA Mustaqil ilmiy nashriyot
Menyuni ochish yoki yopish
...
Bosh sahifa / Sog‘liqni saqlash fanlari / Jamoat salomatligi / Medanda Doriga Sezuvchan Sil Bemorlarining Uy Ichidagi Aloqadorlarida O‘pka Sili va Latent Sil Infeksiyasi Bilan Bog‘liq Omillar
Jamoat salomatligi

Medanda Doriga Sezuvchan Sil Bemorlarining Uy Ichidagi Aloqadorlarida O‘pka Sili va Latent Sil Infeksiyasi Bilan Bog‘liq Omillar

Uy ichidagi sil bilan aloqada bo‘lgan shaxs — faol sil tashxisi qo‘yilgan shaxs bilan bir xonadonda yashaydigan va shu sababli Mycobacterium tuberculosis bilan uchrashish ehtimoli mavjud bo‘lgan shaxsdir.

16/11/2026  Veri Anla  285 marta ko‘rildi
Medanda Doriga Sezuvchan Sil Bemorlarining Uy Ichidagi Aloqadorlarida O‘pka Sili va Latent Sil Infeksiyasi Bilan Bog‘liq Omillar

Uy ichidagi sil bilan aloqada bo‘lgan shaxs, faol sil tashxisi qo‘yilgan shaxs bilan bir xonadonda yashaydigan va shu sababli Mycobacterium tuberculosis bilan uchrashish ehtimoli mavjud bo‘lgan shaxsdir. Ushbu tadqiqot Medanda Xpert MTB/RIF yordamida Mycobacterium tuberculosis musbatligi va rifampitsinga sezuvchanligi tasdiqlangan 67 indeks holatning bir xonadonda yashovchi 105 nafar aloqadorida latent sil infeksiyasi (LTBI) va o‘pka sili bilan bog‘liq omillarni o‘rgangan kuzatuvchi-analitik, kesimiy tadqiqotdir. Manba 2-jadvaliga ko‘ra, 105 nafar aloqadorning 63 nafari (%60) TB bilan infeksiyalanmagan, 31 nafari (%29,5) LTBI va 11 nafari (%10,5) o‘pka TB sifatida tasniflangan. Bivariant tahlilda alkogol iste’moli o‘pka TB bilan bog‘liq deb topilgan (OR 20,667; %95 ishonch oralig‘i 1,703–250,782; p=0,028); biroq yakuniy multivariant logistik regressiya modelida statistik jihatdan ahamiyatli bo‘lib qolgan o‘zgaruvchi erkak jinsidir (OR 3,927; %95 ishonch oralig‘i 1,093–14,114; p=0,036). LTBI uchun tekshirilgan o‘zgaruvchilarning hech biri statistik ahamiyatga yetmagan. Tadqiqot kesimiy bo‘lgani uchun bu bog‘liqliklarni sabab-oqibat munosabati yoki kasallikning vaqt davomida rivojlanishi sifatida talqin qilib bo‘lmaydi.

Tadqiqotning klinik va epidemiologik jihatdan eng muhim tomoni — bir xonadonda yashovchi aloqadorlarning uch xil guruhda baholanishidir: faol kasallik belgisi bo‘lmagan va IGRA manfiy shaxslar, faol kasallik belgisi bo‘lmagan, ammo IGRA musbat shaxslar va o‘pka TB sifatida tasniflangan shaxslar. Shunday qilib, tadqiqot faqat LTBI skriningini o‘tkazmagan, balki aloqadorlar orasida bir vaqtning o‘zida mavjud o‘pka TB holatlarini ham izlagan.

Biroq natijalarni talqin qilishda tanlanmaning tuzilishi juda muhim. O‘pka TB guruhida atigi 11 kishi bor. Alkogol iste’mol qilishini bildirgan faqat uch ishtirokchi bo‘lgan; ulardan ikkitasi o‘pka TB guruhida edi. Bunday siyrak ma’lumot tuzilishi alkogol uchun hisoblangan ORning juda yuqori ko‘rinishiga va %95 ishonch oralig‘ining 1,703 dan 250,782 gacha nihoyatda keng bo‘lishiga olib keladi. Shu sababli 20,667 qiymatini aniq “xavf ko‘paytirgichi” sifatida emas, kichik hujayra sonlari sharoitida hisoblangan bivariant odds ratio sifatida o‘qish kerak.

Tadqiqot natijalarini boshqa hududlarga ko‘chirish ham avtomatik emas. Tanlanma Medandagi bir nechta sog‘liqni saqlash muassasasidan consecutive sampling orqali shakllantirilgan, 15 yoshdan kichik bolalar kiritilmagan, ishtirokchilarning %73,3 qismi ayollar bo‘lgan va shamollatish, bir kishiga to‘g‘ri keladigan yashash maydoni, niqobdan foydalanish va quyosh nuri kabi uy-joyning fizik xususiyatlari obyektiv o‘lchanmagan. Shu bois tadqiqot Medandagi o‘rganilgan aloqador guruh haqida mahalliy epidemiologik ma’lumot beradi; boshqa shahar yoki mamlakatlarda ayni prevalensiya yoki ayni bog‘liqliklar kuzatilishini isbotlamaydi.

Tadqiqotning asosiy muammosi

Sil nuqtai nazaridan bir uyda yashash muhim, chunki faol o‘pka TB bo‘lgan shaxs bilan uzoq va yaqin aloqa Mycobacterium tuberculosis bilan uchrashish ehtimolini oshiradigan muhit yaratishi mumkin. Ammo bir xonadonda yashovchilarning barchasi bir xil klinik natijaga erishmaydi. Ayrim shaxslarda infeksiyaga nisbatan immun javob aniqlanmaydi, ayrimlarida faol kasallik belgilarisiz latent infeksiya bo‘lishi mumkin, ayrimlarida esa faol o‘pka TB aniqlanishi mumkin.

Tadqiqot savoli ushbu turli yakuniy holatlarning Medandagi uy ichidagi aloqadorlarda qaysi shaxsiy, xulq-atvoriy yoki uy bilan bog‘liq o‘zgaruvchilar bilan bog‘liqligini o‘rganishdir. Tadqiqotchilar yosh, jins, kasb, ta’lim, tana massasi indeksi, komorbid holatlar, chekish, alkogol iste’moli, aloqa davomiyligi, bir turar joyda yashash davomiyligi, xonalar soni va indeks holat bilan bir to‘shakda uxlash kabi o‘zgaruvchilarni baholagan.

Latent Sil Infeksiyasi bilan Faol O‘pka Sili O‘rtasidagi Farq Nima?

Ushbu tadqiqotda latent sil infeksiyasi interferon-gamma ajralish testi (IGRA) musbat bo‘lishiga qaramay klinik TB belgisi va faol kasallikni ko‘rsatuvchi ko‘krak qafasi rentgenografiyasi belgisi bo‘lmagan holat sifatida; o‘pka TB esa musbat Xpert MTB/RIF balg‘am natijasi yoki faol TBga mos klinik va radiologik xususiyatlar mavjud holat sifatida tasniflangan. Demak, LTBI ushbu tadqiqotning operatsion ta’rifida immun tizimi M. tuberculosis antigenlariga javob bergan, biroq faol o‘pka kasalligi ko‘rsatilmagan kategoriyadir; o‘pka TB kategoriyasi esa faol kasallikni baholashdir.

Ushbu tadqiqotdagi LTBIning operatsion ta’rifi

Manba LTBI uchun uchta shartni birgalikda qo‘llagan:

  • IGRA natijasining musbat bo‘lishi,
  • ko‘krak qafasi rentgenografiyasining normal bo‘lishi,
  • klinik sil belgilarining bo‘lmasligi.

IGRA — interferon-gamma release assay iborasining qisqartmasidir. Tadqiqotda venoz qon olingan va QuantiFERON ELISA usuli qo‘llangan. Ushbu testning tadqiqotdagi vazifasi ishtirokchining M. tuberculosis antigenlariga qarshi immun javobini baholashdir. Tadqiqot faqat musbat IGRA natijasini faol o‘pka TB tashxisi deb qabul qilmagan; radiologik va klinik baholashdan ham foydalangan.

TB bilan infeksiyalanmagan kategoriyasi qanday ta’riflangan?

Ishtirokchida TB belgilari bo‘lmasa, IGRA testi manfiy va ko‘krak qafasi rentgenografiyasi normal bo‘lsa, shaxs “TB bilan infeksiyalanmagan” guruhiga kiritilgan. Bu tasnif tadqiqotning o‘z operatsion kategoriyasidir.

O‘pka TB qanday baholangan?

Manba musbat Xpert MTB/RIF balg‘am natijasini yoki faol silga mos klinik va radiologik xususiyatlarni o‘pka TB tasnifida qo‘llagan. Xpert MTB/RIF tadqiqotda ham M. tuberculosis mavjudligini, ham rifampitsinga chidamlilik bilan bog‘liq holatni baholash uchun ishlatilgan.

Indeks holatlar “drug-sensitive TB” deb ta’riflangan. Biroq manbada indeks holatlarni tasdiqlash ayniqsa M. tuberculosis musbatligi va Xpert MTB/RIF orqali rifampitsinga sezuvchanlik asosida tushuntiriladi. PDF barcha silga qarshi dori vositalarini qamrab oluvchi batafsil fenotipik dori sezuvchanlik panelini bildirmaydi. Shu sababli “doriga sezuvchan” iborasi manba terminologiyasi sifatida saqlanishi, manbada ko‘rsatilganidan kengroq sezuvchanlik profili taxmin qilinmasligi kerak.

Indeks holat nima?

Indeks holat — aloqadorlarni tekshirishning boshlang‘ich nuqtasi bo‘lgan, oldindan aniqlangan TB bemoridir. Ushbu tadqiqotda indeks holatlar turli shifoxona, jamoat salomatligi markazi va klinikalardan olingan; balg‘amda M. tuberculosis musbatligi va rifampitsinga sezuvchanlik Xpert MTB/RIF bilan tasdiqlangan va qaydlar Indoneziya Sil Ma’lumot Tizimi (SITB) orqali tekshirilgan.

Tadqiqotga kimlar kiritildi?

Tadqiqot 2023-yil oktabrdan 2024-yil yanvargacha Medandagi bir nechta sog‘liqni saqlash muassasasida o‘tkazilgan. Tadqiqotga doriga sezuvchan o‘pka TB indeks holatlarining bir xonadonda yashovchi, 15 yoshdan katta va yozma xabardor rozilik bergan aloqadorlari kiritilgan.

Manbada chiqarib tashlash mezonlari sifatida o‘pkadan tashqari TB bo‘lgan shaxs bilan yashagan bo‘lish, so‘nggi besh yil ichida TB infeksiyasini boshdan kechirgan bo‘lish va tadqiqot davomida TB dori vositasi yoki steroid qabul qilish ko‘rsatilgan.

Aloqadorlarni tekshirish qanday o‘tkazildi?

Indeks holatlar tasdiqlangandan so‘ng bir uyda yashovchi shaxslar aloqadorlarni tekshirishga taklif qilingan. Ma’lumot berish TB DOTS kuzatuv qabullarida, yotqizish vaqtida yoki indeks bemorga bevosita telefon orqali murojaat qilish yo‘li bilan amalga oshirilgan. Ishtirok etishga rozi bo‘lgan uy a’zolari yashash joyiga yaqin tanlangan sog‘liqni saqlash muassasalarida baholangan.

Manbada berilgan aloqadorlarni baholash tarkibiy qismlari quyidagilar: tuzilgan so‘rovnoma, venoz qon namunasi, QuantiFERON ELISA orqali IGRA, ko‘krak qafasi rentgenografiyasi va klinik zarurat bo‘lganda yoki rentgenografiya noaniq bo‘lganda Xpert MTB/RIF balg‘am tekshiruvi.

Ushbu sxema manba tadqiqotning usul bo‘limi va 2-jadval ma’lumotlari asosida Verianla uchun mustaqil tayyorlangan aloqadorlarni tekshirish sxemasidir. Sxema masshtabsiz. Strelkalar tadqiqotning tasniflash oqimini ko‘rsatadi; shaxsning “infeksiyalanmagan → LTBI → o‘pka TB” ko‘rinishida tadqiqotda kuzatilgan kasallik rivojlanish jarayonini ko‘rsatmaydi.

Tanlanmaning asosiy xususiyatlari

Xususiyatn%
Yosh ≤45 yil5956,2
Ayol7773,3
Erkak2826,7
Ortiqcha vazn, BMI ≥23 kg/m²5653,3
Normal BMI, 18,5–22,9 kg/m²4139,1
Kam vazn, BMI <18,5 kg/m²87,6
Indeks holatning turmush o‘rtog‘i4139,1
Kunlik aloqa ≥8 soat8883,8
Bir turar joyda >20 hafta9590,5
Uyda >1 xona10398,1
Bir to‘shakda uxlamaydigan6259,0
Komorbid holati bo‘lmagan9489,5
Alkogol iste’mol qilmasligini bildirgan10297,1
Chekmaydigan9287,6

Ushbu taqsimot statistik talqin uchun muhim. Masalan, atigi uch kishining alkogol iste’mol qilishini bildirishi alkogol o‘zgaruvchisini juda siyrak kategoriya qiladi. Xuddi shuningdek, ishtirokchilarning katta qismi kuniga kamida sakkiz soat aloqa qilgani aloqa intensivligi bo‘yicha guruhlar o‘rtasidagi farqni aniqlashni qiyinlashtirishi mumkin.

“To‘yinish effekti” izohi nimani anglatadi?

Mualliflar kunlik ≥8 soat aloqa va uzoq vaqt bir uyda yashashning LTBI bilan ahamiyatli bog‘liqlik ko‘rsatmaganini izohlashda “saturation effect” ehtimolini muhokama qiladi. Mantiq shunday: agar tadqiqot guruhidagi odamlarning juda katta qismi allaqachon kuchli va uzoq muddatli aloqaga ega bo‘lgan bo‘lsa, “yuqori ta’sirlanish” guruhi bilan taqqoslash uchun yetarlicha katta “past ta’sirlanish” guruhi qolmasligi mumkin. Bunday holatda haqiqiy doza-javob bog‘liqligi bo‘lsa ham, kichik va nomutanosib taqqoslash guruhlarida uni statistik jihatdan ajratish qiyinlashishi mumkin.

Bu izoh manbaning muhokamadagi talqinidir; tadqiqotda bevosita o‘lchangan biologik “to‘yinish mexanizmi” emas. Tadqiqot, shuningdek, ishtirokchilar jamiyatdagi boshqa M. tuberculosis manbalariga duch kelgan bo‘lishi mumkinligini va shu sababli uy ichidagi ta’sirlanish ko‘rsatkichlarining ta’siri susayishi mumkinligini muhokama qiladi.

Odds Ratio Ushbu Tadqiqotda Qanday Talqin Qilinishi Kerak?

Odds ratio (OR) — ma’lum xususiyatga ega guruhdagi natijaning oddsini taqqoslash guruhidagi oddsga bo‘lish orqali olinadigan bog‘liqlik o‘lchovidir; OR=1 ikki guruhning oddslari tengligini, OR>1 birinchi guruhda yuqoriroq odds, OR<1 esa pastroq odds borligini ko‘rsatadi. OR to‘g‘ridan-to‘g‘ri “xavf nisbati” emas va ayniqsa kesimiy tadqiqotda o‘zi sababiylikni ko‘rsatmaydi.

Odds va ehtimollik bir xil emas

Agar hodisaning ehtimolligi \(p\) bo‘lsa, odds:

\[ \text{odds}=\frac{p}{1-p} \]

deb ta’riflanadi. Masalan, hodisa ehtimolligi %50 bo‘lsa \(p=0,5\) va odds \(0,5/0,5=1\). Ehtimollik %20 bo‘lsa odds \(0,20/0,80=0,25\). Shu sababli “odds 4 baravar” va “xavf 4 baravar” iboralari matematik jihatdan bir xil emas.

Ikki guruhli 2×2 jadvalda ORning standart hisoblash shakli tushuntirish uchun:

\[ OR=\frac{a/b}{c/d}=\frac{ad}{bc} \]

ko‘rinishida yozilishi mumkin. Bu tenglama manbada alohida bosilmagan; tadqiqot qo‘llagan odds ratio o‘lchovini tushuntirish uchun berilgan standart statistik izohdir.

Alkogol uchun OR 20,667 qanday hosil bo‘ladi?

Manba 5-jadvaliga ko‘ra, alkogol iste’mol qilishini bildirgan uch kishining ikkitasida o‘pka TB bor va bittasida yo‘q. Alkogol iste’mol qilmasligini bildirgan 102 kishining to‘qqiztasida o‘pka TB bor va 93 tasida yo‘q. Manbaning jadval qiymatlari ishlatilsa:

\[ OR_{\text{alkol}} = \frac{2/1}{9/93} = 20{,}667 \]

hosil bo‘ladi. Ushbu hisob manbadagi OR qiymatini qayta hosil qiladi.

Biroq bu yerda atigi uch nafar alkogol iste’molchisi bor. Shu sababli baho juda aniq emas. Buning eng yaqqol dalili %95 ishonch oralig‘ining 1,703 dan 250,782 gacha cho‘zilishidir. Ishonch oralig‘ining bunchalik keng bo‘lishi haqiqiy bog‘liqlik kattaligi mavjud tanlanma bilan juda noaniq baholanganini ko‘rsatadi.

%95 ishonch oralig‘i nimani anglatadi?

%95 ishonch oralig‘i baholashdagi noaniqlik haqida ma’lumot beradi. Tor oraliq yuqori statistik aniqlikni, juda keng oraliq esa past aniqlikni anglatadi. Alkogol uchun 1,703–250,782 oralig‘i nuqtaviy baho 20,667 bo‘lishiga qaramay, ma’lumot haqiqiy bog‘liqlik kattaligini tor hududda aniqlay olmasligini ko‘rsatadi.

Shu sababli “alkogol o‘pka TB xavfini aynan 20,667 baravar oshiradi” degan ibora ushbu tadqiqot uchun mos emas. Manba jadvaliga sodiq va statistik jihatdan to‘g‘riroq ifoda: “alkogol iste’moli bivariant tahlilda o‘pka TB bilan yuqoriroq odds orqali bog‘liq deb topildi; biroq baho atigi uch nafar alkogol iste’molchisiga asoslangani uchun noaniqlik juda keng edi”.

p qiymati nimani anglatadi?

Tadqiqotda statistik ahamiyatlilik chegarasi \(p<0,05\) deb belgilangan. p qiymati “bog‘liqlik to‘g‘ri bo‘lish ehtimoli” emas. U tegishli nol gipoteza sharoitida kuzatilgan yoki undan ham chekka ma’lumot namunasi qanchalik mos kelishini baholovchi o‘lchovdir.

Manba yetarli hujayra sonlarida xi-kvadrat testini; kutilgan hujayra chastotalaridan biri beshdan kam bo‘lsa Fisher aniq testini qo‘llaganini bildiradi. Bu farq kichik tanlanmali taqqoslashlarda muhim.

Erkak jins uchun bivariant p qiymati bilan ishonch oralig‘i nega turli xabar berishi mumkin?

5-jadvalda erkak jins uchun OR 3,927 va %95 GA 1,093–14,115 berilgan bo‘lsa-da, p qiymati 0,064. Bir qarashda ishonch oralig‘i 1 ni qamramasligi bilan p>0,05 bir-biriga zid ko‘rinishi mumkin. Biroq manba kichik kutilgan hujayralarda Fisher aniq testini qo‘llaganini bildiradi; OR ishonch oralig‘i qaysi usul bilan hisoblanganini esa tushuntirmaydi. Turli inferensiya usullari, ayniqsa kichik hujayra sonlarida 0,05 chegarasiga yaqin natijalarda aynan bir xil qaror bermasligi mumkin. Shu sababli Verianla p=0,064 ni 0,036 ga yoki ishonch oralig‘ini boshqa qiymatga o‘zgartirmaydi.

Logistik regressiya nega qo‘llangan?

Logistik regressiya o‘pka TB kabi ikkilik natijaning bir nechta tushuntiruvchi o‘zgaruvchi bilan bitta model ichidagi bog‘liqligini baholash uchun qo‘llanadi. Manba tenglamani bosma ko‘rinishda bermagan. Usulni tushuntirish uchun standart logistik regressiya tuzilmasi:

\[ \log\left(\frac{p}{1-p}\right) = \beta_0+\beta_1X_1+\beta_2X_2+\cdots+\beta_kX_k \]

ko‘rinishida ifodalanishi mumkin. Bu yerda \(p\) — o‘rganilayotgan natijaning ehtimolligi; \(\beta_0\) — doimiy had; \(\beta_i\) — tegishli o‘zgaruvchining regressiya koeffitsiyenti va \(X_i\) — tushuntiruvchi o‘zgaruvchi. Bu formula tadqiqotning yangi natijasi emas, qo‘llangan logistik regressiya usulining matematik asosidir.

Logistik regressiya koeffitsiyentining odds ratio ekvivalenti standart tarzda:

\[ OR=e^{\beta} \]

munosabati bilan topiladi.

Manba yakuniy modelda erkak jins uchun \(\beta=1,367\) beradi. Ushbu qiymat uchun:

\[ e^{1{,}367}\approx3{,}924 \]

hosil bo‘ladi; bu manbada berilgan OR 3,927 bilan yaxlitlash darajasida mos.

Birinchi modelda erkak jins uchun \(\beta=1,582\) berilgan:

\[ e^{1{,}582}\approx4{,}865 \]

Bu ham manba 6-jadvalidagi OR 4,863 bilan mos.

Birinchi logistik regressiya jadvalidagi muammoli qatorlar

Manba 6-jadvalida aloqa davomiyligi uchun koeffitsiyent 39,043 va OR 9,040; alkogol iste’moli uchun koeffitsiyent 21,853 va OR 3,096 deb bosilgan. Standart \(OR=e^\beta\) munosabati qo‘llansa:

\[ e^{39{,}043}\approx9{,}04\times10^{16} \]

va:

\[ e^{21{,}853}\approx3{,}09\times10^{9} \]

hosil bo‘ladi. Demak, jadvalda ilmiy yozuvning daraja qismi yo‘qolgan bo‘lishi, yozish/formatlash muammosi mavjud bo‘lishi yoki siyrak ma’lumot regressiya chiqishida sonli beqarorlikka sabab bo‘lishi ehtimoli bor. PDF bu farqni tushuntirmaydi. Verianla ushbu qatorlardan ishonchli miqdoriy odds ratio natijasini chiqarmaydi.

Bu muammo ma’lumot tuzilmasi bilan ham mos: o‘pka TB holatlarining barchasi kunlik ≥8 soat aloqa guruhida va ayrim taqqoslash kategoriyalarida o‘pka TB holati umuman yo‘q. Bunday nol hujayralar standart logistik regressiyada koeffitsiyentlarning haddan tashqari kattalashishiga yoki baholarning beqarorlashishiga olib kelishi mumkin. Biroq manba muayyan “complete separation” tashxisini bermagani uchun Verianla buni qat’iy model tashxisi emas, jadvalni talqin qilishda hisobga olinishi kerak bo‘lgan statistik ehtimol sifatida qayd etadi.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Tadqiqot dizayni va vaqt oralig‘i

Tadqiqot kuzatuvchi-analitik va kesimiy dizaynda. Ma’lumot yig‘ish 2023-yil oktabrdan 2024-yil yanvargacha, to‘rt oylik davrda Medandagi bir nechta sog‘liqni saqlash muassasasida amalga oshirilgan.

Kesimiy dizayn ishtirokchilarning ta’sirlanishlari va kasallik/infeksiya holatlari ma’lum bir tadqiqot davrida birgalikda baholangani sababli bog‘liqlikni o‘rganish uchun mos; biroq qaysi omil avval paydo bo‘lganini aniq ko‘rsatmagani uchun sababiy vaqt ketma-ketligini o‘zi belgilay olmaydi.

Tanlanma

Tadqiqotda 67 indeks TB holatiga tegishli 105 uy ichidagi aloqador baholangan. Tanlash usuli consecutive sampling deb bildirilgan. Manba minimal ishtirokchi sonini 105 deb rejalashtirganini aytgan bo‘lsa-da, tanlanma hajmini hisoblash paragrafida formuladan olingan minimal sonni 101 deb beradi.

Manbada berilgan tanlanma hajmi formulasi

\[ n= \left( \frac{ Z_{\alpha}\sqrt{P_0(1-P_0)} + Z_{\beta}\sqrt{P_{\alpha}(1-P_{\alpha})} }{ P_0-P_{\alpha} } \right)^2 \]

\(n\): zarur tanlanma hajmi.

\(Z_{\alpha}\): manbada ahamiyatlilik darajasi \(\alpha=0,05\) uchun 1,96 deb berilgan.

\(Z_{\beta}\): %80 quvvat va \(\beta=0,20\) uchun 0,842 deb berilgan.

\(P_0\): adabiyotda bildirilgan LTBI ulushi sifatida 0,477 olingan.

\(P_{\alpha}\): ushbu tadqiqot uchun taxmin qilingan LTBI prevalensiyasi sifatida 0,6 olingan.

Manba ushbu parametrlardan minimal 101 ishtirokchi olinganini bildiradi. Biroq formula yuqorida bosilganidek \(Z_\alpha=1,96\) bilan hisoblanganda:

\[ n\approx127{,}98 \]

hosil bo‘ladi. Taxminan 101 natijaga \(Z_\alpha\) taxminan 1,645 tanlanganda erishiladi. Manba qaysi muqobil taxmin yoki bir/ikki tomonlama xato yondashuvi qo‘llanganini tushuntirmagani sababli Verianla 101 qiymatini manba bayonoti sifatida saqlaydi, lekin hisoblash nomuvofiqligini ko‘rinadigan qiladi.

Bog‘liq va mustaqil o‘zgaruvchilar

Tadqiqotda TB bilan infeksiyalanmagan, LTBI va o‘pka TB sinflari natija o‘zgaruvchilarini tashkil etgan. O‘rganilgan tushuntiruvchi o‘zgaruvchilar yosh, jins, kasb, ta’lim, oziqlanish holati/BMI, komorbid holatlar, chekish, alkogol iste’moli, aloqa davomiyligi, bir turar joyda yashash davomiyligi, uydagi xonalar soni va indeks holat bilan bir to‘shakda uxlash holatidir.

Statistik tahlil

Ma’lumotlar Windows uchun SPSS yordamida tahlil qilingan. Kategorik ma’lumotlarda kutilgan hujayra soni yetarli bo‘lsa xi-kvadrat testi, kichik hujayralarda yoki kutilgan chastota beshdan kam bo‘lsa Fisher aniq testi qo‘llangan. Statistik ahamiyatlilik chegarasi \(p<0,05\) deb belgilangan. Bog‘liqliklar kattaligi odds ratio va %95 ishonch oralig‘i bilan baholangan.

Manba, shuningdek, logistik regressiya qo‘llanganini bildiradi. Matn usulni “enter method” deb ataydi, keyin esa eng yuqori p qiymatiga ega o‘zgaruvchilar bosqichma-bosqich chiqarilganini tushuntiradi. Standart terminologiyada “enter” tanlangan barcha o‘zgaruvchilarni bir vaqtda modelga kiritishni anglatadi, o‘zgaruvchilarni bosqichma-bosqich chiqarish esa alohida o‘zgaruvchi tanlash jarayonidir. Manbaning SPSSda aynan qaysi procedure/selection sozlamasidan foydalangani tushuntirilmagani uchun Verianla usulni manba ta’riflaganidek yetkazadi va bu terminologik noaniqlikni saqlaydi.

Aloqadorlar skriningining asosiy natijasi

Natijan%Ma’lumot holati
TB bilan infeksiyalanmagan6360,0Manba 2-jadval
Latent sil infeksiyasi3129,5Manba 2-jadval
O‘pka TB1110,5Manba 2-jadval

Manbaning abstract qismida 31 LTBI holati uchun %29,6 qiymati yozilgan. \(31/105\times100\) taxminan %29,52; bir o‘nlik xonagacha standart yaxlitlash %29,5 ni beradi. 2-jadval va natijalar bo‘limi %29,5 dan foydalanadi. Verianla asosiy ma’lumot jadvalida 2-jadvaldagi %29,5 qiymatini saqlagan va abstractdagi %29,6 ni manba ichidagi kichik yaxlitlash farqi sifatida qayd etgan.

3-jadvaldagi manba ichidagi son nomuvofiqligi

Manba 3-jadvali uch diagnostik guruhning turli xususiyatlar bo‘yicha taqsimotini ko‘rsatadi. Biroq qatorlar yig‘ilganda o‘pka TB ustuni 12, LTBI ustuni 30 va infeksiyalanmagan ustuni 63 kishiga yetadi. Bu taqsimot 2-jadvaldagi 11 o‘pka TB, 31 LTBI va 63 infeksiyalanmagan shaxs bilan mos kelmaydi.

Bu farq faqat bitta qatorda emas; yosh, jins va ko‘plab boshqa kategoriyalarda tizimli ko‘rinadi. Shu sababli Verianla 3-jadval hujayra sonlarini mustaqil asosiy natija sifatida qayta e’lon qilmaydi. 3-jadvalning p qiymatlari manba natijasi sifatida berilishi mumkin; biroq xom hujayra taqsimotlari ma’lumot izchilligi muammosi sabab ehtiyotkorlik bilan talqin qilinishi kerak.

Uch guruh o‘rtasidagi umumiy bivariant taqqoslash

Manba 3-jadvalida infeksiyalanmagan, LTBI va o‘pka TB guruhlari birgalikda taqqoslanganda BMI uchun p=0,009, indeks TB bemori bilan qarindoshlik/munosabat kategoriyasi uchun p=0,003 va alkogol iste’moli uchun p=0,009 bildirilgan. O‘rganilgan boshqa xususiyatlarda uch guruh o‘rtasida p<0,05 darajasida farq bildirilmagan.

Ushbu uch guruhli test o‘zi ma’lum bir o‘zgaruvchi LTBI yoki o‘pka TB uchun mustaqil xavf omili ekanini ko‘rsatmaydi. Shu sababli tadqiqot keyinchalik LTBI va o‘pka TB uchun alohida odds ratio tahlillarini o‘tkazgan.

LTBI uchun tahlil

LTBI bilan bog‘liq omillar o‘rganilganda o‘pka TB tashxisi bo‘lgan shaxslar tahlildan chiqarilgan va tanlanma 94 kishiga kamaygan. Manbaning 4-jadvalida quyidagi natijalar berilgan:

TaqqoslashOR%95 GAp
Yosh >45 / ≤45 yil1,3330,563–3,1570,513
Erkak / ayol0,7050,245–2,0270,515
Normal bo‘lmagan / normal BMI0,7470,313–1,7860,512
Ishlaydigan / ishlamaydigan1,6230,681–3,8690,273
Past / yuqori ta’lim0,8400,288–2,4510,749
Aloqa ≥8 soat / <8 soat1,7550,521–5,9120,360
Bir turar joyda ≥1 yil / <1 yil5,0000,604–41,3920,157
≤1 xona / >1 xona0,4840,029–8,0041,000
Bir to‘shakda uxlash: ha / yo‘q1,0980,458–2,6300,834
Komorbid holat: ha / yo‘q0,4140,084–2,0440,328
Alkogol: ha / yo‘qHisoblab bo‘lmaganManba N/A1,000
Chekish: chekadigan / chekmaydigan1,1850,319–4,3991,000

Ushbu tahlilda hech bir o‘zgaruvchi p<0,05 darajasiga yetmagan. Biroq “ahamiyatli bog‘liqlik topilmadi” iborasi “bu omillarning LTBI bilan mutlaqo bog‘liqligi yo‘q” degani emas. Ayniqsa ayrim kategoriyalarda odamlar soni juda kam va ishonch oraliqlari keng. Tadqiqotning statistik quvvati kichik yoki o‘rta kattalikdagi bog‘liqliklarni aniqlash uchun cheklangan bo‘lishi mumkin.

O‘pka TB uchun bivariant tahlil

TaqqoslashOR%95 GAp
Yosh >45 / ≤45 yil0,2530,052–1,2320,108
Erkak / ayol3,9271,093–14,1150,064
Normal bo‘lmagan / normal BMI1,8100,451–7,2600,522
Ishlaydigan / ishlamaydigan0,5720,157–2,0830,392
Past / yuqori ta’lim0,3700,045–3,0650,690
Aloqa ≥8 soat / <8 soatManba: 0Manba: 0,00,205
Bir turar joyda ≥1 yil / <1 yilManba: 0Manba: 0,00,594
>1 xona / ≤1 xonaManba: 0Manba: 0,01,000
Bir to‘shakda uxlash: ha / yo‘q1,2280,350–4,3130,756
Komorbid holat: ha / yo‘qManba: 0Manba: 0,00,601
Alkogol: ha / yo‘q20,6671,703–250,7820,028
Chekish: chekadigan / chekmaydigan1,6770,320–8,7850,624

Jadvaldagi “0 (0,0)” ko‘rinishidagi OR va ishonch oraliqlari odatiy aniq baho sifatida talqin qilinmasligi kerak. Tegishli taqqoslashlarda bir kategoriyada umuman o‘pka TB holati bo‘lmasligi standart 2×2 hisob-kitoblar va regressiya baholarini beqaror qilishi mumkin.

Ushbu Tadqiqotda Alkogol Iste’molimi yoki Erkak Jinsimi O‘pka TB bilan Bog‘liq Deb Topildi?

Ikkalasi ham tahlilning turli bosqichlarida bog‘liqlik ko‘rsatgan: alkogol iste’moli bivariant tahlilda o‘pka TB bilan statistik jihatdan ahamiyatli edi (OR 20,667; %95 GA 1,703–250,782; p=0,028), biroq yakuniy multivariant modelda ahamiyatli bo‘lib qolgan o‘zgaruvchi erkak jinsi bo‘ldi (OR 3,927; %95 GA 1,093–14,114; p=0,036). Shu sababli alkogol natijasini tuzatilgan mustaqil bog‘liqlik yoki erkak jins natijasini sababiy ta’sir sifatida talqin qilish to‘g‘ri emas.

Multivariant modelning birinchi bosqichi

Manba birinchi bosqichda p<0,25 bo‘lgan yosh, jins, aloqa davomiyligi va alkogol iste’moli o‘zgaruvchilarini modelga kiritganini bildiradi.

O‘zgaruvchiKoeffitsiyent βpManba OR%95 GA
Yosh >45-1,8880,0860,1510,017–1,309
Erkak jinsi1,5820,0364,8631,112–21,273
Aloqa davomiyligi ≥8 soat39,0430,997Manbada 9,0400,000–0,000
Alkogol iste’moli21,8530,998Manbada 3,0960,000–0,000

Aloqa davomiyligi va alkogol qatorlaridagi koeffitsiyent–OR mosligi standart \(OR=e^\beta\) o‘zgartirishiga mos emas. Shu sababli bu ikki OR manbada bosilgan ko‘rinishda saqlansa-da, ilmiy jihatdan aniq miqdoriy baholar sifatida talqin qilinmasligi kerak.

Yakuniy multivariant model

O‘zgaruvchiKoeffitsiyent βpOR%95 GA
Erkak jinsi1,3670,0363,9271,093–14,114

Yakuniy modelga ko‘ra, erkak ishtirokchilarning o‘pka TB oddsi ayol ishtirokchilarnikiga qaraganda yuqori. Bu yerda to‘g‘ri ifoda “odds taxminan 3,9 baravar” shaklidadir. Manbaning natija paragrafidagi “xavf” iborasi yoki “erkaklar 4,863 baravar ko‘proq ehtimolli” degan ibora birinchi modeldagi 4,863 OR bilan yakuniy modeldagi 3,927 OR aralashib ketishiga sabab bo‘ladi. Yakuniy modelning o‘z 7-jadval qiymati 3,927.

Nega alkogol bivariant tahlilda ahamiyatli bo‘lsa-da, multivariant modelda qolmadi?

Bivariant tahlil bir o‘zgaruvchi bilan natija o‘rtasidagi bog‘liqlikni boshqa o‘zgaruvchilarni shu modelda nazorat qilmasdan baholaydi. Multivariant tahlil esa tanlangan o‘zgaruvchilarni birgalikda modellashtirib, boshqalar hisobga olinganda har bir o‘zgaruvchining mustaqil statistik hissasini baholashga harakat qiladi.

Ushbu tadqiqotda alkogol guruhida atigi uch kishi bo‘lishi multivariant model uchun jiddiy ma’lumot siyrakligini yaratadi. Manba, shuningdek, atigi 11 o‘pka TB holati borligini bildiradi. Juda kam hodisa va juda kam alkogol iste’molchisi bir nechta o‘zgaruvchi bitta modelga kirganda koeffitsiyentlarning beqarorlashishiga olib kelishi mumkin bo‘lgan tuzilmani yaratadi. Mualliflar ham alkogol uchun juda keng ishonch oralig‘i va past statistik aniqlikni cheklov sifatida ochiq tan oladi.

Alkogol bilan bog‘liq biologik izoh tadqiqotning bevosita o‘lchovimi?

Yo‘q. Mualliflar muhokama bo‘limida alkogol immun tizimi, alveolyar makrofaglar, yallig‘lanish javobi, noto‘g‘ri ovqatlanish va ayrim ijtimoiy ta’sirlanish muhitlari orqali TB bilan bog‘lanishi mumkinligini oldingi adabiyotlarga tayangan holda muhokama qiladi. Ushbu tadqiqot ishtirokchilarda immun hujayra funksiyasi, sitokinlar, jigar funksiyasi yoki alkogolning miqdoriy dozasini o‘lchamagan. Demak, bu mexanizmlar ushbu tadqiqotda eksperimental ravishda sinovdan o‘tkazilmagan.

BMI natijasi qanday talqin qilinishi kerak?

Uch diagnostik guruhning umumiy taqsimotida BMI uchun p=0,009 bildirilgan. Biroq LTBIga xos odds ratio tahlilida normal bo‘lmagan BMI ahamiyatli emas (OR 0,747; %95 GA 0,313–1,786; p=0,512) va o‘pka TB uchun bivariant taqqoslashda ham ahamiyatli emas (OR 1,810; %95 GA 0,451–7,260; p=0,522).

Bu farq “uch guruh o‘rtasidagi taqsimot farqi” bilan “ma’lum ikkilik natijaning xavf omili” tushunchalari bir xil emasligini ko‘rsatadi. Umumiy uch guruhli test ahamiyatli bo‘lsa ham, qaysi ikkilik taqqoslash bu farqni yaratgani alohida ko‘rsatilmasdan “BMI LTBIning xavf omili” yoki “BMI o‘pka TBning mustaqil belgilovchisi” degan xulosa chiqarib bo‘lmaydi.

Chekish natijasini qanday talqin qilish kerak?

Tadqiqotda chekish LTBI yoki o‘pka TB bilan statistik jihatdan ahamiyatli bog‘liqlik ko‘rsatmagan. Manba ishtirokchilarning atigi %12,4 qismi chekishini va tanlanmaning %73,3 qismi ayollar ekanini ta’kidlab, chekish o‘zgaruvchisi uchun statistik quvvat past bo‘lishi mumkinligini muhokama qiladi.

Bu natija “chekishning sil bilan aloqasi yo‘q” degani emas; faqat ushbu tanlanmada tadqiqot qo‘llagan tahlillar bilan ahamiyatli bog‘liqlik ko‘rsatib bo‘lmaganini anglatadi.

Aloqa davomiyligi va bir uyda yashash davomiyligi

Ishtirokchilarning %83,8 qismi indeks holat bilan kuniga kamida sakkiz soat aloqa qilgan va %90,5 qismi bir turar joyda 20 haftadan ko‘proq yashagan. Bunday yuqori va bir xil ta’sirlanish pastroq ta’sirlanish kategoriyalari bilan taqqoslashni qiyinlashtirgan bo‘lishi mumkin.

Manba shu sababli aloqa ko‘rsatkichlarining ahamiyatli chiqmaganini kuchli boshlang‘ich ta’sirlanish va jamiyatdagi ehtimoliy qo‘shimcha M. tuberculosis ta’sirlanishlari bilan tushuntirishni muhokama qiladi. Bu izoh gipoteza darajasida; tadqiqot shaxslarning uydan tashqaridagi haqiqiy M. tuberculosis aloqalarini o‘lchamagan.

Xonalar soni va bir to‘shakda uxlash

Uydagi xonalar soni va indeks holat bilan bir to‘shakda uxlash ham LTBI, ham o‘pka TB uchun ahamiyatli bog‘liqlik ko‘rsatmagan. Biroq 105 aloqadorning 103 nafari bir nechta xonali uyda yashagani “bir xona” kategoriyasini atigi ikki kishidan iborat qilgan. Bunday nomutanosib o‘zgaruvchida ahamiyatli bog‘liqlik topilmagani xonalar soni mutlaqo ta’sirsiz ekanini ko‘rsatish uchun yetarli emas.

Bundan tashqari, manba shamollatish, bir kishiga to‘g‘ri keladigan kvadrat metr yoki umumiy yashash joylaridagi haqiqiy havo almashinuvini obyektiv o‘lchamagan. “Xonalar soni” haqiqiy shamollatish va gavjumlik darajasining to‘liq o‘rnini bosmaydi.

Komorbid holatlar

Ishtirokchilarning %89,5 qismida manbada sanalgan komorbid holatlar bo‘lmagan. Diabetes mellitus atigi ikki kishida, gipertoniya olti kishida va astma uch kishida bildirilgan. Ushbu kichik hujayralar muayyan komorbid holatlar bilan TB natijalari o‘rtasidagi statistik bog‘liqlikni o‘rganish uchun cheklangan ma’lumot beradi.

Tadqiqotning kuchli tomonlari

Tadqiqot Medandagi doriga sezuvchan o‘pka TB indeks holatlarining uy ichidagi aloqadorlarida faqat LTBI emas, o‘pka TB holatlarini ham baholagan. Indeks holatlarning bakteriologik holati SITB qaydlari bilan tasdiqlangani, aloqadorlarda IGRA va ko‘krak qafasi rentgenografiyasi birgalikda qo‘llangani va zarur bo‘lsa Xpert MTB/RIF bajarilgani aloqadorlarni baholashning bir nechta klinik/laboratoriya qatlamlarini qamrashini ta’minlagan.

Tadqiqot bog‘liqlik kattaliklarini faqat p qiymati bilan cheklamay, odds ratio va ishonch oralig‘ini ham bildirgan. Ayniqsa alkogol o‘zgaruvchisidagi juda keng ishonch oralig‘i nuqtaviy bahoning qanchalik noaniq ekanini ko‘rishga imkon beradi.

Tadqiqotning asosiy cheklovlari

  • Consecutive sampling qo‘llanishi va tadqiqot Medandagi cheklangan sonli sog‘liqni saqlash muassasalarida o‘tkazilgani natijalarni butun Medan aholisi yoki boshqa geografiyalarga bevosita umumlashtirishni cheklaydi.
  • Atigi 11 o‘pka TB holati mavjudligi ko‘p o‘zgaruvchili modellarda statistik quvvat va koeffitsiyentlar barqarorligini cheklaydi.
  • Alkogol iste’mol qiladigan atigi uch kishi bo‘lishi OR 20,667 bahosining juda keng ishonch oralig‘iga ega bo‘lishiga olib keladi.
  • Kesimiy dizayn ta’sirlanish va kasallik o‘rtasidagi vaqt ketma-ketligi hamda sababiylikni aniq belgilay olmaydi.
  • Shamollatish, bir kishiga to‘g‘ri keladigan maydon, niqobdan foydalanish va quyosh nuri intensivligi obyektiv o‘lchanmagan.
  • 15 yoshdan kichik bolalar tadqiqotga kiritilmagan.
  • Alkogol, chekish va BMIning immun tizimiga biologik ta’siri biomarkerlar bilan bevosita o‘lchanmagan.
  • Tanlanmaning %73,3 qismi ayollar; mualliflar ayrim erkak uy a’zolari tadqiqot vaqtida ishda bo‘lgani uchun ishtirok eta olmaganini bildiradi.
  • Ayrim o‘zgaruvchilarda kategoriyalar juda nomutanosib; masalan, atigi ikki kishi bir xonali uyda yashaydi.
  • Manba 3-jadvalidagi guruh jami sonlari 2-jadval bilan mos kelmaydi.
  • Tanlanma hajmi formulasida berilgan parametrlar bilan bildirilgan minimal 101 kishini matematik tarzda qayta hosil qilib bo‘lmaydi.
  • Birinchi logistik regressiya jadvalining aloqa davomiyligi va alkogol qatorlarida koeffitsiyent–OR mosligi bosilgan ko‘rinishda standart \(OR=e^\beta\) munosabatiga mos emas.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan natijalar

Ushbu tadqiqot o‘rganilgan Medan aloqadorlar tanlanmasida LTBI 31/105, o‘pka TB 11/105 va infeksiyalanmagan kategoriya 63/105 ekanini qo‘llab-quvvatlaydi. O‘pka TB bo‘yicha bivariant tahlilda alkogol iste’moli bilan yuqoriroq odds o‘rtasida statistik bog‘liqlik topilgan; yakuniy multivariant modelda erkak jinsi o‘pka TB bilan bog‘liq bo‘lib qolgan. LTBI uchun sinovdan o‘tkazilgan o‘zgaruvchilarning hech birida p<0,05 darajasida ahamiyatli bog‘liqlik ko‘rsatilmagan.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlamaydigan natijalar

Tadqiqot alkogol o‘pka TBga sabab bo‘lishini isbotlamaydi; OR 20,667 xavf nisbati emas va atigi uch nafar alkogol iste’molchisiga asoslangan. Tadqiqot erkak bo‘lish biologik jihatdan o‘pka TBga sabab bo‘lishini isbotlamaydi. LTBI uchun ahamiyatli omil topilmagani o‘rganilgan omillar real hayotda ta’sirsiz ekanini ko‘rsatmaydi. Tadqiqot bolalar, Medandan tashqaridagi aholi yoki boshqa TB epidemiologiyasiga ega hududlarda ayni ko‘rsatkichlar amal qilishini ko‘rsatmaydi. Kesimiy tuzilma sababli 11 o‘pka TB holati avval LTBI bo‘lib, keyin tadqiqot davomida faol kasallikka “rivojlangan” deb ko‘rsatilmagan; bu shaxslar tadqiqot baholashida o‘pka TB kategoriyasida aniqlangan.

Amaliyot nuqtai nazaridan manbada tavsiya etilgan yo‘nalish

Mualliflar aloqadorlarni tekshirishni kuchaytirish, LTBI deb ta’riflangan shaxslar uchun silning profilaktik davosini baholash va o‘pka TB aniqlangan shaxslar uchun mos anti-TB davosini ta’minlashni ta’kidlaydi. Shuningdek, kengroq geografik tanlanma, bolalarni kiritish hamda shamollatish, gavjumlik, niqobdan foydalanish va quyosh nuri kabi atrof-muhit o‘zgaruvchilarini batafsilroq o‘lchashni kelajak tadqiqotlari uchun taklif qiladi.

Ushbu tavsiyalar tadqiqot populyatsiyasidan olingan xulosalardir. Boshqa sog‘liqni saqlash tizimi yoki mamlakatda qo‘llashdan oldin mahalliy TB nazorat dasturlari, diagnostika algoritmlari, profilaktik davolash mezonlari va epidemiologik sharoitlar alohida hisobga olinishi kerak.

Manba va Usul Haqida Izoh

Asl sarlavha: Factors Associated with Pulmonary Tuberculosis and Latent Tuberculosis Infection of Household Contacts with Drug-Sensitive Tuberculosis Patients in Medan

Mualliflar: Rina Sundari; Bintang Yinke Magdalena Sinaga; Delores Elisabeth Sormin; Arlinda Sari Wahyuni.

Teng hissa: Manbada teng birinchi muallif yoki teng hissa belgisi ko‘rsatilmagan.

Mas’ul muallif: Bintang Yinke Magdalena Sinaga.

Muassasalar: Department of Pulmonology and Respiratory Medicine, Faculty of Medicine, Universitas Sumatera Utara, Medan, Indonesia; Department of Pulmonology and Respiratory Medicine, Faculty of Medicine, Universitas Sumatera Utara, Adam Malik Hospital va Prof. Dr. Chairuddin P. Lubis Universitas Sumatera Utara Hospital, Medan, Indonesia; Department of Pulmonology and Respiratory Medicine, Faculty of Medicine, Universitas Sumatera Utara, Adam Malik Hospital, Medan, Indonesia; Department of Community Medicine, Faculty of Medicine, Universitas Sumatera Utara, Medan, Indonesia.

Jurnal: Public Health of Indonesia.

Jild / son / sahifalar: Volume 12, Issue 2, 161–174.

Nashr davri: April–June 2026.

Tashqi bibliografik qayd sanasi: 18-iyun 2026.

Maqola tarixi: Received 15 June 2025; Revised 8 January 2026; Accepted 25 March 2026.

Tasdiqlangan bibliografik DOI: 10.36685/phi.v12i2.1468.

Manba ichidagi DOI nomuvofiqligi: PDFning birinchi sahifasida DOI 10.36685/phi.v12i1.1468 deb bosilgan. Maqola Volume 12 Issue 2 da joylashgan va tashqi bibliografik qaydlar DOIni 10.36685/phi.v12i2.1468 deb beradi. Verianla bibliografik identifikatsiyada tashqi qayd va son ma’lumoti bilan mos v12i2 DOIdan foydalangan va PDFdagi farqni yashirmagan.

Nashriyot: YCAB Publisher.

Taqriz: Public Health of Indonesia taqrizdan o‘tadigan jurnal; jurnal qaydlarida double-anonymous peer review modeli ko‘rsatilgan.

Manba turi: Original Research; inson ishtirokchilari bo‘lgan kuzatuvchi-analitik kesimiy tadqiqot.

Tadqiqot joyi: Medan, Indoneziya.

Ma’lumot yig‘ish davri: 2023-yil oktabr–2024-yil yanvar.

Tanlanma: 67 indeks holatga bog‘langan 105 uy ichidagi aloqador.

Tanlash usuli: Consecutive sampling.

Yosh chegarasi: >15 yosh.

Indeks holatni tasdiqlash: M. tuberculosis musbatligi va rifampitsinga sezuvchanlik Xpert MTB/RIF bilan baholangan; manba SITB qaydlari orqali tasdiqlash amalga oshirilganini bildiradi.

LTBI baholashi: QuantiFERON ELISA orqali IGRA, klinik baholash va ko‘krak qafasi rentgenografiyasi.

O‘pka TB baholashi: Xpert MTB/RIF balg‘am natijasi va/yoki faol TBga mos klinik-radiologik baholash.

Statistik dastur: Windows uchun SPSS; manba versiya raqamini bildirmaydi.

Statistik usullar: Xi-kvadrat testi, kichik/kutilgan hujayra soni <5 bo‘lgan holatlarda Fisher aniq testi, odds ratio, %95 ishonch oralig‘i va logistik regressiya.

Ahamiyatlilik chegarasi: p<0,05.

Etik tasdiq: Health Research Ethics Committee of Universitas Sumatera Utara, Ethical Clearance No. 971/KEPK/USU/2023; 26 September 2023.

Moliyalashtirish: Indonesian Ministry of Education, Culture, Research and Technology; No. 27/UN5.2.3.1/PPM/KP-DRTPM/B/2023.

Manfaatlar to‘qnashuvi: Mualliflar manfaatlar to‘qnashuvi yo‘qligini bildirgan.

Ma’lumotlarning mavjudligi: PDFda alohida Data Availability bayonoti yoki ochiq ma’lumotlar ombori ko‘rsatilmagan.

Litsenziya: PDF maqolani Creative Commons Attribution Non-Commercial License asosida ochiq kirishli deb ta’riflaydi. PDFda ko‘rinadigan litsenziya iborasida versiya raqami ko‘rsatilmagani uchun Verianla versiya raqamini taxmin qilmaydi.

Mualliflar hissasi: Rina Sundari dastlabki konsepsiya, ma’lumot yig‘ish, tahlil, talqin, yozish va qayta ko‘rib chiqishga; Bintang Yinke Magdalena Sinaga tadqiqot dizayni, ma’lumot tahlili, maqolani tayyorlash, talqin va tadqiqotga; Delores Elisabeth Sormin ma’lumot tahlili va muhokamaga; Arlinda Sari Wahyuni statistik tahlil, ma’lumot talqini va muhokamaga hissa qo‘shgan.

Manba ichidagi asosiy nomuvofiqliklar: PDFdagi DOIning issue raqami bilan mos kelmasligi; abstractdagi %29,6 LTBI ulushi bilan 2-jadvaldagi %29,5 o‘rtasidagi kichik yaxlitlash farqi; 3-jadval 12 o‘pka TB va 30 LTBI jami hosil qilsa, 2-jadval 11 va 31 berishi; tanlanma hajmi formulasidagi parametrlar bilan 101 natijani qayta hosil qilib bo‘lmasligi; birinchi multivariant jadvaldagi ayrim β–OR juftlarining standart \(OR=e^\beta\) munosabatiga mos kelmasligi; matnda yakuniy OR 3,927 berilgach, keyin 4,863 baravar degan ibora ishlatilishi; PDF ichida [RS33.1] va [RS46.1] ko‘rinishida hal qilinmagan tahrir belgilari qolgan bo‘lishi.

Asosiy talqin chegarasi: Tadqiqot kesimiydir. Topilgan bog‘liqliklar sababiylik dalili emas. Ayniqsa alkogol tahlili atigi uch nafar alkogol iste’molchisiga, o‘pka TB regressiyasi esa atigi 11 o‘pka TB holatiga asoslangan. Boshqa populyatsiyalarga bevosita umumlashtirish qilinmasligi kerak.


Ulashish:

Izohlar ko‘rib chiqilgandan keyin e’lon qilinadi. Izohingiz tasdiqlash jarayoniga yuboriladi va ma’qullangach ko‘rinadi.

Izoh qoldiring

E-pochta manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy maydonlar * bilan belgilangan