Актёрлук кылбоо (not-acting) — аткаруучу каарманды психологиялык жана денелик жактан туурап же аны толук бойдон чагылдырууга аракет кылбаган, бирок ошого карабай окуу, кыймыл, мейкиндикте болуу, буюмдар менен өз ара аракеттенүү жана перформанс контексти аркылуу сахналык маани жарата алган аткаруу ыкмасы. Scott Maisano менен Matthew Brownдун изилдөөсү University of Massachusetts Bostonдо өткөрүлгөн “Tides, Tempests, & Shipwrecks” аттуу интенсивдүү дем алыш курсунда Shakespeareдин The Tempest пьесасын Nantucket аралында үч күн бою ушул түшүнүк менен аткарууну карайт. Моделде жаттоо, алдын ала даярдалган репетиция, салттуу костюм жана туруктуу актёр–каарман дал келүүсү минимумга түшүрүлүп, чыныгы жээк, аба ырайы, шамал, жер бедери, күнүмдүк буюмдар жана катышуучулардын өз тажрыйбалары перформанстын активдүү бөлүктөрүнө айланат.

Изилдөөнүн негизги теориялык таянычы — Michael Kirbyнин актёрлук менен актёрлук кылбоонун ортосунда кескин экиге бөлүнүү эмес, баскычтуу спектр бар деген көз карашы. Kirbyнин шкаласында “non-matrixed performing”ден “non-matrixed representation” жана “received acting” аркылуу жөнөкөй жана татаал актёрлукка карай өтүү каралат. Nantucket перформансы бул спектрдин бир эле чекитинде калбайт. Катышуучулар кээ бир учурларда жөн гана өздөрү катары аракеттенет, айрым учурларда текст же чөйрө түзгөн көркөм алкак себептүү каарман катары кабыл алынат, дагы башка учурларда чакан тууроо кыймылдары аркылуу түздөн-түз актёрлукка жакындайт.

Изилдөө ошондой эле постдрамалык театр ыкмасына таянат. Салттуу драмалык театрда актёр, декорация жана сахна көбүнчө жабык көркөм дүйнөнү чагылдыруу үчүн уюштурулса, Nantucketтеги практикада Shakespeareдин көркөм аралы чыныгы Nantucketтин үстүнө толугу менен кабатталбайт. Чыныгы жээк, чыныгы шамал, чыныгы чарчоо, аралдын колониализм жана кит уулоо тарыхы, Wampanoag өткөнү, Кара түстүү коомдордун тарыхы жана климаттын өзгөрүшүнө байланыштуу жээктин аялуулугу пьесанын жанында өзүнчө жашоосун улантат. Ошентип Nantucket жөн гана “The Tempestтин аралынын ролун ойногон” декорация эмес.

Макаланын эң маанилүү этикалык салымдарынын бири Calibanды сахналаштырууга байланыштуу. Авторлор Calibanды гротеск, жаныбар сымал же расалык белгилер жүктөлгөн дене өзгөчөлүктөрү менен толук кандуу жандандыруу каарманга кылымдар бою таңууланып келген колониялык стереотиптерди байкабай кайра жаратышы мүмкүн деп эсептешет. “Non-matrixed Caliban” ыкмасында катышуучу каармандын сөздөрүн окуй алат, бирок Calibanга тарыхый түрдө таңууланган “башка” денени туурашы керек эмес. Мында раса жана колониализм талкуудан алынбайт; тескерисинче, каарманды ким жана кандай тил аркылуу “желмогуз”, “кул”, “кожоюн” же “адам” деп аныктап жатканы ачыгыраак көрүнөт.

Изилдөөнүн негизги интерпретациялык чеги — бул көзөмөлдөнгөн билим берүү эксперименти эмес. Авторлор үч жылдык практика, студенттердин рефлексиялары, фото жана видео документтер аркылуу перформанс–педагогика ыкмасын талкуулашат; модель окуу натыйжаларында белгилүү бир сандык жакшыртууларды жаратты деген статистикалык далил келтирилбейт.

Изилдөөнүн баштапкы суроосу: Shakespeare актёрлуксуз аткарыла алабы?

Макала кадимки Shakespeare перформансынын негизги божомолун суроого алат: Театр чыгармасы перформанс деп эсептелиши үчүн актёрлор каарманга айланышы, ролдорун жатташы, репетиция кылышы жана көркөм дүйнөнү сахнада мүмкүн болушунча ырааттуу кайра жаратышы чын эле зарылбы?

Авторлор белгилеген адабияттагы боштук дал ушунда. Michael Kirbyнин 1972-жылкы “On Acting and Not-Acting” эмгегинен бери актёрлук жок же минимумга түшүрүлгөн көптөгөн перформанс формалары талкууланып келгени менен, Shakespeareди атайылап өтө аз актёрлук менен аткарган практикалар жана аларга байланыштуу академиялык баалоолор салыштырмалуу чектелүү.

UMass Bostondогу “Tides, Tempests, & Shipwrecks” курсу башында адабият студенттери үчүн Nantucket Field Stationда уюштурулган интенсивдүү педагогикалык сапар катары башталган. Бирок студенттердин The Tempestтин толук текстин чыныгы жээкти бойлой, ар башка жерлерге көчүп жүрүп жана алдын ала даярдалган театрдык өндүрүш каражаттарын колдонбостон окушу убакыттын өтүшү менен перформанс тажрыйбасына айланган.

Практика 2023, 2024 жана 2025-жылдын май айларында үч жолу өткөрүлгөн. Ар бир дем алышта эки окутуучу жана болжол менен сегизден онго чейинки бакалавр студенти Nantucketте үч күн, эки түн калган. Макаланын ыраазычылык бөлүмүндө үч жыл ичинде жалпысынан 29 студент-аткаруучунун салымы катталган. Бул сан эксперименттик “тандалма көлөмү” эмес, практикага катышкан студенттик жамааттын документтелген саны.

Актёрлук Кылбоо (Not-Acting) Деген Эмне?

Актёрлук кылбоо — аткаруучу каарманды тууроо, психологиялык жактан ага “айлануу” же көркөм өздүктү толук чагылдыруу аракетин минимумга түшүргөн бойдон, өзүнүн чыныгы аракеттерине перформанс контекстинде маани берилүүсүнө мүмкүндүк берген ыкма; Kirbyнин теориясында актёрлук менен актёрлук кылбоо бири-биринен кескин бөлүнгөн эки уюл эмес, өкүлчүлүк менен тууроо даражалап көбөйгөн спектр.

Kirbyнин спектри

Kirbyнин модели “актёрлук бар/жок” деген экилик бөлүнүүнү проблемага айландырат. Негизги суроо — аткаруучунун жүрүм-турумунда канча тууроо, өкүлчүлүк жана көркөм өздүк жаратуу бар экени.

Бул шкала макаланын ыкмасын түшүнүүнүн ачкычы. Nantucketте студенттер дайыма “not-acting” абалында кармалбайт. Үч күн өткөн сайын айрым студенттер каармандардын психологиялык абалын барган сайын көбүрөөк сезип, чакан актёрлук элементтерин кошо баштайт. Бирок түзүмдүн максаты аларды кесипкөй же татаал актёрлукка жеткирүү эмес.

Биринчи сахна: Бороон чындап шамалдуу болгондо

The Tempestтин ачылышындагы кеме кыйроо сахнасы салттуу театрда үн, жарык, декорация жана актёрлук аркылуу “бороон” катары чагылдырылат. Nantucketте болсо студенттер жээкте бири-биринен кыйла алыстыкта жайгаштырылат. Чыныгы океандын үнү жана шамал себептүү бири-бирин угузуу үчүн алар чындап кыйкырууга мажбур болушат.

Бул жердеги айырма маанилүү. Студенттер деңизчилердин бороон ичинде кыйкырганын туурашы керек эмес; физикалык чөйрө аларды үнүн катуу чыгарууга мажбур кылат. Чагылдырылышы керек болгон шарт менен чыныгы шарт жарым-жартылай дал келет, бирок студенттер дагы деле өздөрүн деңизчи каармандардын “ичинде” жоготпойт.

Бул жагдай макаланын негизги логикасын көрсөтөт: табигый чөйрө сахналык эффектти туурабайт; перформанстын чыныгы шарттарын жаратат.

Prospero жана Miranda үстөлдөрү: Каарманды бир гана денеге бекитпөө

Экинчи маанилүү мисалда студенттер жээктен жогору жайгашкан пикник үстөлдөрүнө өтүшөт. Беш студент Mirandanын, дагы беш студент Prosperонун репликаларын кезектешип окуйт. Сүйлөмдөр менен диалогдордон кийин топ тексттин маанисин, ниетин жана ар башка айтылыш жолдорун талкуулайт.

Бул түзүлүштө бир гана “Prospero актёру” же бир гана “Miranda актёру” жок. Бир эле каарман бир нече студенттин үнү жана чечмелөөсү аркылуу көп түрдүү болот. Бир Miranda мыскылдуу, экинчиси тил алчаак; бир Prospero коргоочу, экинчиси буйрукчул же ырайымсыз болуп кабылданышы мүмкүн.

Ошондуктан педагогикалык талдоо менен перформанс бири-бирине агып кирет. Текстти түшүнүү үчүн жүргүзүлгөн класстык талкуу ошол эле учурда сахналык окуяга айланат.

Ariel жана актёрлукка чакан өтүү

Ariel сахнасында студенттер текстти гана окуп тим болбойт; алардан колдорун канаттай кыймылдатуу суралат. Kirbyнин аныктамасы боюнча бул жерде тууроо жана өкүлчүлүк активдүү башталгандыктан, бул чакан кыймылдын өзү да актёрлуктун чек арасына өтүү болуп саналат.

Авторлор көңүл бурган жагдай — өтө кичине денелик тууроо кыймылы студенттер тарабынан каарманды “денелештирүү” жагынан күтүлгөндөн кыйла күчтүү сезилиши мүмкүн. Бул байкоо актёрлуктун көлөмү менен каарманга субъективдүү жакындык ортосунда жөнөкөй жана түз сызыктык байланыш түзүү мүмкүн эмес экенин көрсөтөт.

Nantucketтин “Sea-Marge”и Эмне Үчүн Пьесанын Сахнасына жана Өнөктөшүнө Айланат?

Nantucketтин “sea-marge”и жөн гана The Tempestтин көркөм аралын чагылдырган декорация эмес; шамал, толкун, кум, жар, температура, үн, басуу аралыгы, өсүмдүктөр жана кокустук окуялар аткаруучулардын эмне кыла аларын түздөн-түз өзгөрткөндүктөн, чөйрө перформанстын материалдык шарттарын жаратуучу активдүү өнөктөшкө айланат.

“Sea-marge” эмнени билдирет?

Авторлор “sea-marge” терминин The Tempestтин төртүнчү актындагы сөз айкашынан алып, Nantucket Field Station жээгин өз сахнасы катары аныкташат. Бирок бул сахна туруктуу эмес. Пьеса тогуз сахна боюнча өнүккөн сайын топ жээк, жар, чөптүү аянт, пикник үстөлдөрү жана Field Station тегерегиндеги ар башка аймактардын арасында жүрөт.

Салттуу театрда сахна мейкиндиги көркөм ааламга кызмат кылат. Nantucketте болсо көркөм текст чыныгы мейкиндиктин ичине жайгашат. Океан, куштар, аба ырайы, дарактар жана жер бедеринин физикалык түзүлүшү Shakespeareдин текстине баш ийдирилбейт.

Постдрамалык театр көз карашынан мейкиндик

Макала Hans-Thies Lehmannдын постдрамалык театр ыкмасына таянат. Постдрамалык перформанста текст, каарман жана жабык көркөм дүйнө сахнадагы бардык башка элементтерди башкарган жалгыз борбор болбой калышы мүмкүн. Дене, образ, үн, физикалык мейкиндик жана окуянын өзү өз алдынча салмак алат.

Nantucket мунун кескин мисалын сунуштайт. Чоң ачык мейкиндик салттуу театрдын көрүүчү көңүлүн борбордук сахнага топтоо мүмкүнчүлүгүн чачыратат. Шамал бир сүйлөмдү угулбай калышы мүмкүн, суук студенттердин колдорун катырат, кум басуу ыкмасын өзгөртөт, ал эми куштун үнү тексттен үстөм чыгышы мүмкүн.

Авторлор бул “алаксытуучу” элементтерди ката катары көрүшпөйт. Тескерисинче, аларды перформанстын кеңейишине шарт түзгөн жагдайлар катары кабыл алышат.

Sleep No More менен негизги айырма

Макала Nantucket тажрыйбасын заманбап иммерсивдүү Shakespeare практикаларынын бири болгон Sleep No More менен салыштырат. Sleep No More Shakespeareдин Macbeth чыгармасынан чыккан, көрүүчү абдан чоң жана деталдуу мейкиндикте эркин жүргөн күчтүү постдрамалык мисал.

Бирок эки практика маанилүү түрдө айырмаланат. Sleep No More Shakespeareдин тилин көбүнчө сыртта калтырса, Nantucket тобу пьесанын текстин кыскартпай окуйт. Sleep No Moreда актёр менен көрүүчүнүн ролу так болсо, Nantucketте катышуучулар бул позициялардын ортосунда тынымсыз өтүп турушат. Кесипкөй даярдалган декорация жана буюмдардын ордуна студенттердин сумкаларынан, тамактарынан же жээктен табылган нерселер колдонулат.

Авторлордун негизги айырмалоосу мындан да терең: Sleep No More сөздөрдү азайтса да, Macbethтин көркөм дүйнөсүн күчтүү сактайт. Nantucket перформансы болсо Shakespeareдин толук текстин окуса да The Tempestтин жабык көркөм дүйнөсүн бөлүп-жарат. Чыныгы арал эч качан толугу менен Shakespeareдин аралына айланбайт.

“Арал да актёрлук кылбайт” деген ой

Изилдөөнүн көңүл бурарлык тезистеринин бири — чөйрө да өзүнчө бир “not-acting” абалында турат. Nantucket жээги Shakespeareдин аралын жандандырууга аракет кылбайт. Толкун сахналык эффект эмес; ал толкун. Шамал драмалык атмосфера түзүү үчүн күйгүзүлгөн машина эмес; ал чыныгы шамал.

Ошентсе да бул чыныгы элементтер текст менен жолукканда жаңы маани жаралат. Ошентип перформанс чындык менен көркөм дүйнөнүн айырмасын жок кылуунун ордуна ошол айырманын өзүн жемиштүү кылат.

Figure 1: Чырмоок орогон дарак

Макаланын биринчи сүрөтүндө Field Station кыдыруусу маалында көрүлгөн, чырмоок айланасын ороп, жашоосун алсыраткан дарак көрсөтүлөт. Бул чыныгы көрүнүш пьесадагы Prosperонун чырмоок образын күтүлбөгөндөй эске салат.

Авторлор үчүн мындай жолугушуулар жаратылышты Shakespeareдин текстине ылайыкташтыруунун эмес, текст менен чыныгы чөйрө кокусунан бири-бирине жооп берген учурларды байкоонун мисалы.

Figure 2: Жээктин өзү

PDFтин үчүнчү бетиндеги Nantucket жээгинин кең сүрөтү изилдөөдөгү “sea-marge” түшүнүгүн конкреттештирет. Сүрөт театр декорациясын эмес, перформансты физикалык жактан аныктаган чыныгы географияны документтештирет.

Күнүмдүк буюмдардын сахнага кириши

Кесипкөй коюуда сахналык реквизит адатта алдын ала долбоорлонуп, белгилүү бир нерсени көрсөтүү үчүн жасалат. Nantucketте болсо муздап калган пицца кутулары, студенттин жумшак оюнчугу, ачкыч салпынчагы, бут кийим боосу, сумкадан чыккан буюмдар же жээктен табылган бутактар сахналык нерсеге айланышы мүмкүн.

Бул буюмдардын өзгөчөлүгү — мурдагы өздүгүн толугу менен жоготпогонунда. Пицца кутусу бир эле учурда мурунку кечте чогуу жеген тамактын материалдык калдыгы жана пьесадагы сыйкырдуу той сахнасында театрдык белги болуп калат.

Авторлор бул эки катмарлуу түзүлүштү өзүнчө перформативдик палимпсест катары карашат. Буюмдун чыныгы турмуштагы тарыхы өчүрүлбөстөн анын үстүнө жаңы театрдык маани жазылат.

Пицца кутусунан сыйкырдуу тойго

Act 3-төгү жок болуп кетүүчү той салттуу сахнада механикалык же визуалдык атайын эффект талап кылышы мүмкүн. Nantucketте болсо бул көрүнүш үчүн мурунку түндөн калган пицца кутулары колдонулат.

Бул тандоо жөн гана арзан чечим эмес. Кутулар бир убакта эки убакытты алып жүрөт: студенттердин аралда чогуу өткөргөн чыныгы кечин жана пьесадагы көркөм тойду. Ошондуктан алар кесипкөй сахналык реквизит бере албаган жеке жана материалдык тарыхты перформанска алып кирет.

Бут кийим боосу менен түшүрүлгөн Juno

Төртүнчү акттагы masque сахнасы башка көйгөй жаратат. Jacobean театр салтында кудай аял Junonun жогору жактан түшүүсү олуттуу сахналык механизм талап кылган көрүнүш. Nantucket перформансында болсо кичинекей жумшак оюнчук же ачкыч салпынчагы Junoga айланып, бут кийим боосу менен дарактын бутагынан түшүрүлүшү мүмкүн.

Бул сахна техникалык мүмкүнчүлүк аздыгы кесипкөй театрдын сапатсыз көчүрмөсүнө айланышы шарт эместигин көрсөтөт. Материалдык тартыштык перформанстын өз жасалмалуулугун ачык көрсөткөн башка театрдык тилди жарата алат.

“Salvage”: Куткарылган жана кайра колдонулган нерселер

Макаланын экинчи негизги бөлүгүндөгү “salvaged spectacle” түшүнүгү ташталган же башка максатта колдонулган буюмдарды театр үчүн кайра функциялаштырууну билдирет. The Tempestтеги жоготуу, куткаруу жана кайра табуу темалары менен бул өндүрүш ыкмасынын ортосунда байланыш түзүлөт.

Бул жерде максат чыныгы буюмду көздөн жашырып, көркөм реквизитке айлантуу эмес. Буюмдун мурунку жашоосу сахнада көрүнүп турушу постдрамалык эстетиканын негизги бөлүгү.

Non-Matrixed Caliban Ыкмасы Эмне Үчүн Маанилүү?

Non-matrixed Caliban ыкмасы актёрду Calibanга тарых бою колониялык жана расалык өкүлчүлүк салттары аркылуу байланыштырылган дене, үн жана жүрүм-турум стереотиптерин туурап чыгууга милдеттендирбейт; ошентип каармандын “башкачалыгы” табигый же денелик чындык катары кайра өндүрүлбөстөн, Calibanды аныктаган сөздөр менен бийлик мамилелери кантип түзүлгөнү талкуунун борборуна чыгарылат.

Calibandын сахна тарыхындагы көйгөй

Caliban The Tempestтин перформанс тарыхында эң көп физикалык өзгөрүүгө дуушар болгон каармандардын бири. Кылымдар бою ал жаныбарлаштырган, желмогуздаштырган, “жапайы” же ачык расалык белгилер менен сахналаштырылып келген.

Макала баса белгилеген негизги көйгөй — тексттеги колониялык сүрөттөөлөрдүн актёрдун денесине түз көчүрүлүшү. Костюм, грим, дене турушу жана үн аркылуу актёрду “башка түрдөгү адам” же адамдыктын четиндеги жандык катары көрсөтүү пьесада сындалышы керек болгон дискурсту визуалдык чындык катары кайра жаратышы мүмкүн.

Тексттеги сүрөттөө менен көрүнгөн дененин айырмасы

Авторлор Farah Karim-Cooperдин эмгегине таянып, The Tempestте маанилүү айырма бар экенине көңүл бурушат: европалык каармандар Caliban жөнүндө эмне деши менен көрүүчү сахнадан көргөн адам денеси бирдей болушу шарт эмес.

Бул айырма этикалык жактан өтө маанилүү. Бир каарман башкасын “желмогуз” деп атаганда, театр бул сөздү физикалык грим жана дене дизайны менен тастыктоого милдеттүү эмес. Тескерисинче, көрүүчү сөздүн идеологиялык зомбулугу менен чыныгы адам денесинин ортосундагы аралыкты көрө алат.

Эмне үчүн бир нече башка Caliban?

Nantucket практикасында Caliban бир аткаруучунун туруктуу ролу эмес. Ар башка студенттер ар башка сахнада каарманды окуй алышат; ошол эле студент башка сахнада Prospero же башка каарман боло алат.

Бул практика “Caliban денеси” деген түшүнүктү алсыратат. Бир эле дене бир сахнада бийлик ээсин, башка сахнада колонияланган адамды көрсөтсө, “кожоюн”, “кул”, “адам” же “желмогуз” сыяктуу категориялар денелик маңыздан эмес, баяндоо жана бийлик тилинен жаралары ачыгыраак көрүнөт.

Раса тууралуу талкуу жоголобу?

Жок. Макала өзгөчө non-matrixed ыкмасы расаны чечмелөө алкагынан алып салбай турганын белгилейт. Өзгөргөн нерсе — расалык impersonation, башкача айтканда белгилүү бир “башка” денени туурап аткаруу перформанстын милдеттүү бөлүгү болбой калат.

Бул айырма өтө маанилүү. Көйгөй көз жаздымда калтырылбайт; аны көрсөтүү үчүн ошол эле визуалдык жана денелик стереотиптерди кайра жаратуу милдети четке кагылат.

Ыкманын өз чеги

Non-matrixed система актёр менен каармандын ортосунда абсолюттук дубал түзбөйт. Макалада бир студент, туруктуу ролу болбосо да, Calibanды бир нече жолу окуган сайын каарман менен улам көбүрөөк теңдешкенин жана кийин Caliban атынан сонет жазганын айтат.

Бул мисал изилдөөнүн маанилүү нюансын көрсөтөт: актёрлук кылбоо каарман менен эмоционалдык байланыш түзүүнү тыюу салбайт. Ал болгону бул мамилени алдын ала “денелештирилген” каарман дизайны мажбурлап аныкташынын алдын алат.

Nantucket эмне үчүн “бош сахна” эмес?

Макаланын акыркы бөлүгү перформанс этикасын Calibandan аралдын өзүнө чейин кеңейтет. Авторлор Nantucketти Shakespeare үчүн колдонсо боло турган бош, тарыхсыз жер катары кароону атайын четке кагышат.

Студенттер сапарга чейин аралдын кит уулоо экономикасы, жергиликтүү Wampanoag тарыхы жана популярдуу Nantucket элеси сыртта калтырган коомдук өткөн жөнүндө окушат.

Бул тарыхый катмар The Tempestтеги колониялаштыруу, менчик, кызмат, кожоюндук жана аралга укук маселелерин чыныгы Nantucket тарыхына жөнөкөй теңөө үчүн колдонулбайт. Бирок эки контексттин бири-бирин суроого алышына мүмкүндүк берет.

Кит уулоо жана капитализм

Nantucketтин он тогузунчу кылымдагы кит уулоо экономикасы арал менен деңиздин мамилеси жөн гана романтикалык жаратылыш тажрыйбасы болбогонун эске салат. Жаратылыш ошол эле учурда экономикалык казып алуу, эмгек жана дүйнөлүк соода мейкиндиги болгон.

Студенттердин Nantucket Whaling Museumга барышы ошондуктан сапар программасынан тышкаркы туристтик тыныгуу эмес, перформанстын тарыхый контексттеринин бири. Бир студенттин музей тажрыйбасын Arielдин Prospero тарабынан дайыма тапшырмаларга жиберилиши менен байланыштырышы авторлор “текст–өздүк–мейкиндик” үч бурчтугу деп атаган педагогикалык өз ара аракеттин түрүн көрсөтөт.

Wampanoag жана Кара түстүү Nantucket тарыхы

Макала аралдын тарыхын европалык көчмөндөр “ачкан” бош география тууралуу баянга түшүрбөө керек экенин баса белгилейт. Wampanoagдын бар болушу, европалыктар келгенден кийинки оорулар, жакырчылык жана мажбурланган эмгек процесстери; жергиликтүү жана африкалык кулчулуктун тарыхтары, ошондой эле аралдагы кулчулукка каршы кыймылдар бул алкактын бөлүгү.

Nantucketтин New Guinea районундагы тарыхый Кара түстүү коомдордун бар болушу да популярдуу, бай жана ак Nantucket элеси толук эмес экенин көрсөтөт.

Климаттын өзгөрүшү жана аралдын келечеги

Авторлор аралдын өткөнүн гана эмес, келечегин да перформанс тажрыйбасына киргизишет. Деңиз деңгээлинин көтөрүлүшү, жээк эрозиясы, бороондук ташкындар, жээк суу каптоолору жана eelgrass жашоо чөйрөлөрүнүн жоголушу Nantucketтин климат өзгөрүүсүнө аялуу экенин көрсөтөт.

Ошондуктан үч күндүк тажрыйбада жаратылышты байкоо Shakespeareдин текстине ылайык сахналык декор табуу гана эмес. Студенттерден чыныгы аралды анын өз экологиялык жана тарыхый жашоосунун ичинде байкоо талап кылынат.

Figure 5: Дептердеги байкоо сүрөттөрү

Ар бир студентке Shakespeare тексти менен катар бош Moleskine дептеринин берилиши — бул педагогикалык тандоонун конкреттүү куралы. Студенттер пьесага түздөн-түз тиешеси жок куштарды, өсүмдүктөрдү, жээк курулуштарын же башка байкоолорду жазып ала алышат.

PDFтин 19-бетиндеги Figure 5-теги көрсөтүлгөн куш сүрөттөрү студент Shakespeareди гана чечмелебестен, Shakespeare окулуп жаткан учурда чыныгы аралды да байкаганын документтештирет.

Sandbox ыкмасы

Макаланын акыркы бөлүгүндөгү “Shakespeare as Sandbox” түшүнүгү перформанстын баарын алдын ала аныкталган бир гана театрдык максатка байлап койбоону билдирет. Видео оюндардагы sandbox түзүлүшүнө окшош түрдө катышуучулар белгиленген жалпы алкак ичинде чөйрө менен өз ара аракеттеніп, өздөрүнүн чакан аракеттерин өнүктүрө алышат.

Ferdinand менен Mirandаны окуган эки студенттин акыркы сахнада кезегин күтүп жатып чыныгы Jenga ойношу жана кийин жээктеги деңиз кабыктарынан каармандарынын баш тамгалары бар жүрөк жасашы буга мисал.

Бул аракеттер боюнча Shakespeareдин текстинде түз көрсөтмө жок. Бирок пьесанын контекстинде жасалгандыктан алар “received acting” өзгөчөлүгүнө ээ болушу мүмкүн.

Figure 6: Деңиз кабыктарынан жасалган жүрөк

PDFтин 20-бетиндеги деңиз кабыгы жүрөк макаланын акыркы теориялык суроосун визуалдаштырат: Shakespeare перформансы болуш үчүн каарманды ийгиликтүү чагылдыруу керекпи, же перформанстын шарттарын түзгөн көңүл, мамиле жана аракеттер тармагы жетиштүү болушу мүмкүнбү?

Авторлордун жообу экинчи вариантка жакын. Перформанстын мааниси каарманды “ийгиликтүү жандандырууда” гана эмес; денелер, мейкиндик, буюмдар жана жалпы көңүлдүн ортосунда түзүлгөн мамиледе.

Бул Тажрыйба Shakespeare Билим Берүүсүндө Эмнени Өзгөртөт?

Изилдөө сунуштаган модель Shakespeare билим берүүсүндө текстти класста түшүндүрүлүп, кийин өзүнчө сахнада көрсөтүлгөн объект болуудан чыгарып, окуу, талкуу, кыймыл, чөйрөнү байкоо, импровизациялык буюм колдонуу жана перформансты бир эле педагогикалык окуянын бөлүктөрүнө айландырат; бирок изилдөө бул ыкма салттуу окутуудан өлчөнүүчү түрдө артык экенин сандык жактан далилдебейт.

Перформанс менен педагогиканын биригиши

Prospero–Miranda үстөл сахнасында студенттер бир жагынан текстти үн чыгарып окуп, экинчи жагынан сүйлөмдөрдүн маанисин жана каармандардын мотивацияларын талкуулашат. Кадимки класста “талдоо”, ал эми репетиция залында “актёрлук” деп бөлүнүшү мүмкүн болгон процесстер бир окуянын ичине жайгашат.

Бул ыкманын максаты студентти кесипкөй актёрго айлантуу эмес. Адабият студентинин текст менен денелик, үн, социалдык жана экологиялык деңгээлдерде мамиле түзүүсүнө мүмкүнчүлүк берүү.

Катышуучу эмне үчүн дайыма көрүүчү же дайыма актёр эмес?

Туруктуу ролдор алынганда студенттер кээ бир сахналарда сүйлөйт, кээ биринде көрөт, андан кийин башка каармандарды окуйт. Ошентип актёр–көрүүчү айырмасы да өтмө болуп калат.

Бул жагдай Augusto Boalдын “spect-actor” түшүнүгү менен да кесилишет. Макалада айрым катышуучулар бир сахнаны жөн гана көрүп тим болбостон, аракетти азыраак басымчыл же эксплуатациялык жол менен аткаруу үчүн кийлигишүү сунуштарын беришет.

Жаттоосуз окуу эмне үчүн кемчилик деп эсептелбейт?

Салттуу театрда актёрдун текстке карап турушу адатта даярдык бүтпөгөнүнүн белгиси болуп саналат. Бул изилдөөдө китептердин колдо болушу перформанстын атайын бөлүгү.

Тексттин көрүнүп турушу актёр толугу менен каарманга айланды деген иллюзияны азайтат. Катышуучу бир эле учурда өзү, Shakespeareдин сөздөрүн окуган адам жана убактылуу белгилүү каарман менен байланыштырылган аткаруучу боло алат.

Кесипкөйлүк менен ийгилик бир маанилүүбү?

Авторлордун ыкмасында көбүрөөк актёрлук, кымбатыраак декорация же жогорку техникалык кемчиликсиздик автоматтык түрдө жакшыраак перформанс дегенди билдирбейт.

Nantucket тажрыйбасынын илимий-адабий баалуулугу кээ бир нерселерди көзөмөлдөө мүмкүн эместигинде да көрүнөт: аба ырайы өзгөрүшү мүмкүн, үн жоголушу мүмкүн, керектүү реквизит акыркы мүнөттө табылышы мүмкүн жана студенттин текстке болгон мамилеси перформанс учурунда өзгөрүшү мүмкүн.

Бул көзөмөлсүздүк кесипкөй театрдын ордуна сунушталган универсалдуу модель эмес. Изилдөөнүн көңүлү белгилүү бир университет курсуна жана белгилүү бир мейкиндикке таандык перформанс формасына багытталган.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Изилдөө дизайны

Изилдөө University of Massachusetts Bostondогу англис тили бөлүмүнүн бүтүрүүчү студенттерине арналган жыл сайын өтүүчү интенсивдүү дем алыш курсу аркылуу өнүккөн, практикага негизделген перформанс/педагогика изилдөөсү. Практика 2023, 2024 жана 2025-жылдары Nantucket Field Stationда кайталанган.

Ар бир практикага эки окутуучу жана болжол менен сегизден онго чейинки бакалавр студенти катышып, үч күн ичинде The Tempestти башынан аягына чейин окушат жана тогуз сахна үчүн Field Station тегерегиндеги ар башка жерлерге өтүшөт.

Ыкманын негизги принциптери: жаттоо жок, алдын ала репетиция жок, салттуу костюм колдонулбайт, туруктуу ролдор жок, Shakespeareдин тексти кыскартылбайт, катышуучулар актёр жана көрүүчү позицияларынын ортосунда алмашат жана чыныгы чөйрөнүн перформансты өзгөртүүсүнө жол берилет.

Үч күндүк педагогикалык агым

Булак фигураларынын методологиялык функциясы

Биринчи негизги жыйынтык: Актёрлук азайганда перформанс жок болбойт

Макаланын негизги жыйынтыгы — актёрлукту азайтуу Shakespeare перформансын автоматтык түрдө бошотпойт. Тескерисинче, өкүлчүлүктүн жүгү каармандан башка элементтерге бөлүштүрүлөт.

Дене, үн, аралык, аба ырайы, жер бедери, күнүмдүк буюмдар жана катышуучулардын чыныгы социалдык мамилелери перформанс жарата баштайт.

Экинчи негизги жыйынтык: Чыныгы мейкиндик көркөм мейкиндикке баш ийиши шарт эмес

Nantucket Field Station Shakespeare аралынын реалисттик декорациясына айландырылбайт. Shakespeare аралы менен Nantucket бир убакта бар болот.

Бул кош катмар катышуучуга пьесанын ичиндеги ассоциацияларды да, аралдын өз тарыхы менен экологиясын да байкоого мүмкүндүк берет.

Үчүнчү негизги жыйынтык: Материалдык тартыштык чыгармачыл артыкчылыкка айланышы мүмкүн

Кесипкөй сахна механизминин жоктугу пьесадагы сыйкырдуу окуяларды жок кылуу дегенди билдирбейт. Пицца кутулары, бут кийим боосу же жумшак оюнчук сыяктуу материалдар театрдык функцияга ээ болуп, ошол эле учурда өздөрүнүн чыныгы турмуш тарыхын сактайт.

Авторлордун тезисине ылайык, бул материалдык чыңалуу постдрамалык перформанстын баалуу өзгөчөлүгү; максат кымбат сахна дизайнынын арзан көчүрмөсүн жасоо эмес.

Төртүнчү негизги жыйынтык: Calibanды азыраак “ойноо” сынчыл мейкиндик ача алат

Calibanды бир гана дене, костюм жана физикалык стереотипке бекитпөө каармандын тарыхый расалык жана колониялык өкүлчүлүк мурасын сахнада кайрадан табигый чындык катары жаратуу коркунучун азайтат.

Бул ыкма каармандын колониализм контекстин жок кылбайт. Тескерисинче, көрүүчүнү жана катышуучуну каарманды аныктаган сөздөрдү, бийликти жана сахна салтын суроого чакырат.

Бешинчи негизги жыйынтык: Педагогика менен перформанстын айырмасы өтмө болуп калат

Текстти түшүндүрүү, үн чыгарып окуу, дене менен сынап көрүү, чөйрөдө кыймылдоо жана катышуучулардын бири-бири менен талкуусу өзүнчө баскычтар катары жүргүзүлбөйт.

Авторлордун жыйынтык бөлүмүндөгү негизги формула боюнча перформанс каарман жаратуудан кеңири мейкиндикке өтөт; окуу, кыймыл, күтүү, байкоо жана аракет кылуу тең салмакка ээ боло алат.

Алтынчы негизги жыйынтык: Shakespeare тексти жалгыз башкаруучу алкак болуудан калат

Бул ыкма Shakespeare текстин баасыз кылбайт; текст толугу менен окулат. Бирок текст бүт чөйрөнү жана катышуучулардын өздүгүн ичине алган жалгыз үстөм көркөм дүйнөгө айланбайт.

Чыныгы арал менен чыныгы адамдар пьеса тарабынан жутулбайт. The Tempest алардын ичинде жана жанында бар болот.

Изилдөө эмнени айтат

Изилдөө минималдуу актёрлук менен жүргүзүлгөн мейкиндикке мүнөздүү The Tempest практикасы Shakespeare перформансы, адабият педагогикасы жана постдрамалык театр жагынан жемиштүү модель боло аларын жактайт. Ошондой эле чөйрө менен материалдык буюмдар перформанстын маани жаратуусунда борбордук роль ойной аларын жана Calibanды non-matrixed ыкмада кароо тарыхый колониялык/расалык өкүлчүлүк формаларын суроого алуу үчүн этикалык курал сунуштай аларын айтат.

Изилдөө эмнени айтпайт

Изилдөө not-acting ыкмасы бардык Shakespeare окутуусунда салттуу класс же театр ыкмаларынан артык экенин далилдебейт. Окуу натыйжаларындагы белгилүү пайыздык өсүш, экзамен ийгилиги, билимдин туруктуулугу, психологиялык таасир же стандартташтырылган билим натыйжалары өлчөнгөн эмес.

Изилдөө ошондой эле кесипкөй актёрлук, каарманды жандандыруу же салттуу драмалык театр туура эмес деп эсептебейт. Талкууланган нерсе — башка педагогикалык жана перформативдик режим кандай мүмкүнчүлүктөрдү ачары.

Күчтүү жактары

Изилдөөнүн күчтүү жактарынын бири — теория менен практиканын түз кесилиши. Kirby жана Lehmannдын перформанс түшүнүктөрү абстракттуу бойдон калбай, белгилүү сахна, дене жана мейкиндик мисалдары аркылуу сыналат.

Экинчи күчтүү жагы — студенттердин жазуу жана оозеки рефлексиялары, фотолор жана видеолор макаланын аргументин коштоп жүрөт. Бул материалдар системалуу эксперименттик маалымат эмес, бирок практика кандай иштегенин көрүнүктүү кылат.

Үчүнчү күчтүү жагы — мейкиндикке мүнөздүү Shakespeare ишин “жаратылышта кооз театр” деңгээлинде гана калтырбайт. Nantucketтин жергиликтүү тарыхы, раса, кит уулоо экономикасы жана климаттык аялуулугу перформанстын сынчыл алкагына киргизилет.

Негизги чектөөлөр

Изилдөө белгилүү бир университет, курс, арал жана окутуучулар тобунун ичинде өнүккөн. Nantucketтин физикалык жана тарыхый шарттары ыкманын өзүнүн маанилүү бөлүгү; ошондуктан практиканы башка кампуста ошол эле натыйжа бере турган универсалдуу протокол катары баалоого болбойт.

Студенттердин билдирүүлөрү тажрыйбанын баалуулугун көрсөтүү үчүн колдонулса да, изилдөө алдын ала аныкталган коддоо системасын, салыштырма көзөмөл тобун же сандык баалоону колдонбойт.

Перформанстын үч жыл бою кайталанышы практиканын туруктуулугун көрсөтөт, бирок узак мөөнөттүү билим берүү натыйжалары, студенттердин кийинки Shakespeare окуу жөндөмдөрү же башка чыгармалардагы трансфер таасири изилденген эмес.

Non-matrixed Caliban ыкмасы да бардык өкүлчүлүк маселелерин автоматтык түрдө чечпейт. Булак бир студент Caliban менен күчтүү теңдешип кете аларын көрсөтүп, актёр–каарман мамилесин толук көзөмөлдөө мүмкүн эместигин өзү ачып берет.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түпкү изилдөө: The Tempest at the Sea-Marge: Not-Acting on Nantucket

Авторлор: Scott Maisano; Matthew Brown.

Мекеме: Department of English, University of Massachusetts Boston, 100 Morrissey Boulevard, Boston, Massachusetts, USA.

Жооптуу авторлор: Scott Maisano жана Matthew Brown.

Журнал: Humanities.

Басмакана/платформа: MDPI.

Библиографиялык жазуу: Humanities, 2026, 15(6), Article 72.

DOI: 10.3390/h15060072.

Жарыялоо процесси: 5-декабрь 2025 алынган; 14-май 2026 кайра каралган; 16-май 2026 кабыл алынган; 25-май 2026 жарыяланган.

Булак түрү: Рецензияланган, жарыяланган гуманитардык илимдер макаласы; практикага негизделген перформанс жана педагогика изилдөөсү.

Атайын чыгарылыш: Shakespearean Performance: Contemporary Approaches, Findings, and Practices.

Лицензия: Creative Commons Attribution (CC BY).

Негизги теориялык алкак: Michael Kirbyнин acting/not-acting спектри; Hans-Thies Lehmannдын постдрамалык театр ыкмасы; мейкиндикке мүнөздүү жана иммерсивдүү перформанс талкуулары.

Негизги практика: University of Massachusetts Bostondогу “Tides, Tempests, & Shipwrecks” курсу алкагында Nantucket Field Stationда үч күн, эки түн созулган, Shakespeareдин The Tempest тексти толугу менен ар кандай чыныгы жерлерде окулуп жана аткарылган жылдык иш.

Практика жылдары: 2023, 2024 жана 2025.

Катышуу түзүмү: Ар бир практикада эки окутуучу жана болжол менен сегизден онго чейинки бакалавр студенти. Макала үч жыл ичинде салым кошкон 29 студент-аткаруучуну ыраазычылык бөлүмүндө аты-жөнү менен каттайт. Бул маалымат статистикалык изилдөө тандалмасы катары бааланбашы керек.

Булак материалы: Shakespeareдин The Tempest чыгармасынын Arden 3 Revised басылышы, перформанс тажрыйбасы, студенттердин жазуу/оозеки рефлексиялары, фото жана видео документтер, чөйрө байкоолору жана перформанс теориясы боюнча адабият.

Supplementary Materials: 2023 Nantucket сапарынын монтаж видеосу болгон Video S1 жана 2024-жылдагы Act 2, Scene 1 перформансынан үзүндү болгон Video S2 берилген.

Жаңы маалымат: Макала жаңы маалымат түзүлбөгөнүн же талданбаганын жана маалымат бөлүшүү бул изилдөө үчүн колдонулбай турганын билдирет.

Авторлордун салымы: Концептуалдаштыруу, методология, формалдык талдоо, изилдөө, ресурстар, маалыматтарды курациялоо, биринчи долбоор, кароо/редакциялоо жана визуалдаштыруу Scott Maisano жана Matthew Brown тарабынан биргелешип жүргүзүлгөн.

Каржылоо: Макаланын расмий Funding билдирүүсүндө изилдөө тышкы каржылоо албаганы айтылат. Өзүнчө Acknowledgments бөлүмүндө болсо CLA Dean's Office жана English Department курстун студенттерди ташуу, тамак-аш, жайгашуу, материал жана кошумча чыгымдарын колдогону түшүндүрүлөт. Изилдөө каржылоосу менен курстун логистикалык колдоосу бири-биринен ажыратылышы керек.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Авторлор кызыкчылыктардын кагылышын билдиришкен эмес.

Негизги методологиялык чектөө: Изилдөө көзөмөлдөнгөн билим берүү эксперименти же сандык таасир талдоосу эмес. Жыйынтыктар белгилүү бир мейкиндикке мүнөздүү үч жылдык перформанс практикасынын теориялык жана педагогикалык чечмелөөсү.

Автордук укук жана кайра колдонуу эскертүүсү: Булак CC BY лицензиялуу болгону менен, бул Verianla тексти булак макаласынын абзацтарын механикалык кыргызча которуу эмес. Теориялык түзүлүш, ыкма, мисалдар, визуалдык далил жана интерпретациялык чектер сакталган бойдон өз алдынча окутуу тили менен кайра түзүлгөн. Shakespeare текстинен жана булак макаладагы узун түз цитаталардан качылган.