Бе-бозигарӣ (not-acting) — равиши иҷроист, ки дар он иҷрокунанда кӯшиш намекунад қаҳрамонро аз ҷиҳати равонӣ ва ҷисмонӣ тақлид кунад ё ӯро пурра таҷассум намояд; бо вуҷуди ин, тавассути хондан, ҳаракат, ҳузур дар фазо, ҳамкорӣ бо ашё ва заминаи перформанс метавонад маънои саҳнавӣ эҷод кунад. Таҳқиқоти Scott Maisano ва Matthew Brown иҷрои намоишномаи The Tempest-и Shakespeare-ро дар ҷазираи Nantucket дар тӯли се рӯз, дар доираи курси пуршиддати истироҳатии “Tides, Tempests, & Shipwrecks” дар University of Massachusetts Boston, бо ҳамин фаҳмиш баррасӣ мекунад. Дар ин модел азёдкунӣ, тамрини қаблан омодашуда, либоси анъанавӣ ва мутобиқати собити бозигар–қаҳрамон то ҳадди имкон кам карда мешаванд; соҳили воқеӣ, обу ҳаво, бод, релеф, ашёи рӯзмарра ва таҷрибаҳои худи иштирокчиён ба ҷузъҳои фаъоли перформанс табдил меёбанд.

Такягоҳи асосии назариявии таҳқиқот андешаи Michael Kirby аст, ки миёни бозигарӣ ва бе-бозигарӣ дугонагии қатъӣ не, балки спектри дараҷабандӣ вуҷуд дорад. Дар миқёси Kirby ҳаракат аз “non-matrixed performing” ба воситаи “non-matrixed representation” ва “received acting” то бозигарии сода ва мураккаб идома меёбад. Перформанси Nantucket дар як нуқтаи ин спектр намемонад. Иштирокчиён баъзан танҳо ҳамчун худи онҳо амал мекунанд, баъзан бинобар чаҳорчӯбаи тахайюлие, ки матн ё муҳит месозад, ҳамчун қаҳрамон дарк мешаванд ва баъзан бо ҳаракатҳои хурди тақлидӣ ба бозигарии мустақим наздик мешаванд.

Таҳқиқот ҳамчунин аз равиши театри постдраматикӣ истифода мекунад. Дар театри драмавии анъанавӣ бозигар, декор ва саҳна асосан барои таҷассум кардани ҷаҳони пӯшидаи тахайюлӣ ташкил мешаванд, аммо дар амалияи Nantucket ҷазираи тахайюлии Shakespeare пурра бар рӯйи Nantucket-и воқеӣ гузошта намешавад. Соҳили воқеӣ, боди воқеӣ, хастагии воқеӣ, таърихи мустамликадорӣ ва шикори наҳанг дар ҷазира, гузаштаи Wampanoag, таърихи ҷомеаҳои сиёҳпӯст ва осебпазирии соҳил вобаста ба тағйирёбии иқлим дар паҳлӯи намоишнома ҳузури худро нигоҳ медоранд. Аз ин рӯ, Nantucket танҳо декоре нест, ки “нақши ҷазираи The Tempest”-ро мебозад.

Яке аз муҳимтарин саҳмҳои ахлоқии мақола ба саҳнасозии Caliban марбут аст. Муаллифон бар онанд, ки таҷассум кардани Caliban бо хусусиятҳои комилан гротескӣ, ҳайвонмонанд ё ҷисмонии нажодишуда метавонад стереотипҳои мустамликавиеро, ки дар тӯли садсолаҳо ба ин қаҳрамон бор шудаанд, нохоста дубора тавлид кунад. Дар равиши “Non-matrixed Caliban” иштирокчӣ метавонад суханони қаҳрамонро бихонад, аммо маҷбур нест “ҷисми дигар”-и таърихан сохташудаи Caliban-ро тақлид кунад. Бо ин роҳ нажод ва мустамликадорӣ аз баҳс хориҷ намешаванд; баръакс, равшантар мешавад, ки кӣ ва бо кадом забон қаҳрамонро “ҳаюло”, “ғулом”, “хоҷа” ё “инсон” муайян мекунад.

Маҳдудияти асосии тафсирии таҳқиқот он аст, ки ин озмоиши назоратшавандаи таълимӣ нест. Муаллифон дар асоси амалияи сесола, бозандешиҳои донишҷӯён, ҳуҷҷатҳои аксӣ ва видеоӣ равиши перформанс–педагогикаро муҳокима мекунанд; далели оморӣ дар бораи он ки модел дар натиҷаҳои омӯзиш беҳбудиҳои муайяни миқдорӣ ба вуҷуд овардааст, пешниҳод намешавад.

Нуқтаи оғози таҳқиқот: Оё Shakespeare-ро бе бозӣ иҷро кардан мумкин аст?

Мақола пешфарзи асосии перформанси маъмулии Shakespeare-ро зери савол мегузорад: Оё барои он ки асари театрӣ перформанс ҳисоб шавад, воқеан зарур аст, ки бозигарон ба қаҳрамон табдил ёбанд, нақшҳои худро азёд кунанд, тамрин кунанд ва ҷаҳони тахайюлиро дар саҳна то ҳадди имкон пайгирона аз нав созанд?

Холигии адабиёт, ки муаллифон нишон медиҳанд, маҳз ҳамин ҷост. Аз замони кори Michael Kirby дар соли 1972 бо номи “On Acting and Not-Acting” шаклҳои зиёди перформанс, ки дар онҳо бозигарӣ вуҷуд надорад ё то ҳадди ақал кам шудааст, баррасӣ шудаанд; аммо амалияҳое, ки Shakespeare-ро қасдан бо бозигарии хеле кам иҷро мекунанд ва баҳодиҳиҳои академии онҳо нисбатан маҳдуданд.

Курси “Tides, Tempests, & Shipwrecks” дар UMass Boston дар оғоз ҳамчун сафари пуршиддати педагогӣ барои донишҷӯёни адабиёт дар Nantucket Field Station ташкил шуда буд. Аммо хондани пурраи The Tempest аз ҷониби донишҷӯён дар тӯли соҳили воқеӣ, бо ҳаракат байни ҷойҳои гуногун ва бе истифода аз воситаҳои пешакӣ омодашудаи истеҳсоли театрӣ, бо мурури вақт ба таҷрибаи перформанс табдил ёфт.

Амалия дар моҳи майи солҳои 2023, 2024 ва 2025 се маротиба баргузор шудааст. Дар ҳар истироҳат ду омӯзгор ва тақрибан ҳашт то даҳ донишҷӯи бакалавр се рӯз ва ду шаб дар Nantucket мемонданд. Дар бахши сипосгузории мақола саҳми умумии 29 донишҷӯ-иҷрокунанда дар тӯли се сол сабт шудааст. Ин рақам “ҳаҷми намуна”-и таҷрибавӣ нест, балки ҳуҷҷати ҷомеаи донишҷӯёнест, ки дар амалия иштирок кардаанд.

Бе-Бозигарӣ (Not-Acting) Чист?

Бе-бозигарӣ равишест, ки дар он иҷрокунанда кӯшиши тақлид кардани қаҳрамон, аз ҷиҳати равонӣ “шудан”-и ӯ ё пурра таҷассум кардани ҳувияти тахайюлиро то ҳадди ақал кам мекунад ва ҳамзамон имкон медиҳад амалҳои воқеии ӯ дар заминаи перформанс маъно пайдо кунанд; дар назарияи Kirby бозигарӣ ва бе-бозигарӣ ду қутби сахт нестанд, балки спектреанд, ки дараҷаи таҷассум ва тақлид зина ба зина афзоиш меёбад.

Спектри Kirby

Модели Kirby ҷудокунии дугонаи “бозигарӣ ҳаст/нест”-ро мушкил мегардонад. Саволи асосӣ ин аст, ки дар рафтори иҷрокунанда то чӣ андоза тақлид, таҷассум ва сохтани ҳувияти тахайюлӣ вуҷуд дорад.

Ин миқёс калиди фаҳмидани усули мақола аст. Дар Nantucket донишҷӯён пайваста дар мавқеи “not-acting” нигоҳ дошта намешаванд. Бо гузашти се рӯз баъзе донишҷӯён ҳолатҳои равонии қаҳрамонҳоро бештар эҳсос мекунанд ва унсурҳои хурди бозигариро илова менамоянд. Аммо ҳадафи сохтор расонидани онҳо ба бозигарии касбӣ ё мураккаб нест.

Саҳнаи аввал: Вақте тӯфон воқеан бодӣ аст

Саҳнаи ғарқшавии киштӣ дар оғози The Tempest дар театри анъанавӣ бо садо, рӯшноӣ, декор ва бозигарӣ ҳамчун “тӯфон” таҷассум мешавад. Дар Nantucket бошад донишҷӯён дар соҳил бо фосилаи назаррас аз ҳам ҷойгир мешаванд. Аз сабаби садои воқеии уқёнус ва бод онҳо барои шунидани ҳамдигар воқеан бояд фарёд зананд.

Тафовут дар ин ҷо муҳим аст. Донишҷӯён маҷбур нестанд фарёди маллоҳонро дар тӯфон тақлид кунанд; муҳити ҷисмонӣ онҳоро маҷбур мекунад баланд ҳарф зананд. Шарти тасвиршаванда ва шарти воқеӣ қисман ба ҳам меоянд, аммо донишҷӯён ҳанӯз ҳам худро дар “дохили” қаҳрамонҳои маллоҳ гум намекунанд.

Ин ҳолат мантиқи асосии мақоларо нишон медиҳад: муҳити табиӣ эффекти саҳнаро тақлид намекунад; он шароити воқеии перформансро ба вуҷуд меорад.

Мизҳои Prospero ва Miranda: Қаҳрамонро ба як ҷисм маҳкам накардан

Дар намунаи дуюми муҳим донишҷӯён аз соҳил ба мизҳои пикники боло ҳаракат мекунанд. Панҷ донишҷӯ ҷумлаҳои Miranda ва панҷ нафари дигар ҷумлаҳои Prospero-ро навбат ба навбат мехонанд. Пас аз ҷумлаҳо ва гуфтугӯҳо гурӯҳ маънои матн, ният ва роҳҳои гуногуни гуфтанро муҳокима мекунад.

Дар ин тартиб як “бозигари Prospero” ё як “бозигари Miranda” вуҷуд надорад. Як қаҳрамон тавассути садо ва тафсири чанд донишҷӯи гуногун бисёрсадо мешавад. Як Miranda метавонад масхараомез, дигаре фармонбардор; як Prospero ҳимоякунанда, дигаре фармонраво ё золим дарк шавад.

Аз ин рӯ, таҳлили педагогӣ ва перформанс ба ҳам ҷорӣ мешаванд. Муҳокимаи синфӣ барои фаҳмидани матн ҳамзамон ба рӯйдоди саҳнавӣ табдил меёбад.

Ariel ва гузариши хурд ба бозигарӣ

Дар саҳнаи Ariel донишҷӯён танҳо матнро намехонанд; аз онҳо хоҳиш мешавад дастҳояшонро мисли бол ҳаракат диҳанд. Мувофиқи таърифи Kirby, азбаски дар ин ҷо тақлид ва таҷассум фаъолона оғоз мешаванд, ҳатто ҳамин ҳаракати хурд гузариш ба марзи бозигарӣ аст.

Нуктаи ҷолиби муаллифон ин аст, ки як ҳаракати хеле хурди тақлиди ҷисмонӣ метавонад аз ҷониби донишҷӯён дар мавриди “ҷисмӣ кардан”-и қаҳрамон аз интизорӣ қавитар таҷриба шавад. Ин мушоҳида нишон медиҳад, ки байни миқдори бозигарӣ ва наздикии субъективӣ ба қаҳрамон робитаи соддаву хаттӣ сохтан мумкин нест.

Чаро “Sea-Marge”-и Nantucket Ба Саҳна ва Шарики Намоишнома Табдил Меёбад?

“Sea-marge”-и Nantucket танҳо декоре нест, ки ҷазираи тахайюлии The Tempest-ро намояндагӣ кунад; бод, мавҷ, рег, жарфгоҳ, ҳарорат, садо, масофаи роҳгардӣ, растаниҳо ва рӯйдодҳои тасодуфӣ мустақиман тағйир медиҳанд, ки иҷрокунандагон чӣ карда метавонанд, бинобар ин муҳит ба шарики фаъоле табдил меёбад, ки шароити моддии перформансро месозад.

“Sea-marge” чӣ маъно дорад?

Муаллифон истилоҳи “sea-marge”-ро аз ибораи пардаи чоруми The Tempest мегиранд ва соҳили Nantucket Field Station-ро ҳамчун саҳнаи худ муайян мекунанд. Аммо ин саҳна собит нест. Ҳангоми пеш рафтани намоишнома дар нӯҳ саҳна гурӯҳ байни соҳил, жарфгоҳ, алафзор, мизҳои пикник ва минтақаҳои гуногуни атрофи Field Station ҳаракат мекунад.

Дар театри анъанавӣ фазои саҳна ба олами тахайюлӣ хизмат мекунад. Дар Nantucket бошад матни тахайюлӣ ба дохили макони воқеӣ ҷойгир мешавад. Уқёнус, парандаҳо, обу ҳаво, дарахтон ва сохтори физикии релефро ба матни Shakespeare тобеъ кардан мумкин нест.

Фазо аз нигоҳи театри постдраматикӣ

Мақола аз равиши театри постдраматикии Hans-Thies Lehmann истифода мекунад. Дар перформанси постдраматикӣ матн, қаҳрамон ва ҷаҳони пӯшидаи тахайюлӣ метавонанд дигар ягона маркази идоракунандаи ҳамаи унсурҳои саҳна набошанд. Ҷисм, тасвир, садо, фазои физикӣ ва худи рӯйдод аҳамияти мустақил мегиранд.

Nantucket намунаи шадиди инро пешниҳод мекунад. Фазои азими кушод қобилияти театри анъанавиро барои ҷамъ кардани диққати тамошобин ба саҳнаи марказӣ пароканда мекунад. Бод метавонад як ҷумлаеро ношуниданӣ кунад, сармо дасти донишҷӯёнро сахт кунад, рег тарзи роҳгардиро тағйир диҳад ва овози паранда метавонад аз матн пеш гузарад.

Муаллифон ин унсурҳои “парешонкунанда”-ро хато намешуморанд. Баръакс, онҳоро шароитҳое медонанд, ки перформансро васеъ мекунанд.

Фарқи асосӣ бо Sleep No More

Мақола таҷрибаи Nantucket-ро бо яке аз амалияҳои муосири ғӯтаваронаи Shakespeare — Sleep No More — муқоиса мекунад. Sleep No More, ки аз Macbeth-и Shakespeare сарчашма мегирад, намунаи пурқуввати постдраматикист, ки дар он тамошобин дар фазои хеле калон ва пурҷузъиёти саҳнавӣ ҳаракат мекунад.

Аммо ду амалия ба таври муҳим фарқ мекунанд. Sleep No More забони Shakespeare-ро асосан канор мегузорад, дар ҳоле ки гурӯҳи Nantucket матни намоишномаро бе буридан мехонад. Дар Sleep No More нақши бозигар ва тамошобин равшан аст, аммо дар Nantucket иштирокчиён пайваста байни ин мавқеъҳо мегузаранд. Ба ҷойи декор ва ашёи касбӣ омодашуда, аз чизҳои дар сумкаҳои донишҷӯён, ғизои онҳо ё ашёи ёфтшуда аз соҳил истифода мешавад.

Фарқгузории асосии муаллифон амиқтар аст: Sleep No More ҳарчанд калимаҳоро кам мекунад, ҷаҳони тахайюлии Macbeth-ро қавӣ нигоҳ медорад. Перформанси Nantucket бошад, ҳатто ҳангоми хондани тамоми матни Shakespeare, ҷаҳони пӯшидаи The Tempest-ро пора мекунад. Ҷазираи воқеӣ ҳеҷ гоҳ пурра ба ҷазираи Shakespeare табдил намеёбад.

Андешаи “ҷазира ҳам бозӣ намекунад”

Яке аз даъвоҳои ҷолиби таҳқиқот ин аст, ки муҳит низ як навъ дар ҳолати “not-acting” қарор дорад. Соҳили Nantucket кӯшиш намекунад ҷазираи Shakespeare-ро бозӣ кунад. Мавҷ эффекти саҳнавӣ нест; мавҷ аст. Бод мошине нест, ки барои сохтани фазои драмавӣ фаъол шудааст; он боди воқеист.

Бо вуҷуди ин, вақте ин унсурҳои воқеӣ бо матн рӯ ба рӯ мешаванд, маънои нав месозанд. Ҳамин тавр, перформанс ба ҷойи аз байн бурдани фарқи воқеият ва тахайюл, худи ин фарқро самаранок мекунад.

Figure 1: Дарахти печида бо печак

Дар акси аввали мақола дарахте нишон дода мешавад, ки ҳангоми гашти Field Station дида шуда, печак атрофашро фаро гирифта ва нерӯи зиндагиашро кам кардааст. Ин манзараи воқеӣ бо тасвири печак дар сухани Prospero дар намоишнома иртиботи ғайричашмдошт эҷод мекунад.

Барои муаллифон чунин рӯбарӯшавиҳо намунаи мутобиқ кардани табиат ба матни Shakespeare нестанд, балки намунаи дарк кардани он лаҳзаҳоеанд, ки матн ва муҳити воқеӣ метавонанд тасодуфан ба ҳам ҷавоб диҳанд.

Figure 2: Худи соҳил

Акси васеи соҳили Nantucket дар саҳифаи сеюми PDF мафҳуми “sea-marge”-и таҳқиқотро мушаххас мекунад. Тасвир на декори театриро, балки ҷуғрофияи воқеиро ҳуҷҷат мекунад, ки перформансро аз ҷиҳати физикӣ муайян мекунад.

Ворид шудани ашёи рӯзмарра ба саҳна

Дар истеҳсоли касбӣ ашёи саҳнавӣ одатан пешакӣ тарҳрезӣ мешавад ва барои ифодаи чизи мушаххас сохта мешавад. Дар Nantucket бошад қуттиҳои пиццаи сард, бозичаи мулоими донишҷӯ, овезаи калид, банди пойафзол, чизҳои аз сумка баромада ё шохаҳои ёфташуда аз соҳил метавонанд ба ашёи саҳнавӣ табдил ёбанд.

Хусусияти ин ашё дар он аст, ки ҳувияти қаблии худро пурра аз даст намедиҳанд. Қуттии пицца ҳам боқимондаи моддии ғизои шоми гузашта аст ва ҳам дар саҳнаи зиёфати ҷодуии намоишнома ба аломати театрӣ табдил меёбад.

Муаллифон ин сохтори дуқабатаро ҳамчун навъе аз палимпсести перформативӣ мебинанд. Таърихи воқеии ашё ҳазф намешавад ва бар рӯйи он маънои нави театрӣ навишта мешавад.

Аз қуттии пицца то зиёфати ҷодуӣ

Зиёфати нопадидшаванда дар Act 3 метавонад дар саҳнаи анъанавӣ эффекти механикӣ ё визуалии махсус талаб кунад. Дар Nantucket маводи ин намоиш қуттиҳои пиццаи аз шаби пеш боқимонда мебошанд.

Ин интихоб танҳо роҳи ҳалли камхарҷ нест. Қуттиҳо ҳамзамон ду замонро мебаранд: шоми воқеие, ки донишҷӯён дар ҷазира якҷо гузаронданд, ва зиёфати тахайюлии намоишнома. Аз ин рӯ онҳо ба перформанс таърихи шахсӣ ва моддиеро ворид мекунанд, ки реквизити касбӣ дода наметавонад.

Juno, ки бо банди пойафзол поён оварда мешавад

Саҳнаи masque дар пардаи чорум мушкили дигар эҷод мекунад. Дар анъанаи театри Jacobean фуруд омадани худои зан Juno аз боло намоише буд, ки механизми ҷиддии саҳнавиро талаб мекард. Дар перформанси Nantucket бошад бозичаи хурди мулоим ё овезаи калид метавонад ба Juno табдил ёбад ва бо банди пойафзол аз шохаи дарахт поён оварда шавад.

Ин саҳна нишон медиҳад, ки маҳдудияти техникиро набояд ба нусхаи пастсифати театри касбӣ табдил дод. Камбуди мавод метавонад забони дигари театриро эҷод кунад, ки сунъияти худи перформансро ошкоро нишон медиҳад.

“Salvage”: Чизҳои наҷотёфта ва аз нав истифодашуда

Андешаи “salvaged spectacle” дар бахши дуюми асосии мақола ба аз нав вазифадор кардани ашёи партофташуда ё ашёе дахл дорад, ки қаблан барои ҳадафи дигар истифода шудаанд. Байни мавзӯъҳои гумшавӣ, наҷот ва бозёфт дар The Tempest ва ин шакли истеҳсол робита гузошта мешавад.

Дар ин ҷо ҳадаф пинҳон кардани ашёи воқеӣ ва табдил додани он ба реквизити тахайюлӣ нест. Давом ёфтани намоён будани зиндагии қаблии ашё дар саҳна қисми асосии эстетикаи постдраматикӣ аст.

Чаро Равиши Non-Matrixed Caliban Муҳим Аст?

Равиши Non-matrixed Caliban ба бозигар имкон медиҳад, ки маҷбур набошад стереотипҳои ҷисм, садо ва рафтореро, ки дар таърих бо анъанаҳои мустамликавӣ ва нажодишудаи тасвири Caliban пайванд шудаанд, тақлид кунад; дар натиҷа “дигарӣ”-и қаҳрамон ба ҷойи бозтавлид шудан ҳамчун воқеияти табиӣ ё ҷисмонӣ, саволро ба марказ меорад, ки калимаҳо ва муносибатҳои қудрате, ки Caliban-ро муайян мекунанд, чӣ гуна сохта шудаанд.

Мушкили Caliban дар таърихи саҳна

Caliban яке аз қаҳрамонҳои The Tempest аст, ки дар таърихи перформанс бештар аз дигарон ба тағйири ҷисмонӣ дучор шудааст. Дар тӯли садсолаҳо ӯ бо рамзҳои визуалии ҳайвонкунанда, ҳаюлосоз, “ибтидоӣ” ё ошкоро нажодишуда саҳналашудааст.

Мушкили асосӣ, ки мақола таъкид мекунад, ба ҷисми бозигар мустақиман интиқол ёфтани таърифҳои мустамликавии матн аст. Тавассути либос, грим, ҳолати бадан ва садо нишон додани бозигар ҳамчун “навъи дигари инсон” ё мавҷуде дар марзи инсоният метавонад дискурсеро, ки бояд дар намоишнома танқид шавад, ҳамчун воқеияти визуалӣ бозтавлид кунад.

Фарқи байни таърифи матнӣ ва ҷисми намоён

Муаллифон бо истифода аз кори Farah Karim-Cooper ба фарқи муҳим дар The Tempest ишора мекунанд: он чи қаҳрамонҳои аврупоӣ дар бораи Caliban мегӯянд ва ҷисми инсоне, ки тамошобин дар саҳна мебинад, маҷбур нестанд як чиз бошанд.

Ин фарқ аз ҷиҳати ахлоқӣ муҳим аст. Вақте як қаҳрамон дигареро “ҳаюло” меномад, театр маҷбур нест ин калимаро бо грим ва тарҳи ҷисмонӣ тасдиқ кунад. Баръакс, тамошобин метавонад фосилаи байни зӯроварии идеологии калима ва ҷисми воқеии инсонро бубинад.

Чаро чанд Caliban-и гуногун?

Дар амалияи Nantucket Caliban нақши доимии як иҷрокунанда нест. Донишҷӯёни гуногун метавонанд дар саҳнаҳои гуногун қаҳрамонро бихонанд; ҳамон донишҷӯ метавонад дар саҳнаи дигар Prospero ё қаҳрамони дигар бошад.

Ин амалия мафҳуми “ҷисми Caliban”-ро заиф мекунад. Вақте як ҷисм дар як саҳна соҳиби қудрат ва дар саҳнаи дигар шахси мустамликашударо намояндагӣ мекунад, равшантар мешавад, ки категорияҳои “хоҷа”, “ғулом”, “инсон” ё “ҳаюло” на аз моҳияти ҷисмонӣ, балки аз забони ривоят ва қудрат сохта мешаванд.

Оё баҳси нажод аз байн меравад?

Не. Мақола махсус таъкид мекунад, ки равиши non-matrixed нажодро аз доираи тафсир хориҷ намекунад. Чизи тағйирёбанда он аст, ки impersonation-и нажодишуда, яъне тақлид кардани ҷисми муайяни “дигар”, дигар қисми ҳатмии перформанс нест.

Ин фарқ бисёр муҳим аст. Мушкил нодида гирифта намешавад; танҳо зарурати аз нав тавлид кардани ҳамон стереотипҳои визуалӣ ва ҷисмонӣ барои нишон додани он рад мешавад.

Маҳдудияти худи равиш

Системаи non-matrixed байни бозигар ва қаҳрамон девори мутлақ намесозад. Дар мақола як донишҷӯ нақл мекунад, ки бо вуҷуди набудани нақши собит, баъди чанд бор хондани Caliban ӯ худро торафт бештар бо қаҳрамон ҳамсон ҳис кард ва баъдан аз номи Caliban сонет навишт.

Ин мисол нозукии муҳими таҳқиқотро нишон медиҳад: бе-бозигарӣ барқарор кардани робитаи эҳсосиро бо қаҳрамон манъ намекунад. Он танҳо пешгирӣ мекунад, ки ин муносибат аз ҷониби тарҳи пешакӣ “ҷисмӣшуда”-и қаҳрамон маҷбурӣ гардад.

Чаро Nantucket “саҳнаи холӣ” нест?

Бахши охири мақола этикаи перформансро аз Caliban ба худи ҷазира густариш медиҳад. Муаллифон махсус рад мекунанд, ки Nantucket ҳамчун замини холӣ ва бетаърихе дида шавад, ки танҳо барои Shakespeare истифода мешавад.

Донишҷӯён пеш аз сафар дар бораи иқтисоди шикори наҳанг дар ҷазира, таърихи бумии Wampanoag ва гузаштаи иҷтимоие, ки аз тасвири маъмули Nantucket берун мондааст, мутолиа мекунанд.

Ин қабати таърихӣ барои баробар кардани содаи масъалаҳои мустамликадорӣ, моликият, хизмат, хоҷагӣ ва ҳақ бар ҷазира дар The Tempest бо таърихи воқеии Nantucket истифода намешавад. Аммо ба ду замина иҷозат медиҳад, ки якдигарро зери савол гузоранд.

Шикори наҳанг ва капитализм

Иқтисоди шикори наҳанг дар Nantucket дар асри нуздаҳ хотиррасон мекунад, ки робитаи ҷазира бо баҳр танҳо таҷрибаи романтикии табиат набуд. Табиат ҳамзамон майдони истихроҷи иқтисодӣ, меҳнат ва тиҷорати ҷаҳонӣ буд.

Аз ин рӯ, боздиди донишҷӯён аз Nantucket Whaling Museum таваққуфи сайёҳии берун аз барномаи сафар нест, балки яке аз заминаҳои таърихии перформанс аст. Пайваст кардани таҷрибаи музей аз ҷониби як донишҷӯ бо он ки Ariel пайваста аз тарафи Prospero ба иҷрои вазифаҳо фиристода мешавад, намунаи ҳамкории педагогиро нишон медиҳад, ки муаллифон онро секунҷаи “матн–худ–макон” меноманд.

Таърихи Wampanoag ва Nantucket-и сиёҳпӯстон

Мақола таъкид мекунад, ки таърихи ҷазира набояд ба ривояти ҷуғрофияи холие кам карда шавад, ки муҳоҷирони аврупоӣ онро “кашф” кардаанд. Ҳузури Wampanoag, бемориҳо, камбизоатӣ ва равандҳои меҳнати маҷбурӣ пас аз омадани аврупоиҳо; таърихи ғуломдории бумӣ ва африқоӣ ва ҳаракатҳои зидди ғуломдорӣ дар ҷазира қисми ин чаҳорчӯба мебошанд.

Ҳузури ҷомеаҳои таърихии сиёҳпӯст дар маҳаллаи New Guinea-и Nantucket низ нишон медиҳад, ки тасвири маъмул, сарватманд ва сафедпӯсти Nantucket нопурра аст.

Тағйирёбии иқлим ва ояндаи ҷазира

Муаллифон на танҳо гузаштаи ҷазира, балки ояндаи онро низ ба таҷрибаи перформанс ворид мекунанд. Баланд шудани сатҳи баҳр, эрозияи соҳил, баландшавии об бар асари тӯфон, обхезиҳои соҳилӣ ва аз даст рафтани зистгоҳҳои eelgrass осебпазирии Nantucket-ро дар баробари тағйирёбии иқлим нишон медиҳанд.

Аз ин рӯ, мушоҳидаи табиат дар таҷрибаи серӯза танҳо фаъолияти ёфтани декори мувофиқ ба матни Shakespeare нест. Аз донишҷӯён талаб мешавад ҷазираи воқеиро дар ҳузури экологии худ ва таърихи худаш дарк кунанд.

Figure 5: Расмҳои мушоҳида дар дафтар

Ба ҳар донишҷӯ дар баробари матни Shakespeare як дафтари холии Moleskine дода мешавад; ин воситаи мушаххаси ҳамин интихоби педагогӣ аст. Донишҷӯён метавонанд парандаҳо, растаниҳо, сохторҳои соҳилӣ ё мушоҳидаҳои дигареро сабт кунанд, ки бевосита ба намоишнома мувофиқат надоранд.

Расмҳои парандаҳо дар Figure 5-и саҳифаи 19-и PDF ҳуҷҷат мекунанд, ки донишҷӯ танҳо Shakespeare-ро тафсир накардааст; ҳангоми хондани Shakespeare ҷазираи воқеиро низ мушоҳида кардааст.

Равиши Sandbox

Мафҳуми “Shakespeare as Sandbox” дар бахши охири мақола ба ин маъност, ки тамоми перформанс ба як ҳадафи театрии пешакӣ муайяншуда бастагӣ надорад. Монанди сохтори sandbox дар бозиҳои видеоӣ, иштирокчиён метавонанд дар чаҳорчӯбаи умумии муайяншуда бо муҳит ҳамкорӣ кунанд ва амалҳои хурди худро инкишоф диҳанд.

Намунаи ин он аст, ки ду донишҷӯе, ки Ferdinand ва Miranda-ро мехонданд, ҳангоми интизори навбати худ дар саҳнаи охир Jenga-и воқеӣ бозӣ карданд ва баъдан аз садафҳои соҳил дилеро сохтанд, ки ҳарфҳои аввали номи қаҳрамонҳояшонро дошт.

Дар матни Shakespeare барои ин амалҳо дастури мустақим нест. Аммо азбаски онҳо дар заминаи намоишнома анҷом мешаванд, метавонанд хусусияти “received acting” пайдо кунанд.

Figure 6: Дил аз садафҳои баҳрӣ

Дили сохташуда аз садафҳо дар саҳифаи 20-и PDF саволи охирини назариявии мақоларо ба тасвир меорад: Барои он ки чизе перформанси Shakespeare бошад, оё қаҳрамон бояд бомуваффақият таҷассум шавад, ё шабакаи диққат, робита ва амалҳое, ки шароити перформансро месозанд, метавонад кофӣ бошад?

Ҷавоби муаллифон ба варианти дуюм наздик аст. Маънои перформанс танҳо дар “муваффақона таҷассум кардани” қаҳрамон нест; он дар робитае аст, ки байни ҷисмҳо, фазо, ашё ва диққати муштарак сохта мешавад.

Ин Таҷриба Дар Таълими Shakespeare Чиро Тағйир Медиҳад?

Моделе, ки таҳқиқот пешниҳод мекунад, дар таълими Shakespeare матнро аз объекти дар синф шарҳдодашаванда ва баъдан дар саҳнаи ҷудогона таҷассумшаванда берун оварда, хондан, муҳокима, ҳаракат, дарки муҳит, истифодаи импровизатсионии ашё ва перформансро ба қисмҳои як рӯйдоди педагогӣ табдил медиҳад; аммо таҳқиқот аз ҷиҳати миқдорӣ исбот намекунад, ки ин равиш аз таълими анъанавӣ ба таври ченшаванда бартарӣ дорад.

Якҷо шудани перформанс ва педагогика

Дар саҳнаи мизи Prospero–Miranda донишҷӯён аз як тараф матнро баланд мехонанд ва аз тарафи дигар маънои ҷумлаҳо ва ангезаҳои қаҳрамонҳоро муҳокима мекунанд. Равандҳое, ки дар синфи муқаррарӣ ҳамчун “таҳлил” ва дар толори тамрин ҳамчун “бозигарӣ” ҷудо мешуданд, дар дохили як рӯйдод ҷой мегиранд.

Ҳадафи ин равиш табдил додани донишҷӯ ба бозигари касбӣ нест. Ҳадаф ин аст, ки донишҷӯи адабиёт бо матн дар сатҳи ҷисмонӣ, овозӣ, иҷтимоӣ ва экологӣ робита барқарор кунад.

Чаро иштирокчӣ ҳамеша тамошобин ё ҳамеша бозигар нест?

Вақте нақшҳои собит бардошта мешаванд, донишҷӯён дар баъзе саҳнаҳо ҳарф мезананд, дар дигар саҳнаҳо тамошо мекунанд ва баъд қаҳрамонҳои дигарро мехонанд. Ҳамин тавр фарқи бозигар–тамошобин низ гузаранда мешавад.

Ин ҳолат бо андешаи “spect-actor”-и Augusto Boal низ мепайвандад. Дар мақола баъзе иштирокчиён танҳо саҳнаро тамошо намекунанд, балки пешниҳод мекунанд, ки амал чӣ гуна камтар фишоровар ё истисморгарона иҷро шавад.

Чаро хондан бе азёдкунӣ камбудӣ ҳисоб намешавад?

Дар театри анъанавӣ ба матн нигоҳ кардани бозигар одатан нишонаи омодагии нопурра аст. Дар ин таҳқиқот дар даст доштани китобҳо қисми огоҳонаи перформанс мебошад.

Намоён будани матн иллюзияеро, ки бозигар пурра ба қаҳрамон табдил ёфтааст, коҳиш медиҳад. Иштирокчӣ метавонад ҳамзамон худи ӯ, шахсе бошад, ки суханони Shakespeare-ро мехонад ва иҷрокунандае бошад, ки муваққатан бо қаҳрамони муайян пайванд дода шудааст.

Оё касбият ва муваффақият ҳаммаъноянд?

Дар равиши муаллифон бозигарии бештар, декори гаронтар ё комилии техникии болотар худ аз худ маънои перформанси беҳтарро надорад.

Арзиши илмӣ-адабии таҷрибаи Nantucket маҳз дар он низ зоҳир мешавад, ки баъзе чизҳоро назорат кардан мумкин нест: обу ҳаво метавонад тағйир ёбад, садо гум шавад, реквизит дар лаҳзаи охир ёфт шавад ва муносибати донишҷӯ бо матн дар вақти перформанс тағйир кунад.

Ин назоратнопазирӣ модели универсалӣ нест, ки ба ҷойи театри касбӣ пешниҳод шавад. Таваҷҷуҳи таҳқиқот ба як курси мушаххаси донишгоҳӣ ва шакли перформансе равона шудааст, ки ба макони муайян вобаста аст.

Усул ва Натиҷаҳои Таҳқиқот

Тарҳи таҳқиқот

Таҳқиқот баррасии амалиямеҳвари перформанс/педагогика аст, ки аз курси пуршиддати солонаи истироҳатӣ барои донишҷӯёни соли охири бахши англисии University of Massachusetts Boston инкишоф ёфтааст. Амалия дар солҳои 2023, 2024 ва 2025 дар Nantucket Field Station такрор шудааст.

Дар ҳар амалия ду омӯзгор ва тақрибан ҳашт то даҳ донишҷӯи бакалавр дар тӯли се рӯз The Tempest-ро аз аввал то охир мехонанд ва барои нӯҳ саҳна ба ҷойҳои гуногуни атрофи Field Station мегузаранд.

Принсипҳои асосии усул инҳоянд: набудани азёдкунӣ, набудани тамрини пешакӣ, истифода нашудани либоси анъанавӣ, набудани нақшҳои собит, бурида нашудани матни Shakespeare, гузариши иштирокчиён байни мавқеи бозигар ва тамошобин ва иҷозат додан ба муҳити воқеӣ барои тағйир додани перформанс.

Раванди педагогии серӯза

Вазифаи методологии шаклҳои манбаъ

Натиҷаи асосии якум — Бо кам шудани бозигарӣ перформанс аз байн намеравад

Натиҷаи асосии мақола ин аст, ки кам кардани бозигарӣ перформанси Shakespeare-ро худкор холӣ намекунад. Баръакс, бори намояндагӣ аз қаҳрамон ба унсурҳои дигар паҳн мешавад.

Ҷисм, садо, масофа, обу ҳаво, релеф, ашёи рӯзмарра ва муносибатҳои воқеии иҷтимоии иштирокчиён ба тавлиди перформанс оғоз мекунанд.

Натиҷаи асосии дуюм — Макони воқеӣ маҷбур нест ба макони тахайюлӣ тобеъ бошад

Nantucket Field Station ба декори реалистии ҷазираи Shakespeare табдил дода намешавад. Ҷазираи Shakespeare ва Nantucket ҳамзамон вуҷуд доранд.

Ин дуқабатӣ ба иштирокчӣ имкон медиҳад ҳам иртиботҳои дохили намоишнома ва ҳам таърих ва экологияи худи ҷазираро дарк кунад.

Натиҷаи асосии сеюм — Камбуди моддӣ метавонад ба бартарии эҷодӣ табдил ёбад

Набудани механизми касбии саҳна маънои нест кардани рӯйдодҳои ҷодуии намоишномаро надорад. Қуттиҳои пицца, банди пойафзол ё бозичаи мулоим метавонанд вазифаи театрӣ гиранд ва ҳамзамон таърихи воқеии худро нигоҳ доранд.

Даъвои муаллифон ин аст, ки ин таниши моддӣ хусусияти арзишманди перформанси постдраматикӣ мебошад; ҳадаф сохтани нусхаи камхарҷи тарҳи гарони саҳна нест.

Натиҷаи асосии чорум — Камтар “бозӣ кардани” Caliban метавонад майдони интиқодӣ боз кунад

Қаҳрамони Caliban-ро ба як ҷисм, костюм ва стереотипи ҷисмонӣ маҳкам накардан хатари онро кам мекунад, ки мероси таърихии нажодишуда ва мустамликавии тасвири ӯ дар саҳна боз ҳамчун воқеияти табиӣ тавлид шавад.

Ин равиш заминаи мустамликавии қаҳрамонро аз байн намебарад. Баръакс, ҳадаф ин аст, ки тамошобин ва иштирокчӣ калимаҳо, қудрат ва анъанаи саҳнавиеро, ки қаҳрамонро муайян мекунанд, зери савол гузоранд.

Натиҷаи асосии панҷум — Марзи педагогика ва перформанс гузаранда мешавад

Шарҳ додани матн, баланд хондани он, бо ҷисм санҷидан, ҳаракат дар муҳит ва муҳокимаи иштирокчиён бо ҳам ҳамчун марҳилаҳои ҷудогона иҷро намешаванд.

Мувофиқи формулаи асосии бахши натиҷагирии муаллифон, перформанс аз тавлиди қаҳрамон ба майдони васеътар мегузарад; хондан, ҳаракат, интизор шудан, пай бурдан ва анҷом додан метавонанд вазни баробар дошта бошанд.

Натиҷаи асосии шашум — Матни Shakespeare дигар ягона чаҳорчӯбаи идоракунанда нест

Ин равиш матни Shakespeare-ро камарзиш намекунад; матн пурра хонда мешавад. Аммо матн ба ягона ҷаҳони ҳукмрони тахайюлӣ табдил намеёбад, ки тамоми муҳит ва ҳувияти иштирокчиёнро дар худ фурӯ барад.

Ҷазираи воқеӣ ва одамони воқеӣ аз ҷониби намоишнома фурӯ бурда намешаванд. The Tempest дар миёни онҳо ва дар паҳлӯи онҳо вуҷуд дорад.

Он чи таҳқиқот мегӯяд

Таҳқиқот бар он аст, ки амалияи маконмеҳвари The Tempest, ки бо ҳадди ақали бозигарӣ иҷро мешавад, метавонад барои перформанси Shakespeare, педагогикаи адабиёт ва театри постдраматикӣ модели самаранок бошад. Ҳамчунин пешниҳод мекунад, ки муҳит ва ашёи моддӣ метавонанд дар тавлиди маънои перформанс нақши марказӣ дошта бошанд ва муносибати non-matrixed ба Caliban метавонад барои зери савол гузоштани шаклҳои таърихии мустамликавӣ/нажодишудаи намояндагӣ воситаи ахлоқӣ фароҳам оварад.

Он чи таҳқиқот намегӯяд

Таҳқиқот исбот намекунад, ки усули not-acting дар тамоми таълими Shakespeare аз усулҳои анъанавии синфӣ ё театрӣ беҳтар аст. Афзоиши муайяни фоизӣ дар натиҷаҳои омӯзиш, муваффақияти имтиҳонӣ, пойдории дониш, таъсири равонӣ ё натиҷаҳои стандартии таълим чен карда нашудаанд.

Таҳқиқот ҳамчунин даъво намекунад, ки бозигарии касбӣ, таҷассум кардани қаҳрамон ё театри драмавии анъанавӣ нодуруст аст. Мавзӯи баҳс ин аст, ки як режими дигари педагогӣ ва перформативӣ чӣ имкониятҳоро мекушояд.

Ҷиҳатҳои қавӣ

Яке аз ҷиҳатҳои қавии таҳқиқот пайванди мустақими назария ва амалия аст. Мафҳумҳои перформанси Kirby ва Lehmann дар сатҳи абстрактӣ намемонанд; онҳо тавассути намунаҳои мушаххаси саҳна, ҷисм ва макон санҷида мешаванд.

Ҷиҳати қавии дуюм ин аст, ки бозандешиҳои хаттӣ ва шифоҳии донишҷӯён, аксҳо ва видеоҳо далели мақоларо ҳамроҳӣ мекунанд. Ин мавод маълумоти систематикии таҷрибавӣ нест, аммо нишон медиҳад амалия чӣ гуна кор мекунад.

Ҷиҳати қавии сеюм — кори маконмеҳвари Shakespeare танҳо дар сатҳи “театри зебо дар табиат” намемонад. Таърихи бумии Nantucket, нажод, иқтисоди шикори наҳанг ва осебпазирии иқлимӣ ба чаҳорчӯбаи интиқодии перформанс дохил мешаванд.

Маҳдудиятҳои асосӣ

Таҳқиқот дар доираи донишгоҳ, курс, ҷазира ва гурӯҳи омӯзгорони мушаххас шакл гирифтааст. Шароитҳои физикӣ ва таърихии Nantucket қисми муҳими худи усул мебошанд; бинобар ин амалияро ҳамчун протоколи универсалӣ арзёбӣ кардан мумкин нест, ки дар кампуси дигар ҳатман ҳамон натиҷаҳоро медиҳад.

Гарчанде гуфтаҳои донишҷӯён барои нишон додани арзиши таҷриба истифода мешаванд, таҳқиқот системаи рамзгузории пешакӣ муайяншуда, гурӯҳи назоратии муқоисавӣ ё арзёбии миқдориро истифода намекунад.

Такрори перформанс дар тӯли се сол давомнокии амалияро нишон медиҳад, аммо натиҷаҳои дарозмуддати таълимӣ, малакаҳои баъдии хондани Shakespeare ё таъсири интиқол ба асарҳои дигар таҳқиқ нашудаанд.

Равиши Non-matrixed Caliban низ ҳамаи мушкилоти намояндагиро худкор ҳал намекунад. Манбаъ бо нишон додани он ки як донишҷӯ метавонад худро бо Caliban сахт ҳамсон ҳис кунад, худ ошкор мекунад, ки муносибати бозигар–қаҳрамон пурра идорашаванда нест.

Ёддошт оид ба Манбаъ ва Усул

Таҳқиқоти аслӣ: The Tempest at the Sea-Marge: Not-Acting on Nantucket

Муаллифон: Scott Maisano; Matthew Brown.

Муассиса: Department of English, University of Massachusetts Boston, 100 Morrissey Boulevard, Boston, Massachusetts, USA.

Муаллифони масъул: Scott Maisano ва Matthew Brown.

Маҷалла: Humanities.

Ношир/платформа: MDPI.

Сабти библиографӣ: Humanities, 2026, 15(6), Article 72.

DOI: 10.3390/h15060072.

Раванди нашр: 5 декабри 2025 қабул барои баррасӣ; 14 майи 2026 таҷдид; 16 майи 2026 қабул; 25 майи 2026 нашр.

Навъи манбаъ: Мақолаи рецензияшуда ва нашршудаи илмҳои гуманитарӣ; таҳқиқоти амалиямеҳвари перформанс ва педагогика.

Шумораи махсус: Shakespearean Performance: Contemporary Approaches, Findings, and Practices.

Литсензия: Creative Commons Attribution (CC BY).

Чаҳорчӯбаи асосии назариявӣ: спектри acting/not-acting-и Michael Kirby; равиши театри постдраматикии Hans-Thies Lehmann; баҳсҳои перформанси маконмеҳвар ва ғӯтаварона.

Амалияи асосӣ: Кори солона дар доираи курси “Tides, Tempests, & Shipwrecks” дар University of Massachusetts Boston, ки дар Nantucket Field Station се рӯз ва ду шаб идома карда, матни пурраи The Tempest-и Shakespeare дар маконҳои гуногуни воқеӣ хонда ва иҷро мешавад.

Солҳои амалия: 2023, 2024 ва 2025.

Сохтори иштирок: Дар ҳар амалия ду омӯзгор ва тақрибан ҳашт то даҳ донишҷӯи бакалавр. Мақола 29 донишҷӯ-иҷрокунандаро, ки дар тӯли се сол саҳм гузоштаанд, дар бахши сипосгузорӣ бо ном сабт мекунад. Ин маълумот набояд ҳамчун намунаи омории таҳқиқот арзёбӣ шавад.

Маводи манбаъ: Нашри Arden 3 Revised-и The Tempest-и Shakespeare, таҷрибаи перформанс, бозандешиҳои хаттӣ/шифоҳии донишҷӯён, ҳуҷҷатҳои аксӣ ва видеоӣ, мушоҳидаҳои муҳит ва адабиёти назарияи перформанс.

Supplementary Materials: Video S1, ки видеои монтажии сафари Nantucket дар соли 2023 аст, ва Video S2, ки порчае аз перформанси Act 2, Scene 1 дар соли 2024 мебошад, пешниҳод шудаанд.

Маълумоти нав: Мақола хабар медиҳад, ки маълумоти нав эҷод ё таҳлил нашудааст ва мубодилаи маълумот барои ин таҳқиқот татбиқшаванда нест.

Саҳми муаллифон: Консептуализатсия, методология, таҳлили формалӣ, таҳқиқот, захираҳо, куратсияи маълумот, тарҳи аввалия, бозбинӣ/таҳрир ва визуализатсия аз ҷониби Scott Maisano ва Matthew Brown якҷо иҷро шудаанд.

Маблағгузорӣ: Дар изҳороти расмии Funding мақола гуфта мешавад, ки таҳқиқот маблағгузории беруна нагирифтааст. Дар бахши ҷудогонаи Acknowledgments шарҳ дода мешавад, ки CLA Dean's Office ва English Department нақлиёти донишҷӯён, ғизо, иқомат, мавод ва хароҷоти иловагии курсро дастгирӣ кардаанд. Маблағгузории таҳқиқот ва дастгирии логистикии курс бояд аз ҳам ҷудо карда шаванд.

Бархӯрди манфиатҳо: Муаллифон бархӯрди манфиатҳоро гузориш надодаанд.

Маҳдудияти асосии методологӣ: Таҳқиқот озмоиши назоратшавандаи таълимӣ ё таҳлили миқдории таъсир нест. Натиҷаҳо тафсири назариявӣ ва педагогии як таҷрибаи сесолаи перформанс мебошанд, ки ба макони мушаххас вобаста аст.

Ёддошт оид ба ҳуқуқи муаллиф ва истифодаи дубора: Гарчанде манбаъ дорои литсензияи CC BY аст, ин матни Verianla тарҷумаи механикии параграфҳои мақолаи манбаъ ба тоҷикӣ нест. Сохтори назариявӣ, усул, мисолҳо, далели визуалӣ ва ҳудуди тафсир нигоҳ дошта шуда, матн бо забони мустақили омӯзишӣ аз нав сохта шудааст. Аз такрори порчаҳои дарози мустақим аз матни Shakespeare ва мақолаи манбаъ худдорӣ шудааст.