NGSS кайчылаш түшүнүктөрү (Crosscutting Concepts, CCCs) — үлгүлөрдөн себеп-натыйжа байланыштарына, системалардан түзүлүш-функция байланыштарына чейин ар түрдүү илим тармактарында кайталанып, окуучуларга илимий кубулуштарды жалпы концептуалдык алкакта түшүнүүгө жардам берген жети илимий ой жүгүртүү темасы. Бул изилдөө биринчи-бешинчи класстардагы балдардын түзүмдөштүрүлбөгөн эркин оюн учурунда ушул жети түшүнүккө шайкеш жүрүм-турум жана өз ара аракеттенүү үчүн канчалык деңгээлде мүмкүнчүлүк түзөрүн караган. АКШдагы мамлекеттик башталгыч мектепте эки өзүнчө 12 жумалык когорттун жүрүшүндө өткөрүлгөн Free Play Lab программасына 242 окуучу катышып, алардын 124ү изилдөөнүн маалымат чогултуусуна киргизилген. Талдоо үчүн 120 формалдуу байкоо жана 374 сүрөт камтылган алты жума тандалып, 274 сүрөт кеминде бир CCC көрсөткүчү менен коддолгон.

Окуучулардын оюндары жети кайчылаш түшүнүктүн бардыгы менен байланыштырууга боло турган байкалуучу мисалдарды жараткан. Эң көп коддолгон түшүнүктөр себеп-натыйжа жана үлгүлөр болсо, энергия-зат жана өзгөчө туруктуулук-өзгөрүү сейрек кездешкен. Оюндун түрлөрү да ошол эле түшүнүктөрдү бирдей даражада ачып берген эмес: дене кыймылы, чыгармачыл иш-аракет, куруу-жасоо жана оюнга негизделген иш-аракеттер ар башка CCCлер үчүн ар түрдүү мүмкүнчүлүктөрдү түзгөн. Бирок бул жыйынтыктар балдардын тиешелүү илимий түшүнүктөрдү аң-сезимдүү түрдө үйрөнгөнүн же концептуалдык чеберчиликке жеткенин түздөн-түз далилдебейт; изилдөө сүрөттөрдө жана байкоо жазмаларында көрүнгөн жүрүм-турумду CCC көрсөткүчтөрү менен дал келтирген байкоочулук талдоо болуп саналат.

Изилдөөнүн негизги маселеси

Балдардын илимий ой жүгүртүүгө эрте куракта туш болушу байкоо жүргүзүү, суроо берүү, божомол түзүү, моделдерди куруу жана себеп-натыйжа байланыштарын изилдөө сыяктуу негизги илимий көндүмдөр үчүн маанилүү башталыш болуп саналат. Ошол эле учурда илимди окутуу бир гана түз окутуу аркылуу жүрбөйт. Балдардын ыктыярдуу, өздөрү башкарган жана кызыгуусуна негизделген оюндары да айлана-чөйрөдөгү нерселердин кандай аракеттенерин байкоого, чакан сыноолорду жүргүзүүгө жана чыккан жыйынтыктарга жараша өз аракетин өзгөртүүгө боло турган табигый чөйрөлөрдү түзө алат.

Изилдөө ушул негизден чыгып, төмөнкү башкы суроону карайт: Эркин оюн окуучуларга илимдеги кайчылаш түшүнүктөр менен өз ара аракеттенүүгө кандай мүмкүнчүлүктөрдү бере алат?

Изилдөөнүн максаты балдарга белгилүү бир жаратылыш таануу темасын окутуп, андан кийин сынак өткөрүү эмес. Анын ордуна изилдөөчүлөр балдардын толугу менен эркин тандоосу менен жүргөн оюндарында NGSS ар башка илимий дисциплиналарды байланыштырып турган жалпы ой жүгүртүү темалары катары аныктаган CCCлерге шайкеш жүрүм-турум табигый түрдө пайда болобу-жокпу, ошону изилдешкен.

NGSS кайчылаш түшүнүктөрү деген эмне?

NGSS кайчылаш түшүнүктөрү — ар түрдүү илим жана инженерия тармактарында кайталанып, окуучуларга ар кыл кубулуштарды жалпы ой жүгүртүү түзүмдөрү менен байланыштырууга жардам берген жети концептуалдык тема: үлгүлөр; себеп жана натыйжа; масштаб, катыш жана сан; системалар жана система моделдери; энергия жана зат; түзүлүш жана функция; туруктуулук жана өзгөрүү.

Эркин оюн эмнени билдирет?

Изилдөөнүн теориялык алкагында эркин оюн — бала өзү баштап, өзү башкарган, ыктыярдуу, ийкемдүү жана ички мотивацияга негизделген оюн түрү. Ошондуктан изилдөө чөйрөсүндө балдардан белгилүү бир илимий тапшырманы аткаруу талап кылынган эмес. Оюн материалдары белгилүү бир окуу максаттарына мажбурлап багыттай тургандай тандалган эмес жана технология талап кылган атайын окутуу куралдары колдонулган эмес.

Эркин оюн менен окутуунун түзүмү толугу менен бири-бирине каршы ыкмалар катары да каралбайт. Изилдөөнүн талкуусу бала оюн маалында өз алдынчалыгын сактап турганда мугалим зарыл учурларда байкоо, суроо берүү же концептуалдык тил аркылуу илимий ой жүгүртүүнү ачыгыраак кылган колдоо көрсөтө алат деген идеяга негизделет.

Vygotskyнин социалдык конструктивисттик алкагы

Изилдөөнүн негизги теориялык таянычтарынын бири — Vygotskyнин социалдык конструктивисттик мамилеси. Бул мамиледе үйрөнүү бир гана адамдын өзүнүн акыл-эс ишмердүүлүгү аркылуу эмес, башка адамдар жана колдонулган куралдар менен болгон өз ара аракеттенүүлөр аркылуу өнүгөт. Изилдөөчүлөр эркин оюнду балдар өз өнүгүү деңгээлине ылайык аракеттерди өз алдынча аткара ала турган контекст катары карашат.

Бул алкакта жакынкы өнүгүү зонасы (Zone of Proximal Development, ZPD) баланын өз алдынча аткара алган аракеттери менен билими көбүрөөк адамдын колдоосу аркылуу жетише ала турган андан жогорку концептуалдык түшүнүктүн ортосундагы мейкиндикти билдирет. Изилдөөнүн чечмелөөсүнө ылайык, үлгүлөр жана себеп-натыйжа сыяктуу айрым CCCлер балдардын эркин оюнунда табигый жана өз алдынча көбүрөөк пайда болсо, энергия-зат, түзүлүш-функция жана туруктуулук-өзгөрүү сыяктуу байланыштарды ачык илимий түшүнүктөргө айландыруу көбүрөөк мугалимдик колдоону талап кылышы мүмкүн.

Эркин оюн илимий кайчылаш түшүнүктөр менен өз ара аракеттенүүгө кандай мүмкүнчүлүк түзөт?

Эркин оюн балдарга объекттерди өзгөртүүгө, натыйжаларды байкоого, ар кандай жайгашууларды сынап көрүүгө, бөлүктөрдү бириктирүүгө жана башка балдар менен чогуу көйгөй чечүүгө мүмкүндүк бергендиктен, кайчылаш илимий түшүнүктөргө шайкеш жүрүм-турум өзүнөн өзү пайда боло турган чөйрө түзөт; бирок мындай жүрүм-турумдун пайда болушу баланын тиешелүү илимий түшүнүктү аң-сезимдүү жана ачык түшүнгөнүн өзүнөн өзү көрсөтпөйт.

Оюн менен илимий ой жүгүртүүнүн байланышы

Бала айланма бетте денесинин абалын өзгөрткөндө кыймылдын кандай өзгөргөнүн байкай алат. Шахмат ойноп жатып өзүнүн жүрүшү атаандашынын кийинки жүрүшүнө кандай таасир этерин көрө алат. Jengaда бир бөлүктү алып салуу түзүлүштүн туруктуулугун кандай өзгөртөрүн байкай алат. LEGO же башка курулуш бөлүктөрүн бириктиргенде өзүнчө компоненттер жаңы түзүлүш жана функция жаратканын тажрыйба аркылуу көрө алат.

Бул мисалдарда балдардын иш-аракети илимий лабораториялык эксперимент катары иштелип чыккан эмес. Ошого карабастан, байкоо, салыштыруу, өзгөртүү, реакцияны байкоо, модель түзүү жана көйгөй чечүү сыяктуу илимий ой жүгүртүүдө да колдонулган жүрүм-турум үлгүлөрү табигый оюндун ичинде пайда болушу мүмкүн.

Беш оюн аймагы

Изилдөөнүн ыкмасы жана жыйынтыктары

Изилдөө чөйрөсү жана узактыгы

Изилдөө Америка Кошмо Штаттарынын Орто Батыш аймагындагы мамлекеттик башталгыч мектепте уюштурулган Free Play Labда жүргүзүлгөн. Биринчи-бешинчи класстын окуучулары күз жана жаз мезгилдеринен турган эки өзүнчө 12 жумалык когортто жумасына 45 мүнөт лабораторияга катышкан. Ошентип, программа жалпы 24 жумалык эки когорттон турган.

Лаборатория өз ара байланышкан беш оюн аймагын камтыган: чыгармачыл/сезимдик, элестетүүчү/драмалык, куруу-жасоо, оюн жана дене кыймылы. Жыгач блоктор, оюнчук үй, куурчактар, куурчак театры, туннель, шахмат, сүрөт мольберти, Uno жана Battleship сыяктуу жалпы оюн материалдары берилген. Балдар материалдарды бөлмөнүн ар кайсы бөлүктөрүнүн ортосунда эркин ташый алышкан. Бала багытындагы түзүлүштү сактоо үчүн белгилүү бир окуу максатын түз үйрөтүүгө арналган материалдар же технология талап кылган куралдар колдонулган эмес.

Катышуучулар

Эки когорттун ичинде биринчи-бешинчи класстардан жалпы 242 окуучу жумалык Free Play Lab сессияларына катышкан. Алардын ичинен 124 окуучуда изилдөөнүн маалымат чогултуусуна катышуу үчүн ата-эненин макулдугу да, баланын assent-и да болгон. Изилдөөгө кирген үлгүнүн %50,4ү кыздар, %49,6сы балдар деп билдирилген.

Булак үлгүнү дагы White/non-Latino %52,8; Latino %17,6; African American %14,4; mixed race %7,2; Indigenous American %4,0 жана Asian/Asian American %3,2 деп билдирет. Бул демографиялык түзүлүш жыйынтыктарды башка мектептерге, аймактарга жана окуучу жамааттарына автоматтык түрдө жалпылоого болбой турганын эске салган контексттик өзгөчөлүк болуп саналат.

Байкоо жана сүрөт маалыматтары кантип чогултулган?

Ар бир 12 жумалык когорттун он жумасында жазуулар жана сүрөттөр чогултулуп, эки когорт боюнча жалпы 20 байкалган жана сүрөткө тартылган жума түзүлгөн. Ар бир 45 мүнөттүк сессияда беш окуучу тобу лабораториядан өткөн; башкы изилдөөчү ар бир топто кокус тандалган төрт макулдугу бар балага Play Observation Scale (POS) колдонуп формалдуу байкоо жүргүзгөн.

POS жазууларында баланын жасаган иш-аракети, бөлмөдөгү жайгашкан жери, кимдер менен ойногону, байкалган жүрүм-турум деталдары жана ылайыктуу учурда угулган сүйлөшүүлөр документтештирилген. Ар бир формалдуу байкоо үчүн бир сүрөт тартылган; изилдөөчү илимий жактан көңүл бурууга арзыйт деп эсептеген кошумча оюн учурларын да сүрөткө тарткан.

Талдоо үчүн кайсы маалымат колдонулган?

Жалпы 20 байкоо жумасынын алтоосу кокус тандалган; бул байкалган жумалардын %30уна туура келет. Тандалган алты жуманын ичинде жумасына 20дан жалпы 120 формалдуу POS байкоосу жана 374 сүрөт талдоо топтомун түзгөн.

• 374 жалпы сүрөт каралды.
• 274 сүрөт кеминде бир CCC көрсөткүчү менен коддолду.
• 100 сүрөт жети CCCнин бирине да шайкеш байкалуучу оюн жүрүм-турумун көрсөтпөгөндүктөн жыштык талдоосуна киргизилген жок.
• Бир эле сүрөт бир нече CCC менен коддоло алгандыктан, төмөнкү CCC коддорунун жалпы саны 274төн чоң.

CCC коддору кантип түзүлгөн?

Коддоо дедуктивдүү түрдө жүргүзүлгөн. Жети негизги код түздөн-түз NGSS кайчылаш түшүнүктөрүнөн алынган, ар бир CCC үчүн биринчи-бешинчи класстардын өнүгүү деңгээлине ылайык субкоддор K-12 Science Education Framework жана NGSS күтүүлөрүнө таянып алдын ала түзүлгөн.

Мисалы, “үлгүлөр” кодунун алдында кайталанган үлгүлөрдү таануу жана түшүндүрүү, окшоштуктар менен айырмачылыктарды аныктоо жана табигый же жасалган объекттердеги мыйзам ченемдүүлүктөрдү байкоо сыяктуу кошумча көрсөткүчтөр колдонулган. Ошентип, коддоо схемасы сүрөттөрдө көрүнгөн натыйжаларга карап кийин түзүлгөн эмес, маалыматтар карала электе илимий алкактан чыгарылган.

Илимий билим берүү боюнча дагы эки изилдөөчү 22 сүрөттөн турган кичи топтомду көз карандысыз коддогон; пикир келишпестик болгондо калибрлөө талкуулары өткөрүлгөн. Андан кийин экинчи изилдөөчү сүрөттөрдүн мазмундук талдоосун жүргүзгөн, изилдөөчүлөр сүрөттөрдөгү оюн жүрүм-туруму менен мүмкүн болгон илимий түшүнүк көрсөткүчтөрү боюнча бир пикирге келүү үчүн биргелешип критикалык дискурс талдоосун өткөргөн.

Жети CCCнин кездешүү жыштыгы

Бул таблица эки маанилүү көрүнүштү көрсөтөт. Биринчиден, себеп-натыйжа жана үлгүлөр эркин оюнда эң көп коддолгон CCCлер. Экинчиден, айрым CCCлер белгилүү оюн түрлөрү менен кыйла күчтүү топтолгон. Айрыкча системалар жана система моделдери коддорунун 31/33ү куруу-жасоо оюнунда, ал эми туруктуулук жана өзгөрүү коддорунун 9/11и оюндар категориясында табылган.

Булактын жыйынтык текстинде оюн түрлөрүнүн ортосунда “significant differences” деген сөз айкашы колдонулат. Бирок изилдөө бул салыштыруулар үчүн инференциалдык тест, p мааниси, ишеним интервалы же эффект өлчөмүн бербейт. Ошондуктан бул маалыматтар Verianlaда сүрөттөөчү жыштык айырмачылыктары катары чечмелениши керек; “статистикалык жактан маанилүү айырма” деп кеңейтилбеши зарыл.

Класс деңгээли боюнча CCC коддору

Булак айрым сүрөттөрдө класс деңгээли тууралуу маалымат жетишпей турганын ачык белгилейт. Ошондуктан класс деңгээлдери үчүн берилген пайыздар ар бир CCCде %100гө толук жетпейт. Мындан тышкары, бул таблица өз алдынча өнүгүүгө байланышкан себептүүлүктү же бир класстын экинчисине караганда илимий жактан жөндөмдүүрөөк экенин колдобойт.

Үлгүлөр жана себеп-натыйжа эмне үчүн алдыга чыкты?

Үлгүлөр жана себеп-натыйжа балдар өз аракеттерин кайталап, натыйжаларды байкай алган көптөгөн оюндарда табигый түрдө пайда боло алган. Айланма отургучта же тең салмак бетинде дененин абалын өзгөртүү кыймылдын натыйжасына таасир этиши мүмкүн; шахматта бир жүрүш башка жүрүшкө алып келиши мүмкүн; KerPlunk сыяктуу оюндарда бир бөлүктү тартуу объекттердин жайгашуусун өзгөртүшү мүмкүн. Мындай тажрыйбалар балдарга “бир нерсени өзгөртсөм эмне болот?” деген жөнөкөй эксперименттик ой жүгүртүү циклдерин баштан өткөрүүгө мүмкүнчүлүк берет.

Изилдөөчүлөр үлгүлөр байкоо жүргүзүү, айырмачылыктарды байкоо жана кийинки класс деңгээлдеринде божомол түзүү үчүн негиз боло аларын; ал эми себеп-натыйжа ой жүгүртүүсү байкалган үлгүлөр эмне үчүн пайда болгонун изилдөөгө карай кийинки кадам болушу мүмкүн экенин талкуулашат.

Масштаб, катыш жана сан

Масштаб, катыш жана сан коддорунун чоң бөлүгү чыгармачыл оюнда байкалган. Сүрөт, скульптура, бөлүктөрдү бириктирүү же ар башка өлчөмдөгү объекттер менен иштөө балдарга “чоңураак/кичинерээк”, “канча”, “кайсы бөлүктөр кандай өлчөмдө” сыяктуу байланыштарга туш болууга мүмкүнчүлүк берет. Изилдөөчүлөр бул тажрыйбаларды математикалык ой жүгүртүүгө, модель түзүүгө жана инженердик колдонмолорго негиз боло турган байкоочулук мүмкүнчүлүктөр катары чечмелешет.

Системалар жана система моделдери

Системалар жана система моделдери CCCси дээрлик толугу менен куруу-жасоо оюну менен байланышкан: 33 коддун 31и ушул категориядан чыккан. LEGO, Brain Flakes жана блоктор сыяктуу материалдар өзүнчө бөлүктөр биригип, чоңураак жана башкача функция аткарган бүтүндү түзөрүн көрүнүктүү кылган.

Бирок изилдөөчүлөр балдар көп учурда бөлүктөрдүн ортосундагы байланышты сөз менен түшүндүрбөгөнүн же бир бөлүктөгү өзгөрүү бүт системага кандай таасир этери жөнүндө ачык божомол айтпаганын белгилешет. Ошондуктан байкалган жүрүм-турум “системалык ой жүгүртүү толук калыптанды” деп эмес, система деңгээлиндеги ой жүгүртүүгө мүмкүнчүлүк берген негизги өз ара аракеттенүү катары чечмелениши керек.

Энергия жана зат

Энергия жана зат сейрек коддолгон CCCлердин бири. Ал көбүнчө дене кыймылы оюнунда, айрыкча айланма отургуч жана тең салмак тактасы сыяктуу иш-аракеттерде байкалган. Буурчак салынган баштыкчаны ыргытуу сыяктуу оюндарда кол кыймылынын же колдонулган кыймылдын натыйжасынын өзгөрүшү да тиешелүү мүмкүнчүлүктөрдүн катарына киргизилген.

Куруу-жасоо аймагындагы жарыктуу үстөл жарыктын сынуусуна байланышкан байкоочулук тажрыйбалар үчүн дагы бир мисал берген. Бирок изилдөөчүлөр балдар энергия өткөрүлүшү, циклдер же система динамикасы сыяктуу түшүнүктөрдү ачык билдиргенин көрсөткөн эмес; байланыштар көбүнчө кыйыр деңгээлде калган.

Түзүлүш жана функция

Түзүлүш жана функция көбүнчө куруу-жасоо иш-аракеттери менен байланышкан. MAGNA-TILES, шарик жолдору, Brain Flakes жана LEGO сыяктуу бөлүктөр менен балдардын өзүнчө элементтерди белгилүү функциялары бар жаңы түзүлүштөргө айландыруусу бөлүктүн формасы менен пайда болгон бүтүндүн функциясынын ортосундагы байланышты байкоого мүмкүнчүлүк берген.

Туруктуулук жана өзгөрүү

Туруктуулук жана өзгөрүү эң аз коддолгон CCC болгон. Чопонун формасын өзгөртүү же Jengaда түзүлүштүн компоненттерин алып салуу сыяктуу иш-аракеттерде балдар өзүнчө өзгөрүүлөр бүт түзүлүштүн туруктуулугуна кандай таасир этерин тажрыйбада көрө алышкан. Изилдөөчүлөр мындай аракеттер негизги туруктуулук интуициясын жаратышы мүмкүн экенин, бирок муну жалпыраак илимий түшүнүктөргө өткөрүү үчүн окутуучулук колдоо талап кылынышы мүмкүн экенин белгилешет.

Бул изилдөө эркин оюн балдарга илимий түшүнүктөрдү үйрөтөрүн далилдейби?

Жок. Изилдөө эркин оюн учурунда жети NGSS кайчылаш түшүнүгүнө шайкеш жүрүм-турум жана өз ара аракеттенүүлөрдү байкоого болорун көрсөтөт; окуучулардан түз сурап билүү же концептуалдык үйрөнүүнү текшерүү жүргүзүлбөгөндүктөн, балдар ар бир учурда бул түшүнүктөрдү аң-сезимдүү ойлоду, үйрөндү же туруктуу өздөштүрдү деген тыянак чыгарууга болбойт.

Изилдөө колдогон жыйынтыктар

• Эркин оюн чөйрөсүндө жети CCCнин баарына шайкеш байкалуучу жүрүм-турум көрсөткүчтөрү табылган.
• Үлгүлөр жана себеп-натыйжа эң көп коддолгон CCCлер.
• Ар башка оюн түрлөрү ар башка CCCлер үчүн ар түрдүү байкоочулук мүмкүнчүлүктөрдү түзгөн.
• Куруу-жасоо оюну системалар жана система моделдери менен түзүлүш-функция көрсөткүчтөрү үчүн өзгөчө күчтүү контекст түзгөн.
• Дене кыймылы оюну кыймыл, себеп-натыйжа жана айрым энергия-зат байланыштары боюнча тажрыйба мүмкүнчүлүктөрүн берген.
• Эркин оюн окуучулар өз тандоосун сактап турганда мугалим ылайыктуу учурда илимий тилди жана ой жүгүртүүнү түзүмдөй ала турган баштапкы контекст болушу мүмкүн.

Изилдөө колдобогон жыйынтыктар

• Эркин оюн салттуу жаратылыш таануу окутуусуна караганда натыйжалуураак деген тыянак.
• CCCлер оюн аркылуу түз же туруктуу үйрөнүлгөнүнө байланыштуу себептик далил.
• Сүрөттө CCC көрсөткүчү коддолгон ар бир бала тиешелүү түшүнүктү аң-сезимдүү билет деген божомол.
• Оюн түрлөрүнүн ортосундагы айырмачылыктар статистикалык жактан маанилүү экенине байланыштуу инференциалдык далил.
• Бир класс деңгээли башка класс деңгээлине караганда илимий жактан жөндөмдүүрөөк деген тыянак.
• Жыйынтыктарды бардык мектептерге, өлкөлөргө же окуучу популяцияларына автоматтык жалпылоо.
• Учурдагы изилдөө түздөн-түз нейрофизиологиялык таасирди өлчөгөн деген доомат; макалада айтылган EEG жана жүрүм-турум жыйынтыктары өзүнчө коштоочу изилдөөгө тиешелүү.

Негизги методологиялык чектөөлөр

Изилдөөнүн эң маанилүү чечмелөө чектөөлөрүнүн бири — сүрөттөрдү тандоо. Формалдуу POS байкоолорунун сүрөттөрүнөн тышкары, изилдөөчү сессия учурунда илимий жактан көңүлгө аларлык көрүнгөн кошумча учурларды да сүрөткө тарткан. Авторлор мунун CCCлерге окшош жүрүм-турум сүрөттөр жыйнагына көбүрөөк ыктымалдык менен киришине алып келиши мүмкүн болгон тастыктоо бир жактуулугу тобокелдигин жаратарын ачык белгилешет.

Экинчи чектөө — жүрүм-турумдан түшүнүккө жасалган тыянак. Ар бир сүрөт тартылган учурда балдар менен түз маектешүү болбогондуктан, белгилүү бир кыймыл баланын аң-сезиминде аң-сезимдүү “себеп-натыйжа”, “энергия” же “система” түшүнүгү катары берилген-берилбегени текшерилген эмес. Ошондуктан изилдөө “CCC indicators” түшүнүгүн колдонот.

Үчүнчүдөн, талданган алты жума жалпы 20 байкоо жумасынын %30ун түзөт. Жумалардын кокус тандалышы талдоо үлгүсүн бекемдегени менен, программанын ар бир учуру талданган эмес.

Төртүнчүдөн, жыштыктардын көлөмүнө оюн категорияларынын колдонулуу жыштыгы, жеткиликтүү материалдар, балдардын тандоолору жана сүрөткө тартуу процесси таасир этиши мүмкүн. Ошондуктан “көбүрөөк код” түздөн-түз “көбүрөөк үйрөнүү” дегенди билдирбейт.

Келечектеги изилдөөлөр үчүн авторлор системалуураак же кокус сүрөт тандоо ыкмалары тастыктоо бир жактуулугунун тобокелдигин азайта аларын; ошондой эле эркин оюн менен илимий ой жүгүртүүнүн узак мөөнөттүү байланыштарын, сейрек кездешкен CCCлерди атайын колдогон түзүмдөштүрүлгөн оюн мүмкүнчүлүктөрүн жана окуучулардын мамилеси, мотивациясы жана окуу жыйынтыктары убакыттын өтүшү менен кандай өзгөрөрүн изилдөөгө болорун белгилешет.

Булак жана ыкма жөнүндө эскертүү

Түпнуска изилдөө: Discovering Crosscutting Concepts in Science Through Free Play: A 12-Week, Two-Cohort Study of Elementary Students

Авторлор: Erin Casey; Sofia Alvarez-Briglie; Kelly Feille.

Corresponding author: Erin Casey.

Мекеме: Instructional Leadership and Academic Curriculum, Jeannine Rainbolt College of Education, University of Oklahoma, Norman, Oklahoma, АКШ.

Журнал: Education Sciences.

Басмакана: MDPI.

Том / сан / макала номери: 16(9), 1514.

Жарыяланган күнү: 15 сентябрь 2026.

DOI: 10.3390/educsci16091514

Жарыялоо статусу: Рецензияланган, ачык жеткиликтүү Version of Record изилдөө макаласы.

Лицензия: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0).

Изилдөө суроосу: Эркин оюн окуучуларга илимдеги кайчылаш түшүнүктөр менен өз ара аракеттенүүгө кандай мүмкүнчүлүктөрдү бере алары.

Негизги ыкма: Биринчи-бешинчи класстын окуучуларынын Free Play Labдагы жүрүм-турумун POS байкоо жазмалары жана сүрөттөр аркылуу NGSSтен алынган a priori CCC коддору менен визуалдык/мазмундук талдоо.

Этикалык жактыруу: University of Oklahoma Institutional Review Board; протокол 16139; жактырылган күнү 30 сентябрь 2024. Бардык бала катышуучулар үчүн ата-эне/камкорчунун жазуу жүзүндөгү макулдугу жана баланын assent-и алынган.

Маалыматтардын жеткиликтүүлүгү: Маалыматтарда бала катышуучулардын өздүгүн аныктоого мүмкүн болгон сүрөттөр бар болгондуктан, купуялык жана этикалык чектөөлөргө байланыштуу коомчулукка ачык эмес.

Каржылоо: Изилдөө University of Oklahoma Institute for Community and Society Transformation тарабынан каржыланган; жарыялоо колдоосу University of Oklahoma Libraries Open Access Fund тарабынан берилген.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Авторлор кызыкчылыктардын кагылышын билдиришкен эмес.

Жасалма интеллект колдонуу жөнүндө билдирүү: Авторлор макаланы даярдоо учурунда Claude (Sonnet 5, Anthropic) куралын грамматиканы жана стилдик ырааттуулукту карап чыгууга жардам берүү үчүн гана колдонушканын; чыккан натыйжаны өздөрү карап чыгып, түзөтүшкөнүн жана жарыяланган мазмун үчүн жоопкерчиликти өздөрү аларын билдиришкен. Бул колдонуу изилдөөнүн маалымат чогултуу же талдоо ыкмасы эмес.

Авторлордун салымдары

Булактагы салым билдирүүсүнө ылайык концептуалдаштыруу Erin Casey; методология Erin Casey, Sofia Alvarez-Briglie жана Kelly Feille; текшерүү Erin Casey; формалдуу талдоо үч автор; изилдөө, ресурстар, маалыматтарды курациялоо, визуалдаштыруу жана долбоорду башкаруу Erin Casey; алгачкы долбоор Erin Casey жана Sofia Alvarez-Briglie; карап чыгуу жана түзөтүү үч автор; жетекчилик Erin Casey жана Kelly Feille; каржылоону алуу Erin Casey тарабынан аткарылган.

Булактагы сүрөттөр жөнүндө эскертүү

Булак макаланын 1–5-сүрөттөрү чыныгы балдардын эркин оюн учурларын көрсөткөн фотосүрөттөр. Verianlaнын негизги мазмунунда бул сүрөттөр кайра жарыяланган эмес; илимий байланыштар түпнуска текст, таблица жана процесс түзүмдөрү аркылуу берилген. Бул ыкма ачык лицензия бар экенине карабастан, балдардын өздүгүн аныктоого мүмкүн болгон сүрөттөрүн кайра колдонуу зарылдыгын жок кылат.

Булакта эки визуалдык көрсөтүү дал келбестиги сакталган бойдон белгиленген: 1-сүрөттүн түшүндүрмөсүндө эки башка сүрөт тең “Image 1271” деп көрсөтүлгөн. Мындан тышкары, 15-беттеги баяндама Figure 5ти биринчи класстын чыгармачыл сүрөт тартуу мисалы менен да, бешинчи класстын LEGO унаасын куруусу менен да байланыштырат, бирок көрүнүп турган Figure 5 биринчи класстын чыгармачыл оюн сүрөтүн гана көрсөтөт. Verianla бул пункттарды болжол менен оңдогон эмес.

Акыркы чечмелөө чеги: Бул изилдөөнүн күчтүү салымы “эркин оюн балдарга илим үйрөтөт” деген өлчөнгөн себептүүлүк дооматы эмес. Изилдөө бала өзү башкарган табигый оюн жүрүм-туруму NGSS кайчылаш түшүнүктөрү менен байланыштырууга боло турган илимий ой жүгүртүү мүмкүнчүлүктөрүн кандайча жана кайсы оюн түрлөрүндө пайда кыла аларын кеңири байкоо маалыматтары менен көрсөтөт. Бул мүмкүнчүлүктөр ачык, аң-сезимдүү жана туруктуу илимий түшүнүккө айланабы-жокпу аныктоо үчүн кошумча өлчөө жана изилдөө талап кылынат.