Marka tabanlı girişimcilik, bu çalışmada bir kırsal destinasyonun fiziksel ve ekolojik kaynaklarını doğrudan tüketmek yerine o destinasyonun kimliği, algısı ve sembolik değerinden yararlanarak turizmle ilişkili girişimcilik fırsatları oluşturma yaklaşımıdır. Horieh Moradi'nin çalışması, İran'ın Gilan eyaletindeki Rudbar ilçesine bağlı Si-Dasht köyünde destinasyon marka imajının turizm girişimciliğinin gelişimiyle ilişkisini ve bu ilişkide işletme inovasyonunun aracılık rolünü incelemektedir. Araştırma uygulamalı, betimsel-analitik ve kesitsel bir anket çalışmasıdır; 260 dağıtılmış anketten 242 geçerli yanıt SmartPLS 4 yazılımında Kısmi En Küçük Kareler Yapısal Eşitlik Modellemesi — Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM) ile analiz edilmiştir.

Çalışmanın temel modelinde destinasyon marka imajı; bilişsel, duygusal ve davranışsal boyutlarla, işletme inovasyonu; ürün, süreç ve pazarlama inovasyonu boyutlarıyla, turizm girişimciliğinin gelişimi ise girişimcilik niyeti, yeni işletme oluşturma ve yerel istihdam yaratma boyutlarıyla temsil edilmektedir.

Kaynağın İngilizce özeti, hipotez açıklamaları ve son yapısal model şekli; destinasyon marka imajının turizm girişimciliğiyle pozitif ilişkisini \(\beta=0{,}48,\ t=7{,}82,\ p<0{,}001\), destinasyon marka imajının işletme inovasyonuyla ilişkisini \(\beta=0{,}67,\ t=11{,}25,\ p<0{,}001\) ve işletme inovasyonunun turizm girişimciliğiyle ilişkisini \(\beta=0{,}41,\ t=6{,}94,\ p<0{,}001\) olarak raporlamaktadır. Ancak Farsça Tablo 6 aynı yollar için farklı katsayılar vermektedir. Bu nedenle katsayı farklılığı kaynak-içi bir raporlama uyumsuzluğu olarak korunmalı; sessizce tek bir sayı seti seçilmemelidir.

Aracılık analizi işletme inovasyonunun destinasyon marka imajı ile turizm girişimciliği arasındaki ilişkiye kısmi aracılık ettiğini bildirmektedir. Kaynak dolaylı etkiyi yaklaşık \(\beta=0{,}27\), \(t=4{,}39\) ve Variance Accounted For — VAF değerini %36,7 olarak vermektedir. Başka bir ifadeyle çalışma, destinasyon markasının girişimcilikle olan ilişkisinin yalnız doğrudan olmadığını; ürün, süreç ve pazarlama inovasyonuyla bağlantılı dolaylı bir yolun da modelde anlamlı olduğunu ileri sürmektedir.

Bu bulgular nedensellik kanıtı değildir. Araştırma tek zamanlı anket verisine dayanmakta ve değişkenler aynı genel araştırma tasarımı içinde ölçülmektedir. Dolayısıyla “güçlü marka imajı kesin olarak girişimcilik yaratır” yerine “incelenen örneklemde pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı yapısal ilişkiler raporlanmıştır” demek bilimsel olarak daha doğrudur.

Araştırmanın temel problemi

Çalışmanın hareket noktası, kırsal turizmin yalnız fiziksel doğal kaynaklarla açıklanamayacağı düşüncesidir. Bir orman destinasyonunun turizm açısından ekonomik değeri; yalnız ağaç, arazi veya başka fiziksel kaynakların kullanılmasıyla değil, bölgenin ziyaretçiler ve yerel aktörler tarafından nasıl algılandığı, hangi kimlikle tanındığı ve hangi deneyimlerin o yerle ilişkilendirildiği üzerinden de ortaya çıkabilir.

Makale bu nedenle destinasyon markasını klasik reklam veya logo anlayışının ötesine taşımaktadır. Destinasyon marka imajı; ziyaretçinin veya paydaşın bir yer hakkında sahip olduğu bilişsel değerlendirmeleri, duygusal izlenimleri ve davranışa ilişkin eğilimleri içeren daha geniş bir algısal yapı olarak modellenmektedir.

Hirkan ormanları, kaynakta UNESCO Dünya Doğal Mirası bağlamında ele alınmakta ve doğa-temelli turizm ile ekoturizm için önemli bir çevresel bağlam olarak sunulmaktadır. Araştırma, özellikle bu tür çevresel açıdan hassas alanlarda ekonomik değer yaratımının doğal kaynakların fiziksel tüketimine bağımlı olmadan, yer kimliği ve sembolik değer üzerinden kurulup kurulamayacağını tartışmaktadır.

Marka Tabanlı Girişimcilik Nedir?

Marka tabanlı girişimcilik, çalışmanın kullandığı anlamıyla bir destinasyonun tanınmışlığı, kimliği, sembolik anlamı ve algılanan özelliklerini girişimcilik fırsatlarına dönüştüren bir turizm girişimciliği yaklaşımıdır. Si-Dasht bağlamında fikir; orman varlığını fiziksel olarak daha fazla tüketmek yerine doğa deneyimleri, konaklama, yerel ürünler, hizmetler ve destinasyon anlatısı gibi faaliyetlerle bölgenin mekânsal ve ekolojik kimliğini ekonomik değere dönüştürmektir.

Makalenin tartışmasında bu dönüşüm doğal sermaye → sembolik sermaye → ekonomik sermaye mantığıyla açıklanmaktadır. Buradaki “sembolik sermaye”, bir destinasyonun adı, itibarı, kimliği ve insanlar nezdindeki anlamından doğan değeri anlatmaktadır.

Bu kavramsal zincir ölçülmüş fiziksel bir enerji veya para akışı değildir. Çalışmanın kuramsal yorumudur. Anket modeli doğrudan doğal sermayenin ekonomik sermayeye dönüşüm miktarını ölçmemekte; destinasyon marka imajı, işletme inovasyonu ve turizm girişimciliği arasındaki yapısal ilişkileri ölçmektedir.

Destinasyon marka imajının üç boyutu

Bilişsel boyut, insanların destinasyon hakkında bildikleri veya düşündükleri özellikleri temsil eder. Doğal çekicilik, olanaklar, erişilebilirlik veya bölgeye ilişkin bilgi bu tür değerlendirmelerin kapsamına girebilir.

Duygusal boyut, destinasyonun kişilerde oluşturduğu duygusal izlenimle ilgilidir. Bir yerin hoş, çekici, rahatlatıcı veya heyecan verici algılanması gibi duygusal değerlendirmeler bu düzeydedir.

Davranışsal boyut, destinasyona ilişkin davranış eğilimini ifade eder. Kaynak bu boyutu marka imajının üçüncü bileşeni olarak kullanmaktadır; ancak Verianla tarafından kaynakta bulunmayan ayrı davranış puanları üretilmemiştir.

İşletme inovasyonu neyi ifade ediyor?

İşletme inovasyonu çalışmada üç bileşenle ölçülmektedir:

• Ürün inovasyonu: turistlere sunulan yeni veya geliştirilmiş ürün ve hizmetlerin geliştirilmesi.
• Süreç inovasyonu: hizmetin hazırlanması, sunulması veya işletmenin çalışma biçimindeki yenilikler.
• Pazarlama inovasyonu: destinasyon veya işletmenin pazarlanmasında kullanılan yeni yaklaşımlar.

Makalenin yorumuna göre destinasyon imajının güçlü olması tek başına ekonomik sonuç üretmek zorunda değildir. Yerel işletmeler bu sembolik değeri yeni hizmetlere, ürünlere ve pazarlama biçimlerine çevirebildiğinde girişimcilik sonucuyla olan bağ güçlenebilir.

Turizm girişimciliğinin gelişimi nasıl ölçülüyor?

Bağımlı yapı üç boyutla temsil edilmektedir:

• Girişimcilik niyeti,
• yeni işletme oluşturma,
• yerel istihdam yaratma.

Bu yapıların ankette ölçülmesi, gerçek resmî işletme sicili veya istihdam kayıtlarının doğrudan analiz edildiği anlamına gelmez. Çalışmanın temel veri kaynağı yapılandırılmış ankettir.

“Mekânsal analiz” burada ne anlama geliyor?

Başlıkta “Spatial Analysis” ifadesi bulunmasına rağmen PDF'nin yöntem bölümünde GIS tabanlı mekânsal regresyon, mekânsal otokorelasyon, Moran's I, koordinat-temelli model veya benzeri nicel coğrafi istatistik prosedürü raporlanmamaktadır. Mekânsal boyut; Si-Dasht'ın Hirkan ormanları içindeki yerleşim bağlamı, yer kimliği, destinasyon markası ve doğal/sembolik sermaye ilişkisi üzerinden kurulmaktadır.

Bu ayrım önemlidir: çalışma coğrafi bağlamı güçlü olan bir turizm araştırmasıdır, fakat yöntemsel çekirdeği bir anket + PLS-SEM modelidir.

Çalışma alanı

Kaynak, Gilan eyaletinin yaklaşık 14.044 km² yüzölçümüne sahip olduğunu; kuzeyde Hazar Denizi, batıda Ardabil, güneyde Zanjan ve Qazvin, doğuda Mazandaran ile komşu bulunduğunu belirtmektedir. Eyaletin doğal, kültürel ve iklimsel çeşitliliği kırsal turizm bağlamının önemli parçası olarak sunulmaktadır.

Kaynakta Gilan'ın idari sınırlarını gösteren bir harita bulunmaktadır. Ancak makale haritanın yeniden oluşturulabilmesi için özgün GIS sınır koordinatlarını veya vektör verisini vermediğinden, aynı idari şekli tahmin yoluyla üretmek yerine coğrafi bağlam metinle açıklanmıştır.

Örneklemin demografik ve işletmesel yapısı

Örneklemin %72'si mikro ve küçük işletmelerden oluşmaktadır. Kaynak bunu Gilan'daki kırsal turizm ekonomisinin küçük ölçekli işletme yapısıyla ilişkilendirmektedir. Katılımcıların en büyük yönetim deneyimi grubu %36 ile 3–7 yıl aralığıdır.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

PLS-SEM Bu Çalışmada Neden Kullanıldı?

PLS-SEM, doğrudan gözlenmeyen kavramları birden fazla göstergeyle temsil edip bu gizil yapılar arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkileri aynı modelde tahmin etmeye yarayan yapısal eşitlik modelleme yaklaşımıdır. Bu çalışmada destinasyon marka imajı, işletme inovasyonu ve turizm girişimciliği çok boyutlu yapılar olduğu ve işletme inovasyonunun aracılık rolü test edildiği için SmartPLS 4 tabanlı PLS-SEM kullanılmıştır; kaynak ayrıca yöntemi orta büyüklükte örneklemler ve normal olmayan dağılımlar açısından uygun olarak tanımlamaktadır.

Araştırma tasarımı ve örnekleme

Farsça yöntem bölümü araştırmayı uygulamalı ve betimsel-analitik olarak sınıflandırmaktadır. Veri toplama yöntemi ankettir. İstatistiksel evren yaklaşık 800 aktif turizm işletmesi/işletme yöneticisi üzerinden tanımlanmış; Cochran örneklem yaklaşımıyla yaklaşık 260 kişilik hedef belirlenmiştir. 260 anket dağıtılmış ve 242 geçerli anket nihai analize alınmıştır.

Örnekleme yöntemi tabakalı rastgele örnekleme olarak açıklanmaktadır. Tabakalama, turizm faaliyet türü ve idari/yerel sınıflandırmaya göre gerçekleştirilmiştir.

Burada bir kaynak-içi kapsam farkı vardır. İngilizce özet çalışma nüfusunu Rudbar County'deki yerel sakinler, turizm girişimcileri ve turizm işletmesi yöneticileri biçiminde tarif ederken, Farsça yöntem bölümü istatistiksel evreni Gilan'daki aktif turizm işletmelerinin girişimci ve yöneticileri üzerinden anlatmaktadır. Bu iki ifade tam olarak aynı örneklem çerçevesini tarif etmediği için Verianla tarafından birleştirilerek yeni bir tanım oluşturulmamıştır.

Cochran örneklem yaklaşımı nasıl okunmalıdır?

Kaynak Cochran formülünü kullandığını belirtmekte fakat formüldeki güven düzeyi, hata payı, beklenen oran ve tamamlayıcı oran parametrelerini açıkça raporlamamaktadır. Bu nedenle yaklaşık 800 birimden 260 kişilik örneklemin kaynakta verilen ara parametrelerle yeniden hesaplanması mümkün değildir.

Aşağıdaki denklem çalışmanın yayımladığı yeni bir denklem değil, kullanılan yöntemi öğretmek için standart sonlu evren örneklem mantığını göstermektedir:

\[ n= \frac{N z^2 p(1-p)} {d^2(N-1)+z^2p(1-p)} \]

Burada \(N\) evren büyüklüğü, \(n\) örneklem büyüklüğü, \(z\) seçilen güven düzeyine karşılık gelen kritik değer, \(p\) araştırılan özelliğin beklenen oranı ve \(d\) kabul edilen örnekleme hata payıdır. Kaynak \(N\) için yaklaşık 800 ve hedef \(n\) için yaklaşık 260 değerini vermekte; \(z\), \(p\) ve \(d\) değerlerini raporlamamaktadır.

Anket ve değişkenler

Kaynak 30 maddelik, beşli Likert ölçeğine dayalı yapılandırılmış bir anket kullandığını belirtmektedir. Ölçek maddeleri daha önceki destinasyon markası, turizm inovasyonu ve girişimcilik çalışmalarından uyarlanmış ve araştırma bağlamına adapte edilmiştir.

Kaynak 30 anket maddesinden söz ederken sonuç tablosunda dokuz boyut düzeyinde faktör yükü raporlamaktadır. Bu boyutların 30 tekil maddeden hangi hesaplama veya toplulaştırma işlemiyle oluşturulduğu ayrıntılı olarak açıklanmamaktadır. Bu, yeniden üretilebilirlik açısından önemli bir eksikliktir.

Ölçüm modeli neden önce test ediliyor?

PLS-SEM'de yapısal yolları yorumlamadan önce gizil yapıların güvenilir biçimde ölçülüp ölçülmediğinin kontrol edilmesi gerekir. Çünkü “destinasyon marka imajı girişimcilikle ilişkilidir” demeden önce “destinasyon marka imajını ölçmek için kullanılan göstergeler gerçekten aynı kavramı yeterli biçimde temsil ediyor mu?” sorusunun cevaplanması gerekir.

Kaynakta raporlanan ölçüm modeli

Kaynak bütün faktör yüklerinin 0,60'ın üzerinde ve anlamlı olduğunu belirtmektedir. Bütün Composite Reliability — CR değerleri 0,70'in, bütün Average Variance Extracted — AVE değerleri 0,50'nin üzerindedir. Kaynak bunları ölçüm modelinin güvenilirlik ve yakınsak geçerliliğinin kabul edilebilir olduğuna kanıt olarak kullanmaktadır.

AVE neyi ölçer?

Average Variance Extracted — AVE, bir gizil yapının göstergelerindeki bilgiyi ne ölçüde açıklayabildiğini değerlendiren yakınsak geçerlilik ölçütüdür. Aşağıdaki ifade öğretici standart tanımdır; kaynak makalede denklem biçiminde basılmamıştır:

\[ AVE= \frac{\sum_{i=1}^{k}\lambda_i^2} {\sum_{i=1}^{k}\lambda_i^2+\sum_{i=1}^{k}Var(\varepsilon_i)} \]

\(\lambda_i\), göstergenin gizil yapıya faktör yükünü; \(Var(\varepsilon_i)\), ölçüm hatası varyansını temsil eder. AVE yükseldikçe, göstergelerin varyansının daha büyük bölümünün hedef yapı tarafından açıklanması beklenir. Kaynak kabul eşiği olarak 0,50'yi kullanmaktadır.

Composite Reliability neyi gösterir?

Composite Reliability — CR, göstergelerin birlikte aynı gizil yapıyı ne kadar tutarlı ölçtüğünü değerlendiren güvenilirlik ölçütüdür. Öğretici standart gösterimlerden biri şöyledir:

\[ CR= \frac{\left(\sum_{i=1}^{k}\lambda_i\right)^2} {\left(\sum_{i=1}^{k}\lambda_i\right)^2+\sum_{i=1}^{k}Var(\varepsilon_i)} \]

Kaynak CR için 0,70'in üzerindeki değerleri yeterli kabul etmekte ve üç yapının da bu eşiği geçtiğini raporlamaktadır.

Fornell–Larcker sonucu

Kalın diyagonal değerler AVE'nin kareköküdür. Kaynağın kullandığı Fornell–Larcker mantığında her yapının AVE karekökünün diğer yapılarla korelasyonundan büyük olması, yapıların birbirinden ayırt edilebilir olduğu yönünde kanıt olarak değerlendirilmiştir.

HTMT sonuçları

Kaynak 0,85'in altındaki HTMT değerlerini uygun kabul etmekte; 0,85–0,90 arasını sınır bölgesi, 0,90'ın üzerini yeniden değerlendirme gerektiren düzey olarak açıklamaktadır. Rapordaki üç değer de 0,85'in altındadır.

Bootstrapping ne işe yarar?

Bootstrapping, mevcut örneklemden tekrar tekrar yeniden örneklem oluşturarak yol katsayılarının örnekleme belirsizliğini değerlendiren yöntemdir. Kaynak yapısal model için 5.000 bootstrap tekrarı kullandığını belirtmektedir.

Kaynakta verilen \(t\) istatistiği, katsayının tahmin belirsizliğine göre ne kadar büyük olduğunu ifade eder. Öğretici olarak temel ilişki:

\[ t\approx\frac{\hat\beta}{SE(\hat\beta)} \]

şeklinde düşünülebilir. Burada \(\hat\beta\) tahmin edilen yol katsayısı, \(SE(\hat\beta)\) bootstrap yoluyla tahmin edilen standart hata düzeyidir. Kaynak standart hata sütununu ayrıca vermemekte, \(t\) ve \(p\) değerlerini raporlamaktadır.

Kaynak içindeki yol katsayısı uyumsuzluğu

Bu fark yalnız yuvarlama farkı değildir. Buna rağmen iki raporlama seti ilişkinin işareti ve anlamlılığı konusunda aynı sonuca ulaşmaktadır: üç yol da pozitif ve \(p<0{,}001\) olarak raporlanmıştır. Verianla, katsayı büyüklüklerinden birini “kesin doğru” ilan etmemekte; her birinin kaynaktaki yerini korumaktadır.

VAF %36,7 Ne Anlama Geliyor?

Variance Accounted For — VAF, toplam ilişkinin ne kadarının aracı değişken üzerinden taşındığını özetleyen aracılık oranıdır. Kaynak VAF değerini %36,7 olarak raporlamakta ve kendi kullandığı 20–80% sınıflandırmasına göre işletme inovasyonunu kısmi aracı olarak değerlendirmektedir; bu değer, destinasyon marka imajı ile turizm girişimciliği arasındaki ilişkinin tamamının inovasyon üzerinden gerçekleşmediğini, fakat dolaylı inovasyon yolunun anlamlı bir bölüm oluşturduğunu ifade eder.

Öğretici standart aracılık gösterimi şöyledir:

\[ X \xrightarrow{a} M \xrightarrow{b} Y \]

Burada \(X\) destinasyon marka imajı, \(M\) işletme inovasyonu ve \(Y\) turizm girişimciliğinin gelişimidir. Dolaylı etki \(a\times b\), doğrudan etki \(c'\) ile gösterilebilir.

VAF kavramsal olarak:

\[ VAF= \frac{a\times b} {c'+a\times b}\times100 \]

şeklinde ifade edilir. Kaynak VAF'ı %36,7 olarak doğrudan raporladığından, kaynak içindeki farklı yol katsayısı setlerinden hareketle Verianla tarafından yeniden hesaplanıp farklı bir yüzde üretilmemiştir.

Aracılık testi sonucu

Farsça açıklama bölümünde dolaylı etkinin yaklaşık 0,275 olduğu ifadesi de yer almaktadır. Tablo değeri 0,27 olarak bırakılmıştır; Verianla daha fazla ondalık hassasiyet üretmemektedir.

R² neyi ifade eder?

\(R^2\), bağımlı bir yapıdaki değişimin modeldeki yordayıcılar tarafından açıklanan bölümünü ifade eder:

\[ R^2= 1- \frac{\sum_i(y_i-\hat y_i)^2} {\sum_i(y_i-\bar y)^2} \]

Burada \(y_i\) gözlenen değerleri, \(\hat y_i\) model tahminlerini ve \(\bar y\) gözlenen değerlerin ortalamasını temsil eder.

İngilizce özet işletme inovasyonu için \(R^2=0{,}61\) ve turizm girişimciliğinin gelişimi için \(R^2=0{,}69\) bildirmektedir. Bununla birlikte Farsça sonuç özetinde turizm girişimciliği değişiminin %57'sinin açıklanabildiğine ilişkin farklı bir ifade bulunmaktadır. Bu nedenle %69 ve %57 değerleri kaynak-içi farklı raporlamalar olarak tutulmalıdır.

Q² neyi ifade eder?

Predictive Relevance — \(Q^2\), modelin gözlem dışı bırakılan veri noktalarını yeniden tahmin etme yeteneğiyle ilişkili öngörüsel uygunluk göstergesidir. Öğretici biçimde:

\[ Q^2=1-\frac{SSE}{SSO} \]

burada \(SSE\) tahmin hatalarının kareler toplamı, \(SSO\) gözlenen değerlere ait toplam bilgi miktarını temsil eden kareler toplamıdır. Kaynak genel değerlendirme tablosunda ortalama \(Q^2=0{,}39\) raporlamaktadır.

Kaynakta raporlanan genel model uyum göstergeleri

Bu eşikler ve göstergelerin yorumları, çalışmanın kullandığı PLS-SEM değerlendirme çerçevesidir. Verianla bu tabloyu başka bütün PLS-SEM çalışmalarında zorunlu veya evrensel kabul edilen tek değerlendirme standardı olarak genellememektedir.

Ana bilimsel sonuç nasıl okunmalıdır?

Çalışmanın bütün raporlama varyantlarında üç temel yapısal ilişki aynı yöndedir: daha olumlu destinasyon marka imajı daha yüksek işletme inovasyonu ile; işletme inovasyonu daha yüksek turizm girişimciliği gelişimi ile; destinasyon marka imajı da turizm girişimciliği gelişimiyle pozitif ilişkilidir. Kaynaktaki katsayı büyüklükleri tutarsız olsa da ilişkinin yönü ve \(p<0{,}001\) anlamlılık sonucu değişmemektedir.

İşletme inovasyonunun kısmi aracılığı ise destinasyon marka imajının girişimcilikle yalnız doğrudan bağlantılı olmadığını; ürün, süreç ve pazarlama inovasyonu üzerinden de istatistiksel bir yol bulunduğunu göstermektedir.

Çalışmanın mekânsal ve ekonomik yorumu

Yazarın tartışmasına göre bir destinasyonun doğal değerleri, marka ve yer kimliği oluşturma yoluyla sembolik değere dönüşebilir. Bu sembolik değer yerel girişimciler tarafından yeni turizm ürünleri, hizmetleri ve pazarlama yaklaşımlarına dönüştürüldüğünde ekonomik faaliyet yaratma kapasitesi oluşabilir.

Bu mekanizma özellikle çevresel olarak hassas kırsal alanlar açısından önemlidir; çünkü kaynak, ekonomik değerin yalnız doğal kaynağın fiziksel kullanımından değil, destinasyon kimliğinin temsilinden ve deneyim-temelli turizmden üretilebileceğini savunmaktadır.

Kaynağın uygulama önerileri

Çalışmanın sonuç bölümünde aşağıdaki politika ve uygulama önerileri sunulmaktadır:

• Hirkan ormanlarındaki kırsal destinasyonlar için UNESCO miras değerleriyle uyumlu bütünleşik destinasyon marka stratejileri geliştirilmesi.
• Ekoturizm, deneyim-temelli turizm ve yerel kültürel ürünler alanında inovatif turizm işletmelerinin desteklenmesi.
• Yerel iş birliğini ve turizm değer zincirini güçlendirecek marka-temelli kırsal girişimcilik ağlarının kurulması.
• Yerel toplulukların dijital pazarlama, destinasyon hikâyeleştirme ve yer markalama becerilerinin geliştirilmesi.
• Hirkan doğal mirasının korunmasına ilişkin ilkelerin turizm geliştirme programlarına entegre edilmesi.

Bunlar araştırmanın yazarının uygulama önerileridir. Çalışma bu politikaların uygulanmasından sonra ekonomik gelir, istihdam veya koruma göstergelerinin ne kadar değişeceğini deneysel olarak ölçmemiştir.

Çalışmanın desteklediği sonuçlar

• Si-Dasht bağlamında destinasyon marka imajı ile turizm girişimciliğinin gelişimi arasında pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı yapısal ilişki raporlanmaktadır.
• Destinasyon marka imajı ile işletme inovasyonu arasında pozitif ve anlamlı ilişki raporlanmaktadır.
• İşletme inovasyonu ile turizm girişimciliğinin gelişimi arasında pozitif ve anlamlı ilişki raporlanmaktadır.
• İşletme inovasyonu, destinasyon marka imajı ile turizm girişimciliği arasındaki ilişkide kaynak tarafından kısmi aracı olarak sınıflandırılmıştır.
• Ölçüm modelinde CR ve AVE değerleri kaynağın kullandığı eşikleri aşmaktadır.
• Fornell–Larcker ve HTMT sonuçları kaynak tarafından ayırt edici geçerlilik için yeterli bulunmuştur.
• Kaynak modelin önemli ölçüde açıklayıcı ve öngörüsel güç taşıdığını ileri sürmektedir.

Çalışmanın desteklemediği sonuçlar

• Çalışma destinasyon marka imajının girişimciliğe kesin olarak neden olduğunu kanıtlamaz.
• Çalışma bir randomize kontrollü deney değildir.
• Çalışma gerçek işletme gelirlerinin veya istihdam kayıtlarının belirli bir yüzde arttığını göstermemektedir.
• Çalışma marka stratejisinin orman korumasını otomatik olarak geliştirdiğini deneysel olarak ölçmemektedir.
• Sonuçlar bütün İran kırsal destinasyonlarına veya başka ülkelere aynı katsayılarla genellenemez.
• Başlıktaki “mekânsal analiz”, GIS tabanlı nicel mekânsal model sonucu olarak yorumlanmamalıdır.
• Kaynakta birbirinden farklı yol katsayıları bulunduğu için tek bir katsayı seti tartışmasız gerçek değer olarak kabul edilemez.
• İngilizce özet ile Farsça sonuç bölümündeki açıklanan varyans yüzdesi farkı çözülmeden tek bir \(R^2\) değeri kesinleştirilemez.

Temel sınırlılıklar ve yeniden üretilebilirlik sorunları

Kesitsel tasarım: Değişkenler tek zamanlı anket düzeninde ölçüldüğünden zaman sıralaması ve nedensellik doğrudan gösterilemez.

Tek coğrafi bağlam: Araştırmanın temel saha bağlamı Si-Dasht ve Rudbar/Hirkan bölgesidir. Yerel ekonomik, kültürel ve turizm koşulları sonuçları etkileyebilir.

Öz-bildirim verisi: Temel ölçümler anket yanıtlarına dayanmaktadır; gerçek işlem, gelir veya kayıt verileriyle ayrı doğrulama sunulmamaktadır.

Örneklem çerçevesi farkı: İngilizce ve Farsça yöntem açıklamaları istatistiksel evreni tam olarak aynı biçimde tanımlamamaktadır.

Cochran parametreleri eksik: Kaynak örneklem formülünün kullanıldığını bildiriyor fakat güven düzeyi, hata payı ve beklenen oran gibi ara parametreleri vermiyor.

Anket maddelerinin toplulaştırılması: 30 maddelik araçtan üç ana yapı için raporlanan dokuz boyut yüküne nasıl geçildiği tam olarak açıklanmıyor.

Yol katsayısı uyuşmazlığı: Farsça Tablo 6 ile İngilizce özet/hipotez anlatımı/Şekil 3 aynı yollar için farklı \(\beta\) ve \(t\) değerleri veriyor.

Açıklanan varyans uyuşmazlığı: İngilizce özet turizm girişimciliği için %69 açıklanan varyans bildirirken Farsça sonuç özetinde %57 ifadesi bulunmaktadır.

Ayrı sınırlılıklar bölümü: Makalede bağımsız ve sistematik bir “limitations” bölümü bulunmamaktadır. Yukarıdaki sınırlar araştırma tasarımı ve kaynak raporlamasının doğrudan özelliklerinden çıkarılan Verianla yöntemsel açıklamalarıdır.

Kaynak ve Yöntem Notu

Özgün başlık: Spatial Analysis of Brand-Based Entrepreneurship in Rural Tourism of the Hyrcanian Forests (Case Study: Si-Dasht Village, Rudbar County)

Yazar: Horieh Moradi.

Yazar sayısı: Bir.

Eş katkı / eş birinci yazar: Uygulanabilir değildir; çalışma tek yazarlıdır.

Kurum: Department of Geography, Faculty of Literature and Humanities, Lorestan University, Khorramabad, Iran.

İletişim: PDF'de yazar adının yanında iletişim/e-posta simgesi ve moradi.ho@lu.ac.ir adresi bulunmaktadır; ayrıca ayrı bir “corresponding author” cümlesi yazılmamıştır.

Dergi: Journal of Geographical Studies of Mountainous Areas.

Yayıncı: Lorestan University.

Cilt / sayı: Volume 7, Issue 25.

Sayfalar: 213–232.

Online ISSN: 2717-2325.

DOI: 10.22034/gsma.2026.2092209.1168.

Resmî dergi sitesi: http://www.gsma.lu.ac.ir

DOI bağlantısı: https://doi.org/10.22034/gsma.2026.2092209.1168

Makale türü: Research Paper / Research Article.

Alınma tarihi: 03 July 2025.

Revizyon tarihi: 27 September 2025.

Kabul tarihi: 20 October 2025.

Çevrimiçi yayın tarihi: 10 June 2026.

Hakemlik durumu: PDF received–revised–accepted yayın sürecini göstermektedir; ancak PDF içinde ayrıca açık bir “peer-reviewed” beyanı tespit edilmediğinden Verianla bunun ötesinde hakemlik statüsü iddia etmemektedir.

Lisans: PDF'nin ilk sayfasında Creative Commons BY-NC simgesi bulunmaktadır. Lisansın sürüm numarası PDF üzerinde açık biçimde belirtilmemiştir. Aynı sayfa “Author(s) retain the copyright and full publishing rights” ifadesini taşımaktadır.

Çalışma alanı: Si-Dasht Village, Rudbar County, Gilan Province, Iran; Hirkan ormanları kırsal turizm bağlamı.

Bilimsel tasarım: Uygulamalı, betimsel-analitik, kesitsel anket çalışması.

Örneklem yöntemi: Farsça yöntem bölümünde tabakalı rastgele örnekleme olarak belirtilmiştir.

Tahmini evren: Yaklaşık 800 aktif birim.

Hedef örneklem: Cochran yaklaşımıyla yaklaşık 260.

Dağıtılan anket: 260.

Analize alınan geçerli anket: 242.

Anket: 30 maddelik yapılandırılmış araç; temel ölçümler beşli Likert ölçeğine dayanmaktadır.

Ana bağımsız yapı: Destinasyon marka imajı — bilişsel, duygusal, davranışsal.

Aracı yapı: İşletme inovasyonu — ürün, süreç, pazarlama inovasyonu.

Bağımlı yapı: Turizm girişimciliğinin gelişimi — girişimcilik niyeti, yeni işletme oluşturma, yerel istihdam.

Kontrol değişkenleri: İşletme büyüklüğü, yönetim deneyimi ve turizm faaliyet türü.

Analiz yazılımı: SmartPLS 4.

Temel analiz yöntemi: Partial Least Squares Structural Equation Modeling — PLS-SEM.

Ölçüm modeli: Faktör yükleri, Cronbach alfa, Composite Reliability — CR, Average Variance Extracted — AVE, Fornell–Larcker ve HTMT.

Yapısal model: Yol katsayıları, \(R^2\), \(Q^2\), GoF, SRMR, NFI, \(d_{ULS}\) ve 5.000 tekrarlı bootstrap.

Aracılık ölçütü: VAF; kaynak %36,7 değerini kısmi aracılık olarak yorumlamaktadır.

Önemli kaynak-içi tutarsızlık: Farsça Tablo 6'nın yol katsayıları, İngilizce özet, hipotez metni ve kaynak Şekil 3'teki katsayılardan farklıdır. Ayrıca açıklanan turizm girişimciliği varyansı İngilizce özette %69, Farsça sonuç özetinde %57 olarak raporlanmaktadır. Bu farklar sessizce düzeltilmemiştir.

Etik: Katılım gönüllüdür; bütün katılımcılardan bilgilendirilmiş onam alınmış; gizlilik ve anonimlik korunmuştur.

Finansman: Kaynak dış finansman alınmadığını belirtmektedir.

Çıkar çatışması: Yazar çıkar çatışması olmadığını beyan etmektedir.

Yazar katkıları: Horieh Moradi; kavramsallaştırma, yöntem, analiz, yazım ve manuskript revizyonundan sorumludur.

Teşekkür: Yazar, Si-Dasht'taki turizm paydaşlarına ve araştırmaya katılan respondentlere teşekkür etmektedir.

Veri erişilebilirliği: Makalede ayrı bir açık veri deposu veya data availability statement tespit edilmemiştir.

Formül durumu: Kaynak PLS-SEM metriklerini ve Cochran örneklem yaklaşımını kullanmakta, ancak temel istatistiksel formülleri basılı denklem biçiminde vermemektedir. Verianla içindeki AVE, CR, Cochran, \(R^2\), \(Q^2\) ve VAF denklemleri metriklerin öğretici açıklaması olarak verilmiş, kaynakta yeni hesaplanmış sonuç olarak sunulmamıştır.

Görsel yeniden inşa: Kaynak Şekil 3'ün yapısal ilişkileri, telif açısından bağımsız bir inline SVG ile yeniden ifade edilmiştir. Gilan idari haritası, gerekli vektör/GIS sınır verisi bulunmadığından tahmini biçimde yeniden çizilmemiştir.

Temel yorum sınırı: Bulgular Si-Dasht/Hirkan kırsal turizm bağlamında kesitsel anket ve PLS-SEM ilişkilerini göstermektedir. Bulgular nedensellik, başka ülkelere otomatik genelleme veya marka politikasının gerçek ekonomik getirisinin deneysel ölçümü olarak yorumlanmamalıdır.