Хориоаллантоистик мембрана (Chorioallantoic Membrane, CAM), өнүгүп жаткан тоок эмбрионунда газдардын, метаболиттердин жана минералдардын алмашуусуна катышкан, бетке жакын жайгашкан жыш кан тамыр тармагынын аркасында ангиогенезди изилдөөдө түздөн-түз сүрөткө түшүрүүгө мүмкүн болгон экстраэмбриондук мембрана. Экстракорпоралдык сокку-толкун терапиясы (Extracorporeal Shock Wave Therapy, ESWT) болсо ткандарга акустикалык сокку толкундары аркылуу механикалык энергия өткөргөн биофизикалык ыкма. Бул изилдөө ESWTни CAMдын кан тамыр тармагына түздөн-түз жана кайталанма түрдө колдонууга мүмкүндүк берген стандарттуу эксперименттик түзүлүштү иштеп чыгууну жана бул түзүлүш колдонулганда кан тамыр тармагында пайда болгон морфологиялык жоопту изилдөөнү максат кылат.

Изилдөөчүлөр бир эксперименттик түзүлүштү дароо тандап албастан, үч баскычтуу иштеп чыгуу процессин жүргүзүшкөн. Биринчи баскычта ESWT-CAMдын үч мүмкүн болгон колдонуу варианты k-Wave аркылуу акустикалык жактан симуляцияланган; экинчи баскычта бул түзүлүштөрдүн практикалык колдонууга жарамдуулугу текшерилген; үчүнчү баскычта эң ылайыктуу деп табылган түзүлүш менен акыркы биологиялык эксперимент жүргүзүлгөн. Акыркы протоколдо ESWT эмбриондук 5-күнү (E5) ex ovo CAM түзүлүшү жайгашкан пластик идиштин түбүнөн колдонулган; 400 сокку толкуну, 0,07 mJ/mm² энергия агымынын тыгыздыгы жана 3 Hz жыштык колдонулган. Кан тамыр тармагы эмбриондук 10-күнү (E10) сүрөткө түшүрүлгөн.

Акыркы биологиялык талдоодо контролдук жана ESWT топторунда 16дан CAM бааланып, ар бир CAMдан төрт көз карандысыз аймак сүрөткө алынып, ар бир топ үчүн 64 сүрөт алынган. IKOSA CAM Assay аркылуу жалпы 300.431 кан тамыр сегменти талданган. ESWT тобунда кан тамырлардын саны болжол менен %14,3 жогору болгон (p = 0,050; %95 ишеним аралыгы 1,00–1,31). Бутактануу чекиттери болжол менен %13,5 көбөйгөн, бирок бул салыштыруунун p мааниси 0,070 болгон. Кан тамырдын орточо калыңдыгы болжол менен %8,0 азайган (p = 0,047; %95 ишеним аралыгы 0,85–1,00). Кан тамырдын медианалык узундугунун болжол менен %5,3 азайышы статистикалык жактан маанилүү эмес (p = 0,143), ал эми бир сүрөткө туура келген жалпы кан тамыр аянты өзгөргөн эмес (p = 0,760).

Натыйжалардын үлгүсү бүт кан тамыр тармагынын бирдей катышта өсүшүнө караганда кыска-орточо узундуктагы жана калибри ичкэээрээк кан тамырлардын саны көбөйгөнүнө көбүрөөк шайкеш келет. Ошентсе да, изилдөө бул жаңы кан тамыр үлгүсү бүчүрлөнүү тибиндеги ангиогенезденби, интуссептивдик ангиогенезденби же ушул механизмдердин айкалышынанбы келип чыкканын түздөн-түз көрсөтпөйт. Эки өлчөмдүү кан тамыр морфометриясы бул механизмдерди бири-биринен так ажырата албайт. Мындан тышкары, CAM жетилген адам ткандарынан айырмаланган, өнүгүп жаткан кан тамыр системасы; ошондуктан өлчөнгөн таасир көлөмдөрүн адам тканына же клиникалык дарылоонун натыйжаларына түздөн-түз көчүрүүгө болбойт.

Ангиогенез деген эмне жана бул изилдөөдө эмне өлчөнөт?

Ангиогенез — мурда бар болгон кан тамыр системасынан жаңы кан тамырлардын пайда болуу процесси. Ал ткандардын калыбына келиши, жаранын айыгышы жана кан менен камсыздоонун кайра түзүлүшү үчүн маанилүү. Бирок “ангиогенез көбөйдү” деген билдирүүнү бир гана сүрөт белгисине карап ишенимдүү айтууга болбойт. Кан тамырдын кеңейиши, тарышы же сүрөттөө геометриясы кан тамыр аянтын же калыңдыгын гана өзгөртүп, жаңылыш көрүнүш жаратышы мүмкүн.

Ошондуктан изилдөөдө кан тамырлардын саны, бутактануу чекиттери, кан тамырдын калыңдыгы, узундугу жана жалпы кан тамыр аянты чогуу бааланган. Муну менен “сүрөттө кызыл кан тамырлар көбүрөөк” деген субъективдүү таасирдин ордуна кан тамыр тармагынын геометриясы кайсы багытта өзгөргөнү сандык түрдө изилденген.

CAM Модели менен ESWT Эмне Үчүн Бирге Изилденди?

CAM модели бетке жакын жыш кан тамыр тармагын түздөн-түз сүрөткө түшүрүүгө мүмкүн болгондуктан, ESWT сыяктуу биофизикалык стимулдун кан тамыр түзүлүшүнө таасирин тез жана сандык түрдө изилдөөгө ыңгайлуу; изилдөөнүн өзгөчө максаты да ESWTни CAMдын кан тамыр системасына түздөн-түз колдонгон стандартташтырылган жана кайталанма протокол түзүү болуп саналат.

CAM — уруктандырылып, инкубацияланган тоок жумурткасында жайгашкан, өтө васкуляризацияланган экстраэмбриондук мембрана. Ал өнүгүп жаткан эмбриондун газдардын, метаболиттердин жана минералдардын алмашуусуна салым кошот. Кан тамырлардын бетке жакын болушу белгилүү бир аймакты микроскоп астында сүрөткө түшүрүүнү жана кан тамыр тармагындагы өзгөрүүлөрдү сандык өлчөөнү жеңилдетет.

ESWTде ткандын ичине дары салынбайт. Фокусталган акустикалык толкундар механикалык энергия ташыйт. Адабияттык маалыматтарда бул механикалык стимул клетка мембранасындагы механосенсорлор менен байланышкан механотрансдукция жолдоруна таасир этиши мүмкүн экени; caveolin-1 жана β1-integrin сыяктуу түзүлүштөр аркылуу кан тамыр эндотелийинин өсүү фактору (VEGF) жана эндотелийдик азот оксиди синтазасы (eNOS) менен байланышкан сигналдарга таасир этиши мүмкүн экени талкууланат. Бирок бул изилдөөдө VEGF, eNOS, caveolin-1 же β1-integrin деңгээлдери өлчөнгөн эмес. Булар изилдөөдөгү кан тамыр морфологиясынын натыйжаларын түшүндүрүү үчүн колдонулган илимий негиз, ушул экспериментте түздөн-түз ырасталган молекулалык натыйжалар эмес.

Изилдөөнүн үч баскычтуу иштеп чыгуу логикасы

Изилдөөнүн негизги күчтүү жагы — биологиялык экспериментке өтүүдөн мурда физикалык колдонууга жарамдуулукту текшергени. ESWT толкуну жумуртканын кабыгы, суу, аба, туздуу эритме жана пластик сыяктуу ар башка чөйрөлөрдүн чек араларынан өткөндө чагылышы, жарым-жартылай жутулушу же басымдын бөлүштүрүлүшү өзгөрүшү мүмкүн. Ошондуктан аппликаторду CAMга жакындатуу гана максаттуу аймакка алдын ала болжолдоого мүмкүн болгон механикалык стимул жеткенин билдирбейт.

Ex ovo CAM модели кантип даярдалды?

Изилдөөдө түз жетүү жана сүрөткө түшүрүү үчүн ex ovo ыкмасы колдонулган. “In ovo” эмбриондун жумуртканын кабыгынын ичинде кармалышын; “ex ovo” болсо жумуртканын ичиндеги заттар кабыктан чыгарылып, көзөмөлдөнгөн башка идиште инкубацияланышын билдирет.

Уруктандырылган ак Lohmann тоок жумурткалары горизонталдуу абалда 37,6 °C жана %60 салыштырмалуу нымдуулук шарттарында автоматтык айлантуу менен инкубацияланган. Эмбриондук 5-күнү (E5) жумурткалар тирүүлүгү боюнча жарык менен текшерилип, стерилдүү шартта жарылып, стерилдүү бир жолку тараза идиштерине көчүрүлгөн. Идиштер капкак менен жабылып, айлантуусуз кайра инкубаторго коюлган.

CAMдын кан тамыр тармагы E4–E5 чамасында өнүгө баштайт жана E10 чейин тез өсөт. ESWT дарылоо тобуна E5 күнү колдонулуп, тирүү эмбриондордогу CAMдын кан тамыр тармагы E10 күнү сүрөткө түшүрүлгөн. Сүрөткө түшүрүүдөн дароо кийин эмбриондордун жашоосу токтотулган. Булакта бул өнүгүү мезгили сунушталган ноцицептивдик иштетүү башталганга чейинки учур экени жана изилдөөдө колдонулган түзүлүш үчүн этика комитетинин уруксаты талап кылынбаганы көрсөтүлөт.

ESWT-CAMдын үч талапкер колдонуу варианты

Үч Талапкер Колдонуу Түзүлүшү Эмне Үчүн Бирдей Натыйжа Берген Жок?

Анткени сокку толкуну максатка жеткенге чейин суу, жумуртка кабыгы, аба, NaCl эритмеси жана пластик сыяктуу ар башка акустикалык касиеттерге ээ чөйрөлөрдүн чек араларынан өтөт; бул чек аралар толкундун чагылышын, басым профилин жана механикалык зыян коркунучун өзгөрткөн, ал эми практикалык эксперименттер басым өткөрүлүшүн гана эмес, эмбриондун тирүү калышын жана стандартташтырууну да бирге баалоо керек экенин көрсөткөн.

Акустикалык симуляция кантип жүргүзүлдү?

ESWT CAMдын кан тамыр тармагына жеткенде туш боло турган физикалык шарттар MATLAB 2023b ичиндеги k-Wave 1.4 версиясы колдонулуп моделденген. Сокку толкун аппликаторунун кириш сигналы тиешелүү энергия деңгээлдеринде ийне гидрофон менен жүргүзүлгөн басым өлчөөлөрүнөн кайра түзүлгөн.

Орточо көлөмдөгү жумуртканы көрсөтүү үчүн радиустары 28 mm жана 22 mm болгон эллипсоиддик геометрия колдонулуп, болжол менен 54,6 mL көлөм алынган. Булак адабияттарында жумурткадагы абанын көлөмү жалпы көлөмдүн болжол менен %1,5–8 аралыгында өзгөрүшү мүмкүн экени көрсөтүлүп, симуляцияда %5 колдонулган.

Симуляция NVIDIA RTX 4090 орнотулган, жалпы 512 GB RAM жана Intel Xeon Gold 6326 процессору бар жумушчу станцияда k-Wave CUDA коду менен жүргүзүлгөн. Мейкиндиктик ажыратуу жөндөмү 0,14 mm болуп, бул ажыратууда колдоого алынган максималдуу жыштык 1,225 MHz деп билдирилген.

Бош суу ваннасынын эталондук симуляциясында 0,17 mJ/mm² энергия жөндөөсүндө таралуу огу боюнча алынган өлчөөлөр колдонулуп, фокустук аралык 26 mmге ылайыкташтырылган жана орточо чоку басым болжол менен 10,5 MPa болгон. Бул маани кийинки түзүлүштөрдө басымдын өткөрүлүшүн баалоо үчүн эталон болгон.

Симуляцияда абанын тыгыздыгы эмне үчүн чыныгы мааниден башкача колдонулду?

Суу менен абанын акустикалык касиеттеринин өтө чоң айырмасы төмөн симуляциялык ажыратууда сандык артефакттарды жаратышы мүмкүн болгондуктан, абанын тыгыздыгы номиналдуу болжол менен 1,2 kg/m³ ордуна 100 kg/m³ катары колдонулган. Бул чыныгы абанын физикалык жактан 100 kg/m³ экенин билдирбейт; бул сандык моделдөөнүн гана тандоосу.

Авторлордун Snell мыйзамына негизделген ката баалоосунда номиналдуу маанилер энергиянын чагылышын болжол менен %99,9, ал эми симуляцияда колдонулган маани болжол менен %91,1 берет. Демек, чагылган энергия симуляцияда болжол менен %9 төмөн бааланат. Ошондуктан авторлор симуляцияларды абсолюттук дозиметрия катары эмес, дарылоо аймагындагы басым бөлүштүрүлүшүнүн болжолу катары чечмелешет.

Энергия агымынын тыгыздыгы эмнени билдирет?

Энергия агымынын тыгыздыгы (Energy Flux Density, EFD) — ESWT колдонулганда сокку толкуну аркылуу белгилүү бир бет аянтына берилген энергия деңгээлин сүрөттөө үчүн колдонулган параметр жана бул изилдөөдө mJ/mm² бирдигинде берилген. Изилдөөнүн практикалык тесттеринде 400 сокку толкуну; 0,24, 0,17 жана 0,07 mJ/mm² EFD деңгээлдеринде жана 3 Hz жыштыкта сыналган.

3 Hz — секундасына үч сокку толкуну дегенди билдирет. 400 сокку болсо бир колдонуу сеансында берилген соккулардын жалпы саны. Бул үч параметр бири-бирин алмаштырбайт: EFD ар бир соккунун аянт бирдигине туура келген энергия деңгээлин, жыштык соккулар канчалык тез-тез берилерин, ал эми соккулардын саны жалпы колдонуу тизмегинин узактыгын аныктайт.

Акыркы CAM протоколунда 400 сокку, 0,07 mJ/mm² жана 3 Hz тандалган. Жогорураак 0,17 жана 0,24 mJ/mm² деңгээлдеринде капиллярдык бүчүрлөрдө майда каноолор байкалган. Бул тандоо CAM моделинин морттугу эске алынып жасалган; бул жетилген адам тканы үчүн оптималдуу клиникалык дозаны аныктайт дегенди билдирбейт.

Контролдук топ эмне үчүн ошол эле убакытка инкубатордон чыгарылган?

ESWT тобун процедура учурунда инкубатордон чыгаруу температура, нымдуулук, кыймыл жана жарыктын таасиринде убактылуу өзгөрүүлөрдү жаратышы мүмкүн. Бул өзгөрүүлөр ESWT таасири менен аралашып кетпеши үчүн контролдук CAMдар да дарылоо тобу менен бирдей убакытка инкубатордун сыртында кармалган. Эки топто тең тунук капкактар ордунда калтырылган. Топтордун ортосундагы көздөлгөн негизги айырма — ESWT колдонулушу гана.

Изилдөөдө классикалык sham ESWT колдонулган эмес. Авторлор CAMга түз колдонууда чындап таасирсиз жана физикалык жактан салыштырууга боло турган sham шарт жок экенин; өтө төмөн энергия деңгээлиндеги ESWT да биологиялык таасир көрсөтүшү мүмкүн экенин негиз катары келтиришет. Демек, “shamдын жоктугу” дизайндагы аң-сезимдүү тандоо, бирок ошентсе да натыйжаларды чечмелөөдө эске алынуучу методологиялык өзгөчөлүк.

Сүрөттөө жана IKOSA талдоосу

E10 күнү ар бир тирүү CAMдан кан тамыр тармагынын көз карандысыз аймактарын көрсөткөн төрт кокустук сүрөт алынган. Сүрөттөө Leica M651 жарык микроскобу менен 10× чоңойтууда жана Nikon D5600 SLR камерасы колдонулуп жүргүзүлгөн.

Сүрөттөр терең үйрөнүүгө негизделген IKOSA CAM Assay Application аркылуу автоматтык түрдө талданган. Программа сүрөт сегментациясын колдонуп, кан тамырларды фондон ажыратат жана кан тамырлардын санын, бутактануу чекиттеринин санын, орточо калыңдыкты, жалпы кан тамыр аянтын, жалпы кан тамыр узундугун жана ар бир кан тамыр сегментинин узундук/калыңдык касиеттерин өлчөйт.

Бутактануу чекити — кан тамыр тармагында бир сегмент эки же андан көп бутакка бөлүнгөн тармак түйүнүн билдирет. Кан тамырдын калыңдыгы сүрөттө сегменттелген кан тамыр түзүлүшүнүн туурасын; кан тамырдын узундугу сегменттин сүрөттөгү узундугун; жалпы кан тамыр аянты болсо сүрөт ичинде кан тамыр деп классификацияланган жалпы бет аянтын билдирет. Булактагы узундук жана калыңдык маанилери пиксель менен берилген; физикалык микрометр маанилерине айландырылган эмес.

Статистикалык модель эмне үчүн жөнөкөй орточо маанини салыштыруудан татаалыраак?

Ар бир CAMдан төрт сүрөт алынган. Демек, бир эле жумурткадан алынган төрт сүрөт бири-биринен толук көз карандысыз төрт биологиялык үлгү эмес. Изилдөөчүлөр бул ич ара топтолгон түзүлүштү эске алуу үчүн жалпыланган сызыктуу аралаш моделдерди (Generalized Linear Mixed Models, GLMM) колдонуп, ар бир жумуртка үчүн кокустук кесилиш мүчөсүн аныкташкан. Ошентип, бир CAMдан алынган сүрөттөрдүн жалпы биологиялык булагы моделге киргизилген.

Кан тамырлардын саны жана бутактануу чекити сыяктуу эсептик өзгөрмөлөрдө терс биномиалдык бөлүштүрүү жана log байланышы; кан тамыр узундугу/калыңдыгы сыяктуу оң үзгүлтүксүз чоңдуктарда болсо Gamma бөлүштүрүүсү жана log байланышы колдонулган. Талдоо RStudio 2026.05 чөйрөсүндө glmmTMB/lme4 пакеттеринин жардамы менен жүргүзүлгөн.

Log байланышы моделдин таасирлерди түздөн-түз “канча пиксельге көбөйдү?” түрүндө эмес, катыштар аркылуу баалоосуна мүмкүндүк берет. Ошондуктан макала GLMM натыйжаларын пайыздык өзгөрүү жана %95 ишеним аралыгы түрүндө берет. Булак макалада бул модель үчүн ачык математикалык теңдеме берилбегендиктен, бул жерде булактан тышкаркы GLMM теңдемеси изилдөөнүн формуласы катары кошулган эмес.

Бөлүштүрүүлөрдүн жалпы көрүнүшү Kolmogorov–Smirnov тести менен салыштырылган. Бул тест орточо маанини гана эмес, эки топтун бөлүштүрүү формалары бирдей же бирдей эместигин да баалайт. Кан тамырлардын узундук жана калыңдык квартилдерине бөлүнүшү Pearson χ² тести менен изилденген. Өз-өзүнчө квартилдерде жүргүзүлгөн көптөгөн GLMM салыштыруулары үчүн Holm түзөтүүсү колдонулган; бул түзөтүү көп сандагы гипотезалар текшерилгенде жалган оң натыйжа тобокелдигин көзөмөлдөөгө жардам берет.

Изилдөө алдын ала белгилеген статистикалык маанилүүлүк чеги p < 0,05. Бул чек p мааниси таасирдин көлөмүн көрсөтпөй турганын өзгөртпөйт; p мааниси колдонулган модель жана нөлдүк гипотеза шартында маалыматтар канчалык дал келбес экенин баалоочу статистикалык өлчөм. Таасирдин көлөмү пайыздык өзгөрүү жана ишеним аралыгы менен бирге окулушу керек.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Акыркы CAM-ESWT протоколунун убакыт тилкеси

Үлгү кантип түзүлдү?

CAM-ESWTнын үч талапкер түзүлүшүнүн алдын ала колдонууга жарамдуулук экспериментинде n = 10 жумуртка колдонулган. Акыркы биологиялык изилдөө үчүн инкубатордун сыйымдуулугу жол берген 64 уруктандырылган жумуртка ex ovo түзүлүшүнө көчүрүлүп, контролдук жана ESWT топторуна 32ден жумуртка бөлүнгөн.

E10 чейин жалпы 32 CAM тирүү калган: 16 контролдук жана 16 ESWT. Ошентип, ex ovo культурасы үчүн жалпы жашап калуу көрсөткүчү болжол менен %50 болгон. Булакта жашап калуу топтордун ортосунда айырмаланбаганы жана жоготууларды ESWT колдонулушуна байланыштырууну колдогон топтук айырма байкалбаганы айтылат.

Ар бир тирүү CAMдан төрт көз карандысыз аймак сүрөткө алынгандыктан, ар бир топ үчүн 64 сүрөт, жалпы 128 сүрөт талданган. IKOSA сегментациясы бул сүрөттөрдө жалпы 300.431 кан тамыр баалаган.

Булактагы 1-таблицадагы сүрөттөөчү кан тамыр маалыматтары

Бул таблица чийки сүрөттөөчү жалпы көрсөткүчтөрдү берет. Мисалы, 159.380 жана 141.051 сандарынын жөнөкөй катышы менен GLMM берген %14,3 таасир көлөмүнүн так бирдей болушу күтүлбөйт; статистикалык модель сүрөт деңгээлинде иштейт жана бир эле жумурткадан алынган сүрөттөрдүн топтолушун кокустук таасир аркылуу эске алат.

GLMM аркылуу алынган негизги таасирлер

p = 0,050 Натыйжасын Кантип Чечмелөө Керек?

Макаланын алдын ала белгиленген маанилүүлүк критерийи p < 0,05 болуп, кан тамырлардын саны үчүн билдирилген маани p = 0,050 болгондуктан, натыйжаны так “статистикалык жактан маанилүү көбөйүү” деп күчөтүп көрсөтүүгө болбойт; авторлордун өз баяндоосуна ылайык, кан тамырлардын саны болжол менен %14,3 көбөйгөнү байкалганы, бирок натыйжа чек арада экени жана чоңураак үлгү менен ырасталышы керектиги айтылышы зарыл.

Бул жерде эки деталь маанилүү. Биринчиден, p мааниси үч ондук орун менен берилгени менен, андан көп орундуу чийки маани макалада көрсөтүлгөн эмес; ошондуктан 0,050ни өз алдынча 0,0499 же 0,0501 деп чечмелөө туура эмес. Экинчиден, p маанисин гана кароо жетишсиз. Таасир көлөмү болжол менен %14,3 жана %95 ишеним аралыгы катыш шкаласында 1,00–1,31 деп билдирилген. Бул да баалоо чек аралык аймакта экенин көрсөткөн дагы бир белги.

Кан тамырдын узундугу менен калыңдыгынын бөлүштүрүлүшү кантип өзгөрдү?

Контролдук жана ESWT топторунда кан тамыр узундугунун бөлүштүрүлүшү Kolmogorov–Smirnov тестинде D = 0,027, ал эми кан тамыр калыңдыгынын бөлүштүрүлүшү D = 0,054 менен айырмаланган жана эки салыштырууда тең p ≪ 0,001 деп билдирилген. Бул натыйжа топтордун айырмасы бир гана орточо маанинин жылышынан турбастыгын, бөлүштүрүүнүн курамы да өзгөргөнүн көрсөтөт.

Квартилдердин топтор ичиндеги салыштырмалуу курамы да узундук үчүн χ² = 281,2, калыңдык үчүн χ² = 725,6 менен айырмаланат; экөөндө тең p ≪ 0,001.

Калыңдык боюнча эң чоң көбөйүү Q1де, башкача айтканда эң ичке кан тамыр классында байкалат; Q2 жана Q3тө таасир акырындап азаят, Q4тө болсо дээрлик өзгөрүү жок. Узундук жагынан көбөйүү Q1–Q3 аралыгында окшош көлөмдө жана эң узун Q4 классында болгону +%2. Ошондуктан кан тамырлардын ашыкча саны ири кан тамырлардын бир тектүү көбөйүшүнө караганда ичке жана кыска-орточо узундуктагы кан тамыр сегменттеринде топтолот.

Бирок бул жерде маанилүү статистикалык чектөө бар: Q1–Q4 үчүн өз-өзүнчө жүргүзүлгөн GLMM тесттерине Holm түзөтүүсү колдонулгандан кийин бир да өзүнчө квартиль статистикалык маанилүүлүккө жеткен эмес. Ошондуктан квартилдик маанилерди өз алдынча “далилденген төрт таасир” катары берүүгө болбойт. Булакта айтылган нерсе — жалпы бөлүштүрүүдө ырааттуу композициялык жылыш бар экени.

Кан тамырлар көбүрөөк болсо да, жалпы кан тамыр аянты эмне үчүн өзгөргөн жок?

Кан тамырлардын саны көбөйүп, жалпы кан тамыр аянтынын ошол бойдон калышы алгач карама-каршы көрүнүшү мүмкүн. Бирок кан тамырлар орточо эсеп менен ичкэээрээк болгондо, сүрөттө кан тамыр сегменттери көбүрөөк болсо да, алар ээлеген жалпы аянт болжол менен бирдей бойдон кала алат. Булак бул үлгүнү чоң диаметри бар кан тамырлардын жалпы өсүшүнө караганда жышыраак микрокан тамыр тармагынын пайда болушуна шайкеш деп эсептейт.

Бул чечмелөөнүн ачкычы бир эле өзгөрмөгө эмес, чогуу өзгөргөн төрт өзгөчөлүккө кароодо: кан тамырлардын саны көбөйөт, бутактануу чекиттери көбөйүү багытында, орточо калыңдык азаят жана жалпы кан тамыр аянты өзгөрбөйт. Бул айкалыш “бардык кан тамырлар кеңейгендиктен кан тамыр катары көрүнгөн аянт көбөйдү” деген түшүндүрмөгө шайкеш келбейт.

Бүчүрлөнүү жана интуссептивдик ангиогенез деген эмне?

Бүчүрлөнүү тибиндеги ангиогенез (sprouting angiogenesis) — мурда бар кан тамырдан жаңы, ичке эндотелийдик өсүндүлөр өсүп чыгып, жаңы кан тамыр бутактарын түзгөн процесс. Интуссептивдик ангиогенез болсо мурда бар кан тамырдын люменинин ичинде ткандык мамычалар пайда болуп, бир кан тамырдын эки майда кан тамыр жолуна бөлүнүшүн камтыган башка көбөйүү механизми.

Изилдөөдө байкалган ичкэээрээк жана кыска-орточо узундуктагы кан тамырлардын көбөйүшү эки механизмге тең шайкеш болушу мүмкүн. CAM өнүгүүсүнүн E5–E7 мезгилинде бүчүрлөнүү, ал эми E8–E12 мезгилинде интуссептивдик өсүү басымдуу экени тууралуу адабияттык маалымат менен бирге караганда, авторлор ESWT физиологиялык кан тамыр өнүгүүсүн күчөткөн болушу мүмкүн экенин талкуулашат.

Бирок бул түшүндүрмө механисттик тыянак. Изилдөөдө эки өлчөмдүү кан тамыр морфометриясы колдонулган жана бул ыкма бүчүрлөнүү менен интуссепцияны түздөн-түз бири-биринен ажырата албайт. Ошондой эле жаңы көрүнгөн кан тамырлар жетилген жана функционалдык кан айлануу тармагына канчалык деңгээлде интеграцияланганын да өлчөбөйт.

Молекулалык механизмдер бул изилдөөдө ырасталдыбы?

Жок. Бул изилдөөдө VEGF, VEGF-A, FGF-2, HIF-1α, eNOS, Ang-1/Ang-2, Erk1/2 же Akt сыяктуу молекулалык маркерлер өлчөнгөн эмес. Авторлор qPCR, Western blot жана иммуногистохимия сыяктуу ыкмаларды келечекте ESWTнин CAMдагы молекулалык таасирлерин ырастоо үчүн колдонууга болорун сунушташат.

Ошондуктан “ESWT бул экспериментте VEGFти көбөйттү” же “β1-integrin механизми бул изилдөөдө далилденди” деп айтуу булактын чегинен чыгат. Учурдагы изилдөө негизинен протоколду иштеп чыгуу + кан тамыр морфологиясын сандык талдоо изилдөөсү болуп саналат.

Изилдөө колдогон жыйынтыктар

• ESWTни CAMдын кан тамыр тармагына түздөн-түз колдонуу үчүн стандартташтырууга мүмкүн болгон ex ovo ыкмасы иштелип чыккан.
• Үч талапкер түзүлүштүн ичинен пластик тараза идишинин түбүнөн колдонуу практикалык колдонууга жарамдуулук жана эмбриондун тирүү калышы жагынан эң ылайыктуу түзүлүш катары тандалган.
• 400 сокку, 0,07 mJ/mm² жана 3 Hz айкалышы акыркы CAM экспериментинде колдонууга жарактуу деп табылган.
• ESWT тобунда моделденген кан тамырлардын саны болжол менен %14,3 жогору; билдирилген p мааниси 0,050.
• Бутактануу чекиттери болжол менен %13,5 көбөйүү багытында, бирок p = 0,070 болгондуктан маанилүүлүк чегине жеткен эмес.
• ESWT тобунда кан тамырдын орточо калыңдыгы болжол менен %8 төмөн жана p = 0,047.
• Жалпы кан тамыр аянты өзгөрүүсүз калган.
• Бөлүштүрүү талдоосу айырма өзгөчө ичке жана кыска-орточо узундуктагы кан тамыр сегменттеринде топтолгонуна шайкеш келет.

Изилдөө колдобогон жалпылоолор

• Изилдөө ESWT адамдарда жаңы кан тамырларды түзөрүн далилдебейт.
• Изилдөө белгилүү бир клиникалык ооруда ESWT дарылоосунун ийгилигин өлчөбөйт.
• CAMда табылган кан тамыр санынын %14,3 өзгөрүшү адам тканында күтүлүүчү таасир көлөмү эмес.
• Изилдөө бүчүрлөнүү жана интуссептивдик ангиогенез механизмдерин түздөн-түз бири-биринен ажыратпайт.
• VEGF, eNOS же башка молекулалык сигнал жолдору бул экспериментте өзгөргөнү түздөн-түз өлчөнгөн эмес.
• Кайталанган ESWT сеанстарынын таасири изилденген эмес.
• 0,07 mJ/mm² мааниси адамдар үчүн универсалдуу оптималдуу ESWT дозасы катары аныкталган эмес.
• Симуляциянын натыйжалары абсолюттук акустикалык дозиметрия эмес.

Негизги чектөөлөр

Бир доза жана бир сеанс: Акыркы эксперимент 0,07 mJ/mm² деңгээлиндеги бир гана ESWT сеансын изилдеген. Бир нече төмөн энергиялуу колдонмолордун же ар башка дозалардын узак мөөнөттүү жообу бул эксперименттик дизайнда бааланган эмес.

CAM тканынын түзүлүшү: CAM — өнүгүп жаткан, жетиле элек жана жетилген ткандардагы коргоочу айланма ткандардан ажыраган кан тамыр системасы. Ошондуктан механикалык зыянга жетилген сүт эмүүчү ткандарынан башкача сезгичтик көрсөтүшү мүмкүн.

Ex ovo жашап калуу: Баштапкы 64 жумуртканын 32си E10го жеткен. Бул болжол менен %50 жашап калуу көрсөткүчү ex ovo культурасы үчүн булакта күтүлгөн аралыкка шайкеш деп бааланганы менен, колдонууга жарактуу биологиялык үлгүлөрдүн санын чектейт.

Эки өлчөмдүү морфометрия: Кан тамыр сүрөттөрү көптөгөн морфологиялык өзгөрмөлөрдү өлчөй алганы менен, кан тамырдын пайда болушунун клеткалык механизмин же жаңы кан тамырлардын функционалдык жетилишин түздөн-түз көрсөтпөйт.

Симуляциялык ыкма: Абанын тыгыздыгын сандык туруктуулук үчүн өзгөртүү чагылышты болжол менен %9 төмөн баалайт. Симуляция кесүү толкундарын да толук эсепке албайт. Ошондуктан басым карталарын так физикалык дозиметрия катары чечмелөөгө болбойт.

Sham колдонмосунун жоктугу: Контролдук жана дарылоо топторунун инкубатордон сырттагы убактысы жана процедуралык шарттары теңештирилгени менен, физикалык жактан толук окшош, бирок биологиялык жактан таасирсиз өзүнчө sham ESWT процедурасы колдонулган эмес.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түпнуска изилдөө: A Novel Chorioallantoic Membrane (CAM) Setup to Investigate Angiogenic Effects of Extracorporeal Shock Wave Therapy (ESWT)

Авторлор: Lorenz Faihs; Jonas Flatscher; Cyrill Slezak; Bardia Firouz; Nassim Ghaffari Tabrizi-Wizsy; Kurt Schicho; Paul Slezak; Peter Dungel.

Тең салым: Lorenz Faihs жана Jonas Flatscher изилдөөгө тең салым кошкон.

Жооптуу автор: Peter Dungel.

Мекемелер: Ludwig Boltzmann Institute for Experimental and Clinical Traumatology, Vienna, Austria; Department of Orthopedics, Herz Jesu Hospital, Vienna, Austria; Department of Physics, Utah Valley University, Orem, Utah, USA; Department of Urology, Klinik Ottakring, Vienna, Austria; SFL Chicken CAM Lab, Otto Loewi Research Center, Department of Immunology and Pathophysiology, Medical University of Graz, Graz, Austria; Department of Oral and Maxillofacial Surgery, Medical University of Vienna, Vienna, Austria.

Журнал: Cells.

Басмакана: MDPI, Basel, Switzerland.

Том / сан / макала номери: Volume 15, Issue 16, Article 1471.

DOI: 10.3390/cells15161471.

Жөнөтүлгөн күнү: 7-июль 2026.

Оңдолгон күнү: 11-август 2026.

Кабыл алынган күнү: 13-август 2026.

Жарыяланган күнү: 17-август 2026.

Булак түрү: Рецензияланган, ачык жеткиликтүү түпнуска изилдөө макаласы. Булак журналда жарыяланган акыркы версия; бул текстте изилдөө preprint катары каралган эмес.

Лицензия: Creative Commons Attribution (CC BY).

Расмий шилтеме: https://www.mdpi.com/2073-4409/15/16/1471

DOI шилтемеси: https://doi.org/10.3390/cells15161471

Каржылоо: Изилдөө Austrian Research Promotion Agency (FFG) тарабынан 853128 жана 47396168 номерлүү гранттардын алкагында жарым-жартылай каржыланган. Өнөр жай өнөктөшү катары Repuls Lichtmedizintechnik GmbH, Vienna, Austria көрсөтүлгөн.

Маалыматтардын жеткиликтүүлүгү: Изилдөөдө берилген маалыматтарды жооптуу автордон суроо боюнча алууга болору айтылган. Маалыматтар CAM колдонмо программасынын (V39) уланып жаткан өнөр жайлык иштеп чыгуусуна байланыштуу жалпыга ачык эмес.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Авторлор кызыкчылыктардын кагылышы жок экенин билдиришкен.

Этикалык абал: Булакта колдонулган тоок эмбриондору ушул өнүгүү стадиясында корголуучу жаныбарлар категориясына кирбегендиктен, этика комитетинин уруксаты колдонулбай турганы билдирилет. Бул билдирүү булактын эксперименттик контекстине гана тиешелүү жана башка мыйзамдар үчүн жалпы этикалык бошотуу катары чечмеленбеши керек.

Авторлордун салымдары: Концептуалдаштыруу P.D., L.F., J.F., K.S. жана P.S.; ыкма L.F., J.F. жана N.G.T.-W.; программалык камсыздоо J.F.; валидация L.F. жана B.F.; формалдык талдоо P.S., C.S. жана P.D.; изилдөө L.F. жана J.F.; ресурстар P.D. жана P.S.; маалыматтарды курациялоо J.F. жана L.F.; алгачкы долбоор L.F. жана J.F.; карап чыгуу жана редакциялоо J.F., L.F., P.D. жана C.S.; визуалдаштыруу J.F.; жетекчилик P.D. жана C.S.; долбоорду башкаруу P.D. жана N.G.T.-W. тарабынан жүргүзүлгөн.

Негизги методологиялык чек: Изилдөө in silico акустикалык симуляцияларды, алдын ала колдонууга жарамдуулук эксперименттерин жана тоок эмбрионунун CAMында in vivo морфологиялык кан тамыр талдоосун бириктирет. Натыйжалар адамдардагы клиникалык натыйжалуулук, адам тканындагы оптималдуу ESWT дозасы же ангиогенездин молекулалык механизмдери түздөн-түз ырасталды деп чечмеленбеши керек.