Aktif molalar (Active Breaks, ABs), uzun süreli hareketsizliği bölmek ve günlük fiziksel aktiviteyi artırmak amacıyla kullanılan kısa hareket dönemleridir. Bu tek kör, sınıf düzeyinde randomize kontrollü çalışma, aktif molaların yalnız fiziksel dozunu değil, bu molaların nasıl öğretildiğini de merkeze alarak Öğretim Stilleri Spektrumu (Spectrum of Teaching Styles, STS) ile yapılandırılmış teneffüs etkinliklerinin 9–10 yaşındaki çocukların Fiziksel Okuryazarlık (Physical Literacy, PL) alanları üzerindeki etkisini değerlendirdi. Altı sınıftan 139 çocuk deney grubu (n=66) veya geleneksel teneffüs kontrol grubuna (n=73) ayrıldı. Deney grubu sekiz hafta boyunca haftada üç gün, günde iki yaklaşık 10 dakikalık seansla toplam 48 aktif molaya katıldı.

Fiziksel Okuryazarlık, fiziksel yeterlilik ve fiziksel aktivitenin yanında bilişsel ve duyuşsal bileşenleri de kapsayan çok boyutlu bir yapıdır. Çalışmada fiziksel performans; ayakta uzun atlama, 4×10 m shuttle run, 6 Dakika Yürüme Testi, 1 kg sağlık topu atışı ve TGMD-2 Gross Motor Quotient ile; günlük fiziksel aktivite PAQ-C ile; fiziksel öz-algı PSP ile; fiziksel aktiviteden alınan keyif PACES ile; seçici dikkat ise değiştirilmiş Bell Test ile değerlendirildi.

Genel Time × Group MANOVA etkileşimi anlamlıydı (p<0,001; ηp²=0,483). Deney grubu; patlayıcı alt ekstremite performansı, çeviklik, Gross Motor Quotient, fiziksel aktivite düzeyi, pozitif keyif, fiziksel öz-algı ve seçici dikkat ölçümlerinde kontrol grubuna kıyasla daha olumlu değişim gösterdi. En büyük tek değişkenli etki seçici dikkatin hızlı bölümünde görüldü (ηp²=0,244). Buna karşılık 6 Dakika Yürüme Testi, sağlık topu atışı ve PACES negatif alt ölçeğinde anlamlı Time × Group etkileşimi bulunmadı.

Sonuçların önemli bir sınırı vardır: deney grubu STS ile yapılandırılmış aktif molalar yaparken kontrol grubu geleneksel teneffüse devam etti. Öğretim stili manipülasyonu içermeyen üçüncü bir aktif mola grubu bulunmadığından, gözlenen kazanımların ne kadarının fiziksel aktivitenin kendisine ve ne kadarının STS pedagojisine özgü olduğu bu çalışma ile ayrıştırılamaz. Çalışma ayrıca yalnız altı sınıftan, tek bölgesel bağlamdan ve kısa süreli sekiz haftalık takipten oluşmaktadır.

Araştırma problemi

Okul çocuklarının gün içinde uzun süre oturması yalnız toplam fiziksel aktiviteyi değil, motor beceri gelişimini ve bazı bilişsel-duyuşsal süreçleri de etkileyebilir. Okul bu nedenle fiziksel aktiviteyi günlük yaşama yerleştirmek için önemli bir uygulama ortamıdır. Aktif molalar, uzun ve ayrı spor dersleri eklemek yerine okul günündeki kısa zaman dilimlerinde hareket fırsatı oluşturmayı amaçlar.

Önceki çalışmalar aktif molaların fiziksel aktivite, dikkat ve sınıf içi davranış gibi sonuçlar üzerinde yarar sağlayabileceğini düşündürse de fiziksel uygunluk ve motor gelişim sonuçları daha heterojendir. Ayrıca literatürün önemli bölümü “kaç dakika, ne kadar yoğun ve haftada kaç kez?” sorularına odaklanırken, hareket görevinin hangi pedagojik yöntemle öğretildiği daha az incelenmiştir.

Bu çalışma bu boşluğu Fiziksel Okuryazarlık modeli ve Öğretim Stilleri Spektrumu üzerinden ele aldı. Temel fikir, aktif molanın yalnız bir egzersiz dozu değil, aynı zamanda motor, bilişsel ve duyuşsal öğrenmeyi yönlendirebilecek kısa bir pedagojik ortam olmasıdır.

Fiziksel Okuryazarlık Nedir?

Fiziksel Okuryazarlık, bireyin fiziksel olarak aktif bir yaşamı sürdürebilmesini destekleyen fiziksel yeterlilik ve fiziksel aktivite davranışlarının; motivasyon, öz-güven ve keyif gibi duyuşsal özelliklerin; bilgi, anlama, stratejik düşünme ve karar verme gibi bilişsel süreçlerin birbirine bağlı biçimde ele alındığı bütüncül bir yapıdır.

Çalışmada Fiziksel Okuryazarlığın üç alanı

Aktif Molalar Bu Çalışmada Nasıl Uygulandı?

Deney grubundaki çocuklar sekiz hafta boyunca haftada üç gün, okul gününün iki ayrı teneffüsünde yaklaşık 10'ar dakikalık aktif molalara katıldı; böylece haftada altı ve toplam 48 seans uygulandı. Her seans yeniden üretici ve üretici öğretim stillerinden ikisini birleştiriyor ve ritim, kinestetik farklılaştırma, motor-postüral örüntüler, motor kombinasyon, denge veya disiplinler arası görevlerden birine odaklanıyordu.

Öğretim Stilleri Spektrumu neden önemliydi?

Öğretim Stilleri Spektrumu, hareket görevlerini yalnız öğretmenin doğrudan verdiği komutlarla yürütmek yerine karar verme sorumluluğunu farklı derecelerde öğretmen ile öğrenci arasında dağıtan pedagojik bir çerçevedir. Çalışmada yeniden üretici stiller arasında komut ve alıştırma; üretici stiller arasında yönlendirilmiş keşif, yakınsak üretim ve ıraksak üretim gibi yaklaşımlar kullanıldı.

Yeniden üretici stillerde çocuk önceden belirlenmiş bir hareket çözümünü uygular. Üretici stillerde ise çocuk hareket problemini çözmek, seçenekleri değerlendirmek veya farklı motor yanıtlar üretmek için daha fazla bilişsel katılım göstermek zorundadır. Araştırmacılar bu iki yaklaşımı aynı aktif mola içerisinde birleştirerek fiziksel hareket ile motor-bilişsel katılımı birlikte uyarmayı amaçladı.

Altı tematik aktif mola alanı

Her aktif mola yaklaşık 10 dakika sürdü: 1–2 dakika aktivasyon, 5–6 dakika merkezi görev ve 1–2 dakika deaktivasyon. Hareket görevleri bireysel veya ikili olarak gerçekleştirildi. Çocukların zaten deneyimlediği temel hareket becerileri başlangıç noktası olarak kullanıldı; bilişsel yük ve yenilik, reaksiyon ışıkları, çoklu görevler ve hareket varyasyonları gibi çevresel kısıtlar aracılığıyla kademeli biçimde artırıldı.

Uygulama sadakati nasıl kontrol edildi?

Deneysel etkinlikler Koruyucu ve Uyarlanmış Spor Bilimleri alanında yüksek lisans derecesine sahip dış uzmanlar tarafından gerçekleştirildi ve denetlendi. Uzmanlara deney başlamadan önce Öğretim Stilleri Spektrumu ile aktif mola protokolünün uygulanmasına ilişkin toplam 20 saatlik, beş güne yayılan teorik ve pratik eğitim verildi.

Uygulama sadakati öğretmen kayıt defterleri ve doğrudan gözlemlerle izlendi. Eğitimli dış gözlemciler aktif mola oturumlarının rastgele seçilmiş %30'unu standartlaştırılmış kontrol listesiyle değerlendirdi. Gözlenen seanslarda genel uygulama sadakati %85 olarak raporlandı.

Araştırma soruları ve hipotezler

Birinci araştırma sorusu, sekiz haftalık aktif mola müdahalesinin geleneksel teneffüse göre fiziksel uygunluk, kaba motor beceriler ve günlük fiziksel aktivite davranışlarını geliştirip geliştirmediğiydi. Araştırmacılar deney grubunda temel hareket becerileri ve fiziksel uygunluk bileşenlerinde daha büyük artış bekledi.

İkinci soru, üretici öğretim stillerinin gerektirdiği bilişsel yükün seçici dikkati geliştirip geliştirmediğiydi. Hipotez, üretici stillerin daha yüksek bilişsel katılım sağlayarak seçici dikkat performansını artırmasıydı.

Üçüncü soru, Öğretim Stilleri Spektrumu boyunca stillerin sistematik değiştirilmesinin hareketle ilişkili psikolojik faktörleri nasıl etkilediğiydi. Araştırmacılar kapsayıcı ve çeşitli öğretim yapısının fiziksel öz-algı ile fiziksel aktiviteden alınan keyfi artıracağını öngördü.

Aktif Molalar Hangi Sonuçlarda Anlamlı Fark Yarattı?

Kontrol grubuna kıyasla deney grubunda ayakta uzun atlama, 4×10 m shuttle run, Gross Motor Quotient, fiziksel aktivite düzeyi, pozitif fiziksel aktivite keyfi, fiziksel öz-algı ve hem hızlı hem toplam seçici dikkat için anlamlı Time × Group etkileşimleri bulundu; 6 Dakika Yürüme Testi, sağlık topu atışı ve PACES negatif alt ölçeğinde ise anlamlı grup-zaman etkileşimi bulunmadı.

Çalışmanın desteklediği

• Sekiz haftalık yapılandırılmış aktif mola programı deney grubunda bazı beceri ilişkili fiziksel uygunluk ölçümlerinde kontrol grubundan daha olumlu değişimle ilişkiliydi.
• Gross Motor Quotient deney grubunda daha fazla arttı.
• Seçici dikkatin hem hızlı hem toplam ölçümlerinde belirgin Time × Group etkileri bulundu.
• PAQ-C fiziksel aktivite skoru deney grubunda kontrol grubuna göre daha olumlu değişti.
• Pozitif keyif ve fiziksel öz-algıda küçük-orta büyüklükte anlamlı etkileşimler bulundu.
• Cinsiyete bağlı farklı müdahale yanıtına ilişkin anlamlı istatistiksel etkileşim saptanmadı.
• Kısa ve sık aktif molaların okul teneffüsüne yerleştirilmesinin uygulanabilir bir pedagojik yaklaşım olabileceği desteklenmektedir.

Çalışmanın desteklemediği

• Aktif molaların kardiyorespiratuvar uygunluğu bu protokol altında anlamlı biçimde geliştirdiği gösterilmedi.
• Sağlık topu atışındaki değişimin kontrol grubundan anlamlı biçimde farklı olduğu gösterilmedi.
• PACES negatif alt ölçeğinde müdahaleye özgü anlamlı değişim gösterilmedi.
• Gözlenen tüm kazanımların yalnız Öğretim Stilleri Spektrumu'ndan kaynaklandığı kanıtlanmadı.
• Aktif molaların müfredat içi beden eğitiminin veya daha yüksek yoğunluklu fiziksel aktivitenin yerine geçebileceği gösterilmedi.
• Uzun dönem fiziksel aktivite alışkanlığı, akademik başarı veya sağlık sonucu gösterilmedi.
• Çalışma çocuklarda morfolojik kas adaptasyonlarını doğrudan ölçmedi.
• Engelli çocuklarda aynı etkinliğin oluştuğu gösterilmedi; sertifikalı fiziksel engeli bulunan altı çocuk nihai örnekleme dahil edilmedi.
• Anlamlı cinsiyet etkileşiminin bulunmaması erkek ve kız çocuklarda matematiksel olarak eşdeğer etkinin kanıtı değildir.

Aktif Molalar Beden Eğitiminin Yerini Tutabilir mi?

Bu çalışma böyle bir sonucu desteklememektedir; yazarlar yaklaşık 10 dakikalık, koordinasyon ve motor-bilişsel görevlere ağırlık veren aktif molaları müfredat içi beden eğitimi veya yeterli miktardaki yoğun fiziksel aktivitenin yerine geçen bir uygulama olarak değil, Fiziksel Okuryazarlığın bazı boyutlarını destekleyebilecek tamamlayıcı bir “uygulama penceresi” olarak yorumlamaktadır.

Kardiyorespiratuvar sonuç bu sınırı özellikle gösterir. Deney grubunda birçok motor ve bilişsel sonuç gelişmesine rağmen 6 Dakika Yürüme Testinde anlamlı Time × Group farkı bulunmadı. Yazarların yorumuna göre protokolün kısa, aralıklı ve ağırlıklı olarak koordinatif-nöromotor yapısı, sürekli ve yüksek hacimli aerobik uyaran sağlamamıştır.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Katılımcılar ve randomizasyon

Katılımcılar İtalya'nın Lecce ilindeki bir ilkokulun altı sınıfından seçildi. Başlangıçta 145 çocuk potansiyel olarak uygun bulundu. Fiziksel aktiviteye katılımı engelleyebilecek sertifikalı fiziksel bozuklukları bulunan altı çocuk dışlandı ve nihai örneklem 9–10 yaşındaki 139 öğrenciden oluştu.

Başlangıç değerlendirmesinden sonra üç sınıf rastgele sayı üreticisiyle deney grubuna, üç sınıf kontrol grubuna atandı. Böylece randomizasyon bireysel çocuk düzeyinde değil sınıf düzeyinde gerçekleştirildi. Deney grubunda 66, kontrol grubunda 73 öğrenci vardı.

Çalışmanın a priori güç analizi G*Power 3.1 ile gerçekleştirildi. Kaynak minimum örneklem büyüklüğünü N=23, yaklaşık 0,80 etki büyüklüğü, α=0,05 ve 0,95 istatistiksel güç üzerinden raporlamaktadır. Kaynak bu etki büyüklüğünün hangi özel ölçekte tanımlandığını bu cümlede ayrıca ayrıntılandırmadığı için Verianla bunu farklı bir etki ölçüsüne dönüştürmemektedir.

Tek körlük ne anlama geliyordu?

Ön-test ve son-test ölçümlerini gerçekleştiren uzman değerlendiriciler çocukların hangi grupta olduğunu bilmiyordu. Veri girişi ve temel istatistiksel işlemleri gerçekleştiren araştırmacılar da ön analizler tamamlanana kadar grup kodlarına kör tutuldu.

Müdahalenin fiziksel ve görünür doğası nedeniyle çocukların ve uygulayıcıların körlenmesi mümkün değildi. Dolayısıyla “tek kör” ifadesi özellikle sonuç değerlendiricilerinin grup atamasına kör tutulmasını ifade eder.

Ölçüm zamanlaması

Ön-test müdahaleden bir hafta önce, son-test ise sekiz haftalık program bittikten bir hafta sonra gerçekleştirildi. Taşıma etkisini ve fiziksel yorgunluğu azaltmak için değerlendirmeler sistematik sırayla yapıldı: önce bilişsel, ardından duyuşsal/davranışsal ve son olarak fiziksel alan değerlendirildi.

Fiziksel testlerde sıra TGMD-2, 1 kg sağlık topu atışı, ayakta uzun atlama, 4×10 m shuttle run ve 6 Dakika Yürüme Testi şeklindeydi. Ayakta uzun atlama, sağlık topu atışı ve 4×10 m testlerinde iki denemenin en iyi sonucu; 6 Dakika Yürüme Testinde ise yorgunluğu azaltmak için tek deneme kullanıldı.

TGMD-2 ve Gross Motor Quotient

Test of Gross Motor Development-2, altı lokomotor ve altı nesne kontrol becerisini içeriyordu. Lokomotor alt testte koşma, gallop, sekme, sıçrama, ayakta uzun atlama ve yana kayma; nesne kontrolünde sabit topa vurma, sabit dribling, yakalama, tekme, baş üstü atış ve alttan yuvarlama gibi görevler değerlendirildi.

Her performans ölçütü doğru uygulandığında 1, uygulanmadığında 0 olarak puanlandı. İki denemenin ölçüt puanları beceri puanına, beceri puanları da alt ölçek ham puanına dönüştürüldü. Standart skorların birleştirilmesiyle 46–160 aralığında Gross Motor Quotient (GMQ) oluşturuldu. Bu çalışmada toplam motor yeterlilik göstergesi olarak GMQ kullanıldı.

PAQ-C, PSP ve PACES

PAQ-C'nin İtalyanca sürümü, son yedi gündeki orta ve yüksek yoğunluklu fiziksel aktivite hakkında dokuz sorudan oluştu. PAQ-C doğrudan dakika veya MET ölçmez; 1'in çok düşük, 5'in çok yüksek aktiviteyi temsil ettiği bir indeks üretir.

Physical Self-Perception (PSP) ölçeği çocukların hız, kuvvet ve koordinasyon gibi fiziksel özellikleri konusunda kendilerini ne kadar yeterli algıladıklarını altı maddeyle değerlendirdi.

Physical Activity Enjoyment Scale (PACES) fiziksel aktivite sırasında alınan keyfi ölçtü. İtalyanca sürüm 16 maddeden oluştu: dokuz pozitif (PACES_P) ve yedi negatif (PACES_N) ifade içeriyordu.

Seçici dikkat nasıl ölçüldü?

Değiştirilmiş Bell Test, yoğun görsel uyaranlar arasında hedef olarak belirlenen stilize çanların bulunmasına dayanan kâğıt-kalem nöropsikolojik testidir. Çocuklara hedeflerle birlikte kum saati, mantar ve çapa gibi çeldiriciler içeren dört sayfa sunuldu.

Toplam süre iki dakikaydı. İlk 30 saniye içinde bulunan hedefler “Quick” ölçümünü, iki dakikanın tamamında bulunan hedeflerin toplamı ise “Total” ölçümünü oluşturdu.

İstatistiksel analiz

Veriler önce aykırı değerler ve normal dağılım açısından kontrol edildi. Tanımlayıcı sonuçlar grup ve cinsiyete göre ortalama ± standart sapma biçiminde raporlandı.

Ana analiz 2 (Time) × 2 (Group) karma tasarımlı MANOVA idi. Cinsiyetin müdahale etkisini değiştirip değiştirmediğini değerlendirmek için ayrıca 2 (Group) × 2 (Time) × 2 (Gender) MANOVA gerçekleştirildi. Time denek-içi; Group ve Gender denekler-arası faktörlerdi.

Kovaryans matrisi homojenliği varsayımındaki olası ihlallere daha dayanıklı olması nedeniyle temel çok değişkenli istatistik olarak Pillai's Trace kullanıldı. Daha sonra her bağımlı değişken için karma tekrarlı ölçüm ANOVA'ları gerçekleştirildi.

Etki büyüklükleri kısmi eta-kare (ηp²) ile raporlandı: yaklaşık 0,01 küçük, 0,06 orta ve 0,14 büyük etki olarak sınıflandırıldı. Grup farkları için %95 güven aralıkları hesaplandı. Çoklu p değerlerine Holm–Bonferroni sıralı düzeltmesi uygulandı. İstatistiksel anlamlılık eşiği p<0,05 idi. Analizler IBM SPSS Statistics sürüm 29 ile gerçekleştirildi.

Ön-test ve son-test sonuçları

Başlangıçta kontrol ve deney grupları arasında incelenen sonuç değişkenleri açısından anlamlı fark bulunmadı.

Çok değişkenli genel etki

Pillai's Trace temelindeki Time × Group çok değişkenli etkileşimi anlamlıydı: F=8,159, p<0,001 ve ηp²=0,483. Kaynağın etki büyüklüğü sınıflandırmasına göre bu değer büyük bir genel etkiyi temsil etmektedir.

Tek değişkenli analizlerde en yüksek ηp² değeri Seçici Dikkat — Quick sonucunda 0,244 idi. Bunu 4×10 m shuttle run için 0,172, toplam seçici dikkat için 0,168 ve ayakta uzun atlama için 0,129 izledi. GMQ için ηp²=0,082 idi.

PAQ-C/PAL, pozitif PACES ve PSP sonuçlarındaki etki büyüklükleri sırasıyla 0,049, 0,044 ve 0,043 düzeyindeydi. Bunlar istatistiksel olarak anlamlı olmakla birlikte fiziksel ve bilişsel bazı sonuçlarda görülen etkilerden daha küçüktü.

Kardiyorespiratuvar performans neden farklıydı?

6 Dakika Yürüme Testinde her iki grup da ön-testten son-teste artış gösterdi; ancak değişimin büyüklüğü gruplar arasında farklı değildi (p=0,946; ηp²=0,004). Dolayısıyla çalışmanın aktif mola müdahalesi için özgün bir kardiyorespiratuvar avantaj gösterdiği söylenemez.

Yazarlar yaklaşık 10 dakikalık aralıklı, koordinasyon, ritim, motor kombinasyon ve postür kontrolüne odaklanan programın uzun süreli aerobik yüklenme sağlamadığını tartışmaktadır. Bu mekanizma açıklaması fizyolojik bir yorumdur; çalışmada doğrudan kardiyovasküler adaptasyon veya kas morfolojisi ölçülmemiştir.

Seçici dikkat bulgusu

Deney grubunda Bell Test Quick skoru 54,94 ± 12,25'ten 72,08 ± 14,08'e yükselirken kontrol grubunda 53,86 ± 12,99'dan 61,58 ± 11,01'e yükseldi. Time × Group etkisi p<0,001 ve ηp²=0,244 idi.

Toplam dikkat skorunda deney grubu 127,24 ± 9,07'den 132,45 ± 6,42'ye, kontrol grubu 127,46 ± 7,50'den 128,63 ± 6,63'e değişti. Etkileşim yine anlamlıydı (p<0,001; ηp²=0,168).

Yazarlar üretici öğretim stillerinin çocukları motor çözümler keşfetmeye zorlamasının bilişsel yükü ve yürütücü süreçleri artırabileceğini öne sürmektedir. Ancak araştırma doğrudan sinirsel aktivite ölçmediği için “daha fazla neural engagement” gözlenmiş biyolojik bir sonuç değil, davranışsal bulgulara ilişkin teorik açıklamadır.

Cinsiyet müdahalenin etkisini değiştirdi mi?

Ana Gender etkisi anlamlıydı (p<0,001; ηp²=0,299), yani bazı başlangıç sonuçlarında erkek ve kız çocukları arasında farklılıklar bulunuyordu. Buna karşılık Time × Gender etkileşimi p=0,573 ve Time × Group × Gender etkileşimi p=0,128 ile anlamlı değildi.

Bu sonuç, çalışma örnekleminde müdahale yanıtının cinsiyete göre farklı olduğuna ilişkin istatistiksel kanıt bulunmadığını gösterir. Bununla birlikte çalışma bir eşdeğerlik deneyi olmadığı için “erkek ve kız çocuklarında etkiler kesin olarak aynıdır” sonucuna dönüştürülmemelidir.

Kaynak-içi raporlama notu: PACES_N

Kaynağın tartışma metninde negatif keyfin azalmasına ilişkin olumlu ifade bulunmasına karşın ana Time × Group tablosunda PACES_N için p=0,721 ve ηp²=0,001 raporlanmaktadır. Bu nedenle Verianla'nın bilimsel çekirdeğinde müdahaleye özgü anlamlı PACES_N azalması iddia edilmemektedir. Anlamlı duyuşsal sonuçlar pozitif PACES skoru ve fiziksel öz-algı üzerinden aktarılmıştır.

Kaynak-içi raporlama notu: Tablo 5

Kaynağın Tablo 5 satırında Time × Group × Gender etkileşimine ait F değerinin metin/PDF çıkarımında “155” biçiminde görünmesine karşın aynı satırda p=0,128 ve ηp²=0,153 raporlanmıştır. Bu kombinasyon açık bir dizgi veya çıkarım belirsizliği oluşturduğu için F değeri tahmin edilerek düzeltilmemiştir. Güvenilir bilimsel çıkarım, üçlü etkileşimin p=0,128 ile istatistiksel olarak anlamlı olmadığıdır.

Sınıf düzeyinde randomizasyon

Randomizasyon birey düzeyinde değil sınıf düzeyinde yapıldığı için aynı sınıftaki öğrencilerin ölçümleri tamamen bağımsız olmayabilir. Araştırmacılar temel sonuçlarda sınıflar arası korelasyon katsayısını (ICC) başlangıçta hesaplamış ve ICC'nin 0,05'in altında olduğunu bildirerek kümelenme etkisinin küçük olduğunu değerlendirmiştir.

Bununla birlikte yazarlar daha fazla sınıf içeren büyük çalışmaların sınıf düzeyindeki kümelenmeyi çok düzeyli veya karma-etkili modellerle doğrudan hesaba katması gerektiğini belirtmektedir.

En önemli tasarım sınırlaması: aktif kontrol grubu yoktu

Deney grubu hem daha fazla yapılandırılmış hareket yaptı hem de Öğretim Stilleri Spektrumu ile pedagojik olarak düzenlenmiş görevler gerçekleştirdi. Kontrol grubu ise geleneksel, yapılandırılmamış teneffüse devam etti.

Dolayısıyla deney ile kontrol arasında aynı anda iki temel şey değişti: hareketin yapılandırılması ve pedagojik öğretim biçimi. Öğretim stilleri kullanılmadan standart aktif mola yapan üçüncü bir grup olmadığı için STS'nin aktif molanın genel etkisinin üzerine ne kadar ek katkı yaptığı doğrudan ölçülemedi.

Bu nedenle “sonuçları STS oluşturdu” ifadesinden daha doğru yorum, “STS ile yapılandırılmış aktif mola paketi geleneksel teneffüsten daha olumlu sonuçlar oluşturdu” biçimindedir. Yazarlar gelecekte geleneksel teneffüs, standart aktif mola ve STS tabanlı aktif mola olmak üzere üç kollu randomize çalışmalar önermektedir.

Diğer sınırlılıklar

• Örneklem yalnız 139 öğrenciden ve altı sınıftan oluşmuştur.
• Katılımcılar tek bir bölgesel okul bağlamından gelmiştir.
• Müdahale yalnız sekiz hafta sürmüştür.
• Orta ve uzun dönem izlem bulunmamaktadır.
• Sosyoekonomik durum sistematik olarak kontrol edilmemiştir.
• Beslenme alışkanlıkları takip edilmemiştir.
• Müdahale dönemi boyunca okul dışı spor katılımındaki değişiklikler izlenmemiştir.
• PAQ-C fiziksel aktiviteyi objektif dakika veya MET olarak değil öz-bildirime dayalı indeks olarak ölçmüştür.
• Müdahaleler özel eğitim almış dış uzmanlar tarafından uygulanmıştır; sıradan okul koşullarındaki öğretmen uygulamasının aynı sonucu oluşturduğu doğrudan test edilmemiştir.
• Sertifikalı fiziksel bozuklukları bulunan altı çocuk nihai örnekleme dahil edilmediği için engelli çocuklara genelleme doğrudan bu deneyden yapılamaz.

Çalışmanın pedagojik katkısı

Çalışmanın önemli yaklaşımı, teneffüsü yalnız serbest zaman veya enerji boşaltma dönemi olarak değil, fiziksel, bilişsel ve duyuşsal öğrenmenin kısa sürelerle desteklenebileceği bir eğitim alanı olarak ele almasıdır.

İkinci katkı, motor görevlerin coğrafya, tarih, İtalyanca ve İngilizce gibi ders içerikleriyle birleştirilmesidir. Bu yapı fiziksel aktiviteyi bağımsız bir okul etkinliği olmaktan çıkarıp disiplinler arası bir öğrenme aracı olarak tasarlamayı amaçlamıştır.

Üçüncü katkı, aktif molaların yalnız fizyolojik “dozunu” değil pedagojik “nasıl” sorusunu da ölçülebilir bir araştırma değişkeni haline getirme girişimidir. Bununla birlikte üçüncü aktif kontrol grubunun yokluğu nedeniyle bu pedagojik bileşenin bağımsız büyüklüğü henüz belirlenmiş değildir.

Kaynak ve Yöntem Notu

Özgün çalışma: Enhancing Physical Literacy Domains Through the Spectrum of Teaching Styles in Recess-Based Active Breaks: A Single-Blind Randomized Controlled Trial

Yazarlar: Domenico Monacis; Giacomo Pascali; Dario Colella.

Sorumlu yazar: Domenico Monacis.

Kurumlar:

• Department of Education and Sports Sciences, Pegaso University, Naples, Italy.
• Department of Biological and Environmental Sciences and Technologies, University of Salento, Lecce, Italy.
• Scientific Laboratory on Teaching Methods for Physical Education and Motor Assessment, University of Salento, Lecce, Italy.

Dergi: Children.

Yayınevi: MDPI.

Yayın bilgisi: 2026; Cilt 13; Sayı 5; Makale 634.

DOI: 10.3390/children13050634

Resmî DOI bağlantısı: https://doi.org/10.3390/children13050634

Tarihler: Gönderim 5 Mart 2026; revizyon 23 Nisan 2026; kabul 29 Nisan 2026; yayın 1 Mayıs 2026.

Kaynak türü: Tek kör, randomize kontrollü okul müdahale çalışması; randomizasyon sınıf düzeyinde gerçekleştirilmiştir.

Örneklem: İtalya'nın Lecce ilindeki altı ilkokul sınıfından 9–10 yaşındaki 139 öğrenci; deney grubu n=66, kontrol grubu n=73.

Müdahale: Sekiz hafta; haftada üç gün; günde iki yaklaşık 10 dakikalık aktif mola; toplam 48 seans. Müdahale Öğretim Stilleri Spektrumu kapsamında yeniden üretici ve üretici stilleri birleştirmiştir.

Kontrol: Geleneksel, yapılandırılmamış teneffüs.

Körlük: Sonuç değerlendiricileri grup atamasına kör tutuldu; müdahalenin niteliği nedeniyle çocukların ve uygulayıcıların körlenmesi mümkün değildi.

Temel istatistik: 2×2 mixed-design MANOVA; ikincil 2×2×2 Gender analizi; Pillai's Trace; değişken bazında mixed ANOVA; Holm–Bonferroni düzeltmesi; ηp² etki büyüklüğü; p<0,05 anlamlılık eşiği.

Yazılım: IBM SPSS Statistics 29; örneklem gücü için G*Power 3.1.

Etik: Çalışma Helsinki Bildirgesi'ne uygun yürütülmüş ve Pegaso University Ethics Committee tarafından PROT/E 002466 numarasıyla 29 Mart 2024 tarihinde onaylanmıştır.

Bilgilendirilmiş onam: Katılımcı çocukların ebeveynleri veya yasal vasilerinden bilgilendirilmiş onam alınmıştır.

Finansman: Harici finansman alınmamıştır.

Veri erişilebilirliği: Gizlilik nedenleriyle veriler kamuya açık değildir; makul talep üzerine sorumlu yazardan edinilebileceği belirtilmiştir.

Çıkar çatışması: Yazarlar çıkar çatışması bildirmemiştir.

Yazar katkıları: Kavramsallaştırma G.P.; metodoloji D.M. ve D.C.; yazılım ve formal analiz D.M.; araştırma G.P.; veri kürasyonu D.M. ve G.P.; ilk taslak G.P. ve D.M.; gözden geçirme ve düzenleme D.C.; gözetim D.C.; proje yönetimi D.M.

Lisans: Creative Commons Attribution (CC BY) açık erişim lisansı.

Temel yorum sınırı: Çalışma STS ile yapılandırılmış aktif mola paketini geleneksel teneffüsle karşılaştırmıştır. Öğretim stili manipülasyonu olmayan aktif kontrol grubu bulunmadığından STS'nin fiziksel aktivitenin genel etkisinden bağımsız katkısı hesaplanamaz.

Kaynak-içi raporlama notu: Tartışmadaki negatif keyif ifadesi ana inferans tablosundaki PACES_N p=0,721 sonucu ile uyumlu değildir; bu nedenle anlamlı müdahale etkisi olarak kullanılmamıştır. Ayrıca Gender üçlü etkileşim satırındaki F değeri kaynak çıkarımında belirsiz olduğundan tahmin edilerek düzeltilmemiştir.