Брендге негизделген ишкердик, бул изилдөөдө айылдык дестинациянын физикалык жана экологиялык ресурстарын түздөн-түз пайдалануунун ордуна, ошол жердин иденттүүлүгүнөн, кабылдоосунан жана символдук баалуулугунан пайдаланып туризмге байланышкан ишкердик мүмкүнчүлүктөрүн түзүү ыкмасы катары түшүндүрүлөт. Horieh Moradiнин изилдөөсү Ирандын Gilan провинциясынын Rudbar районуна караштуу Si-Dasht айылында дестинация брендинин имиджи менен туризм ишкердигинин өнүгүшүнүн байланышын жана бул мамиледе бизнес инновациясынын ортомчулук ролун изилдейт. Изилдөө колдонмолук, сүрөттөөчү-аналитикалык жана кесилиштик сурамжылоо изилдөөсү; таратылган 260 анкетанын 242 жарактуу жообу SmartPLS 4 программасында Жарым-жартылай Эң Кичине Квадраттар Структуралык Теңдемелерди Моделдөө — Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM) менен талданган.
Изилдөөнүн негизги моделинде дестинация брендинин имиджи когнитивдик, эмоциялык жана жүрүм-турумдук өлчөмдөр менен, бизнес инновациясы продукт, процесс жана маркетинг инновациясы өлчөмдөрү менен, ал эми туризм ишкердигинин өнүгүшү ишкердик ниет, жаңы ишкана түзүү жана жергиликтүү жумуш орундарын түзүү өлчөмдөрү менен көрсөтүлгөн.
Булактын англисче кыскача мазмуну, гипотеза түшүндүрмөлөрү жана акыркы структуралык модель сүрөтү дестинация брендинин имиджи менен туризм ишкердигинин оң байланышын \(\beta=0{,}48,\ t=7{,}82,\ p<0{,}001\), дестинация брендинин имиджи менен бизнес инновациясынын байланышын \(\beta=0{,}67,\ t=11{,}25,\ p<0{,}001\) жана бизнес инновациясы менен туризм ишкердигинин байланышын \(\beta=0{,}41,\ t=6{,}94,\ p<0{,}001\) деп билдирет. Бирок фарсы тилиндеги 6-таблица ошол эле жолдор үчүн башка коэффициенттерди берет. Ошондуктан коэффициенттердин айырмасы булак ичиндеги отчеттук шайкешсиздик катары сакталышы керек; бир гана сандык топтом унчукпай тандалбашы керек.
Ортомчулук талдоосу бизнес инновациясы дестинация брендинин имиджи менен туризм ишкердигинин ортосундагы байланышка жарым-жартылай ортомчулук кыларын билдирет. Булак кыйыр таасирди болжол менен \(\beta=0{,}27\), \(t=4{,}39\) жана Variance Accounted For — VAF маанисин %36,7 деп берет. Башкача айтканда, изилдөө дестинация брендинин ишкердик менен байланышы түз жол менен гана эмес экенин; продукт, процесс жана маркетинг инновациясы менен байланышкан кыйыр жол да моделде маанилүү экенин сунуштайт.
Бул жыйынтыктар себептүүлүктүн далили эмес. Изилдөө бир убакыт чекитиндеги сурамжылоо маалыматтарына таянат жана өзгөрмөлөр бир эле жалпы изилдөө дизайнынын ичинде өлчөнөт. Ошондуктан “күчтүү бренд имиджи сөзсүз ишкердикти жаратат” дегендин ордуна “изилденген тандалмада оң жана статистикалык жактан маанилүү структуралык байланыштар билдирилген” деп айтуу илимий жактан туурараак.
Изилдөөнүн негизги маселеси
Изилдөөнүн баштапкы ой-пикири — айылдык туризмди физикалык табигый ресурстар менен гана түшүндүрүүгө болбойт деген түшүнүк. Токой дестинациясынын туризм жагынан экономикалык баалуулугу дарак, жер же башка физикалык ресурстарды пайдалануу менен гана эмес, аймактын зыяратчылар жана жергиликтүү акторлор тарабынан кандай кабыл алынары, кайсы иденттүүлүк менен таанылары жана кайсы тажрыйбалар ошол жер менен байланыштырылары аркылуу да пайда болушу мүмкүн.
Ошондуктан макала дестинация брендин классикалык жарнама же логотип түшүнүгүнөн кеңири карайт. Дестинация брендинин имиджи зыяратчынын же кызыкдар тараптын бир жер тууралуу когнитивдик баалоолорун, эмоциялык таасирлерин жана жүрүм-турумга болгон ыктоолорун камтыган кеңири кабылдоо түзүмү катары моделденет.
Hirkan токойлору булакта UNESCO Дүйнөлүк Табигый Мурасы контекстинде каралып, жаратылышка негизделген туризм жана экотуризм үчүн маанилүү экологиялык контекст катары берилет. Изилдөө өзгөчө мындай экологиялык жактан сезимтал аймактарда экономикалык баалуулукту табигый ресурстарды физикалык пайдаланууга көз каранды болбостон, жердин иденттүүлүгү жана символдук баалуулук аркылуу түзүүгө болобу деген маселени талкуулайт.
Брендге Негизделген Ишкердик Деген Эмне?
Брендге негизделген ишкердик, изилдөөдө колдонулган мааниде, дестинациянын таанымалдыгын, иденттүүлүгүн, символдук маанисин жана кабыл алынган өзгөчөлүктөрүн ишкердик мүмкүнчүлүктөрүнө айландырган туризм ишкердигинин ыкмасы. Si-Dasht контекстиндеги идея — токой байлыгын физикалык жактан көбүрөөк пайдалануунун ордуна жаратылыш тажрыйбалары, жайгаштыруу, жергиликтүү өнүмдөр, кызматтар жана дестинациянын баяны сыяктуу иштер аркылуу аймактын мейкиндиктик жана экологиялык иденттүүлүгүн экономикалык баалуулукка айландыруу.
Макаланын талкуусунда бул өзгөрүү табигый капитал → символдук капитал → экономикалык капитал логикасы менен түшүндүрүлөт. Бул жердеги “символдук капитал” дестинациянын аталышынан, кадыр-баркынан, иденттүүлүгүнөн жана адамдардын аң-сезиминдеги маанисинен келип чыккан баалуулукту билдирет.
Бул концептуалдык чынжыр өлчөнгөн физикалык энергия же акча агымы эмес. Бул изилдөөнүн теориялык түшүндүрмөсү. Сурамжылоо модели табигый капиталдын экономикалык капиталга айлануу көлөмүн түздөн-түз өлчөбөйт; дестинация брендинин имиджи, бизнес инновациясы жана туризм ишкердигинин ортосундагы структуралык байланыштарды өлчөйт.
Дестинация брендинин имиджинин үч өлчөмү
Когнитивдик өлчөм адамдардын дестинация тууралуу билген же ойлогон өзгөчөлүктөрүн көрсөтөт. Табигый жагымдуулук, мүмкүнчүлүктөр, жеткиликтүүлүк же аймак тууралуу маалымат мындай баалоолордун курамына кириши мүмкүн.
Эмоциялык өлчөм дестинация адамдарда жараткан эмоциялык таасирге байланыштуу. Бир жердин жагымдуу, кызыктуу, тынчтандыруучу же толкундандыруучу катары кабыл алынышы сыяктуу эмоциялык баалоолор ушул деңгээлге кирет.
Жүрүм-турумдук өлчөм дестинацияга карата жүрүм-турум ыктоосун билдирет. Булак бул өлчөмдү бренд имиджинин үчүнчү компоненти катары колдонот; бирок Verianla тарабынан булакта жок өзүнчө жүрүм-турум баллдары түзүлгөн эмес.
Бизнес инновациясы эмнени билдирет?
Бизнес инновациясы изилдөөдө үч компонент менен өлчөнөт:
- Продукт инновациясы: туристтерге сунушталган жаңы же жакшыртылган өнүмдөрдү жана кызматтарды иштеп чыгуу.
- Процесс инновациясы: кызматты даярдоо, сунуштоо же ишкананын иштөө ыкмасындагы жаңылыктар.
- Маркетинг инновациясы: дестинацияны же ишкананы маркетингде колдонулган жаңы ыкмалар.
Макаланын түшүндүрмөсүнө ылайык, дестинация имиджинин күчтүү болушу өзүнөн-өзү экономикалык натыйжа жаратпашы мүмкүн. Жергиликтүү ишканалар бул символдук баалуулукту жаңы кызматтарга, өнүмдөргө жана маркетинг ыкмаларына айланта алганда ишкердик натыйжасы менен байланыш күчөшү мүмкүн.
Туризм ишкердигинин өнүгүшү кантип өлчөнөт?
Көз каранды түзүм үч өлчөм менен көрсөтүлөт:
- Ишкердик ниет,
- жаңы ишкана түзүү,
- жергиликтүү жумуш орундарын түзүү.
Бул түзүмдөрдүн сурамжылоодо өлчөнүшү чыныгы расмий ишкана реестри же жумуштуулук жазуулары түздөн-түз талданды дегенди билдирбейт. Изилдөөнүн негизги маалымат булагы — түзүмдөлгөн сурамжылоо.
“Мейкиндиктик талдоо” бул жерде эмнени билдирет?
Аталышта “Spatial Analysis” деген сөз бар болгону менен, PDFтин ыкма бөлүмүндө GISке негизделген мейкиндиктик регрессия, мейкиндиктик автокорреляция, Moran's I, координатага негизделген модель же ушул сыяктуу сандык географиялык статистикалык процедура билдирилген эмес. Мейкиндиктик өлчөм Si-Dashtтын Hirkan токойлорундагы жайгашуу контексти, жердин иденттүүлүгү, дестинация бренди жана табигый/символдук капиталдын байланышы аркылуу курулат.
Бул айырма маанилүү: изилдөө географиялык контексти күчтүү туризм изилдөөсү, бирок анын методологиялык өзөгү сурамжылоо + PLS-SEM модели болуп саналат.
Изилдөө аймагы
Булак Gilan провинциясынын аянты болжол менен 14.044 km² экенин; түндүгүндө Каспий деңизи, батышында Ardabil, түштүгүндө Zanjan жана Qazvin, чыгышында Mazandaran менен чектешерин билдирет. Провинциянын табигый, маданий жана климаттык ар түрдүүлүгү айылдык туризм контекстинин маанилүү бөлүгү катары берилет.
Булакта Gilanдын административдик чек араларын көрсөткөн карта бар. Бирок макала картаны кайра түзүү үчүн баштапкы GIS чек ара координаттарын же вектордук маалыматтарды бербегендиктен, ошол эле административдик форманы божомол менен кайра чыгаруунун ордуна географиялык контекст текст менен түшүндүрүлгөн.
Тандалманын демографиялык жана ишканалык түзүмү
| Өзгөрмө | Категория | Жыштык | Үлүш |
|---|---|---|---|
| Жаш | 30 жаштан төмөн | 41 | %17 |
| Жаш | 30–40 жаш | 78 | %32 |
| Жаш | 41–50 жаш | 84 | %35 |
| Жаш | 50 жаштан жогору | 39 | %16 |
| Жыныс | Эркек | 138 | %57 |
| Жыныс | Аял | 104 | %43 |
| Ишкананын көлөмү | Микро, 5 адамдан аз | 94 | %39 |
| Ишкананын көлөмү | Кичине, 5–9 адам | 81 | %33 |
| Ишкананын көлөмү | Орто, 10–49 адам | 51 | %21 |
| Ишкананын көлөмү | Чоң, 50 адам жана андан көп | 16 | %7 |
| Башкаруу тажрыйбасы | 3 жылдан аз | 63 | %26 |
| Башкаруу тажрыйбасы | 3–7 жыл | 88 | %36 |
| Башкаруу тажрыйбасы | 7–12 жыл | 59 | %24 |
| Башкаруу тажрыйбасы | 12 жылдан көп | 32 | %14 |
| Туризм ишмердиги | Экологиялык/айылдык жайгаштыруу | 54 | %22 |
| Туризм ишмердиги | Туризм кызматтары | 68 | %28 |
| Туризм ишмердиги | Кол өнөрчүлүк, жергиликтүү азык-түлүк жана сувенир өнүмдөрү | 45 | %19 |
| Туризм ишмердиги | Туризм транспорту | 31 | %13 |
| Туризм ишмердиги | Кафе/ресторан | 28 | %12 |
| Туризм ишмердиги | Жаратылыш туризми борборлору | 16 | %6 |
Тандалманын %72 бөлүгү микро жана кичине ишканалардан турат. Булак муну Gilanдагы айылдык туризм экономикасынын чакан масштабдагы ишкана түзүмү менен байланыштырат. Катышуучулардын эң чоң башкаруу тажрыйбасы тобу %36 менен 3–7 жыл аралыгы.
Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары
PLS-SEM Бул Изилдөөдө Эмне Үчүн Колдонулган?
PLS-SEM түздөн-түз байкалбаган түшүнүктөрдү бир нече көрсөткүч аркылуу көрсөтүп, ушул жашыруун түзүмдөрдүн ортосундагы түз жана кыйыр байланыштарды бир эле моделде баалоого мүмкүндүк берген структуралык теңдемелерди моделдөө ыкмасы. Бул изилдөөдө дестинация брендинин имиджи, бизнес инновациясы жана туризм ишкердиги көп өлчөмдүү түзүмдөр болгондуктан жана бизнес инновациясынын ортомчулук ролу текшерилгендиктен SmartPLS 4 негизиндеги PLS-SEM колдонулган; булак ошондой эле ыкманы орточо көлөмдөгү тандалмалар жана нормалдуу эмес бөлүштүрүүлөр үчүн ылайыктуу деп мүнөздөйт.
Изилдөө дизайны жана тандалма
Фарсы тилиндеги ыкма бөлүмү изилдөөнү колдонмолук жана сүрөттөөчү-аналитикалык деп классификациялайт. Маалымат чогултуу ыкмасы — сурамжылоо. Статистикалык жыйынды болжол менен 800 активдүү туризм ишканасы/ишкананын менеджери аркылуу аныкталган; Cochran тандалма ыкмасы менен болжол менен 260 адамдык максат белгиленген. 260 анкета таратылып, 242 жарактуу анкета акыркы талдоого киргизилген.
Тандалма ыкмасы катмарланган кокустук тандоо катары түшүндүрүлөт. Катмарлоо туризм ишмердигинин түрү жана административдик/жергиликтүү классификация боюнча жүргүзүлгөн.
Бул жерде булак ичиндеги камтуу айырмасы бар. Англисче кыскача мазмун изилдөөнүн калкын Rudbar Countyдеги жергиликтүү тургундар, туризм ишкерлери жана туризм ишканаларынын менеджерлери деп сүрөттөсө, фарсы тилиндеги ыкма бөлүмү статистикалык жыйынды Gilanдагы активдүү туризм ишканаларынын ишкерлери жана менеджерлери аркылуу түшүндүрөт. Бул эки билдирүү так эле бир тандалма алкагын сүрөттөбөгөндүктөн, Verianla тарабынан бириктирилип жаңы аныктама түзүлгөн эмес.
Cochran тандалма ыкмасын кантип окуу керек?
Булак Cochran формуласын колдонгонун билдирет, бирок формуладагы ишеним деңгээли, ката чеги, күтүлгөн үлүш жана толуктоочу үлүш параметрлерин ачык билдирбейт. Ошондуктан болжол менен 800 бирдиктен 260 адамдык тандалманы булакта берилген аралык параметрлер менен кайра эсептөө мүмкүн эмес.
Төмөнкү теңдеме изилдөө жарыялаган жаңы теңдеме эмес, колдонулган ыкманы үйрөтүү үчүн стандарттуу чектелген жыйындыдан тандоо логикасын көрсөтөт:
\[ n= \frac{N z^2 p(1-p)} {d^2(N-1)+z^2p(1-p)} \]
Бул жерде \(N\) жыйындынын көлөмү, \(n\) тандалманын көлөмү, \(z\) тандалган ишеним деңгээлине туура келген критикалык маани, \(p\) изилденген өзгөчөлүктүн күтүлгөн үлүшү жана \(d\) кабыл алынган тандалма ката чеги. Булак \(N\) үчүн болжол менен 800 жана максаттуу \(n\) үчүн болжол менен 260 маанисин берет; \(z\), \(p\) жана \(d\) маанилерин билдирбейт.
Сурамжылоо жана өзгөрмөлөр
Булак 30 пункттан турган, беш баллдык Likert шкаласына негизделген түзүмдөлгөн сурамжылоо колдонулганын билдирет. Шкала пункттары мурунку дестинация бренди, туризм инновациясы жана ишкердик изилдөөлөрүнөн ылайыкташтырылып, изилдөө контекстине адаптацияланган.
| Роль | Негизги түзүм | Өлчөмдөр | Өлчөө формасы |
|---|---|---|---|
| Көз карандысыз өзгөрмө | Дестинация брендинин имиджи | Когнитивдик, эмоциялык, жүрүм-турумдук | 5 баллдык Likert |
| Ортомчу өзгөрмө | Бизнес инновациясы | Продукт, процесс, маркетинг | 5 баллдык Likert |
| Көз каранды өзгөрмө | Туризм ишкердигинин өнүгүшү | Ишкердик ниет, жаңы ишкана түзүү, жергиликтүү жумуштуулук | 5 баллдык Likert |
| Контролдук өзгөрмөлөр | Ишкана/катышуучу өзгөчөлүктөрү | Ишкананын көлөмү, башкаруу тажрыйбасы, ишмердик түрү | Ачык/жабык суроолор |
Булак 30 сурамжылоо пунктун айтса, жыйынтык таблицасында тогуз өлчөм деңгээлинде фактордук жүктөмдөрдү билдирет. Бул өлчөмдөр 30 өзүнчө пункттан кайсы эсептөө же бириктирүү процесси аркылуу түзүлгөнү кеңири түшүндүрүлбөйт. Бул кайра өндүрүмдүүлүк жагынан маанилүү кемчилик.
Өлчөө модели эмне үчүн биринчи текшерилет?
PLS-SEMде структуралык жолдорду чечмелөөдөн мурда жашыруун түзүмдөр ишенимдүү өлчөнүп жаткан-жатпаганы текшерилиши керек. Анткени “дестинация брендинин имиджи ишкердик менен байланышта” деп айтуудан мурда “дестинация брендинин имиджин өлчөө үчүн колдонулган көрсөткүчтөр чындап эле ошол эле түшүнүктү жетиштүү көрсөтүп жатабы?” деген суроого жооп берилиши керек.
Булакта билдирилген өлчөө модели
| Түзүм | Көрсөткүч / өлчөм | Фактордук жүктөм | AVE | CR | Cronbach α |
|---|---|---|---|---|---|
| Дестинация брендинин имиджи | Когнитивдик | 0,78 | 0,63 | 0,90 | 0,87 |
| Дестинация брендинин имиджи | Эмоциялык | 0,81 | |||
| Дестинация брендинин имиджи | Жүрүм-турумдук | 0,79 | |||
| Бизнес инновациясы | Продукт инновациясы | 0,83 | 0,61 | 0,89 | 0,85 |
| Бизнес инновациясы | Процесс инновациясы | 0,82 | |||
| Бизнес инновациясы | Маркетинг инновациясы | 0,80 | |||
| Туризм ишкердигинин өнүгүшү | Ишкердик ниет | 0,84 | 0,66 | 0,92 | 0,89 |
| Туризм ишкердигинин өнүгүшү | Жаңы ишкана түзүү | 0,86 | |||
| Туризм ишкердигинин өнүгүшү | Жергиликтүү жумуштуулук | 0,81 |
Булак бардык фактордук жүктөмдөр 0,60 маанисинен жогору жана маанилүү экенин билдирет. Бардык Composite Reliability — CR маанилери 0,70 маанисинен, бардык Average Variance Extracted — AVE маанилери 0,50 маанисинен жогору. Булак муну өлчөө моделинин ишенимдүүлүгү жана жакындашуучу жарактуулугу кабыл алына турган деңгээлде экенинин далили катары колдонот.
AVE эмнени өлчөйт?
Average Variance Extracted — AVE, жашыруун түзүм өз көрсөткүчтөрүндөгү маалыматты канчалык деңгээлде түшүндүрө аларын баалаган жакындашуучу жарактуулук көрсөткүчү. Төмөнкү туюнтма үйрөтүүчү стандарттуу аныктама; булак макалада теңдеме түрүндө басылган эмес:
\[ AVE= \frac{\sum_{i=1}^{k}\lambda_i^2} {\sum_{i=1}^{k}\lambda_i^2+\sum_{i=1}^{k}Var(\varepsilon_i)} \]
\(\lambda_i\) көрсөткүчтүн жашыруун түзүмгө фактордук жүктөмүн; \(Var(\varepsilon_i)\) өлчөө катасынын дисперсиясын билдирет. AVE жогорулаган сайын көрсөткүчтөрдүн дисперсиясынын чоң бөлүгү максаттуу түзүм тарабынан түшүндүрүлүшү күтүлөт. Булак кабыл алуу чеги катары 0,50 маанисин колдонот.
Composite Reliability эмнени көрсөтөт?
Composite Reliability — CR, көрсөткүчтөр бирге ошол эле жашыруун түзүмдү канчалык ырааттуу өлчөөрүн баалаган ишенимдүүлүк көрсөткүчү. Үйрөтүүчү стандарттуу көрсөтүүлөрдүн бири төмөнкүдөй:
\[ CR= \frac{\left(\sum_{i=1}^{k}\lambda_i\right)^2} {\left(\sum_{i=1}^{k}\lambda_i\right)^2+\sum_{i=1}^{k}Var(\varepsilon_i)} \]
Булак CR үчүн 0,70 маанисинен жогору маанилерди жетиштүү деп эсептеп, үч түзүмдүн тең бул чектен өткөнүн билдирет.
Fornell–Larcker жыйынтыгы
| Түзүм | Дестинация брендинин имиджи | Бизнес инновациясы | Туризм ишкердигинин өнүгүшү |
|---|---|---|---|
| Дестинация брендинин имиджи | 0,79 | 0,61 | 0,55 |
| Бизнес инновациясы | 0,61 | 0,78 | 0,63 |
| Туризм ишкердигинин өнүгүшү | 0,55 | 0,63 | 0,81 |
Калың диагоналдык маанилер AVEнин квадраттык тамыры. Булак колдонгон Fornell–Larcker логикасында ар бир түзүмдүн AVE квадраттык тамыры башка түзүмдөр менен корреляциясынан чоң болушу түзүмдөр бири-биринен айырмаланат деген далил катары бааланган.
HTMT жыйынтыктары
| Түзүмдөрдүн жубу | HTMT |
|---|---|
| Дестинация брендинин имиджи — Бизнес инновациясы | 0,71 |
| Дестинация брендинин имиджи — Туризм ишкердигинин өнүгүшү | 0,68 |
| Бизнес инновациясы — Туризм ишкердигинин өнүгүшү | 0,74 |
Булак 0,85 маанисинен төмөн HTMT маанилерин ылайыктуу деп эсептейт; 0,85–0,90 аралыгын чек аралык зона, 0,90 маанисинен жогоруну кайра баалоону талап кылган деңгээл катары түшүндүрөт. Отчеттогу үч маани тең 0,85 маанисинен төмөн.
Bootstrapping эмне үчүн колдонулат?
Bootstrapping, учурдагы тандалмадан кайра-кайра жаңы кайра тандалмалар түзүп, жол коэффициенттеринин тандалма белгисиздигин баалоочу ыкма. Булак структуралык модель үчүн 5.000 bootstrap кайталоосун колдонгонун билдирет.
Булакта берилген \(t\) статистикасы коэффициент баалоонун белгисиздигине салыштырмалуу канчалык чоң экенин көрсөтөт. Үйрөтүүчү түрдө негизги байланыш:
\[ t\approx\frac{\hat\beta}{SE(\hat\beta)} \]
деп каралышы мүмкүн. Бул жерде \(\hat\beta\) бааланган жол коэффициенти, \(SE(\hat\beta)\) bootstrap аркылуу бааланган стандарттык ката деңгээли. Булак стандарттык ката тилкесин өзүнчө бербейт, \(t\) жана \(p\) маанилерин билдирет.
Булак ичиндеги жол коэффициенттеринин шайкешсиздиги
| Жол | Англисче кыскача мазмун / гипотеза баяны / 3-сүрөт | Фарсы тилиндеги 6-таблица |
|---|---|---|
| Дестинация брендинин имиджи → Бизнес инновациясы | \(\beta=0{,}67,\ t=11{,}25,\ p<0{,}001\) | \(\beta=0{,}62,\ t=9{,}41,\ p<0{,}001\) |
| Бизнес инновациясы → Туризм ишкердигинин өнүгүшү | \(\beta=0{,}41,\ t=6{,}94,\ p<0{,}001\) | \(\beta=0{,}44,\ t=7{,}85,\ p<0{,}001\) |
| Дестинация брендинин имиджи → Туризм ишкердигинин өнүгүшү | \(\beta=0{,}48,\ t=7{,}82,\ p<0{,}001\) | \(\beta=0{,}37,\ t=5{,}62,\ p<0{,}001\) |
Бул айырма жөн гана тегеректөө айырмасы эмес. Ошого карабастан, эки отчеттук топтом тең байланыштын белгиси жана маанилүүлүгү боюнча бирдей жыйынтыкка келет: үч жол тең оң жана \(p<0{,}001\) деп билдирилген. Verianla коэффициенттердин бирин “так туура” деп жарыялабайт; ар биринин булактагы ордун сактайт.
VAF %36,7 Эмнени Билдирет?
Variance Accounted For — VAF, жалпы байланыштын канча бөлүгү ортомчу өзгөрмө аркылуу өтөрүн жалпылаган ортомчулук үлүшү. Булак VAF маанисин %36,7 деп билдирип, өзү колдонгон 20–80% классификациясына ылайык бизнес инновациясын жарым-жартылай ортомчу деп баалайт; бул маани дестинация брендинин имиджи менен туризм ишкердигинин ортосундагы байланыш толугу менен инновация аркылуу жүрбөсүн, бирок кыйыр инновация жолу маанилүү бөлүк түзөрүн көрсөтөт.
Үйрөтүүчү стандарттуу ортомчулук көрсөтүүсү төмөнкүдөй:
\[ X \xrightarrow{a} M \xrightarrow{b} Y \]
Бул жерде \(X\) дестинация брендинин имиджи, \(M\) бизнес инновациясы жана \(Y\) туризм ишкердигинин өнүгүшү. Кыйыр таасир \(a\times b\), түз таасир \(c'\) менен көрсөтүлүшү мүмкүн.
VAF концептуалдык түрдө:
\[ VAF= \frac{a\times b} {c'+a\times b}\times100 \]
деп берилет. Булак VAFты %36,7 деп түздөн-түз билдиргендиктен, булак ичиндеги ар башка жол коэффициенттеринин топтомдорунан чыгып Verianla тарабынан кайра эсептелип башка пайыз чыгарылган эмес.
Ортомчулук тестинин жыйынтыгы
| Кыйыр жол | β | t | Булактын түшүндүрмөсү |
|---|---|---|---|
| Дестинация брендинин имиджи → Бизнес инновациясы → Туризм ишкердигинин өнүгүшү | 0,27 | 4,39 | Жарым-жартылай ортомчулук |
Фарсы тилиндеги түшүндүрмө бөлүмүндө кыйыр таасир болжол менен 0,275 экени да айтылат. Таблицадагы маани 0,27 бойдон калтырылган; Verianla мындан көбүрөөк ондук тактык жаратпайт.
R² эмнени билдирет?
\(R^2\), көз каранды түзүмдөгү өзгөрүүнүн моделдеги божомолдоочулар тарабынан түшүндүрүлгөн бөлүгүн көрсөтөт:
\[ R^2= 1- \frac{\sum_i(y_i-\hat y_i)^2} {\sum_i(y_i-\bar y)^2} \]
Бул жерде \(y_i\) байкалган маанилерди, \(\hat y_i\) моделдин божомолдорун жана \(\bar y\) байкалган маанилердин орточосун билдирет.
Англисче кыскача мазмун бизнес инновациясы үчүн \(R^2=0{,}61\) жана туризм ишкердигинин өнүгүшү үчүн \(R^2=0{,}69\) деп билдирет. Бирок фарсы тилиндеги жыйынтык кыскача мазмунда туризм ишкердигиндеги өзгөрүүнүн %57 бөлүгү түшүндүрүлөрү тууралуу башка билдирүү бар. Ошондуктан %69 жана %57 маанилери булак ичиндеги ар башка отчеттор катары сакталууга тийиш.
Q² эмнени билдирет?
Predictive Relevance — \(Q^2\), модель байкоодон тышкары калтырылган маалымат чекиттерин кайра божомолдоо жөндөмүнө байланышкан божомолдук ылайыктуулук көрсөткүчү. Үйрөтүүчү түрдө:
\[ Q^2=1-\frac{SSE}{SSO} \]
бул жерде \(SSE\) божомол каталарынын квадраттарынын суммасы, \(SSO\) байкалган маанилерге тиешелүү жалпы маалымат көлөмүн билдирген квадраттардын суммасы. Булак жалпы баалоо таблицасында орточо \(Q^2=0{,}39\) деп билдирет.
Булакта билдирилген жалпы модель ылайыктуулук көрсөткүчтөрү
| Көрсөткүч | Булактагы маани | Булак колдонгон баалоо критерийи | Булактын жыйынтыгы |
|---|---|---|---|
| Орточо түзөтүлгөн \(R^2\) | 0,45 | 0,26 маанисинен жогору: күчтүү | Ылайыктуу |
| Орточо \(Q^2\) | 0,39 | 0 маанисинен жогору | Ылайыктуу |
| GoF | 0,62 | 0,36 маанисинен жогору: күчтүү | Ылайыктуу |
| SRMR | 0,051 | 0,08 маанисинен кичине | Ылайыктуу |
| NFI | 0,91 | 0,90 маанисинен чоң | Ылайыктуу |
| \(d_{ULS}\) | 0,82 | Булакта “нөлгө жакын” | Булак тарабынан ылайыктуу деп белгиленген |
Бул чектер жана көрсөткүчтөрдүн түшүндүрмөлөрү изилдөө колдонгон PLS-SEM баалоо алкагы. Verianla бул таблицаны башка бардык PLS-SEM изилдөөлөрүндө милдеттүү же универсалдуу кабыл алынган жалгыз баалоо стандарты катары жалпылабайт.
Негизги илимий жыйынтыкты кантип окуу керек?
Изилдөөнүн бардык отчет варианттарында үч негизги структуралык байланыш бир эле багытта: дестинация брендинин позитивдүү имиджи жогорку бизнес инновациясы менен; бизнес инновациясы жогорку туризм ишкердигинин өнүгүшү менен; дестинация брендинин имиджи да туризм ишкердигинин өнүгүшү менен оң байланышта. Булактагы коэффициенттердин чоңдуктары шайкеш эмес болсо да, байланыштын багыты жана \(p<0{,}001\) маанилүүлүк жыйынтыгы өзгөрбөйт.
Бизнес инновациясынын жарым-жартылай ортомчулугу дестинация брендинин имиджи ишкердик менен түз гана байланышпасын; продукт, процесс жана маркетинг инновациясы аркылуу да статистикалык жол бар экенин көрсөтөт.
Изилдөөнүн мейкиндиктик жана экономикалык түшүндүрмөсү
Автордун талкуусуна ылайык, дестинациянын табигый баалуулуктары бренд жана жер иденттүүлүгүн түзүү аркылуу символдук баалуулукка айланышы мүмкүн. Бул символдук баалуулук жергиликтүү ишкерлер тарабынан жаңы туризм өнүмдөрүнө, кызматтарына жана маркетинг ыкмаларына айландырылганда экономикалык ишмердик жаратуу мүмкүнчүлүгү пайда болушу мүмкүн.
Бул механизм өзгөчө экологиялык жактан сезимтал айылдык аймактар үчүн маанилүү; анткени булак экономикалык баалуулук табигый ресурсту физикалык пайдалануу аркылуу гана эмес, дестинация иденттүүлүгүн көрсөтүү жана тажрыйбага негизделген туризм аркылуу да жаралышы мүмкүн деп ырастайт.
Булактын колдонмо сунуштары
Изилдөөнүн жыйынтык бөлүмүндө төмөнкү саясат жана колдонмо сунуштары берилет:
- Hirkan токойлорундагы айылдык дестинациялар үчүн UNESCO мурас баалуулуктарына шайкеш интеграцияланган дестинация бренди стратегияларын иштеп чыгуу.
- Экотуризм, тажрыйбага негизделген туризм жана жергиликтүү маданий өнүмдөр тармагында инновациялык туризм ишканаларын колдоо.
- Жергиликтүү кызматташтыкты жана туризм баалуулук чынжырын бекемдей турган брендге негизделген айылдык ишкердик тармактарын түзүү.
- Жергиликтүү коомчулуктардын санарип маркетинг, дестинацияны баяндоо жана жер брендин түзүү жөндөмдөрүн өнүктүрүү.
- Hirkan табигый мурасын коргоо принциптерин туризмди өнүктүрүү программаларына интеграциялоо.
Бул изилдөө авторунун колдонмо сунуштары. Изилдөө бул саясаттар ишке ашкандан кийин экономикалык киреше, жумуштуулук же коргоо көрсөткүчтөрү канчалык өзгөрөрүн эксперименттик түрдө өлчөгөн эмес.
Изилдөө колдогон жыйынтыктар
- Si-Dasht контекстинде дестинация брендинин имиджи менен туризм ишкердигинин өнүгүшүнүн ортосунда оң жана статистикалык жактан маанилүү структуралык байланыш билдирилген.
- Дестинация брендинин имиджи менен бизнес инновациясынын ортосунда оң жана маанилүү байланыш билдирилген.
- Бизнес инновациясы менен туризм ишкердигинин өнүгүшүнүн ортосунда оң жана маанилүү байланыш билдирилген.
- Бизнес инновациясы дестинация брендинин имиджи менен туризм ишкердигинин ортосундагы мамиледе булак тарабынан жарым-жартылай ортомчу катары классификацияланган.
- Өлчөө моделиндеги CR жана AVE маанилери булак колдонгон чектерден жогору.
- Fornell–Larcker жана HTMT жыйынтыктары булак тарабынан айырмалоочу жарактуулук үчүн жетиштүү деп табылган.
- Булак модель олуттуу түшүндүрүүчү жана божомолдоочу күчкө ээ деп сунуштайт.
Изилдөө колдобогон жыйынтыктар
- Изилдөө дестинация брендинин имиджи ишкердикке сөзсүз себеп болот деп далилдебейт.
- Изилдөө рандомизацияланган контролдук эксперимент эмес.
- Изилдөө чыныгы ишкана кирешелери же жумуштуулук жазуулары белгилүү бир пайызга өскөнүн көрсөтпөйт.
- Изилдөө бренд стратегиясы токой коргоону автоматтык түрдө жакшыртат деп эксперименттик өлчөбөйт.
- Жыйынтыктарды Ирандын бардык айылдык дестинацияларына же башка өлкөлөргө ошол эле коэффициенттер менен жалпылоого болбойт.
- Аталыштагы “мейкиндиктик талдоо” GISке негизделген сандык мейкиндиктик модель жыйынтыгы катары чечмеленбеши керек.
- Булакта бири-биринен айырмаланган жол коэффициенттери болгондуктан, бир гана коэффициенттер топтомун талашсыз чыныгы маани катары кабыл алууга болбойт.
- Англисче кыскача мазмун менен фарсы тилиндеги жыйынтык бөлүмүндөгү түшүндүрүлгөн дисперсия пайызынын айырмасы чечилмейинче бир \(R^2\) маанисин тактоо мүмкүн эмес.
Негизги чектөөлөр жана кайра өндүрүмдүүлүк көйгөйлөрү
Кесилиштик дизайн: Өзгөрмөлөр бир убакыттагы сурамжылоо тартибинде өлчөнгөндүктөн, убакыт ирети жана себептүүлүк түз көрсөтүлбөйт.
Бир географиялык контекст: Изилдөөнүн негизги талаа контексти Si-Dasht жана Rudbar/Hirkan аймагы. Жергиликтүү экономикалык, маданий жана туризм шарттары жыйынтыктарга таасир этиши мүмкүн.
Өзүн-өзү билдирүү маалыматтары: Негизги өлчөөлөр сурамжылоо жоопторуна таянат; чыныгы операция, киреше же каттоо маалыматтары менен өзүнчө текшерүү берилбейт.
Тандалма алкагынын айырмасы: Англисче жана фарсы тилиндеги ыкма түшүндүрмөлөрү статистикалык жыйынды так бирдей сүрөттөбөйт.
Cochran параметрлери жетишсиз: Булак тандалма формуласы колдонулганын билдирет, бирок ишеним деңгээли, ката чеги жана күтүлгөн үлүш сыяктуу аралык параметрлерди бербейт.
Сурамжылоо пункттарын бириктирүү: 30 пункттук куралдан үч негизги түзүм үчүн билдирилген тогуз өлчөм жүктөмүнө кантип өткөнү толук түшүндүрүлгөн эмес.
Жол коэффициенттеринин шайкешсиздиги: Фарсы тилиндеги 6-таблица менен англисче кыскача мазмун/гипотеза баяны/3-сүрөт ошол эле жолдор үчүн ар башка \(\beta\) жана \(t\) маанилерин берет.
Түшүндүрүлгөн дисперсиянын шайкешсиздиги: Англисче кыскача мазмун туризм ишкердиги үчүн %69 түшүндүрүлгөн дисперсия билдирсе, фарсы тилиндеги жыйынтык кыскача мазмунда %57 деген билдирүү бар.
Өзүнчө чектөөлөр бөлүмү: Макалада өз алдынча жана системалуу “limitations” бөлүмү жок. Жогорудагы чектер изилдөө дизайны жана булак отчетунун түз өзгөчөлүктөрүнөн чыгарылган Verianla методологиялык түшүндүрмөлөрү.
Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү
Түпнуска аталыш: Spatial Analysis of Brand-Based Entrepreneurship in Rural Tourism of the Hyrcanian Forests (Case Study: Si-Dasht Village, Rudbar County)
Автор: Horieh Moradi.
Авторлордун саны: Бир.
Тең салым / тең биринчи автор: Колдонулбайт; изилдөө бир авторлуу.
Мекеме: Department of Geography, Faculty of Literature and Humanities, Lorestan University, Khorramabad, Iran.
Байланыш: PDFде автордун атынын жанында байланыш/электрондук почта белгиси жана moradi.ho@lu.ac.ir дареги бар; өзүнчө “corresponding author” сүйлөмү жазылган эмес.
Журнал: Journal of Geographical Studies of Mountainous Areas.
Басма: Lorestan University.
Том / саны: Volume 7, Issue 25.
Беттер: 213–232.
Online ISSN: 2717-2325.
DOI: 10.22034/gsma.2026.2092209.1168.
Расмий журнал сайты: http://www.gsma.lu.ac.ir
DOI шилтемеси: https://doi.org/10.22034/gsma.2026.2092209.1168
Макаланын түрү: Research Paper / Research Article.
Келип түшкөн датасы: 03 July 2025.
Ревизия датасы: 27 September 2025.
Кабыл алынган датасы: 20 October 2025.
Онлайн жарыяланган датасы: 10 June 2026.
Рецензиялоо макамы: PDF received–revised–accepted жарыялоо процессин көрсөтөт; бирок PDF ичинде өзүнчө ачык “peer-reviewed” билдирүүсү аныкталбагандыктан Verianla мындан ары рецензиялоо макамын доомат кылбайт.
Лицензия: PDFтин биринчи бетинде Creative Commons BY-NC белгиси бар. Лицензиянын версия номери PDFде ачык көрсөтүлгөн эмес. Ошол эле бетте “Author(s) retain the copyright and full publishing rights” деген билдирүү бар.
Изилдөө аймагы: Si-Dasht Village, Rudbar County, Gilan Province, Iran; Hirkan токойлорунун айылдык туризм контексти.
Илимий дизайн: Колдонмолук, сүрөттөөчү-аналитикалык, кесилиштик сурамжылоо изилдөөсү.
Тандалма ыкмасы: Фарсы тилиндеги ыкма бөлүмүндө катмарланган кокустук тандоо катары көрсөтүлгөн.
Болжолдуу жыйынды: Болжол менен 800 активдүү бирдик.
Максаттуу тандалма: Cochran ыкмасы менен болжол менен 260.
Таратылган анкета: 260.
Талдоого киргизилген жарактуу анкета: 242.
Сурамжылоо: 30 пункттан турган түзүмдөлгөн курал; негизги өлчөөлөр беш баллдык Likert шкаласына негизделет.
Негизги көз карандысыз түзүм: Дестинация брендинин имиджи — когнитивдик, эмоциялык, жүрүм-турумдук.
Ортомчу түзүм: Бизнес инновациясы — продукт, процесс, маркетинг инновациясы.
Көз каранды түзүм: Туризм ишкердигинин өнүгүшү — ишкердик ниет, жаңы ишкана түзүү, жергиликтүү жумуштуулук.
Контролдук өзгөрмөлөр: Ишкананын көлөмү, башкаруу тажрыйбасы жана туризм ишмердигинин түрү.
Талдоо программасы: SmartPLS 4.
Негизги талдоо ыкмасы: Partial Least Squares Structural Equation Modeling — PLS-SEM.
Өлчөө модели: Фактордук жүктөмдөр, Cronbach alfa, Composite Reliability — CR, Average Variance Extracted — AVE, Fornell–Larcker жана HTMT.
Структуралык модель: Жол коэффициенттери, \(R^2\), \(Q^2\), GoF, SRMR, NFI, \(d_{ULS}\) жана 5.000 кайталоолуу bootstrap.
Ортомчулук критерийи: VAF; булак %36,7 маанисин жарым-жартылай ортомчулук катары чечмелейт.
Маанилүү булак ичиндеги шайкешсиздик: Фарсы тилиндеги 6-таблицанын жол коэффициенттери англисче кыскача мазмун, гипотеза тексти жана булактагы 3-сүрөт коэффициенттеринен айырмаланат. Мындан тышкары, туризм ишкердигинин түшүндүрүлгөн дисперсиясы англисче кыскача мазмунда %69, фарсы тилиндеги жыйынтык кыскача мазмунда %57 деп билдирилет. Бул айырмачылыктар унчукпай оңдолгон эмес.
Этика: Катышуу ыктыярдуу; бардык катышуучулардан маалыматтуу макулдук алынган; купуялуулук жана анонимдүүлүк сакталган.
Каржылоо: Булак тышкы каржылоо алынбаганын билдирет.
Кызыкчылыктардын кагылышы: Автор кызыкчылыктардын кагылышы жок экенин билдирет.
Автордук салымдар: Horieh Moradi; концептуалдаштыруу, ыкма, талдоо, жазуу жана кол жазманы ревизиялоо үчүн жооптуу.
Ыраазычылык: Автор Si-Dashtтагы туризм кызыкдар тараптарына жана изилдөөгө катышкан респонденттерге ыраазычылык билдирет.
Маалыматтардын жеткиликтүүлүгү: Макалада өзүнчө ачык маалымат репозиторийи же data availability statement аныкталган эмес.
Формулалардын абалы: Булак PLS-SEM метрикаларын жана Cochran тандалма ыкмасын колдонот, бирок негизги статистикалык формулаларды басылган теңдеме түрүндө бербейт. Verianlaдагы AVE, CR, Cochran, \(R^2\), \(Q^2\) жана VAF теңдемелери метрикаларды үйрөтүүчү түшүндүрмө катары берилген, булакта жаңы эсептелген жыйынтык катары көрсөтүлгөн эмес.
Визуалдык кайра куруу: Булактагы 3-сүрөттүн структуралык байланыштары автордук укук жагынан өз алдынча inline SVG менен кайра берилген. Gilan административдик картасы зарыл вектор/GIS чек ара маалыматтары болбогондуктан болжол менен кайра чийилген эмес.
Негизги түшүндүрмө чеги: Жыйынтыктар Si-Dasht/Hirkan айылдык туризм контекстинде кесилиштик сурамжылоо жана PLS-SEM байланыштарын көрсөтөт. Жыйынтыктар себептүүлүк, башка өлкөлөргө автоматтык жалпылоо же бренд саясатынын чыныгы экономикалык кирешесин эксперименттик өлчөө катары чечмеленбеши керек.
Пикир калтырыңыз
E-mail дарегиңиз жарыяланбайт. Милдеттүү талаалар * менен белгиленген