Ev daxilində vərəm təmaslısı, aktiv vərəm diaqnozu qoyulmuş şəxslə eyni evdə yaşayan və buna görə Mycobacterium tuberculosis ilə qarşılaşma ehtimalı olan şəxsdir. Bu tədqiqat Medanda Xpert MTB/RIF ilə Mycobacterium tuberculosis pozitivliyi və rifampisinə həssaslığı təsdiqlənmiş 67 indeks halın eyni evdə yaşayan 105 təmaslısında latent vərəm infeksiyası (LTBI) və ağciyər vərəmi ilə əlaqəli amilləri araşdıran müşahidəvi analitik, kəsikli tədqiqatdır. Mənbə Cədvəl 2-yə görə 105 təmaslının 63-ü (%60) TB ilə yoluxmamış, 31-i (%29,5) LTBI və 11-i (%10,5) ağciyər TB-si kimi təsnif edilmişdir. Bivariat analizdə alkoqol istifadəsi ağciyər TB-si ilə əlaqəli bulunmuşdur (OR 20,667; %95 etibar intervalı 1,703–250,782; p=0,028); buna qarşılıq yekun multivariat logistika reqressiya modelində statistik baxımdan əhəmiyyətli qalan dəyişən kişi cinsidir (OR 3,927; %95 etibar intervalı 1,093–14,114; p=0,036). LTBI üçün araşdırılan dəyişənlərin heç biri statistik əhəmiyyət səviyyəsinə çatmamışdır. Tədqiqat kəsikli olduğuna görə bu əlaqələr səbəb-nəticə əlaqəsi və ya xəstəliyin zaman ərzində irəliləməsi kimi şərh edilə bilməz.
Tədqiqatın klinik və epidemioloji baxımdan ən mühüm cəhəti eyni evdə yaşayan təmaslıların üç fərqli qrupda qiymətləndirilməsidir: aktiv xəstəlik əlaməti olmayan və IGRA mənfi şəxslər, aktiv xəstəlik əlaməti olmayan, lakin IGRA müsbət şəxslər və ağciyər TB-si kimi təsnif edilən şəxslər. Beləliklə, tədqiqat yalnız LTBI skrininqi aparmamış, təmaslılar arasında eyni vaxtda mövcud olan ağciyər TB-si hallarını da araşdırmışdır.
Lakin nəticələrin şərhində seçmənin quruluşu kritik əhəmiyyət daşıyır. Ağciyər TB-si qrupunda cəmi 11 nəfər vardır. Alkoqol istifadə etdiyini bildirən yalnız üç iştirakçı olmuş, onların ikisi ağciyər TB-si qrupunda yer almışdır. Bu seyrək məlumat quruluşu alkoqol üçün hesablanan OR-nin çox yüksək görünməsinə və %95 etibar intervalının 1,703 ilə 250,782 arasında son dərəcə geniş olmasına səbəb olur. Buna görə 20,667 dəyəri dəqiq bir “risk çarpanı” kimi deyil, kiçik hüceyrə sayları altında hesablanmış bivariat odds ratio kimi oxunmalıdır.
Tədqiqatın başqa bölgələrə köçürülməsi də avtomatik deyil. Seçmə Medandakı bir neçə səhiyyə müəssisəsindən consecutive sampling ilə formalaşdırılmış, 15 yaşdan kiçik uşaqlar daxil edilməmiş, iştirakçıların %73,3-ü qadın olmuş və havalandırma, adambaşına düşən yaşayış sahəsi, maska istifadəsi və günəş işığı kimi fiziki ev xüsusiyyətləri obyektiv şəkildə ölçülməmişdir. Buna görə tədqiqat Medanda araşdırılmış təmaslı qrupu barədə yerli epidemioloji məlumat verir; başqa şəhər və ya ölkələrdə eyni prevalansların və ya eyni əlaqələrin görüləcəyini sübut etmir.
Tədqiqatın əsas problemi
Vərəm baxımından eyni evdə yaşamaq vacibdir, çünki aktiv ağciyər TB-si olan şəxslə uzunmüddətli və yaxın təmas Mycobacterium tuberculosis ilə qarşılaşma ehtimalını artıra biləcək mühit yaradır. Lakin eyni evdə olan hər kəs eyni klinik nəticəyə çatmır. Bəzi şəxslərdə infeksiyaya qarşı immun cavab aşkarlanmır, bəzi şəxslərdə aktiv xəstəlik əlaməti olmadan latent infeksiya ola bilər və bəzi şəxslərdə aktiv ağciyər TB-si müəyyən edilə bilər.
Tədqiqatın sualı bu fərqli son vəziyyətlərin Medandakı ev daxili təmaslılarda hansı şəxsi, davranışsal və ya evlə bağlı dəyişənlərlə əlaqəli olduğunu araşdırmaqdır. Tədqiqatçılar yaş, cins, peşə, təhsil, bədən kütlə indeksi, komorbidliklər, siqaret, alkoqol istifadəsi, təmas müddəti, eyni yaşayış yerində qalma müddəti, otaq sayı və indeks halla eyni yatağı paylaşma kimi dəyişənləri qiymətləndirmişlər.
Latent Vərəm İnfeksiyası ilə Aktiv Ağciyər Vərəmi Arasındakı Fərq Nədir?
Bu tədqiqatda latent vərəm infeksiyası, interferon-qamma buraxılma testinin (IGRA) müsbət olmasına baxmayaraq klinik TB əlaməti və aktiv xəstəliyi düşündürən döş qəfəsi rentgenoqrafiyası əlaməti olmayan vəziyyət kimi; ağciyər TB-si isə müsbət Xpert MTB/RIF bəlğəm nəticəsi və ya aktiv TB-yə uyğun klinik və radioloji xüsusiyyətlərin olduğu vəziyyət kimi təsnif edilmişdir. Beləliklə, LTBI bu tədqiqatın əməli tərifində immun sisteminin M. tuberculosis antigenlərinə cavab verdiyi, lakin aktiv ağciyər xəstəliyinin göstərilmədiyi kateqoriyadır; ağciyər TB-si kateqoriyası isə aktiv xəstəlik qiymətləndirməsidir.
LTBI-nin bu tədqiqatdakı əməli tərifi
Mənbə LTBI üçün üç şərti birlikdə istifadə etmişdir:
- IGRA nəticəsinin müsbət olması,
- döş qəfəsi rentgenoqrafiyasının normal olması,
- klinik vərəm əlamətinin olmaması.
IGRA, interferon-gamma release assay ifadəsinin qısaltmasıdır. Tədqiqatda venoz qan götürülmüş və QuantiFERON ELISA üsulu istifadə edilmişdir. Testin bu tədqiqatdakı rolu iştirakçının M. tuberculosis antigenlərinə qarşı immun cavabını qiymətləndirməkdir. Tədqiqat yalnız müsbət IGRA nəticəsini aktiv ağciyər TB-si diaqnozu kimi qəbul etməmiş, radioloji və klinik qiymətləndirmədən də istifadə etmişdir.
TB ilə yoluxmamış kateqoriyası necə müəyyən edildi?
İştirakçıda TB əlamətinin olmaması, IGRA testinin mənfi olması və döş qəfəsi rentgenoqrafiyasının normal olması halında şəxs “TB ilə yoluxmamış” qrupuna daxil edilmişdir. Bu təsnifat tədqiqatın öz əməli kateqoriyasıdır.
Ağciyər TB-si necə qiymətləndirildi?
Mənbə müsbət Xpert MTB/RIF bəlğəm nəticəsini və ya aktiv vərəmlə uyğun klinik və radioloji xüsusiyyətləri ağciyər TB-si təsnifatında istifadə etmişdir. Xpert MTB/RIF tədqiqatda həm M. tuberculosis varlığını, həm də rifampisin müqaviməti ilə əlaqəli vəziyyəti qiymətləndirmək üçün istifadə edilmişdir.
İndeks hallar “drug-sensitive TB” kimi müəyyən edilmişdir. Bununla belə, mənbədə indeks halların təsdiqi xüsusilə M. tuberculosis pozitivliyi və Xpert MTB/RIF ilə rifampisinə həssaslıq üzərindən izah olunur. PDF bütün vərəm əleyhinə dərmanları əhatə edən ətraflı fenotipik dərman həssaslığı panelini bildirmir. Buna görə “dərmana həssas” ifadəsi mənbə terminologiyası kimi qorunmalı, mənbədə göstəriləndən daha geniş həssaslıq profili fərz edilməməlidir.
İndeks hal nədir?
İndeks hal təmaslı araşdırmasının başlanğıc nöqtəsini təşkil edən, əvvəlcədən müəyyən edilmiş TB xəstəsidir. Bu tədqiqatda indeks hallar müxtəlif xəstəxana, icma sağlamlığı mərkəzi və klinikalardan götürülmüş; bəlğəmdə M. tuberculosis pozitivliyi və rifampisinə həssaslıq Xpert MTB/RIF ilə təsdiqlənmiş və qeydlər İndoneziya Vərəm Məlumat Sistemi (SITB) vasitəsilə yoxlanılmışdır.
Tədqiqata kimlər daxil edildi?
Tədqiqat 2023-cü ilin oktyabrı ilə 2024-cü ilin yanvarı arasında Medandakı bir neçə səhiyyə müəssisəsində aparılmışdır. Tədqiqata dərmana həssas ağciyər TB-si indeks hallarının eyni evdə yaşayan, 15 yaşdan böyük və yazılı məlumatlandırılmış razılıq verən təmaslıları daxil edilmişdir.
Mənbədə xaricetmə meyarları; ekstrapulmonar TB olan biri ilə yaşamış olmaq, son beş il ərzində TB infeksiyası keçirmiş olmaq və tədqiqat zamanı TB dərmanı və ya steroid istifadə etmək kimi verilmişdir.
Təmaslı araşdırması necə aparıldı?
İndeks halların təsdiqindən sonra eyni evdə yaşayan şəxslər təmaslı araşdırmasına dəvət edilmişdir. Məlumatlandırma TB DOTS təqib görüşlərində, hospitalizasiya zamanı və ya indeks xəstəyə birbaşa telefonla çatmaqla həyata keçirilmişdir. İştirakı qəbul edən ev üzvləri yaşayış yerlərinə yaxın seçilmiş səhiyyə müəssisələrində qiymətləndirilmişdir.
Mənbədə verilən təmaslı qiymətləndirməsinin komponentləri bunlardır: strukturlaşdırılmış sorğu forması, venoz qan nümunəsi, QuantiFERON ELISA ilə IGRA, döş qəfəsi rentgenoqrafiyası və klinik olaraq lazım olduqda və ya rentgenoqrafiya qeyri-müəyyən olduqda Xpert MTB/RIF bəlğəm müayinəsi.
Seçmənin əsas xüsusiyyətləri
| Xüsusiyyət | n | % |
|---|---|---|
| Yaş ≤45 il | 59 | 56,2 |
| Qadın | 77 | 73,3 |
| Kişi | 28 | 26,7 |
| Artıq çəkili, BMI ≥23 kg/m² | 56 | 53,3 |
| Normal BMI, 18,5–22,9 kg/m² | 41 | 39,1 |
| Az çəkili, BMI <18,5 kg/m² | 8 | 7,6 |
| İndeks halın həyat yoldaşı | 41 | 39,1 |
| Gündəlik təmas ≥8 saat | 88 | 83,8 |
| Eyni yaşayış yerində >20 həftə | 95 | 90,5 |
| Evdə >1 otaq | 103 | 98,1 |
| Eyni yatağı paylaşmayan | 62 | 59,0 |
| Komorbidliyi olmayan | 94 | 89,5 |
| Alkoqol istifadə etmədiyini bildirən | 102 | 97,1 |
| Siqaret çəkməyən | 92 | 87,6 |
Bu paylanma statistik şərh baxımından vacibdir. Məsələn, yalnız üç nəfərin alkoqol istifadə etdiyini bildirməsi alkoqol dəyişəninin çox seyrək kateqoriya olmasına səbəb olur. Eyni şəkildə iştirakçıların böyük əksəriyyətinin gündə ən az səkkiz saat təmas yaşamış olması təmas intensivliyində qruplar arasında fərq aşkar etməyi çətinləşdirə bilər.
“Saturasiya effekti” izahı nə deməkdir?
Müəlliflər gündəlik ≥8 saat təmasın və uzun müddət eyni evdə yaşamağın LTBI ilə əhəmiyyətli əlaqə göstərməməsini izah edərkən “saturation effect” ehtimalını müzakirə edirlər. Məntiq belədir: tədqiqat qrupundakı şəxslərin çox böyük hissəsi onsuz da intensiv və uzunmüddətli təmas yaşamışsa, “yüksək məruz qalma” qrupu ilə müqayisə edilə biləcək kifayət qədər böyük “aşağı məruz qalma” qrupu qalmaya bilər. Bu halda real doza-cavab əlaqəsi olsa belə, kiçik və balanssız müqayisə qrupları daxilində statistik olaraq ayırd etmək çətinləşə bilər.
Bu izah mənbənin müzakirə şərhidir; tədqiqatda birbaşa ölçülmüş bioloji “saturasiya mexanizmi” deyil. Tədqiqat həmçinin iştirakçıların icma daxilində başqa M. tuberculosis mənbələrinə məruz qalmış ola biləcəyini və buna görə ev daxili məruz qalma göstəricilərinin təsirinin zəifləyə biləcəyini müzakirə edir.
Odds Ratio Bu Tədqiqatda Necə Şərh Edilməlidir?
Odds ratio (OR), müəyyən xüsusiyyətə malik qrupdakı nəticənin odds-unun müqayisə qrupundakı odds-a bölünməsi ilə alınan əlaqə ölçüsüdür; OR=1 iki qrupun odds-larının bərabər olduğunu, OR>1 birinci qrupda daha yüksək odds və OR<1 daha aşağı odds olduğunu göstərir. OR birbaşa “risk nisbəti” deyil və xüsusən kəsikli tədqiqatda təkbaşına səbəb-nəticəni göstərmir.
Odds və ehtimal eyni şey deyil
Hadisənin ehtimalı \(p\) olarsa odds:
kimi müəyyən edilir. Məsələn, hadisənin ehtimalı %50 olarsa \(p=0,5\) və odds \(0,5/0,5=1\)-dir. Ehtimal %20 olarsa odds \(0,20/0,80=0,25\)-dir. Buna görə “odds 4 qat” ifadəsi ilə “risk 4 qat” ifadəsi riyazi baxımdan eyni deyil.
İki qruplu 2×2 cədvəldə OR-nin standart hesablanma forması öyrədici olaraq:
şəklində yazıla bilər. Bu tənlik mənbədə ayrıca çap edilməmişdir; tədqiqatın istifadə etdiyi odds ratio ölçüsünü izah etmək üçün verilən standart statistik açıqlamadır.
Alkoqol üçün OR 20,667 necə yaranır?
Mənbə Cədvəl 5-ə görə alkoqol istifadə etdiyini bildirən üç şəxsin ikisində ağciyər TB-si vardır, birində yoxdur. Alkoqol istifadə etmədiyini bildirən 102 şəxsin doqquzunda ağciyər TB-si vardır, 93-də yoxdur. Mənbənin cədvəl dəyərləri istifadə olunarsa:
alınır. Bu hesablama mənbədəki OR dəyərini yenidən yaradır.
Lakin burada yalnız üç alkoqol istifadəçisi vardır. Buna görə qiymətləndirmə çox dəqiq deyil. Bunun ən görünən sübutu %95 etibar intervalının 1,703-dən 250,782-yə qədər uzanmasıdır. Etibar intervalının bu qədər geniş olması real əlaqə böyüklüyünün mövcud seçmə ilə çox qeyri-müəyyən qiymətləndirildiyini göstərir.
%95 etibar intervalı nəyi göstərir?
%95 etibar intervalı qiymətləndirmənin qeyri-müəyyənliyi barədə məlumat verir. Dar interval daha yüksək statistik dəqiqlik, çox geniş interval isə daha aşağı dəqiqlik deməkdir. Alkoqol üçün 1,703–250,782 intervalı nöqtə qiymətləndirməsinin 20,667 olmasına baxmayaraq məlumatın real əlaqə böyüklüyünü dar bir sahədə müəyyən edə bilmədiyini göstərir.
Buna görə “alkoqol ağciyər TB-si riskini dəqiq 20,667 qat artırır” ifadəsi bu tədqiqat üçün uyğun deyil. Mənbənin cədvəlinə sadiq və statistik baxımdan daha düzgün ifadə belədir: “alkoqol istifadəsi bivariat analizdə ağciyər TB-si ilə daha yüksək odds ilə əlaqəli bulunmuşdur; lakin qiymətləndirmə yalnız üç alkoqol istifadəçisinə əsaslandığı üçün qeyri-müəyyənlik çox geniş idi”.
p dəyəri nə deməkdir?
Tədqiqatda statistik əhəmiyyət həddi \(p<0,05\) olaraq müəyyən edilmişdir. p dəyəri “əlaqənin doğru olma ehtimalı” deyil. Müvafiq sıfır hipotezi altında müşahidə olunan və ya daha ekstremal məlumat nümunəsinin nə dərəcədə uyğun olduğunu qiymətləndirən ölçüdür.
Mənbə kifayət qədər hüceyrə sayı olduqda xi-kvadrat testindən; gözlənilən hüceyrə tezliklərindən biri beşdən az olduqda Fisher dəqiq testindən istifadə etdiyini bildirir. Bu fərqləndirmə kiçik seçməli müqayisələrdə vacibdir.
Kişi cinsi üçün bivariat p dəyəri ilə etibar intervalı niyə fərqli mesaj verə bilər?
Cədvəl 5-də kişi cinsi üçün OR 3,927 və %95 GA 1,093–14,115 verilməsinə baxmayaraq p dəyəri 0,064-dür. İlk baxışda etibar intervalının 1-i əhatə etməməsi ilə p>0,05 bir-birinə zidd görünə bilər. Lakin mənbə kiçik gözlənilən hüceyrələrdə Fisher dəqiq testindən istifadə etdiyini bildirir; OR etibar intervalının hansı üsulla hesablandığını isə açıqlamır. Fərqli inferensiya üsulları, xüsusilə kiçik hüceyrə saylarında 0,05 sərhədinə yaxın nəticələrdə tam eyni qərarı verməyə bilər. Verianla buna görə p=0,064-ü 0,036-ya və ya etibar intervalını başqa dəyərə çevirmir.
Logistika reqressiyası niyə istifadə edildi?
Logistika reqressiyası, ağciyər TB-si kimi ikili nəticənin bir neçə izahedici dəyişənlə eyni model daxilində əlaqəsini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur. Mənbə tənliyi çap olunmuş şəkildə verməmişdir. Metodu izah etmək üçün standart logistika reqressiyası quruluşu:
şəklində göstərilə bilər. Burada \(p\), araşdırılan nəticənin ehtimalı; \(\beta_0\) sabit termin; \(\beta_i\) müvafiq dəyişənin reqressiya əmsalı və \(X_i\) izahedici dəyişəndir. Bu formula tədqiqatın yeni tapıntısı deyil, istifadə olunan logistika reqressiyası metodunun riyazi arxa planıdır.
Logistika reqressiyası əmsalının odds ratio qarşılığı standart olaraq:
əlaqəsi ilə tapılır.
Mənbə yekun modeldə kişi cinsi üçün \(\beta=1,367\) verir. Bu dəyər üçün:
alınır; mənbədə verilən OR 3,927 ilə yuvarlaqlaşdırma səviyyəsində uyğundur.
İlk modeldə kişi cinsi üçün \(\beta=1,582\) verilmişdir:
Bu da mənbə Cədvəl 6-dakı OR 4,863 ilə uyğundur.
İlk logistika reqressiyası cədvəlindəki problemli sətirlər
Mənbə Cədvəl 6-da təmas müddəti üçün əmsal 39,043 və OR 9,040; alkoqol istifadəsi üçün əmsal 21,853 və OR 3,096 kimi çap edilmişdir. Standart \(OR=e^\beta\) əlaqəsi tətbiq edilərsə:
və:
alınır. Buna görə cədvəldə elmi göstərimin qüvvət hissəsinin itmiş olması, yazı/formatlama problemi olması və ya seyrək məlumatın reqressiya çıxışında ədədi qeyri-sabitliyə səbəb olması ehtimalları vardır. PDF bu fərqi izah etmir. Verianla bu sətirlərdən etibarlı kəmiyyət odds ratio nəticəsi çıxarmır.
Bu problem məlumat quruluşu ilə də uyğundur: ağciyər TB-si hallarının hamısı gündəlik ≥8 saat təmas qrupunda yerləşir və bəzi müqayisə kateqoriyalarında heç bir ağciyər TB-si halı yoxdur. Bu cür sıfır hüceyrələr standart logistika reqressiyasında əmsalların həddən artıq böyüməsinə və ya qiymətləndirmələrin qeyri-sabitləşməsinə səbəb ola bilər. Lakin mənbə müəyyən bir “complete separation” diaqnozu vermədiyi üçün Verianla bunu qəti model diaqnozu kimi deyil, cədvəli şərh edərkən nəzərə alınmalı statistik ehtimal kimi qeyd edir.
Tədqiqatın Metodu və Nəticələri
Tədqiqat dizaynı və zaman aralığı
Tədqiqat müşahidəvi analitik və kəsikli dizayndadır. Məlumatların toplanması 2023-cü ilin oktyabrı ilə 2024-cü ilin yanvarı arasında, dörd aylıq dövrdə Medandakı bir neçə səhiyyə müəssisəsində həyata keçirilmişdir.
Kəsikli dizayn iştirakçıların məruz qalmaları və xəstəlik/infeksiya vəziyyətləri müəyyən tədqiqat dövründə birlikdə qiymətləndirildiyi üçün əlaqə araşdırmasına uyğundur; lakin hansı amilin əvvəl ortaya çıxdığını dəqiq göstərmədiyinə görə səbəb zaman ardıcıllığını təkbaşına qura bilməz.
Seçmə
Tədqiqatda 67 indeks TB halına aid 105 ev daxili təmaslı qiymətləndirilmişdir. Seçmə üsulu consecutive sampling kimi bildirilmişdir. Mənbə minimum iştirakçı sayını 105 olaraq planlaşdırdığını bildirsə də, seçmə ölçüsü hesablama paraqrafında formuladan əldə edilən minimum sayı 101 kimi verir.
Mənbədə verilən seçmə ölçüsü formulu
\(n\): tələb olunan seçmə ölçüsüdür.
\(Z_{\alpha}\): mənbədə əhəmiyyət səviyyəsi \(\alpha=0,05\) üçün 1,96 olaraq verilmişdir.
\(Z_{\beta}\): %80 güc və \(\beta=0,20\) üçün 0,842 olaraq verilmişdir.
\(P_0\): ədəbiyyatda bildirilən LTBI nisbəti kimi 0,477 götürülmüşdür.
\(P_{\alpha}\): bu tədqiqat üçün fərz edilən LTBI prevalansı kimi 0,6 götürülmüşdür.
Mənbə bu parametrlərdən minimum 101 iştirakçı əldə edildiyini bildirir. Lakin formula yuxarıda çap edildiyi şəkildə \(Z_\alpha=1,96\) istifadə edilərək hesablandıqda:
alınır. Təxminən 101 nəticəsinə \(Z_\alpha\) təxminən 1,645 seçildikdə çatılır. Mənbə hansı alternativ fərziyyənin və ya birtərəfli/ikitərəfli xəta yanaşmasının istifadə edildiyini açıqlamadığı üçün Verianla 101 dəyərini mənbə bəyanı kimi qoruyur, lakin hesablama uyğunsuzluğunu görünən saxlayır.
Asılı və müstəqil dəyişənlər
Tədqiqatda TB ilə yoluxmamış, LTBI və ağciyər TB-si sinifləri nəticə dəyişənlərini təşkil etmişdir. Araşdırılan izahedici dəyişənlər yaş, cins, peşə, təhsil, qidalanma vəziyyəti/BMI, komorbidliklər, siqaret istifadəsi, alkoqol istifadəsi, təmas müddəti, eyni yaşayış yerində qalma müddəti, evdəki otaq sayı və indeks halla eyni yatağı paylaşma vəziyyətidir.
Statistik analiz
Məlumatlar Windows üçün SPSS ilə analiz edilmişdir. Kateqorik məlumatlarda kifayət qədər gözlənilən hüceyrə sayı olduqda xi-kvadrat testi, kiçik hüceyrələrdə və ya gözlənilən tezlik beşdən az olduqda Fisher dəqiq testi istifadə edilmişdir. Statistik əhəmiyyət həddi \(p<0,05\) olaraq müəyyən edilmişdir. Əlaqələrin böyüklüyü odds ratio və %95 etibar intervalı ilə qiymətləndirilmişdir.
Mənbə həmçinin logistika reqressiyasından istifadə etdiyini bildirir. Mətn metodu “enter method” adlandırır, daha sonra isə ən yüksək p dəyərinə malik dəyişənlərin addım-addım çıxarıldığını izah edir. Standart terminologiyada “enter” bütün seçilmiş dəyişənlərin eyni anda modelə daxil edilməsini ifadə edir, addım-addım dəyişən çıxarılması isə ayrıca dəyişən-seçim prosesidir. Mənbənin SPSS-də tam olaraq hansı procedure/selection parametrindən istifadə etdiyi açıqlanmadığı üçün Verianla metodu mənbənin təsvir etdiyi şəkildə çatdırır və bu terminoloji qeyri-müəyyənliyi qoruyur.
Təmaslı skrininqinin əsas nəticəsi
| Nəticə | n | % | Məlumat statusu |
|---|---|---|---|
| TB ilə yoluxmamış | 63 | 60,0 | Mənbə Cədvəl 2 |
| Latent vərəm infeksiyası | 31 | 29,5 | Mənbə Cədvəl 2 |
| Ağciyər TB-si | 11 | 10,5 | Mənbə Cədvəl 2 |
Mənbənin abstract hissəsində 31 LTBI halı üçün %29,6 dəyəri yazılmışdır. \(31/105\times100\) təxminən %29,52-dir; bir onluq mərtəbədə standart yuvarlaqlaşdırma %29,5 verir. Cədvəl 2 və nəticələr bölməsi %29,5 istifadə edir. Verianla əsas məlumat cədvəlində Cədvəl 2-dəki %29,5 dəyərini qorumuş və abstract-dakı %29,6-nı kiçik mənbədaxili yuvarlaqlaşdırma fərqi kimi qeyd etmişdir.
Cədvəl 3-dəki mənbədaxili say uyğunsuzluğu
Mənbə Cədvəl 3 üç diaqnostik qrupun müxtəlif xüsusiyyətlərə görə paylanmasını təqdim edir. Lakin sətirlər toplandıqda ağciyər TB-si sütunu 12, LTBI sütunu 30 və yoluxmamış sütunu 63 nəfərə çatır. Bu paylanma Cədvəl 2-dəki 11 ağciyər TB-si, 31 LTBI və 63 yoluxmamış şəxslə uyğun gəlmir.
Bu fərq yalnız bir sətirdə deyil; yaş, cins və bir çox başqa kateqoriyada sistematik görünür. Buna görə Verianla Cədvəl 3-ün hüceyrə saylarını müstəqil əsas nəticə kimi yenidən yayımlamır. Cədvəl 3-ün p dəyərləri mənbə tapıntısı kimi çatdırıla bilər; lakin xam hüceyrə paylanmaları məlumat uyğunluğu problemi səbəbindən ehtiyatla şərh edilməlidir.
Üç qrup arasında ümumi bivariat müqayisə
Mənbə Cədvəl 3-də yoluxmamış, LTBI və ağciyər TB-si qrupları birlikdə müqayisə edildikdə BMI üçün p=0,009, indeks TB xəstəsi ilə qohumluq/münasibət kateqoriyası üçün p=0,003 və alkoqol istifadəsi üçün p=0,009 bildirilib. Araşdırılan digər xüsusiyyətlərdə üç qrup arasında p<0,05 səviyyəsində fərq bildirilməyib.
Bu üç-qruplu test təkbaşına müəyyən dəyişənin LTBI və ya ağciyər TB-si üçün müstəqil risk amili olduğunu göstərmir. Buna görə tədqiqat daha sonra LTBI və ağciyər TB-si üçün ayrı odds ratio analizləri aparmışdır.
LTBI üçün analiz
LTBI ilə əlaqəli amillər araşdırılarkən ağciyər TB-si diaqnozu olan şəxslər analizdən çıxarılmış və seçmə 94 nəfərə enmişdir. Mənbənin Cədvəl 4-də aşağıdakı nəticələr verilmişdir:
| Müqayisə | OR | %95 GA | p |
|---|---|---|---|
| Yaş >45 / ≤45 il | 1,333 | 0,563–3,157 | 0,513 |
| Kişi / qadın | 0,705 | 0,245–2,027 | 0,515 |
| Normal olmayan / normal BMI | 0,747 | 0,313–1,786 | 0,512 |
| İşləyən / işləməyən | 1,623 | 0,681–3,869 | 0,273 |
| Aşağı / yüksək təhsil | 0,840 | 0,288–2,451 | 0,749 |
| Təmas ≥8 saat / <8 saat | 1,755 | 0,521–5,912 | 0,360 |
| Eyni yaşayış yerində ≥1 il / <1 il | 5,000 | 0,604–41,392 | 0,157 |
| ≤1 otaq / >1 otaq | 0,484 | 0,029–8,004 | 1,000 |
| Eyni yatağı paylaşma: bəli / xeyr | 1,098 | 0,458–2,630 | 0,834 |
| Komorbidlik: bəli / xeyr | 0,414 | 0,084–2,044 | 0,328 |
| Alkoqol: bəli / xeyr | Hesablana bilməyib | Mənbə N/A | 1,000 |
| Siqaret: çəkən / çəkməyən | 1,185 | 0,319–4,399 | 1,000 |
Bu analizdə heç bir dəyişən p<0,05 səviyyəsinə çatmamışdır. Lakin “əhəmiyyətli əlaqə tapılmadı” ifadəsi “bu amillərin LTBI ilə qətiyyən əlaqəsi yoxdur” demək deyil. Xüsusilə bəzi kateqoriyalarda şəxslərin sayı çox azdır və etibar intervalları genişdir. Tədqiqatın statistik gücü kiçik və ya orta böyüklükdə əlaqələri aşkar etmək üçün məhdud ola bilər.
Ağciyər TB-si üçün bivariat analiz
| Müqayisə | OR | %95 GA | p |
|---|---|---|---|
| Yaş >45 / ≤45 il | 0,253 | 0,052–1,232 | 0,108 |
| Kişi / qadın | 3,927 | 1,093–14,115 | 0,064 |
| Normal olmayan / normal BMI | 1,810 | 0,451–7,260 | 0,522 |
| İşləyən / işləməyən | 0,572 | 0,157–2,083 | 0,392 |
| Aşağı / yüksək təhsil | 0,370 | 0,045–3,065 | 0,690 |
| Təmas ≥8 saat / <8 saat | Mənbə: 0 | Mənbə: 0,0 | 0,205 |
| Eyni yaşayış yerində ≥1 il / <1 il | Mənbə: 0 | Mənbə: 0,0 | 0,594 |
| >1 otaq / ≤1 otaq | Mənbə: 0 | Mənbə: 0,0 | 1,000 |
| Eyni yatağı paylaşma: bəli / xeyr | 1,228 | 0,350–4,313 | 0,756 |
| Komorbidlik: bəli / xeyr | Mənbə: 0 | Mənbə: 0,0 | 0,601 |
| Alkoqol: bəli / xeyr | 20,667 | 1,703–250,782 | 0,028 |
| Siqaret: çəkən / çəkməyən | 1,677 | 0,320–8,785 | 0,624 |
Cədvəldə “0 (0,0)” formasındakı OR və etibar intervalları normal dəqiq qiymətləndirmə kimi qəbul edilməməlidir. Müvafiq müqayisələrdə bir kateqoriyada heç bir ağciyər TB-si halının olmaması standart 2×2 hesablamalarını və reqressiya qiymətləndirmələrini qeyri-sabit edə bilər.
Bu Tədqiqatda Alkoqol İstifadəsi, yoxsa Kişi Cinsi Ağciyər TB-si ilə Əlaqəli Tapıldı?
Hər ikisi analizin fərqli mərhələlərində əlaqə göstərmişdir: alkoqol istifadəsi bivariat analizdə ağciyər TB-si ilə statistik baxımdan əhəmiyyətli idi (OR 20,667; %95 GA 1,703–250,782; p=0,028), lakin yekun multivariat modeldə əhəmiyyətli qalan dəyişən kişi cinsi oldu (OR 3,927; %95 GA 1,093–14,114; p=0,036). Buna görə alkoqol nəticəsini düzəldilmiş müstəqil əlaqə kimi və ya kişi cinsi nəticəsini səbəb təsiri kimi şərh etmək düzgün deyil.
Multivariat modelin ilk mərhələsi
Mənbə ilk mərhələdə p<0,25 olan yaş, cins, təmas müddəti və alkoqol istifadəsi dəyişənlərini modelə daxil etdiyini bildirir.
| Dəyişən | Əmsal β | p | Mənbə OR | %95 GA |
|---|---|---|---|---|
| Yaş >45 | -1,888 | 0,086 | 0,151 | 0,017–1,309 |
| Kişi cinsi | 1,582 | 0,036 | 4,863 | 1,112–21,273 |
| Təmas müddəti ≥8 saat | 39,043 | 0,997 | Mənbədə 9,040 | 0,000–0,000 |
| Alkoqol istifadəsi | 21,853 | 0,998 | Mənbədə 3,096 | 0,000–0,000 |
Təmas müddəti və alkoqol sətirlərindəki əmsal–OR uyğunluğu standart \(OR=e^\beta\) çevrilməsi ilə uyğun deyil. Buna görə bu iki OR mənbədə çap edildiyi şəkildə qorunsa da, elmi baxımdan dəqiq kəmiyyət qiymətləndirmələri kimi şərh edilməməlidir.
Yekun multivariat model
| Dəyişən | Əmsal β | p | OR | %95 GA |
|---|---|---|---|---|
| Kişi cinsi | 1,367 | 0,036 | 3,927 | 1,093–14,114 |
Yekun modelə görə kişi iştirakçıların ağciyər TB-si odds-u qadın iştirakçılara nisbətən daha yüksəkdir. Burada düzgün ifadə “odds təxminən 3,9 qat” şəklindədir. Mənbənin nəticə paraqrafındakı “risk” ifadəsi və ya “kişilər 4,863 qat daha ehtimallıdır” ifadəsi ilk modeldəki 4,863 OR ilə yekun modeldəki 3,927 OR-nin qarışmasına səbəb olur. Yekun modelin öz Cədvəl 7 dəyəri 3,927-dir.
Niyə alkoqol bivariat analizdə əhəmiyyətli olduğu halda multivariat modeldə qalmadı?
Bivariat analiz bir dəyişənlə nəticə arasındakı əlaqəni digər dəyişənləri eyni modeldə nəzarətdə saxlamadan qiymətləndirir. Multivariat analiz isə seçilmiş dəyişənləri birlikdə modelləşdirərək hər bir dəyişənin digərləri nəzərə alındıqda daşıdığı müstəqil statistik töhfəni qiymətləndirməyə çalışır.
Bu tədqiqatda alkoqol qrupunun yalnız üç nəfərdən ibarət olması multivariat model üçün ciddi məlumat seyrəkliyi yaradır. Mənbə həmçinin yalnız 11 ağciyər TB-si halı olduğunu bildirir. Çox az hadisə və çox az alkoqol istifadəçisi, bir neçə dəyişənin eyni modelə daxil olduğu halda əmsalların qeyri-sabitləşməsinə səbəb ola biləcək quruluş yaradır. Müəlliflər də alkoqol üçün çox geniş etibar intervalını və aşağı statistik dəqiqliyi məhdudiyyət kimi açıq şəkildə qəbul edirlər.
Alkoqolla bağlı bioloji izah tədqiqatın birbaşa ölçümüdürmü?
Xeyr. Müəlliflər müzakirə bölməsində alkoqolun immun sistemi, alveolyar makrofaqlar, iltihabi cavab, malnutrisiya və bəzi sosial məruz qalma mühitləri vasitəsilə TB ilə əlaqələndirilə biləcəyini əvvəlki ədəbiyyata əsaslanaraq müzakirə edirlər. Bu tədqiqat iştirakçılarda immun hüceyrə funksiyası, sitokinlər, qaraciyər funksiyası və ya kəmiyyət alkoqol dozasını ölçməyib. Buna görə bu mexanizmlər bu tədqiqatda eksperimental olaraq sınaqdan keçirilməyib.
BMI tapıntısı necə şərh edilməlidir?
Üç diaqnostik qrupun ümumi paylanmasında BMI üçün p=0,009 bildirilib. Buna qarşılıq LTBI-yə xas odds ratio analizində normal olmayan BMI əhəmiyyətli deyil (OR 0,747; %95 GA 0,313–1,786; p=0,512) və ağciyər TB-si üçün bivariat müqayisədə də əhəmiyyətli deyil (OR 1,810; %95 GA 0,451–7,260; p=0,522).
Bu fərq “üç qrup arasında paylanma fərqi” ilə “müəyyən ikili nəticənin risk amili” anlayışlarının eyni olmadığını göstərir. Ümumi üç-qruplu test əhəmiyyətli olsa belə, hansı ikili müqayisənin bu fərqi yaratdığı ayrıca göstərilmədən “BMI LTBI-nin risk amilidir” və ya “BMI ağciyər TB-sinin müstəqil müəyyənedicisidir” nəticəsi çıxarıla bilməz.
Siqaret nəticəsi necə şərh edilməlidir?
Tədqiqatda siqaret çəkmə LTBI və ya ağciyər TB-si ilə statistik baxımdan əhəmiyyətli əlaqə göstərməmişdir. Mənbə iştirakçıların yalnız %12,4-nin siqaret çəkdiyini və seçmənin %73,3-nin qadın olduğunu vurğulayaraq siqaret dəyişəni üçün statistik gücün aşağı ola biləcəyini müzakirə edir.
Bu nəticə “siqaretin vərəmlə əlaqəsi yoxdur” demək deyil; yalnız bu seçmədə tədqiqatın istifadə etdiyi analizlərlə əhəmiyyətli əlaqə göstərilə bilmədiyi deməkdir.
Təmas müddəti və eyni evdə yaşama müddəti
İştirakçıların %83,8-i indeks halla gündə ən az səkkiz saat təmas etmiş və %90,5-i eyni yaşayış yerində 20 həftədən çox yaşamışdır. Bu qədər yüksək və homogen məruz qalma daha aşağı məruz qalma kateqoriyaları ilə müqayisəni çətinləşdirmiş ola bilər.
Mənbə buna görə təmas göstəricilərinin əhəmiyyətli çıxmamasını yüksək başlanğıc məruz qalması və icmada mümkün əlavə M. tuberculosis məruz qalmaları ilə izah etməyi müzakirə edir. Bu izah hipotez səviyyəsindədir; tədqiqat şəxslərin evdən kənardakı real M. tuberculosis təmaslarını ölçməyib.
Otaq sayı və eyni yatağı paylaşma
Evdəki otaq sayı və indeks halla eyni yatağı paylaşma həm LTBI, həm də ağciyər TB-si üçün əhəmiyyətli əlaqə göstərməmişdir. Lakin 105 təmaslının 103-nün birdən çox otaqlı evdə yaşaması “bir otaq” kateqoriyasının yalnız iki nəfərdən ibarət olmasına səbəb olmuşdur. Bu qədər balanssız dəyişəndə əhəmiyyətli əlaqə tapılmaması otaq sayının qəti şəkildə təsirsiz olduğunu göstərmək üçün kifayət deyil.
Bundan əlavə, mənbə havalandırmanı, adambaşına düşən kvadratmetri və ya ortaq yaşayış sahələrindəki real hava dəyişimini obyektiv şəkildə ölçməyib. “Otaq sayı” real havalandırma və sıxlıq səviyyəsinin tam qarşılığı deyil.
Komorbidliklər
İştirakçıların %89,5-də mənbədə sadalanan komorbidliklər yox idi. Diabetes mellitus yalnız iki nəfərdə, hipertenziya altı nəfərdə və astma üç nəfərdə bildirilib. Bu kiçik hüceyrələr müəyyən komorbidliklərlə TB nəticələri arasında statistik əlaqəni araşdırmaq üçün məhdud məlumat verir.
Tədqiqatın güclü tərəfləri
Tədqiqat Medanda dərmana həssas ağciyər TB-si indeks hallarının ev daxili təmaslılarında yalnız LTBI-ni deyil, eyni zamanda ağciyər TB-si hallarını da qiymətləndirmişdir. İndeks halların bakterioloji vəziyyətinin SITB qeydləri ilə təsdiqlənməsi, təmaslılarda IGRA və döş qəfəsi rentgenoqrafiyasının birlikdə istifadə edilməsi və lazım olduqda Xpert MTB/RIF aparılması təmaslı qiymətləndirməsinin bir neçə klinik/laboratoriya qatını əhatə etməsini təmin etmişdir.
Tədqiqat həmçinin əlaqə böyüklüklərini yalnız p dəyəri ilə məhdudlaşdırmayıb, odds ratio və etibar intervalı da bildirmişdir. Xüsusilə alkoqol dəyişənindəki çox geniş etibar intervalı nöqtə qiymətləndirməsinin nə qədər qeyri-müəyyən olduğunu görməyə imkan verir.
Tədqiqatın əsas məhdudiyyətləri
- Consecutive sampling istifadə edilməsi və tədqiqatın Medandakı məhdud sayda səhiyyə müəssisəsində aparılması nəticələrin bütün Medan əhalisinə və ya başqa coğrafiyalara birbaşa ümumiləşdirilməsini məhdudlaşdırır.
- Yalnız 11 ağciyər TB-si halının olması çoxdəyişənli modellərdə statistik gücü və əmsal sabitliyini məhdudlaşdırır.
- Alkoqol istifadə edən yalnız üç nəfərin olması OR 20,667 qiymətləndirməsinin çox geniş etibar intervalına malik olmasına səbəb olur.
- Kəsikli dizayn məruz qalma ilə xəstəlik arasındakı zaman ardıcıllığını və səbəb-nəticəni dəqiq müəyyən edə bilməz.
- Havalandırma, adambaşına düşən sahə, maska istifadəsi və günəş işığının intensivliyi obyektiv şəkildə ölçülməyib.
- 15 yaşdan kiçik uşaqlar tədqiqata daxil edilməyib.
- Alkoqol, siqaret və BMI-nin immun sisteminə bioloji təsirləri biomarkerlərlə birbaşa ölçülməyib.
- Seçmənin %73,3-ü qadındır; müəlliflər bəzi kişi ev üzvlərinin tədqiqat zamanı işdə olmaları səbəbindən tədqiqata qoşula bilmədiyini bildirirlər.
- Bəzi dəyişənlərdə kateqoriya paylanmaları çox balanssızdır; məsələn, yalnız iki nəfər bir otaqlı evdə yaşayır.
- Mənbə Cədvəl 3-dəki qrup cəmləri Cədvəl 2 ilə uyğun gəlmir.
- Seçmə ölçüsü formulasında verilən parametrlərlə bildirilən minimum 101 nəfər riyazi olaraq yenidən əldə edilə bilmir.
- İlk logistika reqressiyası cədvəlinin təmas müddəti və alkoqol sətirlərində əmsal–OR uyğunluğu çap olunmuş şəkildə standart \(OR=e^\beta\) əlaqəsinə uyğun gəlmir.
Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr
Bu tədqiqat araşdırılan Medan təmaslı seçməsində LTBI-nin 31/105, ağciyər TB-sinin 11/105 və yoluxmamış kateqoriyanın 63/105 olduğunu dəstəkləyir. Ağciyər TB-si üçün bivariat analizdə alkoqol istifadəsi ilə daha yüksək odds arasında statistik əlaqə tapılmış; yekun multivariat modeldə kişi cinsi ağciyər TB-si ilə əlaqəli qalmışdır. LTBI üçün sınaqdan keçirilən dəyişənlərin heç birində p<0,05 səviyyəsində əhəmiyyətli əlaqə göstərilə bilməmişdir.
Tədqiqatın dəstəkləmədiyi nəticələr
Tədqiqat alkoqolun ağciyər TB-sinə səbəb olduğunu sübut etmir; OR 20,667 dəyəri risk nisbəti deyil və yalnız üç alkoqol istifadəçisinə əsaslanır. Tədqiqat kişi olmağın bioloji olaraq ağciyər TB-sinə səbəb olduğunu sübut etmir. LTBI üçün əhəmiyyətli amilin tapılmaması araşdırılan amillərin real həyatda təsirsiz olduğunu göstərmir. Tədqiqat uşaqlar, Medandan kənar əhali və ya fərqli TB epidemiologiyasına malik bölgələr üçün eyni nisbətlərin keçərli olduğunu göstərmir. Kəsikli quruluşa görə 11 ağciyər TB-si halının əvvəl LTBI olub sonra tədqiqat zamanı aktiv xəstəliyə “irəlilədiyi” göstərilməyib; bu şəxslər tədqiqat qiymətləndirməsində ağciyər TB-si kateqoriyasında aşkar edilib.
Tətbiq baxımından mənbədə təklif olunan istiqamət
Müəlliflər təmaslı araşdırmasının gücləndirilməsini, LTBI kimi müəyyən edilən şəxslər üçün vərəm profilaktik müalicəsinin qiymətləndirilməsini və ağciyər TB-si aşkar olunan şəxslər üçün uyğun anti-TB müalicəsinin təmin edilməsini vurğulayırlar. Həmçinin daha geniş coğrafi seçmə, uşaqların daxil edilməsi və havalandırma, sıxlıq, maska istifadəsi və günəş işığı kimi ətraf mühit dəyişənlərinin daha ətraflı ölçülməsini gələcək tədqiqatlar üçün təklif edirlər.
Bu tövsiyələr tədqiqat populyasiyasından çıxarılmış nəticələrdir. Fərqli səhiyyə sistemində və ya ölkədə tətbiq edilməzdən əvvəl yerli TB nəzarət proqramları, diaqnostika alqoritmləri, profilaktik müalicə meyarları və epidemioloji şərait ayrıca nəzərə alınmalıdır.
Mənbə və Metod Qeydi
Orijinal başlıq: Factors Associated with Pulmonary Tuberculosis and Latent Tuberculosis Infection of Household Contacts with Drug-Sensitive Tuberculosis Patients in Medan
Müəlliflər: Rina Sundari; Bintang Yinke Magdalena Sinaga; Delores Elisabeth Sormin; Arlinda Sari Wahyuni.
Bərabər töhfə: Mənbədə ortaq birinci müəllif və ya bərabər töhfə işarəsi göstərilməyib.
Məsul müəllif: Bintang Yinke Magdalena Sinaga.
Qurumlar: Department of Pulmonology and Respiratory Medicine, Faculty of Medicine, Universitas Sumatera Utara, Medan, Indonesia; Department of Pulmonology and Respiratory Medicine, Faculty of Medicine, Universitas Sumatera Utara, Adam Malik Hospital və Prof. Dr. Chairuddin P. Lubis Universitas Sumatera Utara Hospital, Medan, Indonesia; Department of Pulmonology and Respiratory Medicine, Faculty of Medicine, Universitas Sumatera Utara, Adam Malik Hospital, Medan, Indonesia; Department of Community Medicine, Faculty of Medicine, Universitas Sumatera Utara, Medan, Indonesia.
Jurnal: Public Health of Indonesia.
Cild / buraxılış / səhifələr: Volume 12, Issue 2, 161–174.
Nəşr dövrü: April–June 2026.
Xarici biblioqrafik qeyd tarixi: 18 iyun 2026.
Məqalə tarixçəsi: Received 15 June 2025; Revised 8 January 2026; Accepted 25 March 2026.
Təsdiqlənmiş biblioqrafik DOI: 10.36685/phi.v12i2.1468.
Mənbədaxili DOI uyğunsuzluğu: PDF-nin ilk səhifəsində DOI 10.36685/phi.v12i1.1468 kimi çap edilib. Məqalə Volume 12 Issue 2-də yer alır və xarici biblioqrafik qeydlər DOI-ni 10.36685/phi.v12i2.1468 kimi göstərir. Verianla biblioqrafik kimlikdə xarici qeyd və buraxılış məlumatı ilə uyğun olan v12i2 DOI-sindən istifadə etmiş, PDF-dəki fərqi gizlətməmişdir.
Nəşriyyat: YCAB Publisher.
Hakemlik: Public Health of Indonesia hakemli jurnaldır; jurnal qeydlərində double-anonymous peer review modeli göstərilir.
Mənbə növü: Original Research; insan iştirakçıları olan müşahidəvi analitik kəsikli tədqiqat.
Tədqiqat yeri: Medan, İndoneziya.
Məlumat toplama dövrü: 2023-cü ilin oktyabrı–2024-cü ilin yanvarı.
Seçmə: 67 indeks hala bağlı 105 ev daxili təmaslı.
Seçmə üsulu: Consecutive sampling.
Yaş həddi: >15 yaş.
İndeks halın təsdiqi: M. tuberculosis pozitivliyi və rifampisinə həssaslıq Xpert MTB/RIF ilə qiymətləndirilib; mənbə SITB qeydləri üzərindən təsdiq aparıldığını bildirir.
LTBI qiymətləndirməsi: QuantiFERON ELISA ilə IGRA, klinik qiymətləndirmə və döş qəfəsi rentgenoqrafiyası.
Ağciyər TB-si qiymətləndirməsi: Xpert MTB/RIF bəlğəm nəticəsi və/və ya aktiv TB ilə uyğun klinik-radioloji qiymətləndirmə.
Statistik proqram təminatı: Windows üçün SPSS; mənbə versiya nömrəsini bildirmir.
Statistik üsullar: Xi-kvadrat testi, kiçik/gözlənilən hüceyrə sayı <5 olan hallarda Fisher dəqiq testi, odds ratio, %95 etibar intervalı və logistika reqressiyası.
Əhəmiyyət həddi: p<0,05.
Etik təsdiq: Health Research Ethics Committee of Universitas Sumatera Utara, Ethical Clearance No. 971/KEPK/USU/2023; 26 September 2023.
Maliyyələşdirmə: Indonesian Ministry of Education, Culture, Research and Technology; No. 27/UN5.2.3.1/PPM/KP-DRTPM/B/2023.
Maraqlar toqquşması: Müəlliflər maraqlar toqquşmasının olmadığını bəyan etmişlər.
Məlumat əlçatanlığı: PDF-də ayrıca Data Availability bəyanatı və ya açıq məlumat deposu göstərilməyib.
Lisenziya: PDF məqaləni Creative Commons Attribution Non-Commercial License altında açıq girişli kimi təsvir edir. PDF-də görünən lisenziya ifadəsində versiya nömrəsi göstərilmədiyindən Verianla versiya nömrəsini təxmin etmir.
Müəllif töhfələri: Rina Sundari ilkin konsepsiya, məlumat toplama, analiz, şərh, yazı və reviziyaya; Bintang Yinke Magdalena Sinaga tədqiqat dizaynı, məlumat analizi, məqalənin hazırlanması, şərh və tədqiqata; Delores Elisabeth Sormin məlumat analizi və müzakirəyə; Arlinda Sari Wahyuni statistik analiz, məlumatların şərhi və müzakirəyə töhfə vermişdir.
Mənbədaxili əsas uyğunsuzluqlar: PDF-dəki DOI-nin issue nömrəsi ilə uyğun gəlməməsi; abstract-dakı %29,6 LTBI nisbəti ilə Cədvəl 2-dəki %29,5 arasındakı kiçik yuvarlaqlaşdırma fərqi; Cədvəl 3-ün 12 ağciyər TB-si və 30 LTBI cəmi verməsinə qarşı Cədvəl 2-nin 11 və 31 verməsi; seçmə ölçüsü formulasındakı parametrlərlə 101 nəticəsinin yenidən əldə edilə bilməməsi; ilk multivariat cədvəldə bəzi β–OR cütlərinin standart \(OR=e^\beta\) əlaqəsi ilə uyğun gəlməməsi; mətndə yekun OR 3,927 verildikdən sonra 4,863 qat ifadəsinin istifadə olunması; PDF daxilində [RS33.1] və [RS46.1] formasında həll edilməmiş redaktə işarələrinin qalması.
Əsas şərh sərhədi: Tədqiqat kəsiklidir. Tapılan əlaqələr səbəb-nəticə sübutu deyil. Xüsusilə alkoqol analizi yalnız üç alkoqol istifadəçisinə, ağciyər TB-si reqressiyası isə yalnız 11 ağciyər TB-si halına əsaslanır. Başqa populyasiyalara birbaşa ümumiləşdirmə aparılmamalıdır.
Şərh yazın
E-poçt ünvanınız yayımlanmayacaq. Məcburi sahələr * ilə işarələnib