Мембранаи хориоаллантоисӣ (Chorioallantoic Membrane, CAM), мембранаи экстраэмбриониест, ки дар ҷанини инкишофёбандаи мурғ дар мубодилаи газҳо, метаболитҳо ва минералҳо иштирок мекунад ва ба сабаби шабакаи зичи рагҳои ба сатҳ наздик дар таҳқиқоти ангиогенез бевосита тасвир карда мешавад. Терапияи мавҷи зарбавии экстракорпоралӣ (Extracorporeal Shock Wave Therapy, ESWT) бошад, усули биофизикиест, ки тавассути мавҷҳои зарбавии акустикӣ ба бофтаҳо энергияи механикӣ интиқол медиҳад. Ҳадафи ин таҳқиқот таҳияи сохтори стандартии таҷрибавие мебошад, ки ESWT-ро ба шабакаи рагҳои CAM мустақим ва ба таври такроршаванда татбиқ кардан мумкин аст, инчунин омӯзиши посухи морфологии шабакаи рагҳо ҳангоми истифодаи ин сохтор.

Муҳаққиқон ба ҷойи он ки як сохтори таҷрибавиро бевосита интихоб кунанд, раванди се марҳилаи таҳияро пеш гирифтанд. Дар марҳилаи аввал се усули эҳтимолии татбиқи ESWT-CAM бо истифода аз k-Wave аз ҷиҳати акустикӣ моделсозӣ шуданд; дар марҳилаи дуюм имконпазирии амалии ин сохторҳо санҷида шуд; дар марҳилаи сеюм бошад, бо истифода аз сохтори аз ҳама мувофиқ таҷрибаи ниҳоии биологӣ гузаронида шуд. Дар протоколи ниҳоӣ ESWT дар рӯзи 5-уми эмбрионӣ (E5) аз таги зарфи пластикие, ки сохтори ex ovo CAM дар он ҷой дошт, татбиқ карда шуд; 400 мавҷи зарбавӣ, 0,07 mJ/mm² зичии ҷараёни энергия ва басомади 3 Hz истифода шуд. Шабакаи рагҳо дар рӯзи 10-уми эмбрионӣ (E10) тасвир карда шуд.

Дар таҳлили ниҳоии биологӣ дар гурӯҳҳои назоратӣ ва ESWT 16-тоӣ CAM арзёбӣ шуданд; аз ҳар CAM чор минтақаи мустақил тасвир шуда, барои ҳар гурӯҳ 64 тасвир ба даст омад. Бо IKOSA CAM Assay дар маҷмӯъ 300.431 сегменти раг таҳлил шуд. Дар гурӯҳи ESWT шумораи рагҳо тақрибан %14,3 бештар буд (p = 0,050; фосилаи эътимоди %95 1,00–1,31). Нуқтаҳои шохаронӣ тақрибан %13,5 зиёд шуданд, аммо p-и ин муқоиса 0,070 буд. Ғафсии миёнаи раг тақрибан %8,0 кам шуд (p = 0,047; фосилаи эътимоди %95 0,85–1,00). Камшавии тақрибан %5,3 дар медианаи дарозии раг аз ҷиҳати оморӣ аҳамиятнок набуд (p = 0,143) ва масоҳати умумии рагҳо барои ҳар тасвир тағйир наёфт (p = 0,760).

Намунаи натиҷаҳо бештар ба афзоиши шумораи рагҳои кӯтоҳ-то-миёна ва бориккалибр мувофиқ аст, на ба он ки тамоми шабакаи рагҳо бо як таносуб афзоиш ёбад. Бо вуҷуди ин, таҳқиқот бевосита нишон намедиҳад, ки ин намунаи нави рагҳо аз ангиогенези навдазананда, ангиогенези интуссусептивӣ ё аз омезиши ин механизмҳо ба вуҷуд омадааст. Морфометрияи дученакаи рагҳо ин механизмҳоро ба таври қатъӣ аз ҳам ҷудо карда наметавонад. Илова бар ин, CAM системаи рагии инкишофёбандаест, ки аз бофтаи шахси калонсол фарқ мекунад; бинобар ин, андозаҳои таъсири ченшуда ба бофтаи инсон ё натиҷаҳои клиникии табобат бевосита интиқол дода намешаванд.

Ангиогенез чист ва дар ин таҳқиқот чӣ чен карда мешавад?

Ангиогенез раванди ташаккули рагҳои нави хун аз системаи рагии қаблан мавҷудбуда мебошад. Он барои таҷдиди бофта, шифоёбии захм ва барқарор шудани хунрасонӣ муҳим аст. Бо вуҷуди ин, танҳо бо дидани як хусусияти тасвир боэътимод гуфтан мумкин нест, ки “ангиогенез зиёд шуд”. Васеъшавии раг, тангшавии раг ё геометрияи тасвирбардорӣ метавонад танҳо масоҳат ё ғафсии рагро тағйир дода, тасаввуроти гумроҳкунанда ба вуҷуд орад.

Аз ин рӯ, таҳқиқот шумораи рагҳо, нуқтаҳои шохаронӣ, ғафсии раг, дарозии раг ва масоҳати умумии рагҳоро якҷоя арзёбӣ кардааст. Ҳамин тавр, ба ҷойи таассуроти субъективие мисли “дар тасвир рагҳои сурх бештар шудаанд”, самти тағйири геометрияи шабакаи рагҳо ба таври миқдорӣ омӯхта шудааст.

Чаро Модели CAM ва ESWT Якҷоя Омӯхта Шуданд?

Модели CAM барои зуд ва ба таври миқдорӣ омӯхтани таъсири ангезаи биофизикӣ, мисли ESWT, ба сохтори рагҳо мувофиқ аст, зеро шабакаи зичи рагҳои ба сатҳ наздикро бевосита тасвир кардан мумкин аст; ҳадафи аслии таҳқиқот низ сохтани протоколи стандартизатсияшуда ва такроршавандаест, ки ESWT-ро мустақиман ба системаи рагии CAM татбиқ мекунад.

CAM мембранаи экстраэмбрионии хеле рагдорест, ки дар тухми бордоршуда ва инкубатсияшудаи мурғ ҷой дорад. Он дар мубодилаи газҳо, метаболитҳо ва минералҳои ҷанини инкишофёбанда саҳм мегузорад. Наздик будани рагҳо ба сатҳ имкон медиҳад, ки минтақаи муайян зери микроскоп тасвир ва тағйироти шабакаи рагҳо ба таври ададӣ чен карда шаванд.

Дар ESWT ба дохили бофта дору гузошта намешавад. Мавҷҳои акустикии фокусшуда энергияи механикӣ интиқол медиҳанд. Дар заминаи адабиёти илмӣ баррасӣ мешавад, ки ин ангезаи механикӣ метавонад ба роҳҳои механотрансдуксия, ки бо механосенсорҳои мембранаи ҳуҷайра алоқаманданд, таъсир расонад ва тавассути сохторҳое мисли caveolin-1 ва β1-integrin ба сигналҳои марбут ба омили афзоиши эндотелии рагҳо (VEGF) ва синтазаи оксиди нитрогени эндотелиалӣ (eNOS) таъсир расонад. Аммо дар ин таҳқиқот сатҳҳои VEGF, eNOS, caveolin-1 ё β1-integrin чен нашудаанд. Инҳо заминаи илмие мебошанд, ки барои шарҳи натиҷаҳои морфологии рагҳо истифода шудаанд, на натиҷаҳои молекулавии бевосита тасдиқшуда дар ин таҷриба.

Мантиқи се марҳилаи таҳияи таҳқиқот

Қувваи асосии таҳқиқот дар он аст, ки пеш аз гузаштан ба таҷрибаи биологӣ имконпазирии физикии татбиқ санҷида шудааст. Ҳангоми гузаштани мавҷи ESWT аз сарҳадҳои муҳитҳои гуногун, мисли пӯсти тухм, об, ҳаво, маҳлули намакӣ ва пластик, мавҷ метавонад инъикос шавад, қисман ҷаббида шавад ё тақсимоти фишор тағйир ёбад. Аз ин рӯ, танҳо наздик кардани аппликатор ба CAM маънои онро надорад, ки ба минтақаи ҳадаф ангезаи механикии пешгӯишаванда расидааст.

Модели ex ovo CAM чӣ гуна омода карда шуд?

Дар таҳқиқот барои дастрасии мустақим ва тасвирбардорӣ равиши ex ovo истифода шуд. “In ovo” ҳолатеро ифода мекунад, ки ҷанин дар дохили пӯсти тухм нигоҳ дошта мешавад; “ex ovo” бошад, маънои онро дорад, ки таркиби тухм аз пӯст хориҷ шуда, дар зарфи дигари назоратшаванда инкубатсия мешавад.

Тухмҳои бордоршудаи сафеди мурғи Lohmann ба таври уфуқӣ дар 37,6 °C ва %60 намии нисбӣ бо гардондани автоматӣ инкубатсия шуданд. Дар рӯзи 5-уми эмбрионӣ (E5) зинда будани тухмҳо бо рӯшноӣ санҷида шуд, онҳо дар шароити стерилӣ шикаста ва ба зарфҳои стерилии яккаратаи вазнкашӣ гузаронда шуданд. Зарфҳо бо сарпӯш пӯшида, бе гардондан дубора ба инкубатор гузошта шуданд.

Шабакаи рагҳои CAM тақрибан дар E4–E5 ба инкишоф оғоз мекунад ва то E10 босуръат меафзояд. ESWT ба гурӯҳи табобатӣ дар E5 татбиқ шуд ва шабакаи рагҳои CAM дар ҷанинҳои зинда дар E10 тасвир карда шуд. Дарҳол пас аз тасвирбардорӣ ҳаёти ҷанинҳо қатъ карда шуд. Манбаъ нишон медиҳад, ки ин давраи инкишоф пеш аз оғози пешниҳодшудаи коркарди носисептивӣ мебошад ва барои сохтори истифодашуда дар таҳқиқот тасдиқи кумитаи ахлоқӣ зарур набуд.

Се усули номзади татбиқи ESWT-CAM

Чаро Се Сохтори Номзади Татбиқ Натиҷаи Яксон Надоданд?

Зеро мавҷи зарбавӣ пеш аз расидан ба ҳадаф аз сарҳадҳои муҳитҳое мегузарад, ки хусусиятҳои акустикии гуногун доранд, аз ҷумла об, пӯсти тухм, ҳаво, маҳлули NaCl ва пластик; ин сарҳадҳо инъикоси мавҷ, профили фишор ва хатари осеби механикиро тағйир додаанд, таҷрибаҳои амалӣ низ нишон доданд, ки на танҳо интиқоли фишор, балки зинда мондани ҷанин ва стандартизатсия бояд якҷоя арзёбӣ шаванд.

Моделсозии акустикӣ чӣ гуна анҷом дода шуд?

Шароити физикие, ки ESWT ҳангоми расидан ба шабакаи рагҳои CAM бо он рӯ ба рӯ мешавад, бо истифода аз MATLAB 2023b дар дохили k-Wave версияи 1.4 моделсозӣ шуд. Сигнали вурудии аппликатори мавҷи зарбавӣ аз ченкуниҳои фишор, ки дар сатҳҳои дахлдори энергия бо гидрофони сӯзанӣ анҷом дода шуданд, аз нав сохта шуд.

Барои ифодаи тухми андозаи миёна геометрияи эллипсоидӣ бо радиусҳои 28 mm ва 22 mm истифода шуда, ҳаҷми тақрибан 54,6 mL ба даст омад. Дар адабиёти манбаъ гуфта шудааст, ки ҳаҷми ҳаво дар тухм метавонад тақрибан дар ҳудуди %1,5–8 аз ҳаҷми умумӣ тағйир ёбад ва дар моделсозӣ %5 истифода шуд.

Моделсозӣ дар истгоҳи корӣ бо NVIDIA RTX 4090, дар маҷмӯъ 512 GB RAM ва протсессори Intel Xeon Gold 6326 бо коди k-Wave CUDA гузаронда шуд. Қобилияти тафриқаи фазоӣ 0,14 mm буд ва басомади максималии дастгиришаванда дар ин қобилияти тафриқа 1,225 MHz гузориш шуд.

Дар моделсозии истинодии ваннаи обии холӣ, дар танзими энергияи 0,17 mJ/mm² ченкуниҳо дар тӯли меҳвари паҳншавӣ истифода шуданд, масофаи фокус ба 26 mm мутобиқ карда шуд ва фишори миёнаи қуллавӣ тақрибан 10,5 MPa ба даст омад. Ин арзиш барои арзёбии интиқоли фишор дар сохторҳои баъдӣ ҳамчун истинод хизмат кард.

Чаро дар моделсозӣ зичии ҳаво аз арзиши воқеӣ фарқ карда шуд?

Азбаски фарқи хеле калони хусусиятҳои акустикии об ва ҳаво дар қобилияти пасти тафриқаи моделсозӣ метавонад артефактҳои ҳисоббарорӣ ба вуҷуд орад, зичии ҳаво ба ҷойи арзиши номиналии тақрибан 1,2 kg/m³ ба 100 kg/m³ муқаррар карда шуд. Ин маънои онро надорад, ки ҳавои воқеӣ аз ҷиҳати физикӣ 100 kg/m³ аст; ин танҳо интихоби моделсозии ададӣ мебошад.

Дар арзёбии хатои муаллифон бар асоси қонуни Snell, арзишҳои номиналӣ инъикоси энергияро тақрибан %99,9, арзиши истифодашуда дар моделсозӣ бошад тақрибан %91,1 нишон медиҳад. Аз ин рӯ, энергияи инъикосшуда дар моделсозӣ тақрибан %9 камтар арзёбӣ мешавад. Бинобар ин, муаллифон моделсозиро на ҳамчун дозиметрияи мутлақ, балки ҳамчун тахмини тақсимоти фишор дар минтақаи табобат шарҳ медиҳанд.

Зичии ҷараёни энергия чиро ифода мекунад?

Зичии ҷараёни энергия (Energy Flux Density, EFD) параметрест, ки барои тавсифи сатҳи энергияе истифода мешавад, ки ҳангоми ESWT тавассути мавҷи зарбавӣ ба масоҳати муайяни сатҳ интиқол меёбад ва дар ин таҳқиқот бо воҳиди mJ/mm² дода шудааст. Дар санҷишҳои амалии таҳқиқот 400 мавҷи зарбавӣ; дар сатҳҳои EFD-и 0,24, 0,17 ва 0,07 mJ/mm² ва басомади 3 Hz санҷида шуданд.

3 Hz маънои се мавҷи зарбавӣ дар як сонияро дорад. 400 зарба бошад, шумораи умумии зарбаҳо дар як ҷаласаи татбиқ мебошад. Ин се параметр якдигарро иваз намекунанд: EFD сатҳи энергияро барои ҳар зарба ба ҳар воҳиди масоҳат, басомад зудии татбиқи зарбаҳо ва шумораи зарбаҳо дарозии умумии пайдарпаии татбиқро тавсиф мекунад.

Дар протоколи ниҳоии CAM 400 зарба, 0,07 mJ/mm² ва 3 Hz интихоб шуданд. Дар сатҳҳои баландтари 0,17 ва 0,24 mJ/mm² дар навдаҳои капиллярӣ хунравиҳои хурд мушоҳида шуданд. Ин интихоб бо назардошти нозукии модели CAM анҷом дода шуд; он маънои муайян кардани дозаи оптималии клиникӣ барои бофтаи шахси калонсолро надорад.

Чаро гурӯҳи назоратӣ низ барои ҳамон муддат аз инкубатор хориҷ карда шуд?

Хориҷ кардани гурӯҳи ESWT аз инкубатор ҳангоми амалиёт метавонад дар ҳарорат, намӣ, ҳаракат ва таъсири рӯшноӣ тағйироти муваққатӣ ба вуҷуд орад. Барои он ки ин тағйирот бо таъсири ESWT омехта нашаванд, CAMҳои назоратӣ низ ба ҳамон муддате, ки гурӯҳи табобатӣ берун буд, аз инкубатор хориҷ нигоҳ дошта шуданд. Дар ҳар ду гурӯҳ сарпӯшҳои шаффоф дар ҷойи худ монданд. Фарқи асосии пешбинишуда байни гурӯҳҳо танҳо татбиқи ESWT буд.

Дар таҳқиқот sham ESWT истифода нашуд. Муаллифон далел меоранд, ки барои татбиқи мустақим ба CAM шароити sham-и воқеан бетаъсир ва аз ҷиҳати физикӣ муқоисашаванда вуҷуд надорад; ҳатто ESWT бо сатҳи хеле пасти энергия метавонад таъсири биологӣ дошта бошад. Аз ин рӯ, “набудани sham” интихоби огоҳонаи тарҳ аст, аммо ҳамоно хусусияти методологие мебошад, ки ҳангоми шарҳи натиҷаҳо бояд ба назар гирифта шавад.

Тасвирбардорӣ ва таҳлили IKOSA

Дар E10 аз ҳар CAM-и зинда чор тасвири тасодуфӣ гирифта шуд, ки минтақаҳои мустақили шабакаи рагҳоро намояндагӣ мекарданд. Тасвирбардорӣ бо микроскопи рӯшноии Leica M651 дар калонкунии 10× ва бо истифода аз камераи Nikon D5600 SLR анҷом дода шуд.

Тасвирҳо ба таври автоматӣ бо IKOSA CAM Assay Application таҳлил шуданд, ки ба омӯзиши амиқ асос ёфтааст. Нармафзор бо истифода аз сегментатсияи тасвир рагҳоро аз замина ҷудо мекунад ва шумораи рагҳо, шумораи нуқтаҳои шохаронӣ, ғафсии миёна, масоҳати умумии рагҳо, дарозии умумии рагҳо ва хусусиятҳои дарозӣ/ғафсии сегментҳои алоҳидаи рагро чен мекунад.

Нуқтаи шохаронӣ гиреҳи шабакаест, ки дар он як сегменти раг ба ду ё зиёда шоха ҷудо мешавад. Ғафсии раг паҳнои сохтори рагии сегментшуда дар тасвирро; дарозии раг дарозии сегментро дар тасвир; масоҳати умумии рагҳо бошад, масоҳати умумии сатҳеро ифода мекунад, ки дар тасвир ҳамчун раг тасниф шудааст. Арзишҳои дарозӣ ва ғафсӣ дар манбаъ бо пиксел дода шудаанд; онҳо ба арзишҳои физикии микрометр табдил дода нашудаанд.

Чаро модели оморӣ аз муқоисаи одии миёнаҳо мураккабтар аст?

Аз ҳар CAM чор тасвир гирифта шудааст. Аз ин рӯ, чор тасвире, ки аз як тухм гирифта шудаанд, чор намунаи биологии комилан мустақил нестанд. Барои ба назар гирифтани ин сохтори дарунлона, муҳаққиқон моделҳои хаттии омехтаи умумиятдодашуда (Generalized Linear Mixed Models, GLMM) истифода бурда, барои ҳар тухм узви интерсепти тасодуфиро муайян карданд. Ҳамин тавр, манбаи муштараки биологии тасвирҳое, ки аз як CAM гирифта шудаанд, ба модел ворид карда шуд.

Барои тағйирёбандаҳои ҳисобӣ, мисли шумораи рагҳо ва нуқтаҳои шохаронӣ, тақсимоти биномии манфӣ ва пайванди log; барои бузургиҳои мусбати муттасил, мисли дарозӣ/ғафсии раг бошад, тақсимоти Gamma ва пайванди log истифода шуданд. Таҳлил дар муҳити RStudio 2026.05 бо бастаҳои glmmTMB/lme4 анҷом дода шуд.

Пайванди log ба модел имкон медиҳад, ки таъсирҳоро на бевосита дар шакли “чанд пиксел зиёд шуд?”, балки тавассути таносубҳо арзёбӣ кунад. Аз ин рӯ, мақола натиҷаҳои GLMM-ро дар шакли тағйироти фоизӣ ва фосилаи эътимоди %95 гузориш мекунад. Азбаски дар мақолаи манбаъ барои ин модел муодилаи равшани математикӣ чоп нашудааст, дар ин ҷо муодилаи GLMM-и берун аз манбаъ ҳамчун формулаи таҳқиқот илова нашудааст.

Тамоми шакли тақсимотҳо бо санҷиши Kolmogorov–Smirnov муқоиса шуд. Ин санҷиш на танҳо миёна, балки якхела будан ё набудани шакли тақсимоти ду гурӯҳро арзёбӣ мекунад. Тақсимоти рагҳо ба квартилҳои дарозӣ ва ғафсӣ бо Pearson χ² санҷида шуд. Барои муқоисаҳои сершумори GLMM дар квартилҳои алоҳида ислоҳи Holm татбиқ шуд; ин ислоҳ барои назорат кардани хатари натиҷаҳои мусбати бардурӯғ ҳангоми санҷидани шумораи зиёди гипотезаҳо кӯмак мекунад.

Остонаи пешакӣ муайяншудаи аҳамиятнокии омории таҳқиқот p < 0,05 мебошад. Ин остона воқеиятро тағйир намедиҳад, ки p андозаи таъсирро нишон намедиҳад; p ченаки оморист, ки арзёбӣ мекунад маълумот дар доираи модели истифодашуда ва гипотезаи сифрӣ то чӣ андоза номувофиқ аст. Андозаи таъсир бояд ҳамроҳ бо тағйироти фоизӣ ва фосилаи эътимод хонда шавад.

Усул ва Натиҷаҳои Таҳқиқот

Хати вақти протоколи ниҳоии CAM-ESWT

Намуна чӣ гуна ташаккул ёфт?

Дар таҷрибаи пешакии имконпазирии татбиқи ҳар яке аз се сохтори номзади CAM-ESWT n = 10 тухм истифода шуд. Барои таҳқиқоти ниҳоии биологӣ, дар доираи имкони иқтидори инкубатор, 64 тухми бордоршуда ба сохтори ex ovo гузаронда шуда, ба гурӯҳҳои назоратӣ ва ESWT 32-тоӣ тухм ҷудо карда шуд.

То E10 дар маҷмӯъ 32 CAM зинда монд: 16 назоратӣ ва 16 ESWT. Ҳамин тавр, барои фарҳанги ex ovo зиндамонии умумии тақрибан %50 ба даст омад. Манбаъ мегӯяд, ки зиндамонӣ байни гурӯҳҳо фарқ надошт ва фарқи гурӯҳие мушоҳида нашуд, ки талафотро ба татбиқи ESWT нисбат диҳад.

Азбаски аз ҳар CAM-и зинда чор минтақаи мустақил тасвир шуд, барои ҳар гурӯҳ 64 тасвир ва дар маҷмӯъ 128 тасвир таҳлил шуд. Сегментатсияи IKOSA дар ин тасвирҳо ҳамагӣ 300.431 рагро арзёбӣ кард.

Маълумоти тавсифии рагҳо дар Ҷадвали 1-и манбаъ

Ин ҷадвал ҷамъҳои хоми тавсифиро нишон медиҳад. Масалан, интизор намеравад, ки таносуби одии рақамҳои 159.380 ва 141.051 бо андозаи таъсири %14,3, ки GLMM медиҳад, айнан яксон бошад; модели оморӣ дар сатҳи тасвир кор мекунад ва гурӯҳбандии тасвирҳои аз як тухм гирифташударо тавассути таъсири тасодуфӣ ба назар мегирад.

Таъсирҳои асосие, ки бо GLMM ба даст омаданд

Натиҷаи p = 0,050 Чӣ Гуна Бояд Шарҳ Дода Шавад?

Азбаски меъёри пешакӣ муайяншудаи аҳамиятнокӣ дар мақола p < 0,05 аст, аммо барои шумораи рагҳо p = 0,050 гузориш шудааст, натиҷаро набояд ҳамчун “афзоиши аз ҷиҳати оморӣ аҳамиятнок” қатъӣ бузург нишон дод; мутобиқи баёни худи муаллифон бояд гуфт, ки шумораи рагҳо тақрибан %14,3 зиёд шудааст, вале натиҷа дар сарҳад қарор дорад ва бояд бо намунаи калонтар тасдиқ шавад.

Дар ин ҷо ду ҷузъиёт муҳим аст. Якум, ҳарчанд p бо се рақами пас аз вергул дода шудааст, қимати хоми дорои рақамҳои бештар дар мақола нишон дода нашудааст; бинобар ин 0,050-ро худсарона ҳамчун 0,0499 ё 0,0501 шарҳ додан дуруст нест. Дуюм, танҳо ба p нигоҳ кардан ҳам кофӣ нест. Андозаи таъсир тақрибан %14,3 аст ва фосилаи эътимоди %95 дар миқёси таносуб 1,00–1,31 гузориш шудааст. Ин низ нишонаи дигарест, ки арзёбӣ дар минтақаи сарҳадӣ қарор дорад.

Тақсимоти дарозӣ ва ғафсии рагҳо чӣ гуна тағйир ёфт?

Дар гурӯҳҳои назоратӣ ва ESWT тақсимоти дарозии рагҳо дар санҷиши Kolmogorov–Smirnov бо D = 0,027, тақсимоти ғафсии рагҳо бошад бо D = 0,054 фарқ доштанд ва дар ҳар ду муқоиса p ≪ 0,001 гузориш шуд. Ин натиҷа нишон медиҳад, ки фарқи байни гурӯҳҳо танҳо аз ҷобаҷогузории як қимати миёна иборат нест, балки таркиби тақсимот низ тағйир ёфтааст.

Таркиби нисбии квартилҳо дар дохили гурӯҳҳо низ барои дарозӣ бо χ² = 281,2, барои ғафсӣ бо χ² = 725,6 фарқ мекунад; дар ҳар ду ҳолат p ≪ 0,001 аст.

Афзоиши аз ҳама калон дар ғафсӣ дар Q1, яъне дар синфи рагҳои бориктарин, дида мешавад; дар Q2 ва Q3 таъсир тадриҷан кам мешавад ва дар Q4 тақрибан тағйироте нест. Аз рӯи дарозӣ, афзоиш дар Q1–Q3 андозаи монанд дорад ва дар синфи дарозтарини Q4 танҳо +%2 аст. Аз ин рӯ, зиёдшавии рагҳо бештар дар сегментҳои рагии борик ва кӯтоҳ-то-миёна мутамарказ шудааст.

Аммо дар ин ҷо як маҳдудияти муҳими оморӣ вуҷуд дорад: пас аз татбиқи ислоҳи Holm ба санҷишҳои GLMM, ки барои Q1–Q4 алоҳида анҷом дода шуданд, ҳеҷ як квартил ба таври алоҳида ба аҳамиятнокии оморӣ нарасид. Аз ин рӯ, қиматҳои квартилҳоро набояд ҳамчун “чор таъсири мустақилона исботшуда” пешниҳод кард. Он чизе, ки манбаъ таъкид мекунад, вуҷуд доштани ҷобаҷогузории муттасили таркибӣ дар тамоми тақсимот аст.

Чаро бо вуҷуди зиёд будани рагҳо масоҳати умумии рагҳо тағйир наёфт?

Зиёд шудани шумораи рагҳо ва ҳамзамон бетағйир мондани масоҳати умумии рагҳо дар назари аввал зиддиятнок менамояд. Аммо бориктар шудани рагҳо ба ҳисоби миёна имкон медиҳад, ки бо вуҷуди зиёд будани шумораи сегментҳои раг дар тасвир, масоҳати умумии ишғолкардаи онҳо тақрибан яксон монад. Манбаъ ин намунаро бештар ба пайдо шудани шабакаи зичтари микроррагҳо мувофиқ медонад, на ба афзоиши умумии рагҳои калонқутр.

Калиди ин шарҳ дар он аст, ки на ба як тағйирёбанда, балки ба чор хусусияти ҳамзамон тағйирёбанда назар карда шавад: шумораи рагҳо зиёд мешавад, нуқтаҳои шохаронӣ самти афзоиш доранд, ғафсии миёна кам мешавад ва масоҳати умумии рагҳо тағйир намеёбад. Ин таркиб бо шарҳи “ҳамаи рагҳо васеъ шуданд ва аз ин сабаб масоҳати ҳамчун раг дидашаванда зиёд шуд” мувофиқат намекунад.

Ангиогенези навдазананда ва интуссусептивӣ чӣ маъно доранд?

Ангиогенези навдазананда (sprouting angiogenesis) раванде мебошад, ки дар он аз раги мавҷуда шохаҳои нави борики эндотелиалӣ инкишоф ёфта, шохаҳои нави рагро ташкил медиҳанд. Ангиогенези интуссусептивӣ бошад, механизми дигари афзоиши рагҳо мебошад, ки дар он бо пайдо шудани сутунчаҳои бофта дар дохили люмени раги мавҷуда як раг ба ду роҳи хурдтари рагӣ ҷудо мешавад.

Афзоиши рагҳои бориктар ва кӯтоҳ-то-миёнае, ки дар таҳқиқот мушоҳида шуд, метавонад бо ҳар ду механизм мувофиқ бошад. Бо дарназардошти маълумоти адабиёт, ки дар давраи E5–E7-и инкишофи CAM навдазанӣ ва дар E8–E12 афзоиши интуссусептивӣ бартарӣ дорад, муаллифон баррасӣ мекунанд, ки ESWT метавонад инкишофи физиологии рагҳоро тақвият дода бошад.

Аммо ин шарҳ хулосаи механистӣ мебошад. Дар таҳқиқот морфометрияи дученакаи рагҳо истифода шудааст ва ин усул навдазанӣ ва интуссусепсияро мустақиман аз ҳам ҷудо карда наметавонад. Ҳамчунин он намесанҷад, ки рагҳои навнамоён то чӣ андоза ба шабакаи гардиши хуни баркамол ва функсионалӣ ҳамгиро шудаанд.

Оё механизмҳои молекулавӣ дар ин таҳқиқот тасдиқ шуданд?

Не. Дар ин таҳқиқот нишондиҳандаҳои молекулавӣ, аз ҷумла VEGF, VEGF-A, FGF-2, HIF-1α, eNOS, Ang-1/Ang-2, Erk1/2 ё Akt чен нашудаанд. Муаллифон пешниҳод мекунанд, ки дар оянда усулҳое мисли qPCR, Western blot ва иммуногистохимия барои тасдиқи таъсирҳои молекулавии ESWT дар CAM истифода шаванд.

Аз ин рӯ, гуфтани он ки “ESWT дар ин таҷриба VEGF-ро зиёд кард” ё “механизми β1-integrin дар ин таҳқиқот исбот шуд” аз ҳудуди манбаъ берун меравад. Таҳқиқоти мавҷуда асосан таҳқиқоти таҳияи протокол + таҳлили миқдории морфологияи рагҳо мебошад.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ мекунад

• Барои татбиқи мустақими ESWT ба шабакаи рагҳои CAM усули стандартизатсияшавандаи ex ovo таҳия шудааст.
• Аз байни се сохтори номзад, татбиқ аз таги зарфи пластикии вазнкашӣ аз ҷиҳати имконпазирии амалӣ ва зинда мондани ҷанин ҳамчун сохтори аз ҳама мувофиқ интихоб шуд.
• 400 зарба, 0,07 mJ/mm² ва 3 Hz дар таҷрибаи ниҳоии CAM қобили татбиқ дониста шуданд.
• Дар гурӯҳи ESWT шумораи моделшудаи рагҳо тақрибан %14,3 бештар аст; p-и гузоришшуда 0,050 аст.
• Нуқтаҳои шохаронӣ тақрибан %13,5 самти афзоиш доранд, аммо азбаски p = 0,070 аст, ба остонаи аҳамиятнокӣ нарасидаанд.
• Дар гурӯҳи ESWT ғафсии миёнаи раг тақрибан %8 камтар аст ва p = 0,047.
• Масоҳати умумии рагҳо бетағйир монд.
• Таҳлили тақсимот бо он мувофиқ аст, ки фарқ махсусан дар сегментҳои рагии борик ва кӯтоҳ-то-миёна мутамарказ шудааст.

Умумисозиҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ намекунад

• Таҳқиқот исбот намекунад, ки ESWT дар инсонҳо рагҳои нави хун ба вуҷуд меорад.
• Таҳқиқот муваффақияти табобати ESWT-ро дар ягон бемории мушаххаси клиникӣ чен намекунад.
• Тағйироти %14,3 дар шумораи рагҳои CAM андозаи таъсире нест, ки дар бофтаи инсон интизор шавад.
• Таҳқиқот механизмҳои ангиогенези навдазананда ва интуссусептивиро мустақиман аз ҳам ҷудо намекунад.
• Тағйир ёфтани VEGF, eNOS ё дигар роҳҳои сигналии молекулавӣ дар ин таҷриба мустақиман чен нашудааст.
• Таъсири ҷаласаҳои такрории ESWT омӯхта нашудааст.
• 0,07 mJ/mm² ҳамчун дозаи универсалии оптималии ESWT барои инсонҳо муайян нашудааст.
• Натиҷаҳои моделсозӣ дозиметрияи мутлақи акустикӣ нестанд.

Маҳдудиятҳои асосӣ

Як доза ва як ҷаласа: Таҷрибаи ниҳоӣ танҳо як ҷаласаи ESWT-ро дар сатҳи 0,07 mJ/mm² омӯхтааст. Посухи дарозмуддат ба якчанд татбиқи камэнергия ё дозаҳои гуногун дар ин тарҳи таҷрибавӣ арзёбӣ нашудааст.

Сохтори бофтаи CAM: CAM системаи рагии инкишофёбанда ва ноболиғест, ки бофтаҳои муҳофизатии атрофи мавҷуд дар бофтаҳои шахси калонсолро надорад. Аз ин рӯ, ҳассосияти он ба осеби механикӣ метавонад аз бофтаи ширхӯри калонсол фарқ кунад.

Зиндамонии ex ovo: Аз 64 тухми ибтидоӣ 32-тоашон ба E10 расиданд. Гарчанде ин зиндамонии тақрибан %50 барои фарҳанги ex ovo ба доираи интизоршудаи манбаъ мувофиқ дониста шудааст, он шумораи намунаҳои биологии қобили истифодаи таҳқиқотро маҳдуд мекунад.

Морфометрияи дученака: Гарчанде тасвирҳои рагҳо метавонанд бисёр тағйирёбандаҳои морфологиро чен кунанд, онҳо механизми ҳуҷайравии ташаккули раг ё камолоти функсионалии рагҳои навро мустақиман нишон намедиҳанд.

Равиши моделсозӣ: Тағйир додани зичии ҳаво барои устувории ададӣ инъикосро тақрибан %9 кам арзёбӣ мекунад. Моделсозӣ мавҷҳои буриширо низ пурра ба ҳисоб намегирад. Аз ин рӯ, харитаҳои фишор набояд ҳамчун дозиметрияи дақиқи физикӣ шарҳ дода шаванд.

Набудани татбиқи sham: Гарчанде вақти берун аз инкубатор ва шароити амалиёт барои гурӯҳҳои назоратӣ ва табобатӣ ҳамсон карда шуда буд, амалиёти алоҳидаи sham ESWT, ки аз ҷиҳати физикӣ комилан монанд, вале аз ҷиҳати биологӣ бетаъсир бошад, татбиқ нашуд.

Ёддошт оид ба Манбаъ ва Усул

Таҳқиқоти аслӣ: A Novel Chorioallantoic Membrane (CAM) Setup to Investigate Angiogenic Effects of Extracorporeal Shock Wave Therapy (ESWT)

Муаллифон: Lorenz Faihs; Jonas Flatscher; Cyrill Slezak; Bardia Firouz; Nassim Ghaffari Tabrizi-Wizsy; Kurt Schicho; Paul Slezak; Peter Dungel.

Саҳми баробар: Lorenz Faihs ва Jonas Flatscher ба таҳқиқот саҳми баробар гузоштаанд.

Муаллифи масъул: Peter Dungel.

Муассисаҳо: Ludwig Boltzmann Institute for Experimental and Clinical Traumatology, Vienna, Austria; Department of Orthopedics, Herz Jesu Hospital, Vienna, Austria; Department of Physics, Utah Valley University, Orem, Utah, USA; Department of Urology, Klinik Ottakring, Vienna, Austria; SFL Chicken CAM Lab, Otto Loewi Research Center, Department of Immunology and Pathophysiology, Medical University of Graz, Graz, Austria; Department of Oral and Maxillofacial Surgery, Medical University of Vienna, Vienna, Austria.

Маҷалла: Cells.

Ношир: MDPI, Basel, Switzerland.

Ҷилд / шумора / рақами мақола: Volume 15, Issue 16, Article 1471.

DOI: 10.3390/cells15161471.

Санаи ирсол: 7 июли 2026.

Санаи бознигарӣ: 11 августи 2026.

Санаи қабул: 13 августи 2026.

Санаи нашр: 17 августи 2026.

Навъи манбаъ: Мақолаи аслии таҳқиқотии баррасишуда аз ҷониби ҳамтоён ва дастраси кушода. Манбаъ версияи ниҳоии дар маҷалла нашршуда мебошад; ин таҳқиқот дар ин матн ҳамчун preprint баррасӣ нашудааст.

Иҷозатнома: Creative Commons Attribution (CC BY).

Пайванди расмӣ: https://www.mdpi.com/2073-4409/15/16/1471

Пайванди DOI: https://doi.org/10.3390/cells15161471

Маблағгузорӣ: Таҳқиқот аз ҷониби Austrian Research Promotion Agency (FFG) дар доираи грантҳои 853128 ва 47396168 қисман маблағгузорӣ шудааст. Шарики саноатӣ ҳамчун Repuls Lichtmedizintechnik GmbH, Vienna, Austria гузориш шудааст.

Дастрасии маълумот: Гуфта шудааст, ки маълумоти пешниҳодшуда дар таҳқиқотро метавон бо дархост аз муаллифи масъул дастрас кард. Маълумот ба сабаби идома доштани таҳияи саноатии нармафзори татбиқи CAM (V39) барои ҷомеа дастрас нест.

Бархӯрди манфиатҳо: Муаллифон изҳор кардаанд, ки бархӯрди манфиатҳо вуҷуд надорад.

Вазъи ахлоқӣ: Манбаъ хабар медиҳад, ки азбаски ҷанинҳои мурғи истифодашуда дар ин марҳилаи инкишоф ба гурӯҳи ҳайвоноти ҳифзшаванда дохил намешаванд, тасдиқи кумитаи ахлоқӣ татбиқшаванда набуд. Ин изҳорот ба заминаи таҷрибавии манбаъ дахл дорад ва набояд ҳамчун озодкунии умумии ахлоқӣ барои қонунгузориҳои гуногун шарҳ дода шавад.

Саҳмҳои муаллифон: Консептуализатсия P.D., L.F., J.F., K.S. ва P.S.; усул L.F., J.F. ва N.G.T.-W.; нармафзор J.F.; тасдиқ L.F. ва B.F.; таҳлили формалӣ P.S., C.S. ва P.D.; таҳқиқот L.F. ва J.F.; захираҳо P.D. ва P.S.; мураттабсозии маълумот J.F. ва L.F.; тарҳи аввал L.F. ва J.F.; бознигарӣ ва таҳрир J.F., L.F., P.D. ва C.S.; визуализатсия J.F.; роҳбарӣ P.D. ва C.S.; идоракунии лоиҳа P.D. ва N.G.T.-W. анҷом додаанд.

Маҳдудияти асосии методологӣ: Таҳқиқот моделсозиҳои акустикии in silico, таҷрибаҳои пешакии имконпазирии татбиқ ва таҳлили морфологии in vivo-и рагҳо дар CAM-и ҷанини мурғро якҷоя мекунад. Натиҷаҳоро набояд ҳамчун самаранокии клиникӣ дар инсон, дозаи оптималии ESWT дар бофтаи инсон ё тасдиқи мустақими механизмҳои молекулавии ангиогенез шарҳ дод.