Келечек сабаттуулугу (Futures Literacy), келечекти туруктуу жана алдын ала болжолдонууга тийиш болгон жалгыз натыйжа катары кароонун ордуна белгисиздик менен иштөөгө, божомолдорду суроого жана бир нече мүмкүн же каалаган келечекти элестетүү аркылуу бүгүнкү ой-жүгүртүү менен аракеттерди баалоого мүмкүндүк берген туруктуулук компетенциясы. Бул изилдөө болочок мугалимдерде Келечек сабаттуулугун өнүктүрүү максатында GreenComp School долбоорунун алкагында иштелип чыккан искусствого негизделген микро-компетенттүүлүктүн педагогикалык мүмкүнчүлүгүн жана ишке ашыруудагы кыйынчылыктарын изилдеген. Башталгыч класстын мугалими адистигинин биринчи курсунда окуган он жети студенттин жупташтырылган алдын-ала тест/кийинки тест сурамжылоолору, беш студент менен өткөрүлгөн жарым-жартылай түзүмдөштүрүлгөн топтук маектер, студенттердин эмгектери, иш-чаралардын натыйжалары жана изилдөөчүнүн рефлексивдүү күндөлүгү бирге талданган. Эң күчтүү сандык өзгөрүү катышуучулардын Келечек сабаттуулугун түшүнгөнү тууралуу өзүн-өзү билдирүүсүндө байкалган; бирок изилдөө чакан тандалмага, өзүн-өзү билдирүү өлчөөсүнө жана жарым-жартылай гана ишке ашырылган микро-компетенттүүлүккө негизделгендиктен, бул жыйынтыктар иш жүзүндө көрсөтүлгөн чыныгы компетенттүүлүктүн өсүшү же кеңири калкка жалпылана турган себептик таасир катары чечмеленбеши керек.
Изилдөөнүн сапаттык талдоосу искусствого негизделген үйрөнүүнүн Келечек сабаттуулугу менен байланышын түшүндүргөн өз ара байланышкан алты педагогикалык процессти аныктаган: эмоциялык катышуу, келечекке багытталган билдирүүлөрдү жеткирүү, денелик үйрөнүү, альтернативдүү келечектерди элестетүү, гуманисттик баалуулуктар жана кызматташтык. Көркөм жана мультимодалдык иш-чаралар студенттерге мүмкүн болгон келечектерди тажрыйбадан өткөрүүгө, көрүнүктүү кылууга жана башкалар менен бөлүшүүгө жардам берген; бирок божомолдорду, кагылышкан баалуулуктарды жана чындап айырмаланган келечек көз караштарын сын көз менен текшерүү кыйла чектелүү бойдон калган.
Изилдөө караган маселе
Келечек сабаттуулугу Европа Комиссиясынын GreenComp туруктуулук компетенцияларынын алкагында «туруктуу келечектерди элестетүү» тармагына кирген негизги компетенциялардын бири. Бирок мугалимдерди даярдоо тармагында белгилүү GreenComp компетенцияларын кайсы педагогикалык ыкмалар аркылуу өнүктүрүүгө болору боюнча колдонмо далилдер чектелүү. Булактагы изилдөө өзгөчө болочок мугалимдерде Келечек сабаттуулугун өнүктүрүү үчүн искусствого негизделген ыкмаларды кантип долбоорлоого болоруна, студенттер бул ыкмаларды кандайча тажрыйбалай турганына жана ишке ашырууда кандай кыйынчылыктар жараларына көңүл бурган.
Изилдөөнүн адабияттарды кароосунда GreenComp колдонмолоруна байланыштуу ар кандай билим берүү демилгелери бар болгону менен, болочок мугалимдерде Келечек сабаттуулугун атайын искусствого негизделген ыкмалар менен өнүктүрүүнү изилдеген деталдуу колдонмо изилдөөлөр жетишсиз экени белгиленет. Ошондуктан изилдөөнүн салымы «искусство иштейби?» деген суроого гана жооп берүү эмес, искусствого негизделген педагогика Келечек сабаттуулугунун кайсы өлчөмдөрүн кайсы үйрөнүү процесстери аркылуу активдештире аларын көрсөтүү болуп саналат.
Келечек сабаттуулугу деген эмне?
Келечек сабаттуулугу келечекти так алдын ала айтууга аракет кылуунун ордуна адамдарга келечек тууралуу өз божомолдорун байкоого, белгисиздик менен ой жүгүртүүгө, бир нече мүмкүн болгон келечекти элестетүүгө жана ошол келечек образдарын бүгүнкү түшүнүктөрү менен аракеттерин суроо үчүн колдонууга мүмкүндүк берген компетенция; ошондуктан «келечекти алдын ала көрүү» менен «альтернативдүү келечектерди элестетүү» бир эле процесс эмес.
GreenComp ичиндеги орду
GreenComp туруктуу жашоо жана аракеттенүү үчүн билимди, көндүмдөрдү жана мамилелерди чогуу камтыган Европанын туруктуулук компетенцияларынын алкагы. Алкакта төрт компетенция тармагы жана жалпысынан 12 компетенция бар. Келечек сабаттуулугу ыңгайлашуу жана изилдөөчү ой жүгүртүү менен бирге туруктуу келечектерди элестетүү тармагында жайгашат.
Бул ыкма болочок мугалимдер үчүн өзгөчө маанилүү; анткени мугалимдерден бар болгон билимди гана берүү эмес, окуучулардын өзгөрүү, белгисиздик, туруктуулук, коомдук жоопкерчилик жана альтернативдүү келечектер жөнүндө ойлонушун колдоо да күтүлүшү мүмкүн. Булактагы изилдөө ошондуктан Келечек сабаттуулугун болочок мугалимдердин кесиптик өнүгүүсү менен байланыштырат.
Эмне үчүн искусство педагогикалык курал катары тандалган?
Изилдөөнүн педагогикалык долбоору Deweyдин искусствону тажрыйба катары караган көз карашы, Eisnerдин билүүнүн жана көрсөтүүнүн көп түрдүү формалары жана Greeneнин элестетүү менен альтернативдүү мүмкүнчүлүктөрдү көрө билүү көз карашы менен байланышкан. Мындан тышкары, socially engaged arts ыкмасы катышууну, диалогду, эмпатияны, биргелешип маани түзүүнү жана реалдуу коомдук маселелер менен өз ара аракеттенүүнү алдыга чыгарат.
Изилдөөдө искусствого негизделген үйрөнүүнүн максаты эстетикалык жактан ийгиликтүү көркөм чыгармаларды жаратууга үйрөтүү эмес. Сүрөт өнөрү, драма, музыка, адабият, жазуу жана мультимодалдык билдирүү студенттердин келечек тууралуу ойлонуусуна, эмоциялык жана этикалык реакцияларын билдирүүсүнө, башкалардын көз карашын баалоосуна жана мүмкүн болгон келечектерди бөлүшүүгө ылайык формага келтирүүсүнө ортомчу болгон педагогикалык куралдар катары колдонулган.
Искусствого негизделген ыкмалар Келечек сабаттуулугун кантип колдой алат?
Искусствого негизделген ыкмалар келечекти жөн гана оозеки же абстракттуу талкуунун темасы болуудан чыгарып, визуалдык, драмалык, денелик, адабий жана мультимодалдык тажрыйбалар аркылуу сезиле, элестетиле жана башкалар менен сүйлөшүлө турган кылуу менен Келечек сабаттуулугун колдой алат; бирок бул мүмкүнчүлүк толук Келечек сабаттуулугуна айланышы үчүн чыгармачыл элестетүү менен катар божомолдор, карама-каршы көз караштар жана кагылышкан баалуулуктар сын көз менен кайра каралган рефлексивдүү баскыч да талап кылынат.
Микро-компетенттүүлүктүн аралаш окутуу түзүмү
| Компонент | Режим | Булакта көрсөтүлгөн убакыт | Искусствого негизделген бөлүк | Искусство түрлөрү |
|---|---|---|---|---|
| Бетме-бет | Синхрондуу | 9 learning hour | 9 сааттын 6 сааты | Сүрөт өнөрү, драма, адабият |
| Онлайн | Асинхрондуу | 16 learning hour | 16 сааттын 4–5 сааты | Сүрөт өнөрү |
Булактагы 1-таблицада бир learning hour 45 мүнөт деп аныкталган. Метод бөлүмүндө мындан тышкары бетме-бет бөлүк үч 3 сааттык сессия түрүндө жүргүзүлгөнү жазылган. Булак бул эки убакыт көрсөтмөсү бир эле бирдикти колдонобу же жокпу тактабагандыктан, убакыттар бириктирилген эмес.
Сегиз үйрөнүү иш-чарасы
| Иш-чара | Режим | Негизги ыкма | Келечек сабаттуулугуна көздөлгөн салым |
|---|---|---|---|
| LA1 — Сүрөт өнөрү аркылуу Келечек сабаттуулугу | Бетме-бет | Коомдук искусствону талдоо жана чакан коомдук чыгарма түзүү | Альтернативдүү келечектерди элестетүү, коомдук маселелерди чечмелөө жана келечекке багытталган идеяларды визуалдык түрдө жеткирүү |
| LA2 — Сүрөт өнөрү жана драма | Бетме-бет | Басма сөз сүрөттөрү, роль ойноо, катып калган образ, окуя айтып берүү | Эмпатия, башка көз карашты кабыл алуу, белгисиздик жана бир нече келечек мүмкүнчүлүгү менен иштөө |
| LA3 — Музыка, адабият жана сүрөт өнөрү | Бетме-бет | Ыр угуу, сөз түзүү, чыгармачыл визуалдык иш жана визуалдык поэзия | Элестетүүнү жана туруктуу келечектерге байланыштуу баалуулуктарды көрүнүктүү кылуу |
| LA4 — Адабият жана сүрөт өнөрү | Бетме-бет | Сүрөттөр, айлана-чөйрөгө багытталган адабият, чыгармачыл жазуу жана сүрөт тартуу | Адамдар, адам эмес тирүү жандыктар жана жаратылыш ортосундагы мамилелер тууралуу ойлонуу; баяндоочу элестетүү |
| LA5 — Билдирүүлөрдү жеткирүү | Асинхрондуу | VoiceThread жана санариптик бөлүшүү | Көркөм көрсөтүү келечекке байланыштуу маанилерди кантип калыптандырары тууралуу сын көз менен ой жүгүртүү |
| LA6 — Коомдук катышууга багытталган искусство | Асинхрондуу | Socially engaged arts долбоорлорун карап чыгуу жана сабакты долбоорлоо | Жамааттык аракетти, катышууну жана искусствонун коомдук өзгөрүүдөгү ролун баалоо |
| LA7 — Жакшыраак келечектерди элестетүү | Асинхрондуу | Чыгармачыл келечек элестетүүсү жана кыска видео | Алдын ала көрө билүүгө багытталган элестетүү, үмүт жана туруктуу келечектерди калыптандыруу жөндөмү |
| LA8 — Сабак бирдиктерин иштеп чыгуу | Асинхрондуу | Окуу программасын жана сабак планын долбоорлоо | Келечек сабаттуулугун жана искусствого негизделген педагогиканы мугалимдик практикага өткөрүү |
Изилдөөнүн ыкмасы жана жыйынтыктары
Изилдөө дизайны
Изилдөө рефлексивдүү изилдөө ыкмасын кабыл алып, сандык жана сапаттык далилдерди бирге колдонгон. Изилдөөчүнүн микро-компетенттүүлүктүн бир эле учурда долбоорлоочусу, окутуучусу жана изилдөөчүсү болушу иштин маанилүү методологиялык өзгөчөлүктөрүнүн бири. Булак бул кош ролдон күтүү, чечмелөө жана студент-окутуучу мамилеси аркылуу келип чыгышы мүмкүн болгон таасирлерди рефлексивдүүлүк аркылуу кароого аракет кылган.
Катышуучулар
Сабакка башталгыч класстын мугалими адистигинин биринчи курсунда окуган 19 студент катышкан; 17 студент алдын-ала жана кийинки сурамжылоону тең бүтүргөндүктөн жупташтырылган сандык талдоого киргизилген. Талдоо тобунда 14 аял жана 3 эркек бар. Жаш курагы 18–40 аралыгында; орточо жаш 23,5, стандарттык четтөө 7,67 жыл.
Беш студент маекке катышууга ыктыярдуу болгон кеңири топтон туш келди тандалып, эки чакан топтук маекке бөлүнгөн. Маектер курс аяктап, акыркы баалар жарыялангандан кийин өткөрүлүп, окутуучу-студент бийлик мамилесинин мүмкүн болгон таасирин азайтуу көздөлгөн.
Изилдөө куралдары
- Изилдөөчүнүн рефлексивдүү күндөлүгү: Бетме-бет сессиялардан кийин катышуу, класстагы динамика, ишке ашыруу жана изилдөөчүнүн байкоо-пикирлери жазылган.
- 18 пункттан турган Келечек сабаттуулугу сурамжылоосу: Алты тематикалык тармак жана ар бир тармакта үч пункт; 1–5 Likert шкаласы.
- Жарым-жартылай түзүмдөштүрүлгөн маек: Студенттер түшүнүктү кантип түшүнгөнү, көндүмдөрү менен мамилелериндеги өзгөрүү, искусство иш-чаралары, онлайн үйрөнүү жана мугалимдик кесипке тийгизген таасирлери каралган.
- Катышуучулардын эмгектери жана иш-чаралардын натыйжалары: Сүрөт өнөрү, драма, жазуу, визуалдык поэзия, окуя жана башка чыгармачыл иштер сапаттык талдоого киргизилген.
Сурамжылоонун валиддүүлүк жана ишенимдүүлүк чеги
18 пункттук курал мурда текшерилген бир гана сурамжылоодон ылайыкташтырылган эмес, GreenComp жана Futures Literacy, Futures Consciousness, Futures Thinking адабияттарындагы концептуалдык түзүмдөрдүн негизинде ушул изилдөө үчүн иштелип чыккан. Мазмундук жана көрүнүш валиддүүлүгү туруктуу өнүгүү үчүн билим берүү тармагындагы адис кесиптештин кароосу менен колдоого алынып, чакан тилдик түзөтүүлөр жасалган.
Сурамжылоонун жалпысы үчүн Cronbach альфа 0,81 деп эсептелген. Бирок алты тематикалык өлчөмдүн ар бири үч гана пункттан турганы жана тандалма n = 17 болгону үчүн өлчөмдөр боюнча өзүнчө альфа коэффициенттери ишенимдүү көз карандысыз субшкалалардын далили катары бааланган эмес.
Сандык талдоо
Талдоо Jamovi 2.6.44 менен жүргүзүлгөн. Чакан тандалма жана Likert маалыматтарынын иреттик мүнөзү себептүү алдын-ала тест менен кийинки тест упайлары ар бир пункт үчүн Wilcoxon signed-rank тести менен салыштырылган. Жалпы 18 пункт боюнча көп жолу жүргүзүлгөн тесттерде жалган табылга тобокелин азайтуу үчүн Benjamini–Hochberg false discovery rate түзөтүүсү колдонулуп, түзөтүлгөн маанилүүлүк чеги 0,05 катары алынган.
Булак ошондой эле rank-biserial correlation (rrb) эффект өлчөмүн жана non-tied жуптардын санын баяндайт. Булакта rrb = −1,00 бардык тең эмес жуптар бир багытта өзгөргөнүн көрсөтөт; ошондуктан терс белги өзүнчө «начарлоо» деп чечмеленбеши керек, аны алдын-ала тест жана кийинки тесттин орточо көрсөткүчтөрү менен бирге окуу зарыл.
| № | Өлчөм / пункт | Алдын-ала M (SD) | Кийинки M (SD) | W | Чийки p | BH p | Non-tied | rrb |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Келечек сабаттуулугу терминин түшүнүү | 2.59 (0.94) | 4.29 (0.47) | 0.00 | <0.001 | 0.004 | 16 | −1.000 |
| 2 | Болжолдоо менен альтернативдүү келечекти элестетүүнүн айырмасын түшүнүү | 3.47 (1.01) | 4.18 (0.53) | 0.00 | 0.003 | 0.015 | 10 | −1.000 |
| 3 | Келечек сабаттуулугунун билим берүү жана коом үчүн маанисин түшүндүрүү | 2.76 (0.97) | 4.59 (0.51) | 0.00 | <0.001 | 0.004 | 17 | −1.000 |
| 4 | Бир тема үчүн бир нече мүмкүн болгон келечекти элестетүү | 4.12 (0.78) | 4.53 (0.51) | 0.00 | 0.026 | 0.079 | 6 | −1.000 |
| 5 | Каалаган жана кааланбаган келечек сценарийлерин элестетүү | 4.24 (0.66) | 4.76 (0.44) | 0.00 | 0.003 | 0.015 | 9 | −1.000 |
| 6 | Белгисиз же алдын ала болжолдоого болбой турган келечек сценарийлери жөнүндө ойлонууда өзүн ыңгайлуу сезүү | 3.29 (1.11) | 4.12 (0.86) | 6.50 | 0.032 | 0.082 | 10 | −0.764 |
| 7 | Бир өнүгүүгө таасир этүүчү факторлорду аныктоо | 3.47 (0.80) | 3.71 (0.69) | 0.00 | 0.072 | 0.129 | 4 | −1.000 |
| 8 | Бүгүнкү чакан өзгөрүүлөр келечекте чоң кесепеттерге алып келиши мүмкүн экенин байкоо | 4.00 (1.06) | 4.24 (0.97) | 2.50 | 0.203 | 0.281 | 5 | −0.667 |
| 9 | Айрым келечек сценарийлерин эмне үчүн ыктымалыраак деп эсептээрин түшүндүрүү | 4.00 (0.87) | 4.24 (0.97) | 7.00 | 0.240 | 0.309 | 7 | −0.500 |
| 10 | Системадагы факторлордун бири-бирине кантип таасир этерин аныктоо | 3.41 (0.71) | 3.59 (0.71) | 0.00 | 0.149 | 0.223 | 3 | −1.000 |
| 11 | Бир өзгөрүүнүн мүмкүн болгон чынжырлуу кесепеттерин байкоо | 3.47 (0.94) | 3.47 (1.07) | 1.50 | 1.000 | 1.000 | 2 | 0.000 |
| 12 | Бир тармактагы өзгөрүү башка тармактарга кантип таасир этиши мүмкүн экенин түшүндүрүү | 3.82 (0.88) | 3.94 (1.09) | 2.50 | 0.424 | 0.508 | 4 | −0.500 |
| 13 | Келечектин белгисиз болушу жөнүндөгү ой менен өзүн ыңгайлуу сезүү | 2.71 (1.31) | 2.29 (1.16) | 21.00 | 0.026 | 0.079 | 6 | 1.000 |
| 14 | Белгисиздикти чыгармачылык жана жаңы идеялар үчүн мүмкүнчүлүк катары көрүү | 3.47 (0.87) | 3.47 (0.80) | 5.00 | 1.000 | 1.000 | 4 | 0.000 |
| 15 | Белгисиздикти түшүнүү чечим кабыл алууну жакшыртат деп ишенүү | 3.12 (0.78) | 3.18 (1.02) | 12.00 | 0.777 | 0.874 | 7 | −0.143 |
| 16 | Келечектеги өнүгүүлөргө оң таасир бере аларына ишенүү | 3.82 (0.73) | 4.12 (0.78) | 0.00 | 0.037 | 0.083 | 5 | −1.000 |
| 17 | Каалаган келечекти калыптандырууга салым кошо алам деген кабылдоо | 3.71 (0.85) | 3.94 (0.83) | 0.00 | 0.072 | 0.129 | 4 | −1.000 |
| 18 | Бүгүнкү тандоолор келечек үчүн маанилүү экенине ишенүү | 4.35 (0.79) | 4.53 (0.80) | 0.00 | 0.149 | 0.223 | 3 | −1.000 |
BH түзөтүүсүнөн кийин 0,05 чегинен төмөн калган пункттар 1, 2, 3 жана 5 болуп саналат. Ошондуктан чийки p мааниси 0,05 чегинен төмөн болсо да, 4, 6, 13 жана 16 номерлүү пункттар көп салыштырууларды түзөткөндөн кийин статистикалык жактан маанилүү деп эсептелбеши керек.
Келечек сабаттуулугун түшүнүү
Эң так сандык өзгөрүү түшүнүктү түшүнүү тармагында байкалган. Үч пункттун баарында кийинки тесттин орточо көрсөткүчтөрү жогору болуп, бардык жыйынтыктар BH түзөтүүсүнөн кийин маанилүү бойдон калган. Студенттер менен маектер да катышуучулар Келечек сабаттуулугун сынчыл ой жүгүртүү, чыгармачылык, жаңычылдык, жоопкерчиликтүү чечим кабыл алуу, ыңгайлашуу жана келечек муундар алдындагы жоопкерчилик сыяктуу түшүнүктөр менен байланыштырганын көрсөткөн.
Бирок маектер кыйла нюанстуу көрүнүштү ачкан: студенттер Келечек сабаттуулугун өз алдынча жана өзгөчө концептуалдык алкак катары сүрөттөөнүн ордуна, көбүнчө мурда билген «сынчыл ой жүгүртүү», «кызматташтык», «чыгармачылык», «эмпатия» жана «жоопкерчилик» сыяктуу билим берүү түшүнүктөрү аркылуу маани берген. Автор бул тааныш түшүнүктөр Келечек сабаттуулугунан тышкары эмес экенин, бирок түшүнүктүн айырмалоочу тарабы болгон келечек тууралуу божомолдорду байкоо жана суроо өлчөмү өзүнчө ачык көрсөтүлүшү керек экенин талкуулайт.
Альтернативдүү келечектерди элестетүү
Катышуучулар бетме-бет искусство иш-чараларында адамдар, коомдор жана табигый чөйрө үчүн ар кандай келечек мүмкүнчүлүктөрүн жаратышкан. Коомдук искусство, драма, ыр жана визуалдык поэзия, ошондой эле айлана-чөйрө темасындагы адабият иш-чараларында теңдик, тынчтык, камкордук, жаратылыш менен бирге жашоо, басмырлоонун азайышы жана кыйла туруктуу жашоо формалары сыяктуу келечекке багытталган идеялар өнүктүрүлгөн.
Сандык жактан «каалаган да, кааланбаган да келечек сценарийлерин элестете алам» деген пункттагы өзгөрүү гана BH түзөтүүсүнөн кийин маанилүү бойдон калган. Элестетүүгө байланышкан башка эки пунктта орточо көрсөткүчтөр жогорулаган, бирок түзөтүлгөн p маанилери 0,05 чегинен жогору болгон.
Төрт үйрөнүү натыйжасы
Сапаттык талдоо бетме-бет иш-чараларда бири-бирин кайчылаштырган төрт негизги үйрөнүү натыйжасын аныктаган:
- Келечек сабаттуулугу түшүнүгүн жана анын билим берүү үчүн маанисин маңыздоо.
- Альтернативдүү келечектерди элестетүү.
- Коомдук жана экологиялык баалуулуктар жөнүндө ой жүгүртүү.
- Келечекке багытталган билдирүүлөрдү көркөм жана мультимодалдык формалар менен жеткирүү.
Алты негизги педагогикалык процесс
| Процесс | Изилдөөдөгү педагогикалык ролу |
|---|---|
| Эмоциялык катышуу | Сезимдерди үйрөнүүгө кириш чекити жана маани жаратуунун кыймылдаткыч фактору катары колдонуу; эмпатия, үмүт, тынчсыздануу жана аялуулук сыяктуу сезимдер аркылуу келечекке байланышкан маселелерди жеке деңгээлде маңыздоо. |
| Келечекке багытталган билдирүүлөрдү жеткирүү | Көркөм жана мультимодалдык формалар аркылуу келечек мүмкүнчүлүктөрүн башкалар үчүн көрүнүктүү, чечмелене турган жана талкуулана турган кылуу. |
| Денелик үйрөнүү | Жасоо, аткаруу, байкоо, сүрөт тартуу, жазуу жана окуя айтып берүү аркылуу келечекке байланышкан маселелер менен когнитивдик гана эмес, физикалык жана тажрыйбалык деңгээлде да байланыш түзүү. |
| Альтернативдүү келечектерди элестетүү | Учурдагы чындыктын чегинен чыгып, бир нече мүмкүн же каалаган келечекти элестетүү. |
| Гуманисттик баалуулуктар | Эмпатия, камкордук, жоопкерчилик, теңдик, тынчтык, тилектештик, адамдын кадыр-баркы жана адам эмес жашоого карата тынчсызданууларды келечекке байланышкан тандоолор менен байланыштыруу. |
| Кызматташтык | Идеяларды бөлүшүү, ар кандай салымдарды бириктирүү жана мүмкүн болгон келечектер жөнүндө жалпы маанилерди түзүү. |
Бул процесстер орун алган педагогикалык контекст socially engaged arts ыкмасы болуп саналат. Изилдөөнүн чечмелөөсүнө ылайык, процесстер бири-биринен көз карандысыз иштеген эмес: сезим жана дене тажрыйбасы элестетүү менен чечмелөөнү калыптандырган, искусство байланышты камсыз кылган, баалуулуктар каалаган келечектердин мазмунуна таасир эткен жана кызматташтык жалпы маани жаратууга негиз түзгөн.
Эмоциялык катышуунун өзгөчө ролу
Эмоциялык катышуу изилдөөнүн эң көрүнүктүү темаларынын бири. Студенттер искусствого негизделген иш-чараларды кызыктуу жана эсте каларлык деп тапкан, айрыкча миграция жана мажбурлап көчүрүү сыяктуу коомдук маселелерди камтыган драма иш-чараларында күчтүү эмоциялык реакциялар байкалган. Изилдөөнүн чечмелөөсү боюнча, сезим үйрөнүүнүн жанында жүргөн жөн гана кошумча таасир эмес; ал студенттерге татаал теманы адегенде сезүүгө, андан кийин чечмелөөгө жана билдирүүгө мүмкүндүк берген педагогикалык шарт болушу мүмкүн.
Ошол эле учурда эмоциялык катышуу дайыма эле оң эмес. Айрым иш-чаралар ыңгайсыздык, сезимталдык жана күчтүү чыңалуу жараткан. Ошондуктан Келечек сабаттуулугу педагогикасында «өзүн кыйла жакшы сезүү» ийгиликтин өлчөмү катары каралбашы керек.
Белгисиздикке байланышкан парадокс
Катышуучулардын бир нече келечекти элестетүү боюнча өзүн-өзү билдирүүлөрү күчөгөнү менен, келечектин белгисиздиги менен өзүн ыңгайлуу сезүү пунктунун орточо көрсөткүчү 2,71 көрсөткүчүнөн 2,29 деңгээлине төмөндөгөн. Бул өзгөрүү чийки талдоодо p = 0,026 болгону менен, BH түзөтүүсүнөн кийин p = 0,079 болгондуктан маанилүү эмес.
Автор бул багыттагы өзгөрүүнү келечектин белгисиздигин жакшыраак байкоо аны менен өзүн ыңгайлуураак сезүү дегенди билдирбеши мүмкүн деп чечмелейт. Изилдөө мезгилиндеги аймактык жана дүйнөлүк туруксуздук контексти студенттердин белгисиздикти кабылдоосу менен өз ара таасир эткен болушу мүмкүн экени да маектерде көрүнгөн. Бул чечмелөө себептик жактан далилденген эмес; ал контексттик сапаттык маалымат менен колдоого алынган түшүндүрмө.
Спекулятивдүү келечек элестетүүсүнүн чеги
Искусство иш-чаралары студенттерди альтернативдүү жана көбүнчө этикалык жактан артык көрүлгөн келечектер жөнүндө ойлонууга түрткөн. Автор бул иштердин чоң бөлүгүн imagination-led speculative futuring логикасы менен байланыштырат. Бирок каалаган келечектерди элестетүү Келечек сабаттуулугунун бардык сынчыл талаптарын автоматтык түрдө аткарбайт.
Студенттердин баштапкы божомолдорун жаңы маалыматтын негизинде ачык кайра текшерүүсү, бири-бирине карама-каршы келечектерди салыштыруусу же кагылышкан баалуулуктардын ортосунда системалуу сүйлөшүү жүргүзүүсү чектелүү калган. Автор өнүккөн программа элестетилген келечектерди кийинчерээк сынчыл жана рефлексивдүү түрдө кайра караган ачык баскычты камтышы керек деп сунуштайт.
Кызматташуунун чеги
Студенттер топтук иштерде идеяларды талкуулап, ролдорду бөлүшүп, технологиялык, жазма, драмалык жана визуалдык салымдарды өздөрүнүн күчтүү жактарына жараша алып, жалпы иштерди түзүшкөн. Бирок изилдөө топтордун ичинде олуттуу пикир келишпестик же чындап атаандаш келечек көз караштарын сүйлөшүп жөнгө салууга байланыштуу чектелүү далил берет.
Ошондуктан бул жерде көрсөтүлгөн кызматташтык негизинен жемиштүү биргелешкен иш жана жалпы маани түзүү болуп саналат; кагылышкан келечектер же карама-каршы баалуулуктар боюнча оор сүйлөшүүлөрдүн күчтүү далили эмес.
Асинхрондуу компонентти ишке ашыруу көйгөйү
Бетме-бет искусство иш-чараларына катышуу жогору болгону менен, онлайн асинхрондуу компонентке катышуу кыйла төмөн болгон. Онлайн иш-чаралар баалоого түздөн-түз байланышкан эмес жана студенттер бааланган сабак жүктөрүн артыкчылыктуу көрүшкөн.
Биринчи курс студенттери убакытты башкаруу, өзүн-өзү жөнгө салуу жана өз алдынча иштөө боюнча кыйынчылыктарды билдирген. Платформанын университетте көнүп калган окууну башкаруу системасынан айырмаланышы, техникалык кыйынчылыктарда жардам сурабоо тенденциясы жана мурдагы онлайн окуу тажрыйбаларынын COVID-19 мезгилиндеги шашылыш аралыктан окутуу менен калыптанышы да катышууга таасир эткен факторлор катары талкууланган.
Натыйжада, системалык ой жүгүртүү, өзгөрүүнүн кыймылдаткыч күчтөрү, өз ара көз карандылыктар жана белгисиздиктин айрым жактары сыяктуу өзгөчө асинхрондуу компонентте көздөлгөн өлчөмдөр толук иштелбей калган болушу мүмкүн.
Бул жыйынтыктар Келечек сабаттуулугу компетенциясы сөзсүз өскөнүн далилдейби?
Жок. Изилдөө өзгөчө Келечек сабаттуулугун түшүнүү жана айрым келечек элестетүү пункттарында күчтүү өзүн-өзү билдирүү өзгөрүүлөрүн жана аларга шайкеш сапаттык үйрөнүү мисалдарын көрсөтөт; бирок сурамжылоо өзүн-өзү билдирүүгө негизделет, тандалма n = 17, өлчөө куралы конкреттүү контекст үчүн иштелип чыккан жана кийлигишүүнүн онлайн бөлүгү толук аткарылган эмес, ошондуктан жыйынтыктар объективдүү көрсөтүлгөн жалпы компетенттүүлүктүн өсүшү же себептик билим берүү таасири катары чечмеленбеши керек.
Изилдөө колдогон нерселер
- Катышуучулардын Келечек сабаттуулугун түшүнгөнү тууралуу үч өзүн-өзү билдирүү пунктунда BH түзөтүүсүнөн кийин маанилүү өсүш бар.
- Каалаган да, кааланбаган да келечектерди элестетүү пунктунда түзөтүлгөн статистикалык маанилүүлүк бар.
- Искусствого негизделген бетме-бет иш-чараларда студенттер альтернативдүү келечектерди визуалдык, драмалык, адабий жана мультимодалдык формалар менен билдиришкен.
- Эмоциялык, денелик жана кызматташтыкка негизделген катышуу студенттердин келечекке байланышкан темалар менен алака түзүүсүндө ачык педагогикалык процесстер катары көрүнгөн.
- Эмпатия, камкордук, теңдик, жоопкерчилик, тынчтык, тилектештик жана жаратылышка жоопкерчилик сыяктуу баалуулуктар студенттердин иштеринде жана маектерде даана байкалган.
- Микро-компетенттүүлүктү биринчи курс мугалимдерди даярдоо сабагына киргизүүгө мүмкүн болгон.
- Асинхрондуу жана баалоого байланышпаган компонент бул студенттер тобунда олуттуу катышуу көйгөйлөрүн жараткан.
Изилдөө колдобогон нерселер
- Искусствого негизделген билим берүү башка окутуу ыкмаларынан жогору деген жыйынтык.
- Келечек сабаттуулугунун объективдүү аткаруу тести менен далилденген жалпы өсүшү.
- Жыйынтыктарды бардык болочок мугалимдерге же бардык университеттерге жалпылоо.
- Студенттер системалык ой жүгүртүү, белгисиздик жана аракетке өтүү жөндөмүнүн бардык өлчөмдөрүндө статистикалык өнүгүү көрсөткөн деген доомат.
- Студенттер келечек тууралуу божомолдорду жана карама-каршы баалуулуктарды толук сынчыл тереңдикте суроого алган деген жыйынтык.
- Белгисиздик менен өзүн азыраак ыңгайлуу сезүү түздөн-түз кийлигишүүдөн келип чыккан деген жыйынтык.
- Толук эмес аткарылган онлайн микро-компетенттүүлүктүн бардык педагогикалык потенциалы бааланган деген доомат.
Негизги чектөөлөр
Биринчи чектөө — чакан жана бир гана мекемеге байланышкан тандалма. Экинчи чектөө — сурамжылоо өзүн-өзү билдирүүнү өлчөгөндүктөн кабылданган компетенттүүлүк менен иш жүзүндө көрсөтүлгөн компетенттүүлүк бирдей эмес. Үчүнчү чектөө — изилдөөчүнүн ошол эле учурда кийлигишүүнүн окутуучусу жана долбоорлоочусу болушу. Төртүнчү чектөө — асинхрондуу компоненттин төмөн катышуу себептүү толук ишке ашпай калышы. Бешинчи чектөө — кийлигишүүнүн кыска болушу жана бетме-бет төрт искусствого негизделген иш-чаранын гана толук аткарылышы.
Бул чектөөлөрдөн улам изилдөөнүн негизги салымы «искусствого негизделген билим берүү Келечек сабаттуулугун сөзсүз жогорулатат» деген таасир далили эмес. Күчтүүрөөк салымы — искусствого негизделген ыкманын ичинде Келечек сабаттуулугу менен өз ара аракет кайсы педагогикалык процесстер аркылуу жүрүшү мүмкүн экенин эмпирикалык жактан кеңири көрсөтүшү.
Булак жана ыкма жөнүндө эскертүү
Түпнуска изилдөө: Arts-Based Approaches for Futures Literacy in Pre-Service Teacher Education: Their Pedagogical Potential and Challenges
Автор: Victoria Pavlou.
Мекеме: Department of Education, School of Education and Social Sciences, Frederick University, Nicosia 1036, Cyprus.
Журнал: Education Sciences.
Басмакана: MDPI.
Том / сан / макаланын номери: 16(9), 1454.
DOI: 10.3390/educsci16091454
Келип түшкөн күнү: 6-июль 2026.
Кайра каралган күнү: 28-август 2026.
Кабыл алынган күнү: 1-сентябрь 2026.
Жарыяланган күнү: 7-сентябрь 2026.
Булактын түрү: Рецензияланган, ачык жеткиликтүү билим берүү изилдөөсү; рефлексивдүү изилдөө ыкмасынын алкагында сандык жана сапаттык методдорду айкалыштырат.
Лицензия: Creative Commons Attribution (CC BY).
Негизги тандалма: 19 катталган студент; жупташтырылган сурамжылоо талдоосу n = 17; маек n = 5.
Статистика: Jamovi 2.6.44; пункттар боюнча Wilcoxon signed-rank тести; 18 салыштыруу үчүн Benjamini–Hochberg false discovery rate түзөтүүсү; маанилүүлүк чеги 0,05; rank-biserial correlation жана non-tied жуптардын саны.
Ишенимдүүлүк: 18 пункттук сурамжылоонун жалпысы үчүн Cronbach альфа = 0,81. Үч пункттан турган субөлчөмдөр өз алдынча текшерилген субшкалалар катары кабыл алынган эмес.
Каржылоо: Изилдөө Европа Биримдигинин Erasmus+ ERASMUS-EDU-2022-PI-FORWARD программасы, Project Number 101087438 алкагында каржыланган. Булактын каржылоо билдирүүсүндө долбоордун аталышы “GeenComp School (2023–2026)” деп жазылган; макаланын калган бөлүгүндө долбоордун аталышы “GreenComp School” болуп берилет. Макаланы жазуу долбоордук каржылоонун алкагына кирбегени да өзүнчө белгиленген.
Этика: Изилдөө Helsinki декларациясынын этикалык принциптерине ылайык жүргүзүлгөнү маалымдалган. Erasmus+ долбоорунун ички жана тышкы этикалык көзөмөл процесстеринен улам өзүнчө этикалык комитеттин кароосунан жана бекитүүсүнөн баш тартылганы айтылган. Катышуучулардын баары бойго жеткен; катышуу ыктыярдуу болгон жана маалымдалган макулдук алынган.
Сүрөттү колдонууга макулдук: Илимий басылмаларда анонимдештирилген фото материалдарды колдонууга макулдук алынганы маалымдалган.
Маалыматтардын жеткиликтүүлүгү: Сурамжылоо маалыматтары макаланын ичинде берилген. Маек транскрипттерин коомчулукка ачык кылууга макулдук алынбагандыктан, алар купуялуулук себептери менен ачык эмес.
Кызыкчылыктардын кагылышы: Автор кызыкчылыктардын кагылышын билдирген эмес.
Автордун салымы: Макала бир автор тарабынан жазылган. Булак PDFде өзүнчө “Author Contributions” / CRediT бөлүмү жок.
Булак ичиндеги ырааттуулук боюнча эскертүүлөр
Булактагы 1-таблица бетме-бет компонентти 9 “learning hour” деп көрсөтүп, бир learning hourду 45 мүнөт деп аныктайт. Метод бөлүмү болсо бетме-бет ишке ашырууну үч 3 сааттык сессия катары баяндайт. Булак бул эки убакыт аныктамасын кантип шайкештештирүү керектигин түшүндүрбөгөндүктөн, Verianla эч кандай убакытты кайра эсептеген эмес.
Каржылоо түшүндүрмөсүндө долбоордун аталышы бир жолу “GeenComp School” деп жазылган, ал эми макаланын башка бөлүктөрүндө “GreenComp School” колдонулат. Бул чакан жазуу айырмасы унчукпай оңдолгон эмес жана библиографиялык же илимий жыйынтыктарга таасири болбогондуктан, булак боюнча эскертүү катары гана сакталган.
Визуалдык булак боюнча эскертүү
Булактын 1-сүрөтү студенттердин “futures” жана “literacy” түшүнүктөрүнө байланышкан баштапкы ассоциацияларын post-it жазуулары менен көрсөтөт. 2–8-сүрөттөр студенттердин көркөм иштерин, визуалдык поэзия жана драма иш-чаралары сыяктуу колдонмо мисалдарды камтыйт. 9-сүрөт болсо изилдөөнүн эң маанилүү синтездик визуалы болуп, Келечек сабаттуулугуна искусствого негизделген ыкманын айланасындагы алты педагогикалык процессти бири-бири менен байланыштырат.
Verianla үчүн сунушталган илимий визуалдык колдонууда студенттердин иштерин же сүрөттөрүн сөзмө-сөз кайра жарыялоонун ордуна, 9-сүрөттөгү илимий байланыштарды өз алдынча Verianla диаграммасы катары кайра түзүү артыкчылыктуу.
Акыркы чечмелөө чеги: Изилдөө искусствого негизделген педагогика болочок мугалимдердин Келечек сабаттуулугу менен маңыздуу өз ара аракеттенүүсүнө жардам бере аларын көрсөтөт; бирок чакан тандалма, өзүн-өзү билдирүү өлчөөсү, изилдөөчүнүн кош ролу, кыска кийлигишүү жана онлайн компоненттин толук эмес ишке ашырылышы себептүү изилдөө искусствого негизделген ыкманын жалпы же себептик артыкчылыгын далилдебейт.
Пикир калтырыңыз
E-mail дарегиңиз жарыяланбайт. Милдеттүү талаалар * менен белгиленген