Бул изилдөө Richard J. Arneson'дун бакубаттык теориясынын субъективизмден таза объективизмге өтүшүн, бул өзгөрүүнүн патернализм жагынан алып келген теориялык натыйжаларын жана ушул көйгөйлөрдү чечүү үчүн сунушталган шарттуу объективизм мамилесин изилдейт. Шарттуу объективизм объективдүү баалуу жакшылыктар адамдын учурдагы тандоолору менен каалоолорунан көз карандысыз жашай аларын кабыл алган, бирок бул жакшылыктар белгилүү бир адамдын бакубаттыгына салым деп эсептелиши үчүн ал адам аларды маалымат жетишсиздигинен, когнитивдик бурмалоолордон жана иррационалдуу психологиялык таасирлерден арылган рефлексиялык ой жүгүртүү шарттарында рационалдуу түрдө четке какпашы керек деген бакубаттык теориясынын сунушу болуп саналат. Xian жана Mao Arneson'дун адаптацияланган тандоолор, жалган ишенимдер жана өзүнүн бакубаттыгына тиешеси жок каалоолор себептүү субъективисттик бакубаттык түшүнүгүнөн баш тартуусуна олуттуу негиздер бар экенин кабыл алышат; бирок Arneson кийинчерээк субъективдүү мамилелер бакубаттыкта эч кандай түзүүчү роль ойнобойт деп коргошу катуу патернализмди чектөө үчүн жетиштүү теориялык ресурс калтырбайт деп ырасташат.

Макаланын негизги салымы — бардык объективдүү жакшылыктар үчүн субъективдүү жактырууну милдеттүү кылган күчтүү жактыруу чектөөсү менен адамдын көз карашын толугу менен четке каккан таза объективизмдин ортосунда үчүнчү позицияны иштеп чыгуу. Бул позицияда адамдын бир жакшылыкты активдүү каалашы шарт эмес; чечүүчү чек — адам тиешелүү жакшылыкты жетиштүү маалымат жана рефлексиялык ой жүгүртүү шартында рационалдуу түрдө четке кагабы же жокпу. Авторлор бул мамилени терс жактыруу чектөөсү деп формулировкалашат. Изилдөө эмпирикалык маалымат өндүрбөйт; сунуштун күчү бакубаттык теориясы, автономия, патернализм жана бөлүштүрүүчү адилеттик ортосундагы концептуалдык ырааттуулукту күчөтүү дооматына таянат.

Бакубаттык теориясындагы негизги суроо: Адамдын жашоосун анын өзү үчүн жакшы кылган эмне?

Бакубаттык философиясындагы негизги пикир келишпестиктердин бири — адамдын жашоосунун өзү үчүн жакшы жүрүшүн эмне камсыз кылат деген суроо. Субъективисттик мамилелер адамдын каалоолору, тандоолору же оң мамилелери менен күчтүү байланыш түзсө, объективисттик мамилелер айрым нерселер адам аларды каалабаса же баалуу деп эсептебесе да ал үчүн жакшы болушу мүмкүн деп коргойт. Arneson'дун интеллектуалдык өнүгүүсү ушул эки полюстун ортосундагы чыңалууга негизделет.

Arneson'дун алгачкы мезгилиндеги “бакубаттык үчүн тең мүмкүнчүлүк” мамилесинде бакубаттык негизинен тандоолордун канааттандырылышы аркылуу түшүндүрүлөт. Бул жердеги тандоолор кадимки жана учурдук каалоолор менен чектелбейт; адам толук маалыматка ээ болгондо, тынч ой жүгүрткөндө жана ой жүгүртүү каталарынан арылганда ээ боло турган “идеалдуу бааланган” тандоолор маанилүү. Бул түзүлүш адамдын өз жашоосу тууралуу баалоосуна борбордук орун берип, ошол эле учурда начар маалыматтан же ойлонбой коюудан келип чыккан тандоолордон качууга аракет кылат.

Arneson эмне үчүн субъективизмден таза объективизмге өттү?

Arneson'дун субъективизмден алыстоосунун негизинде үч көйгөй жатат: адаптацияланган тандоолор, жалган ишенимдер жана адамдын өз бакубаттыгына байланышпаган каалоолор. Бул көйгөйлөр адам эмнени кааларын гана кароо ага чындап эмне жакшы экенин аныктоо үчүн ишенимдүү негиз болбой калышы мүмкүн экенин көрсөтөт. Xian менен Mao кайра курган аргумент боюнча Arneson бул көйгөйлөрдү жөн гана техникалык кемчиликтер катары эмес, субъективдүү мамилелерди бакубаттыктын түзүүчү негизи кылган мамиленин тереңирээк көйгөйлөрү катары баалап, натыйжада объективдүү тизме теориясына өтөт.

Адаптацияланган тандоолор

Адаптацияланган тандоолор — адамдын каалоолорун өзү жашаган чектөөчү же адилетсиз шарттарга ылайык төмөндөтүү көйгөйү. Эгер адам узак убакыт олуттуу жетишсиздик, басым же мүмкүнчүлүк тартыштыгы шартында жашаса, кеңири жашоо горизонтуна умтулбоону үйрөнүшү мүмкүн. Мындай учурда учурдагы тандоолордун канааттандырылышын түздөн-түз бакубаттыкка теңөө начар шарттар адамдын күтүүлөрүн азайткан натыйжаны “жакшы жашоо” деп баалоо коркунучун жаратат.

Идеалдуу ой жүгүртүү тести бул көйгөйдү белгилүү деңгээлде оңдой алат: жалган маалымат же ой жүгүртүүдөгү бузулуу жоюлганда адам башка тандоолорго келе алат. Бирок Arneson туш болгон кыйыныраак суроо — адилетсиз шарттар адамдын тандоолорунун калыптанышын туруктуу өзгөртүп, адам идеалдуу ой жүгүртүү шартында да ушул чектелген тандоолорду кабыл ала берген учурлар. Мындай кырдаалда субъективисттик теория өз каражаттары менен оңдоочу чечим бере албайт.

Жалган ишенимдер

Экинчи көйгөй — адам өзүнүн жакшылыгы тууралуу жаңылыша алышы. Адамдын жашоо планын эркин тандашы менен ошол тандоо чындап анын жашоосун жакшыртышы бир эле пикир эмес. Arneson'дун көз карашында адамдын өз жашоосу үстүндөгү эгемендүүлүгү анын бакубаттык жөнүндө эпистемикалык жактан жаңылбас экенин билдирбейт. Бул айырма субъективдүү тандоо менен чыныгы prudential value ортосунда аралык ачат.

Өз бакубаттыгына тиешеси жок каалоолор

Үчүнчү көйгөй — адамдардын өз жакшылыгынан алда канча ары кеткен каалоолорго ээ болушу. Адам башка адамдардын, алыскы коомдордун же белгилүү коомдук максаттын абалы тууралуу өтө күчтүү каалоолорду көтөрүшү мүмкүн. Бул каалоонун ишке ашышы адамды канааттандырган абалды жаратышы мүмкүн; бирок каалоонун жөн гана ишке ашышы окуя түздөн-түз ошол адамдын бакубаттыгынын бир бөлүгү экенин көрсөтпөшү мүмкүн. Ошентип, “каалоонун канааттандырылышы = бакубаттык” теңдемеси кайсы каалоолор чындап адамдын өз жакшылыгына тиешелүү экенин түшүндүрүүдө кыйналат.

Объективдүү тизме теориясына өтүү

Бул көйгөйлөр Arneson'ду адамдын жакшылыгы жөнүндө фактылар анын учурдагы каалоолорунан көз карандысыз болушу мүмкүн деген көз карашка алып келет. Объективдүү тизме мамилесинде билим, достук, жетишкендик, ден соолук же автономия сыяктуу айрым адамдык жакшылыктардын prudential value'су адамдын аларды каалашынан гана келип чыкпайт. Адам белгилүү жакшылыктын баасын көрбөшү мүмкүн, бирок ошол жакшылык анын жашоосун объективдүү мааниде жакшырта алат.

Бул жерде талкуу “тизмеде кайсы жакшылыктар бар?” деген суроодон тереңирээк суроого өтөт: Объективдүү жакшылыктын белгилүү адамдын бакубаттыгына салым кошушун эмне камсыз кылат? Субъективисттик жана объективисттик мамилелер кээде бир эле жакшылыктарды баалуу деп эсептеши мүмкүн; негизги айырма бул жакшылыктар эмне үчүн адам үчүн жакшы деп эсептелет деген маселеде чыгат.

Жактыруу чектөөсү деген эмне?

Жактыруу чектөөсү — объективдүү жакшылык белгилүү адамдын бакубаттыгын арттырышы үчүн ал адам ошол жакшылыкка кандайдыр бир оң мамиле көрсөтүшү керек деп коргогон мамилелердин тобу. Kymlicka'нын адамдын жашоосун “ичинен” жашоосу жөнүндөгү ою, Dworkin'дин конститутивдик көз карашы жана Griffin'дин идеалдаштырылган каалоо чыныгы каалоого айланышы керек деген мамилеси бул ойду ар түрдүү формада билдирет.

Dworkin'дин конститутивдик мамилесинде адамдын жашоонун бир компонентинин баалуулугун жактырышы жөн гана кошумча бонус эмес; ал компоненттин адамдын жашоосуна ички салым кошо алышынын шарты. Griffin'дин маалымдалган каалоо мамилесинде болсо идеалдуу шарттагы адам бир нерсени каалай турганы эле жетишсиз; идеалдуу каалоо ишке ашкан учурда адамдын чыныгы каалоосуна айланышы керек.

Arneson бул мамилелердин жалпы өзөгүнө каршы чыгат: адамдын оң мамилесинин жоктугун объективдүү жакшылыктын бакубаттыктагы баасын жок кылуучу абсолюттук вето катары кароо ага ашыкча көрүнөт. Адам бир жетишкендиктин баасын начар, ойлонулбаган же жаңылыш себептер менен четке кагышы мүмкүн. Мындай учурда туура эмес баалоо жетишкендиктин адам үчүн болгон баасын нөлгө түшүрбөшү керек.

Samantha ой эксперименті

Arneson бул пунктту Samantha аттуу ойдон чыгарылган адам аркылуу түшүндүрөт. Samantha сапаттуу ыр жазган, бирок ойлонулбаган жана алсыз эстетикалык көз караш себептүү бул жетишкендик өзү үчүн эч кандай баалуулукка ээ эмес деп ойлойт. Arneson боюнча Samantha жетишкендигин жетиштүү баалабаганы анын жашоосуна кошкон салымын жок кылбайт. Samantha жетишкендигинен кошумча канааттануу алса, анын бакубаттыгы дагы өсүшү мүмкүн; бирок оң жактыруу жетишкендиктин кандайдыр бир бакубаттык баасына ээ болушунун алдын ала шарты эмес.

Arneson алсызыраак жактыруу чектөөлөрүнө каршы да ушундай багытты карманат. Адам достук, сүйүү же жетишкендик сыяктуу объективдүү жакшылыктарга оң мамиле көрсөтпөсө да, анын жашоосунда жетиштүү башка субъективдүү канааттануу түрлөрү болушу мүмкүн. Ошондуктан объективдүү жакшылыктардын ар бирин адамдын оң сезими же каалоосу менен байланыштыруу милдеттүү деп эсептөө ага керексиз көрүнөт.

Таза объективизм эмне үчүн катуу патернализмди негиздөө басымын жаратат?

Таза объективизмде адамдын бир нерсени каалабашы же аны өзү үчүн баалуу деп эсептебеши ошол нерсе анын бакубаттыгына салым кошо албайт дегенди билдирбейт. Ошондуктан адам өзүнүн жакшылыгы жөнүндө жаңылыша алса жана мамлекет же башка чечим чыгаруучу белгилүү тандоо анын объективдүү бакубаттыгын арттырат деп эсептесе, адамдын ыктыярдуу баш тартуусу өзү эле кийлигишүүгө каршы принциптик тоскоолдук жаратпайт. Arneson бул жыйынтыкты жашырбастан, катуу патернализм айрым учурларда принцип деңгээлинде корголушу мүмкүн экенин кабыл алат; бирок практикалык кийлигишүүнүн дагы эле маанилүү чектери болушу керек деп эсептейт.

Жумшак жана катуу патернализмдин айырмасы

Жумшак патернализм адамдын тандоосу жетиштүү ыктыярдуу, маалымдуу же компетенттүү эмес болсо, кийлигишүүгө жол берет. Катуу патернализм болсо адам эмне кылып жатканын билсе жана чечимин ыктыярдуу кабыл алса да, анын өз жакшылыгы үчүн айрым кийлигишүүлөрдү принципте мүмкүн деп эсептейт. Arneson ыктыярдуулук гана бардык кийлигишүүлөрдү токтотуучу абсолюттук чек боло албайт деп коргойт; анткени ыктыярдуу чечим prudential жактан дагы деле олуттуу жаман болушу мүмкүн.

Arneson бул пунктту кайтарылгыс өзүнө-залака келтирүү чечимин кабыл алган, бирок чечим кабыл алуу жөндөмү сакталган жаш чоң киши тууралуу ой эксперименті менен сынайт. Максат — “толугу менен ыктыярдуу” менен “адамдын жакшылыгы жагынан акылга сыярлык” түшүнүктөрү бирдей эмес экенин көрсөтүү. Arneson боюнча айрым өтө кырдаалдарда адамдын ыктыярдуу чечими анын объективдүү жакшылыгына ушунчалык олуттуу зыян келтириши мүмкүн, ошондуктан кийлигишүү принцип деңгээлинде корголуучу болуп калат.

Бөлүштүрүүчү адилеттик жагынан патернализм

Arneson адамдардын prudential тандоо жасоо жөндөмдөрү тең эмес экенин да айтат. Маалымат чогултуу, варианттарды баалоо жана узак мөөнөттүү кызыкчылыктарын көзөмөлдөөдө алсызыраак адамдар өмүр бою начарыраак натыйжаларга туш болушу мүмкүн. Эгер абалы начарыраак адамдардын бакубаттыгын жакшыртууга көбүрөөк моралдык салмак берген приоритеттик бөлүштүрүүчү адилеттик мамилеси кабыл алынса, айрым патерналисттик саясаттар эң аялуу топторго тең эмес деңгээлде пайда алып келиши мүмкүн. Бул патернализм талкуусун эркиндик маселеси гана болуудан чыгарып, бөлүштүрүүчү адилеттик көйгөйүнө да айлантат.

Arneson эмне үчүн патернализмди чексиз калтырбайт?

Arneson катуу патернализм принцип деңгээлинде мүмкүн экенин коргосо да, үч маанилүү практикалык чек белгилейт. Биринчиден, автономия объективдүү бакубаттыктын өзүнүн маанилүү компоненти болушу мүмкүн. Кийлигишүү ден соолукту, коопсуздукту же башка жакшылыкты арттырып жатып адамдын автономиясын азайтса, жалпы бакубаттык пайдасы автоматтык эмес. Экинчиден, мамлекеттин маалымат жана ишке ашыруу жөндөмү чектелүү; жалпы эрежелер жеке учурларды жетиштүү так ажырата албай, туура эмес кийлигишүүлөрдү жаратышы мүмкүн. Үчүнчүдөн, айрым адамдарды коом алдында “начар чечим чыгаруучулар” деп бөлүп көрсөтүү стигмага, өзүн сыйлоонун төмөндөшүнө жана жеке компетенттүүлүк сезимине зыян келтириши мүмкүн.

Xian жана Mao'нун ырааттуулукка каршы пикири

Макаланын өзгөчө сыны дал ушул жерден башталат. Xian менен Mao боюнча Arneson патернализмди чектөө үчүн колдонгон негиздер теориянын таза объективисттик пайдубалынан күтүлгөндөй деңгээлде көз карандысыз эмес. Айрыкча автономия Arneson'дун өз аныктамасында адамдын рефлексия аркылуу кабыл алган максаттарын көздөшүн камтыйт. Ушундай аныкталган автономия адамдын өз максаттарына карата рефлексиялык жактыруусун түшүнүктүн өзүнө киргизет.

Бул учурда парадокс пайда болот. Баалуулук теориясында адамдын субъективдүү мамилелеринин бакубаттыкка түзүүчү салымы четке кагылат, бирок патернализмди чектеген эң маанилүү объективдүү жакшылыктардын бири болгон автономия адамдын рефлексиялык мамилесине ички жактан эле байланышкан. Авторлордун каршы пикири боюнча таза объективизм саясий деңгээлде чек түзүүгө аракет кылып жатып, баалуулук теориясында четтеткен жеке көз карашты кыйыр түрдө кайра колдонууда.

Ушундай эле көйгөй контекстке сезимтал баалоодо көрүнөт. Бир жакшылыктын “объективдүү тизмеде болушу” анын белгилүү бир адам үчүн белгилүү кырдаалда канчалык prudential value алып жүрөрүн өз алдынча аныктабайт. Бир эле объективдүү жакшылык ар кандай жашоо шарттарында таптакыр башка чыгымдар жана мүмкүнчүлүктөр менен байланышышы мүмкүн. Ошондуктан баалоону “X объективдүү жакшылыкпы?” деген суроо менен эле бүтүрүүгө болбойт; “X бул адамдын конкреттүү шарттарында эмнени билдирет?” деген суроо да керек.

Стигманын чыгымдары да ошол эле чыңалууну алсызыраак, бирок колдоочу түрдө көрсөтөт. Стигманын зыяндарынын бири адамдын өзүн кандай көрөрүн жана жеке компетенттүүлүк сезимин кандай башынан өткөрөрүн өзгөртүшү. Бул жагдай субъективдүү мамилелерди бүт бакубаттык талдоосунан толугу менен алып салуу практикалык деңгээлде кыйын экенин көрсөтөт.

Шарттуу объективизм деген эмне?

Шарттуу объективизм объективдүү баалуу жакшылыктардын бар экенин жана адам өзүнүн жакшылыгы жөнүндө жаңылыша аларын кабыл алат; бирок объективдүү жакшылыктын белгилүү адамдын бакубаттыгына салым деп эсептелишин кошумча терс шартка байлайт: адам жетиштүү маалыматка ээ болуп, когнитивдик каталардан жана психологиялык бурмалоолордон арылган рефлексиялык ой жүгүртүү шартында ошол жакшылык анын жашоосу үчүн баалуу экенин рационалдуу түрдө четке какпашы керек. Ошондуктан теория оң жактырууну милдеттүү кылбайт; рационалдуу жана рефлексияланган четке кагууну гана чыныгы чек катары кабыл алат.

Төрт мамиле формасы

Терс жактыруу чектөөсү кандай иштейт?

Терс жактыруу чектөөсү адамдан объективдүү жакшылыкты жакшы көрүүнү, каалоону же активдүү жактырууну талап кылбайт; ал адам тиешелүү жакшылык тууралуу жетиштүү маалымат алгандан жана когнитивдик же психологиялык бурмалоолордон арылган түрдө ойлонгондон кийин аны өз жашоосу үчүн рационалдуу түрдө четке кагабы же жокпу деген суроону гана коёт. Рационалдуу четке кагуу болсо, жакшылыкты жөн гана “объективдүү тизмеде бар” деген негизде адамга таңуулоонун принциптик негизи алсырайт. Четке кагуу билбестиктен, жалган ишенимден, адаптацияланган тандоодон же башка иррационалдуу механизмдерден келип чыкса, ал ошол эле вето функциясын аткарбайт.

Күчтүү жактыруу чектөөсүнөн айырмасы

Күчтүү жактыруу чектөөсү адам оң мамиле көрсөтпөгөн объективдүү жакшылык анын бакубаттыгына салым кошо албайт деп айтат. Шарттуу объективизм мындан алсызыраак чек колдонот. Активдүү каалоонун, ырахаттын же жактыруунун жоктугу өзү эле бакубаттык салымын жокко чыгарбайт. Ошентип, Samantha мисалындагыдай, алсыз негиз менен баалуулугун көрө албаган чыныгы жетишкендик дагы эле адам үчүн жакшы деп эсептелиши мүмкүн.

Таза объективизмден айырмасы

Таза объективизмде адамдын рационалдуу жана рефлексияланган четке кагуусу да объективдүү жакшылыктын бакубаттыкка салымын принцип деңгээлинде жок кылбайт. Шарттуу объективизм болсо ушул жерде жеке адамдын перспективасына чыныгы чектөөчү роль берет. Ошентип, теориянын объективдүү жакшылыктар тууралуу түшүнүгү сакталат, ошол эле учурда мамлекет же башка чечим чыгаруучулар кандайдыр бир жашоо формасын жөн гана объективдүү баалуу деп эсептегени үчүн адамга таңуулоосуна каршы күчтүү чек түзүлүүгө аракет кылынат.

Баалуулуктар плюрализми жагынан айырма көрүнгөн чөйрө

Авторлор эки теориянын ортосундагы айырма ден соолук, негизги билим берүү же коопсуздук сыяктуу көптөгөн кадимки учурларда аз болушу мүмкүн экенин кабыл алышат. Жетиштүү маалымат жана ой жүгүртүү шартында адамдардын мындай негизги жакшылыктарды толугу менен баасыз деп эсептеши азыраак ыктымал. Негизги айырма терең баалуулук келишпестиктеринде пайда болот.

Мисалы, “маанилүү жакын мамилелер” объективдүү жакшылык деп кабыл алынган күндө да, бул жакшылыкты ишке ашыруунун жалгыз жолу белгилүү үй-бүлө модели деген жыйынтык чыгарууга болбойт. Адам ар кандай мамиле формаларын жетиштүү билип, алар жөнүндө олуттуу ойлонгондон кийин мамлекет артык көргөн моделди өз жашоосу үчүн маанилүү деп таппаса, шарттуу объективизм бул рационалдуу четке кагууну эске алат. Ошентип, “объективдүү жакшылык” менен “аны ишке ашыруунун жалгыз мыйзамдуу формасы” теңештирилбейт.

Процедуралык рационалдуулук

Терс жактыруу чектөөсү иштеши үчүн кайсы четке кагуу рационалдуу деп эсептелерин аныктоо керек. Авторлор бул жерде процедуралык рационалдуулукту сунушташат. Өлчөм адам жеткен жыйынтык белгилүү бир адеп-ахлакка же жашоо философиясына туура келеби деген эмес. Маанилүүсү — чечим маалымат катасы, когнитивдик бурмалоо, адаптацияланган тандоо, оор психологиялык коргонуу же ойлонбой кабыл алынган бейкалыс пикир сыяктуу процесстер тарабынан бузулбашы.

Бул тандоо өзгөчө маанилүү. Эгер “рационалдуу четке кагуу” мамлекет же философ туура деп эсептеген баалуулуктарга негизделген четке кагууну гана билдирсе, терс жактыруу чектөөсү кайрадан объективдүү тизменин бир тараптуу аныктоочулугуна айланмак. Процедуралык мамиле болсо адамдын негиздери туура философияны билдиреби дегенди эмес, ой жүгүртүү процесси когнитивдик жактан жетиштүү жана бурмаланбаганбы дегенди текшерет.

Идеалдуу кеңешчи моделдеринен айырмасы

Railton жана Brandt сыяктуу ойчулдардын идеалдаштырылган баалоо моделдеринде толук маалымат жана когнитивдик оңдоо адам чындап эмнени каалашы же эмне ал үчүн жакшы деп эсептелиши керек экенин оң багытта аныктоого жардам берет. Xian менен Mao'нун терс жактыруу чектөөсү болсо тар милдет аткарат. Ал объективдүү жакшылыктардын мазмунун түзбөйт; бул ишти объективдүү тизмеге калтырат. Болгону белгилүү объективдүү жакшылык менен белгилүү адамдын ортосуна “рационалдуу четке кагуу барбы?” деген текшерүү чекитин коёт.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Бул изилдөөнүн ыкмасы эксперименттик маалымат талдоосу эмес, концептуалдык кайра куруу, ички ырааттуулукту талдоо жана нормативдик теорияны кайра кароо болуп саналат. Авторлор адегенде Arneson'дун алгачкы субъективисттик бакубаттык түшүнүгүн жана андан алыстоосуна алып келген үч көйгөйдү кайра курушат. Андан соң Arneson'дун Dworkin, Griffin жана башка ойчулдардагы жактыруу чектөөлөрүнө каршы пикирлерин талдайт. Үчүнчү баскычта таза объективизм менен катуу патернализмдин байланышын изилдешет; төртүнчү баскычта Arneson патернализмди чектөө үчүн колдонгон автономия, мамлекеттин мүмкүнчүлүгү жана стигма боюнча негиздер таза объективизм менен канчалык ырааттуу экенин суракка алышат. Акыркы баскычта бул түшүндүрмө боштугун толтуруу үчүн шарттуу объективизм жана терс жактыруу чектөөсү сунушталат.

Биринчи негизги жыйынтык: Arneson'дун объективизми аң-сезимдүү түрдө күчтүү

Изилдөөнүн кайра куруусуна ылайык Arneson жөн гана “объективдүү жакшылыктар да бар” деген жумшак объективизмди кабыл албайт. Анын мамилеси күчтүүрөөк: каалоо, ырахат же башка оң субъективдүү мамилелер кайсы бир элемент адамдын бакубаттыгын ички жактан арттырышы үчүн зарыл да эмес, өз алдынча жетиштүү да эмес. Бул көз караш адам жакшылыктарды туура эмес баалай аларын кабыл алуу үчүн күчтүү теориялык курал берет.

Экинчи негизги жыйынтык: Ошол эле күч патернализм көйгөйүн чоңойтот

Эгер субъективдүү мамиле бакубаттыктын чечүүчү чеги болбосо, адамдын “мен муну каалабайм” дегени да бакубаттык негизиндеги кийлигишүүнү автоматтык түрдө токтотпойт. Авторлордун талдоосу Arneson'дун катуу патернализмди принцип деңгээлинде коргоого ачык болушу кокустук эмес экенин; бул таза объективисттик бакубаттык түшүнүгүнүн табигый саясий натыйжаларынын бири экенин көрсөтөт.

Үчүнчү негизги жыйынтык: Патернализмди чектеген негиздер таза объективизмге басым жаратат

Arneson'дун өз колдонуусунда автономия рефлексиялык түрдө кабыл алынган максаттарды камтышы жеке перспективаны теориядан толугу менен чыгарууну кыйындатат. Ошондой эле белгилүү жакшылыктын адамдын конкреттүү жашоосунда канча баалуулук алып жүрөрүн баалоодо объективдүү тизменин өзү жетиштүү эмес. Стигманы талдоодо да адам өзүн кандай баштан кечирери маанилүү болуп калат. Xian жана Mao бул элементтерди таза объективизм саясий колдонууда өз теориялык чектерине жеткенинин белгилери катары чечмелешет.

Төртүнчү негизги жыйынтык: Оң жактыруунун ордуна терс чыпка сунушталышы мүмкүн

Авторлордун чечими адам ар бир объективдүү жакшылыкты активдүү каалашы керек деген талап эмес. Бул Arneson жактыруу чектөөсүнө каршы айткан көптөгөн сындарды кайра жаратмак. Анын ордуна рационалдуу четке кагуу гана чек катары кабыл алынат. Ошентип, иррационалдуу же жетишсиз маалыматка негизделген четке кагуу объективдүү жакшылыктарды автоматтык түрдө баасыз кылышынын алдын алынат, ошол эле учурда адамдын терең жана ойлонулган баалуулук өкүмүнө да толук кайдыгер мамиле жасалбайт.

Процедуралык рационалдуулук терс жактыруу чектөөсү үчүн эмне үчүн маанилүү?

Процедуралык рационалдуулук адамдын четке кагуусу “туура” баалуулуктарга негизделиши керек деген талап койбостон, анын маалымат жетишсиздиги, когнитивдик ката жана психологиялык бурмалоо шартында калыптанган-калыптанбаганын баалоого аракет кылат. Бул айырма шарттуу объективизмдин өз алдынча функциясын сактайт: эгер рационалдуулук “объективдүү туура жашоо түшүнүгүн кабыл алуу” деп аныкталса, адамдын перспективасы кайра объективдүү тизменин өкүмүнө байланып калмак. Тескерисинче, чечим процесси маалымат жагынан жетиштүү, когнитивдик жактан ачык жана психологиялык жактан бурмаланбаган болушун гана талап кылуу адамга баалуулуктар плюрализминин ичинде ар башка жыйынтыктарга келүүгө орун берет.

Изилдөөнүн маанилүү чектөөсү

Шарттуу объективизмдин эң маанилүү ачык көйгөйү рационалдуу четке кагуу менен иррационалдуу четке кагуунун ортосундагы чек. Ачык маалымат катасы же оор когнитивдик бурмалоо бар айрым учурларды оңой баалоого болот. Ошондой эле узак ой жүгүртүүнүн натыйжасында түзүлгөн, маалыматка негизделген жашоо көз карашы күчтүү рационалдуу четке кагуунун мисалы болушу мүмкүн. Бирок бул эки чектин ортосунда кең боз аймак бар.

Авторлор бул белгисиздик терс жактыруу чектөөсүнө гана таандык эмес экенин белгилешет. Толук маалымат, идеалдуу кеңешчи же когнитивдик оңдоону колдонгон башка бакубаттык теориялары да “канча маалымат жетиштүү?” же “кайсы ишеним когнитивдик бурмалоо деп эсептелет?” сыяктуу окшош чек көйгөйлөрүнө туш болушат. Демек, сунуш бардык учурлар үчүн механикалык чечим алгоритми эмес.

Бөлүштүрүүчү адилеттик жагынан натыйжа

Шарттуу объективизм Arneson'дун бакубаттык үчүн тең мүмкүнчүлүк мамилесине колдонулса, адамдын объективдүү жакшылыктарга жетүү мүмкүнчүлүгүнө гана кароо жетишсиз болот. Адам жетиштүү ой жүгүртүү шартында ошол жакшылыкты рационалдуу түрдө четке кагабы же жокпу да маанилүү болот.

Бул айырма айрыкча баалуулуктар плюрализминде маанилүү. Белгилүү жашоо формасын жетиштүү таанып, аны рационалдуу четке каккан адам менен ошол эле мүмкүнчүлүктү билбестиктен, жалган ишенимден же адаптацияланган тандоодон улам колдонбогон адам бирдей бакубаттык кемчилигине ээ деп бааланбашы керек. Авторлордун максаты ушундай жол менен бакубаттыкчылыктын өзөгүн сактап, акылга сыярлык баалуулуктар плюрализмин көбүрөөк эске алуу.

Изилдөө колдогон чечмелөөлөр

• Arneson'дун бакубаттык теориясы субъективизмден күчтүү объективдүү тизме мамилесине өткөнү айтылат.
• Адаптацияланган тандоолор, жалган ишенимдер жана өз бакубаттыгына тиешеси жок каалоолор бул өзгөрүүнүн негизги себептери катары кайра курулат.
• Таза объективизм катуу патернализмдин пайдасына олуттуу теориялык басым жаратары көрсөтүлүүгө аракет кылынат.
• Arneson автономия, мамлекеттин мүмкүнчүлүгү жана стигма аркылуу киргизген чектөөлөрдү таза объективизм менен толук түшүндүрүүдө көйгөй бар экени айтылат.
• Шарттуу объективизм объективдүү жакшылыктарды сактап, рационалдуу рефлексияланган четке кагууну терс чек катары колдонгон альтернативдүү теория катары сунушталат.
• Процедуралык рационалдуулук терс жактыруу чектөөсү адамдын баалуулук өкүмүн толугу менен объективдүү стандартка баш ийдирип коюусуна жол бербөөчү механизм катары иштелип чыккан.

Изилдөө колдобогон чечмелөөлөр

• Шарттуу объективизм эмпирикалык эксперименттер менен далилденген артык бакубаттык теориясы деген жыйынтыкты колдобойт.
• Кайсы жакшылыктар объективдүү тизмеге толук кириши керек деген маселени акыркы түрдө чечпейт.
• Рационалдуу жана иррационалдуу четке кагуунун ортосундагы бардык чек учурлар үчүн так жана механикалык тест бербейт.
• Ар бир патерналисттик саясат легитимдүү же ар бир патерналисттик саясат легитимсиз деген жыйынтыкка келбейт.
• Мамлекет белгилүү жашоо формаларын практикада кантип жөнгө салышы керек экенине байланыштуу деталдуу саясат моделин сунуштабайт.
• Философиялык ырааттуулук аргументин жүрүм-турумдук, психологиялык же социологиялык себептүүлүктүн далили катары көрсөтпөйт.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түп нуска изилдөө: From Subjectivism and Pure Objectivism to Conditional Objectivism: A Criticism and Revision of Richard Arneson’s Theory of Welfare.

Авторлор: Chenju Xian; Xinggui Mao.

Жооптуу автор: Xinggui Mao.

Мекемелер: Department of Philosophy, College of State Governance, Southwest University, Chongqing, China; Institute of Logic and Intelligence, Southwest University, Chongqing, China.

Журнал: Philosophies.

Басмакана: MDPI.

Библиографиялык жазуу: Philosophies 2026, 11(3), 95.

DOI: 10.3390/philosophies11030095.

Расмий жарыя шилтемеси: https://www.mdpi.com/2409-9287/11/3/95

Жарыяланган күнү: 10 июнь 2026. Макала 25 март 2026-жылы кабыл алынып, 28 май 2026-жылы кайра каралып, 5 июнь 2026-жылы кабыл алынган.

Булак түрү: Рецензияланган теориялык жана нормативдик философия макаласы. Эксперименттик, клиникалык, байкоочу же сандык изилдөө эмес.

Негизги ыкма: Richard J. Arneson'дун бакубаттык теориясын тарыхый жана концептуалдык кайра куруу; субъективизм, объективдүү тизме теориясы жана жактыруу чектөөсүнүн ортосундагы байланышты талдоо; таза объективизмдин патернализм жагынан ички ырааттуулугун сындоо; андан соң шарттуу объективизм жана терс жактыруу чектөөсү түрүндө нормативдик теорияны кайра кароо.

Лицензия: Булак PDF макала Creative Commons Attribution (CC BY) лицензиясы менен ачык жеткиликтүүлүктө жарыяланганын билдирет. Verianla тексти лицензия уруксат берген колдонууга карабастан, булактын сүйлөмдөрүн механикалык түрдө кайра өндүрбөйт; илимий жана философиялык аргументтерди өз алдынча окутуучу түзүлүштө түшүндүрөт.

Авторлордун салымы: Концептуалдаштыруу Chenju Xian жана Xinggui Mao; методология, формалдык талдоо жана изилдөө Chenju Xian; ресурстар Xinggui Mao; баштапкы долбоор Chenju Xian; кароо жана редакциялоо эки автор; жетекчилик, долбоорду башкаруу жана каржылоону алуу Xinggui Mao тарабынан аткарылган.

Каржылоо: Изилдөө Southwest University Innovation Research 2035 Pilot Plan тарабынан SWUPilotPlan018 грант номери менен колдоого алынган.

Этика комитети: Колдонулбайт деп билдирилген.

Маалымдалган макулдук: Колдонулбайт деп билдирилген.

Маалыматтардын жеткиликтүүлүгү: Изилдөөдө жаңы маалымат түзүлгөн же талданган эмес; маалымат бөлүшүү колдонулбайт.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Авторлор кызыкчылыктардын кагылышы жок экенин билдиришкен.

Негизги методологиялык чектөө: Сунушталган шарттуу объективизм эмпирикалык текшерүүгө негизделген модель эмес. Анын теориялык ийгилиги бакубаттык теориясынын объективдүү элементтери менен адамдын рефлексияланган перспективасынын ортосунда ырааттуураак байланыш түзө алабы деген негизде бааланат. Терс жактыруу чектөөсүнүн эң маанилүү ачык суроосу — процедуралык жактан рационалдуу жана иррационалдуу четке кагуунун ортосундагы чек учурларды кантип баалоо керектиги.

Илимий колдонуу чеги: Бул Verianla тексти изилдөөнүн философиялык аргументин окутуучу жана өз алдынча түрдө түшүндүрөт; түп нуска макаланын ордун баспайт. Деталдуу аргумент түзүлүшү, түп нуска ой эксперименттери жана академиялык шилтеме үчүн расмий DOI жазуусу каралышы керек.