Bu tədqiqatda hazırlanmış xroniki yüksək duzlu murin model, renal ehtiyatı unilateral nefrektomiya ilə azaldılmış siçanlarda uzunmüddətli yüksək duz qəbulunun sümük toxuması və immun sistemi üzərində zaman-asılı təsirlərini birlikdə araşdıran nəzarətli heyvan təcrübəsidir. Dişi və erkək C57BL/6J və Foxp3-GFP siçanları unilateral nefrektomiyadan sonra 30 gün sağaldılmış, sonra normal duz pəhrizi (NSD; %0,2 NaCl) və ya yüksək duz pəhrizi (HSD; %4 NaCl) alacaq şəkildə təsadüfi qruplaşdırılmış və 20, 60 və ya 150 gün ərzində izlənilmişdir. Tədqiqat insanlarda aparılmamışdır və istifadə olunan %4 NaCl pəhrizi insanlarda tipik duz istehlakını birbaşa təmsil etmir.

Tədqiqatın əsas nəticəsi xroniki duz yükünün sümük və immun sistemində eyni zaman nümunəsini yaratmamasıdır. Sümük tərəfində zədələnmə zaman keçdikcə toplanır: 60 və 150. günlərdə femurun fracture load və ultimate load göstəriciləri azalır, 150. gündə stiffness, ultimate stress və Young modulu da azalır. Tibianın kortikal kalsium və fosfor miqdarı 60 və 150. günlərdə azalarkən, trabekulyar sümük həcmi və trabekul sayı azalır, trabekullar arasındakı məsafə artır və 150. gündə trabekul qalınlığı da azalır.

İmmun cavab isə iki fazalıdır. HSD-nin 20. günündə dalaq və sümük iliyində CD4+ və CD8+ T hüceyrələrinin aktivləşməsi artmış, IL-17 istehsal edən Th17 və Tc17 hüceyrələri çoxalmış və Th17/Treg tarazlığı iltihabi istiqamətə sürüşmüşdür. Bu erkən dəyişikliklər 60. gündə böyük ölçüdə normaya qayıtmış; 150. gündə isə PD-1+ və CD44+ effektor T hüceyrələrinin azalması ilə T hüceyrəsi aktivləşməsi və effektor diferensiasiyasının basqılandığı gec dövr profili yaranmışdır.

Fizioloji olaraq HSD siçanlarında sistolik qan təzyiqi erkən dövrdə müvəqqəti yüksəlmiş, lakin təxminən 45. gündən başlayaraq başlanğıc səviyyəsinə qayıtmışdır. Buna qarşılıq su istehlakı və sidik həcmi artmış; sidiklə natrium və xlor ifrazı bütün ölçmə zamanlarında yüksək qalmışdır. Sidik kalsiumu 60 və 150. günlərdə artsa da, serum kalsiumu, fosfor və paratiroid hormonu dəyişməmişdir. Buna görə sümük pozulması davamlı hipertoniya və ya aydın serum kalsium azalması olmadan da inkişaf etmişdir.

Th17/Treg nisbətinin bəzi trabekulyar sümük və mineral parametrləri ilə güclü korrelyasiyaları tapılmışdır. Bununla belə, tədqiqat bu korrelyasiyaların immun dəyişikliklərinin sümük zədələnməsinə birbaşa səbəb olduğunu sübut etmədiyini açıq şəkildə bildirir. Nəticələr immun yenidənqurulması ilə skelet pozulmasının xroniki duz ekspozisiyası zamanı birlikdə inkişaf etdiyini dəstəkləyir; həqiqi səbəb mexanizminin müəyyənləşdirilməsi üçün osteoklast, osteoblast və əlaqəli siqnal yollarını birbaşa qiymətləndirən əlavə təcrübələr tələb olunur.

Tədqiqatın əsas problemi

Natrium həyat üçün zəruri elektrolitdir; hüceyrə funksiyası, osmotik təzyiq, turşu-qələvi tarazlığı və bədən mayelərinin paylanması kimi proseslərdə rol oynayır. Bununla yanaşı, həddindən artıq natrium qəbulu xüsusilə hipertoniya ilə əlaqələndirilir və böyrək, damar, beyin və immun sistemi üzərində mənfi təsirlər yarada bilər.

Tədqiqatın daha spesifik problemi artıq duzun sümük toxumasına necə təsir etdiyinin yalnız qan təzyiqi və ya sidiklə kalsium itkisi ilə izah oluna bilməməsidir. Sümük davamlı yenilənən canlı toxumadır və immun sistemi də sümük remodeling prosesinin tənzimlənməsində iştirak edir. Xüsusilə T hüceyrələrindən ifraz olunan müxtəlif sitokinlər osteoklast və osteoblast davranışına təsir edə bilər.

Əvvəlki tədqiqatlar yüksək duz qəbulunun sümük mineral sıxlığını və mikro-memarlığını poza biləcəyini və Th17/Treg tarazlığını dəyişə biləcəyini göstərmişdir. Lakin əvvəlki mühüm modellərin bəziləri yalnız erkək siçanlardan istifadə etmiş, tək zaman nöqtəsinə fokuslanmış və ya sistemik immuniteti, sümük kimyasını, mikro-memarlığı və biomexanikanı eyni tədqiqat daxilində birlikdə qiymətləndirməmişdir.

Bu tədqiqat üç ayrı müddəti —20, 60 və 150 gün— izləməklə və hər iki cinsi daxil etməklə bu boşluğu doldurmağa çalışmışdır.

Tədqiqatın hipotezi

Tədqiqatçılar xroniki yüksək duz istehlakının immun cavabı zaman ərzində dinamik şəkildə yenidən formalaşdıracağını və bu dəyişikliyin müxtəlif dövrlərdə sümük homeostazına təsir edərək irəliləyən skelet pozulmasına töhfə verəcəyini irəli sürmüşlər.

İkinci müddəa unilateral nefrektomiya ilə yaradılmış orta dərəcədə azalmış renal ehtiyatın duza həssaslığı artıracağı və beləliklə həm immun disrequlyasiyanı, həm də sümük zədələnməsini eksperimental olaraq görünən edəcəyidir.

Unilateral Nefrektomiya Bu Siçan Modelində Niyə İstifadə Olundu?

Unilateral nefrektomiya (UNX), bir böyrəyin cərrahi çıxarılması ilə renal ehtiyatı azaldan və siçanlarda normalda güclü olmaya bilən duza həssas sistemik cavabların nəzarətli şəkildə görünən olmasını təmin edən eksperimental prosedurdur; tədqiqatçılar UNX-i yüksək duzun təsirini sürətləndirmək üçün istifadə etmiş, lakin modelin insanlardakı tipik duz həssaslığını tam təmsil etmədiyini xüsusi vurğulamışlar.

Siçanlar duza həssas hipertoniya baxımından bəzi digər gəmirici modelləri qədər aydın cavab göstərməyə bilər. Tədqiqatçılar buna görə ümumi böyrək funksiyasını tam aradan qaldırmadan renal ehtiyatı azaltmağı seçmişlər.

UNX-dən sonra siçanlara dərhal yüksək duz verilməmişdir. Bütün heyvanlar 30 gün sağaldılmışdır. Bu gözləmə müddətinin məqsədi əməliyyatın kəskin hemodinamik, endokrin və iltihabi təsirlərinin keçməsini və böyrək funksiyasının kompensasiya ilə sabitləşməsini təmin etməkdir.

Beləliklə, daha sonra müşahidə olunan HSD–NSD fərqlərinin əməliyyatın dərhal yaratdığı kəskin iltihabdan qaynaqlanma ehtimalını azaltmaq hədəflənmişdir.

Eksperimental qruplar necə yaradıldı?

Yaşları 7–10 həftə olan dişi və erkək siçanlar istifadə edilmişdir. Tədqiqatda iki siçan xətti vardır:

• C57BL/6J: standart wild-type eksperimental siçan.
• Foxp3-GFP: tənzimləyici T hüceyrələrinin Foxp3 ekspressiyasını GFP vasitəsilə izləməyə imkan verən reporter siçan xətti.

Foxp3-GFP siçanlarında Foxp3 promotoru yaşıl flüoresan zülalını ifadə etdirir. Beləliklə, Foxp3+ tənzimləyici T hüceyrələri axın sitometriyasında birbaşa müəyyən edilə bilir. C57BL/6J siçanları axın sitometriyası xaricindəki təcrübələrdə istifadə edilmişdir.

Bu qrup ölçülərinin cəmi 60 siçana bərabərdir. Bununla belə, hər ölçmə bütün heyvanlarda aparılmamışdır. Mənbə müəyyən təcrübələrdə təsadüfi seçilmiş alt qrupların istifadə olunduğunu və faktiki analiz nümunə sayının müvafiq şəkil açıqlamasında verildiyini açıq şəkildə bildirir.

Eksperiment müddətində pəhriz müdaxiləsinə bağlı ölüm müşahidə edilməmişdir.

%4 NaCl pəhrizi insanlarda yüksək duz istehlakı ilə eynidirmi?

Xeyr. Mənbə siçanlarda istifadə olunan %4 NaCl pəhrizinin insanlarda tipik olaraq istehlak olunan duz miqdarından çox daha yüksək olduğunu açıq şəkildə bildirir. Bu yüksək nisbət eksperimental müddətdə ölçülə bilən fizioloji və toxuma dəyişiklikləri yaratmaq üçün istifadə olunan preklinik model şərtidir.

Buna görə “%4 NaCl siçan pəhrizi insanlarda %4 duz istehlak edilməli olduğunu və ya insanların eyni miqdara məruz qaldığını göstərir” şəklində müqayisə aparıla bilməz.

Th17/Treg Tarazlığı Nədir və Bu Tədqiqatda Niyə Əhəmiyyətlidir?

Th17/Treg tarazlığı proiltihabi IL-17 istehsal edən köməkçi T hüceyrələri ilə immun cavabı məhdudlaşdıran tənzimləyici T hüceyrələrinin nisbi tarazlığını ifadə edir; tədqiqatda yüksək duzun 20. gündə Th17 istiqamətinə sürüşdürdüyü bu tarazlıq daha pis trabekulyar mikro-memarlıq və daha aşağı kortikal mineral miqdarı ilə əlaqəli tapılmışdır.

Th17 hüceyrələri IL-17 istehsalı ilə xarakterizə olunan və iltihabi cavabları dəstəkləyə bilən CD4+ T hüceyrəsi alt qrupudur. IL-17 sümük biologiyasında osteoblastlardan RANK-L istehsalını dəstəkləyə və osteoklast prekursorlarının RANK-L-yə cavabını artıra bilər.

Treg hüceyrələri isə immun cavabın həddindən artıq aktivləşməsini məhdudlaşdıran tənzimləyici T hüceyrələridir. Foxp3 bu hüceyrələrin müəyyənləşdirilməsində əsas markerlərdən biridir.

Buna görə yüksək Th17/Treg nisbəti tədqiqat kontekstində tənzimləyici cavablarla müqayisədə proiltihabi istiqamətin nisbi olaraq üstün gəldiyini göstərən immun tarazlıq göstəricisidir. Bununla belə, nisbət təkbaşına sümük itkisinin səbəbini sübut etmir.

Sümük–immun oxu nə deməkdir?

Sümük toxuması ilə immun sistemi bir-birindən tam müstəqil deyil. T hüceyrələri, monositlər, osteoklast prekursorları və sümük hüceyrələri RANK-L, M-CSF, osteoprotegerin və müxtəlif iltihabi sitokinlər vasitəsilə bir-biri ilə qarşılıqlı təsirdə ola bilər.

Bu sahə adətən osteoimmunologiya adlandırılır. Tədqiqatın orijinal dəyəri uzunmüddətli duz ekspozisiyasında eyni eksperimental model daxilində sümük biomexanikasını, mineral tərkibini, trabekulyar mikro-memarlığı və T hüceyrəsi fenotiplərini zaman ərzində birlikdə qiymətləndirməsidir.

Th17/Treg Korrelyasiyası Sümük Zədələnməsinin Səbəbini Sübut Edirmi?

Xeyr. Tədqiqatda Th17/Treg nisbəti ilə bəzi sümük parametrləri arasında güclü statistik əlaqələr tapılmışdır; lakin korrelyasiya iki dəyişənin birlikdə dəyişdiyini göstərir və immun tarazlığındakı dəyişikliyin sümük pozulmasına birbaşa səbəb olduğunu təkbaşına sübut etmir.

Məsələn, sümük iliyi Th17/Treg nisbəti ilə BV/TV arasında r = −0,9921 və p = 0,0079 tapılmışdır. Bu, çox güclü əks istiqamətli əlaqədir: nisbət artdıqca sümük həcmi fraksiyasının daha aşağı olma meyli vardır. Lakin digər ortaq proseslər —natriumun birbaşa təsiri, renal mineral itkisi, hormonal dəyişikliklər və ya müxtəlif immun mexanizmləri— iki dəyişənə eyni vaxtda təsir edə bilər.

Müəlliflərin özləri buna görə osteoklast və osteoblast aktivliyinin birbaşa ölçülməsini, Th17/Treg polarizasiya yollarının daha ətraflı xarakterizasiyasını və miyeloid hüceyrə alt qruplarının araşdırılmasını gələcək mexanistik tədqiqatlar üçün zəruri hesab edirlər.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Heyvanların saxlanma şəraiti

Siçanlar 12 saat işıq / 12 saat qaranlıq dövründə, 20–25 °C temperaturda və nəzarətli rütubət şəraitində saxlanılmışdır. Yem və suya sərbəst giriş təmin edilmişdir. Eyni eksperimental qrupdakı heyvanlar qəfəs başına 3–6 siçan olmaqla birlikdə yerləşdirilmişdir.

UNX zamanı ketamin 50 mg/kg və ksilazin 20 mg/kg dozalarında intraperitoneal olaraq tətbiq edilmişdir.

Fizioloji izləmə necə aparıldı?

Siçanlar başlanğıcda və pəhrizin 20., 60. və 150. günlərində 24 saatlıq sidik toplamaq və su istehlakını ölçmək üçün ayrıca metabolik qəfəslərə yerləşdirilmişdir.

Bədən çəkisi və sistolik qan təzyiqi başlanğıcda, sonra 15 günlük intervallarla və protokolun son günündə ölçülmüşdür.

Qan təzyiqi anesteziya olmadan CODA non-invaziv tail-cuff sistemi ilə ölçülmüşdür. Siçanlar ölçmədən əvvəl bir həftə ərzində eyni operatorla sistemə alışdırılmış, restrainer temperaturu 33–36 °C-də saxlanılmışdır. Yekun sistolik qan təzyiqi dəyəri on ölçmənin ortalamasıdır.

Biokimyəvi ölçmələr

Serum kalsiumu, fosforu və kreatinini ilə sidik kalsiumu və kreatinini Biosystems A25 avtoanalizatoru ilə spektrofotometrik olaraq ölçülmüşdür. PTH MicroVue Mouse PTH 1-84 EIA ELISA üsulu ilə; sidik natriumu, xloru və kaliumu isə ion-selektiv elektrodlarla müəyyən edilmişdir.

Kreatinin klirensi formulu

Mənbə kreatinin klirensini aşağıdakı şəkildə verir:

\[ \text{Kreatinin klirensi} = \frac{\text{idrar kreatinini (mg/24 h)}}{\text{serum kreatinini (mg/dL)}} \times \frac{\text{24 saatlik idrar hacmi (mL)}}{1440} \]

Formul nəyi məqsədləyir? Böyrəyin kreatinini qandan təmizləmə qabiliyyətini təxmini ifadə edən renal filtrasiya göstəricisi yaratmağı məqsədləyir.

1440 niyə var? Bir gün 1440 dəqiqədir; 24 saatlıq sidik həcmini dəqiqəlik axına çevirmək üçün bu zaman çevrilməsi istifadə olunur.

Mənbədaxili vahid qeydi: Məqalə surətdəki “urinary creatinine” dəyişənini mg/24 h kimi etiketləyir. Verianla bu ifadəni standart kreatinin klirensi formuluna əsasən səssizcə “konsentrasiya” kimi düzəltmir. Buna görə burada formul mənbədə yazıldığı kimi saxlanılmışdır və vahid göstərilməsində mənbədən qaynaqlanan qeyri-müəyyənlik açıq tutulur.

Üç Nöqtəli Əymə Testi Sümük Möhkəmliyində Nəyi Ölçür?

Üç nöqtəli əymə testi femurun iki dayaq üzərində saxlanılaraq orta nöqtədən nəzarətli yük tətbiq edilməsi ilə sümüyün qırılmaya qarşı yükdaşıma qabiliyyətini, sərtliyini, enerji udmasını və geometriyası nəzərə alındıqda material səviyyəsində stress–strain xüsusiyyətlərini qiymətləndirən mexaniki testdir.

Eksperimental cihaz və şərait

Sağ femurlar −20 °C-də salinlə nəmləndirilmiş tənzif içində saxlanılmış və testdən əvvəl 37 °C-də əridilmişdir.

• Load cell tutumu: 200 N.
• Qüvvə çözünürlüğü: 0,01 N.
• Yerdəyişmə dəqiqliyi: 10 µm.
• İki dayaq arasındakı məsafə: 8,5 mm.
• Yerdəyişmə sürəti: 0,01 mm/s.
• Nümunələmə tezliyi: 10 Hz.
• Proqram: Biomedical Data Acquisition Suite 1.0.

Ultimate load sümüyün çatdığı ən yüksək yük dəyəridir. Fracture load qüvvədə ilk aydın düşüşdən dərhal əvvəl qeydə alınmış yük kimi müəyyən edilmişdir.

Stiffness yük–yerdəyişmə əyrisinin xətti hissəsinin meylidir və N/mm vahidi ilə verilmişdir.

Absorbed energy qırılma nöqtəsinə qədər yük–yerdəyişmə əyrisinin altında qalan sahə kimi müəyyən edilmiş və mJ olaraq hesabat edilmişdir.

Stress hesablanması

Mənbə klassik beam theory istifadə edərək aşağıdakı stress əlaqəsini verir:

\[ \sigma= \frac{F\,L\,r}{4I} \]

• \(\sigma\): hesablanmış stress.
• \(F\): tətbiq olunan yük.
• \(L\): iki dayaq çubuğu arasındakı məsafə.
• \(r\): sümüyün xarici radiusu.
• \(I\): CSMI — cross-sectional moment of inertia.

CSMI kəsiyin əyilməyə qarşı geometrik müqavimətini təmsil edir. Eyni yük altında sümüyün xarici geometriyası dəyişirsə yaranan stress də dəyişə bilər; buna görə yalnız qırılma qüvvəsinə baxmaq ilə material səviyyəsində ultimate stress-i qiymətləndirmək eyni şey deyil.

Strain hesablanması

Mənbə strain əlaqəsini aşağıdakı şəkildə verir:

\[ \varepsilon= \frac{12\,r\,\delta\,10^{6}}{L^{2}} \]

• \(\varepsilon\): strain.
• \(r\): xarici radius.
• \(\delta\): yerdəyişmə.
• \(L\): dayaqlar arasındakı məsafə.

Strain forma dəyişikliyinin başlanğıc ölçüyə nisbətən nisbi böyüklüyünü təmsil edir. Mənbə tənlik mətnində strain vahidini ayrıca etiketləmir; \(10^6\) miqyas əmsalı saxlanılaraq formul olduğu kimi ötürülmüşdür.

Young modulu stress–strain əyrisinin xətti hissəsindən müəyyən edilmişdir. Yüksək Young modulu daha sərt materialı, aşağı Young modulu isə eyni stress altında daha çox elastik deformasiyaya meylli materialı təmsil edir.

Micro-CT sümük quruluşunu necə ölçdü?

Sol tibia SkyScan 1173 micro-computed tomography sistemi ilə görüntülənmişdir.

• Mənbədə bildirilən voxel size: 6 µm³.
• Gərginlik: 60 kV.
• Cərəyan: 133 µA.
• Integration time: 500 ms.
• Rotation step: 0,2°.
• Ümumi proyeksiya: 360° boyunca 1800.
• Reconstruction: NRecon 1.7.3.2.
• Analiz: Fiji 2.16.0/1.54p + BoneJ 7.0.20.

Volume of interest proksimal böyümə qığırdağından 20 kəsik uzaqda başladılmış və ümumi tibia uzunluğunun %5-inə uyğun hündürlükdə müəyyən edilmişdir.

Görüntülərə Gaussian filter tətbiq edilmiş (\(\sigma=0,8\)), Otsu thresholding ilə segmentasiya aparılmış və trabekulyar bölgə ROI-ləri əl ilə çəkilmişdir.

Əsas micro-CT parametrləri:

• BV/TV (%): araşdırılan həcm daxilində trabekulyar sümük həcmi nisbəti.
• Tb.N (1/mm): trabekul sayı.
• Tb.Th (µm): trabekul qalınlığı.
• Tb.Sp (µm): trabekullar arasındakı məsafə.

Ümumilikdə eyni anatomik bölgədə BV/TV və Tb.N-nin azalması, Tb.Sp-nin artması trabekulyar şəbəkənin seyrəkləşdiyini göstərir. Bu tədqiqatda bu istiqamətli dəyişikliklər 60 və 150 günlük HSD ekspozisiyasında aydınlaşmışdır.

SEM-EDS nəyi ölçdü?

Sağ tibialar metakrilata gömülmüş və eninə kəsiklər hazırlanmışdır. Kortikal bölgənin element tərkibi Sigma scanning electron microscope ilə energy-dispersive spectroscopy istifadə olunaraq qiymətləndirilmişdir.

Bu üsul xüsusilə kortikal sümükdə kalsium və fosfor miqdarını, Ca/P nisbətini və digər seçilmiş elementləri qiymətləndirmək üçün istifadə edilmişdir.

Axın sitometriyası necə aparıldı?

Dalaqdan mexaniki ayrışdırma yolu ilə tək hüceyrə suspenziyası hazırlanmışdır. Sümük iliyi hüceyrələri femur epifizləri çıxarıldıqdan sonra 8000×g-də 5 saniyəlik qısa sentrifuqalama ilə əldə edilmişdir.

Eritrositlər ACK lysing buffer ilə 3 dəqiqə parçalanmış və leykosit sayı Turk məhlulu ilə Neubauer kamerasında müəyyən edilmişdir.

Səth boyaması üçün 2 × 10⁶ hüceyrə, PBS içində %2 FBS mühitində 20 dəqiqə 4 °C-də boyanmışdır. CD4, CD8, NK1.1, CD25, CD39, PD-1, CD44, CD45, IL-17 və Foxp3 daxil olmaqla müxtəlif markerlər istifadə edilmişdir.

Hüceyrədaxili sitokin analizi üçün 2 × 10⁶ hüceyrə/quyu, 200 µL RPMI 1640 içində 5 saat 37 °C-də PMA 50 ng/mL və ionomycin 1 µg/mL ilə stimullaşdırılmış; Brefeldin A və Monensin istifadə edilmişdir.

Məlumatlar LSRFortessa flow cytometer ilə toplanmış və FlowJo X.0.7 ilə analiz edilmişdir.

Statistik analiz

Nəticələr başqa cür göstərilmədikcə orta ± standart sapma kimi verilmişdir.

• Normallıq: Shapiro–Wilk testi.
• Cinsiyyət × pəhriz əsas fizioloji təsirləri: iki yönlü ANOVA.
• Cinsiyyət × pəhriz × zaman əsas sümük nəticələri: üç yönlü ANOVA.
• Eyni zaman nöqtəsində iki qrup: normaldırsa t-testi, deyilsə Mann–Whitney.
• Təkrarlanan bədən çəkisi və sistolik qan təzyiqi: repeated-measures ANOVA + uyğun post hoc testlər.
• Sümük–immun əlaqələri: pairwise correlation.
• Outlier lazım olduqda: ROUT üsulu.
• Proqram: Stata 17.0 və GraphPad Prism 9.0.

Statistik əhəmiyyətlilik həddi p < 0,05-dir. Mənbə 0,05–0,10 arasındakı p dəyərlərini “trend” kimi şərh edir. Trend statistik əhəmiyyətliliklə eyni şey deyil.

Mənbə n = 6 üçün, \(\alpha=0,05\) səviyyəsində Cohen's d = 2,02 qədər böyük təsiri aşkar etmək üçün post hoc güc dəyərini 0,88 kimi verir. Kiçik nümunələr səbəbindən bu güc ifadəsi daha kiçik təsirlərin etibarlı şəkildə aşkar edildiyi mənasına gəlmir.

Fizioloji nəticələr

Bədən çəkisi artımı HSD və NSD arasında oxşar irəliləmişdir. Dişilər erkəklərdən daha aşağı bədən çəkisinə malik olsa da, pəhrizin çəki artımına təsiri hər iki cins üçün oxşar tapılmışdır.

Sistolik qan təzyiqi HSD qrupunda 15. və 30. günlərdə yüksəlmiş, təxminən 45. gündə başlanğıc səviyyəsinə qayıtmış və sonra sabit qalmışdır. Müəlliflər 150 günlük protokol boyunca dəyərlərin normotenziv interval daxilində qaldığını bildirirlər.

HSD qrupunda 20., 60. və 150. günlərdə su istehlakı və 24 saatlıq sidik həcmi daha yüksəkdir.

İki yönlü ANOVA bəzi parametrlərdə cinsiyyət əsas təsirləri göstərmişdir; lakin əhəmiyyətli sex × diet interaction tapılmamışdır. Bu, dişi və erkək siçanların bütün mütləq dəyərlərinin eyni olduğu demək deyil; yüksək duz pəhrizinin təsirinin cinslər arasında aydın şəkildə fərqlənmədiyini göstərir. Buna görə sonrakı nəticələrin böyük hissəsi cinslər birləşdirilərək təqdim edilmişdir.

Renal və mineral metabolizması

HSD qrupunda 24 saatlıq sidik natrium və xlor ifrazı bütün araşdırılan zaman nöqtələrində artmışdır. Sidik kalium, kalsium və kreatinin ifrazı xüsusilə 60 və 150. günlərdə artmışdır.

Buna baxmayaraq, serum kalsium, fosfor və PTH dəyərlərində aydın HSD–NSD fərqi görülməmişdir.

* p < 0,05; ** p < 0,01. HSD qrupunda kreatinin klirensi 60 və 150. günlərdə daha yüksəkdir. Tədqiqatçılar bunu UNX-dən sonra inkişaf edən kompensator glomerulyar hiperfiltrasiya ilə uyğun nəticə kimi şərh edirlər.

Sümük biomexanikası

20. gündə femurun mexaniki xüsusiyyətlərində aydın HSD–NSD fərqi müəyyən edilməmişdir. 60. gündə fracture load və ultimate load azalmış; 150. gündə bu iki fərq davam edərkən stiffness, ultimate stress və Young modulu da aydın şəkildə azalmışdır.

* p < 0,05; ** p < 0,01; *** p < 0,001.

Bu nəticələr yalnız sümüyün “daha asan qırılması” demək deyil. 150 günlük HSD qrupunda stiffness və Young modulundakı azalma sümüyün həm struktur, həm də material səviyyəsində mexaniki keyfiyyətinin pozulduğunu dəstəkləyir.

Kortikal mineral tərkibi

SEM-EDS analizi HSD-nin tibia kortikal sümüyündəki kalsium və fosfor miqdarını 60 və 150. günlərdə azaltdığını göstərmişdir. Ca/P nisbəti 150. gündə azalmışdır. Kortikal natrium və maqnezium miqdarı isə araşdırılan zamanlarda dəyişməmişdir.

Bu mineral itkisi biomexaniki pozulma ilə eyni xroniki zaman aralığında ortaya çıxır; lakin tədqiqat dizaynı mineral itkisinin mexaniki zəifliyin yeganə səbəbi olduğunu birbaşa sübut etmir.

Trabekulyar mikro-memarlıq

Micro-CT nəticələri yüksək duz qrupunda zamanla irəliləyən trabekulyar pozulma göstərmişdir:

• BV/TV 60 və 150. günlərdə azalmışdır.
• Tb.N 60 və 150. günlərdə azalmışdır.
• Tb.Sp 60 və 150. günlərdə artmışdır.
• Tb.Th 150. gündə azalmışdır.

Bu istiqamətlərin birlikdə görünməsi trabekulyar şəbəkənin həcmcə azalması, seyrəkləşməsi və xroniki dövrdə daha incə trabekulların yaranması ilə uyğundur.

20 günlük erkən immun cavab

20. gündə dalaqda əsas immun hüceyrə alt qruplarının ümumi tezlikləri böyük ölçüdə qorunsa da, T hüceyrələrinin aktivləşmə vəziyyəti dəyişmişdir.

Foxp3− CD4+ konvensional T hüceyrələrində və CD8+ T hüceyrələrində CD25, CD39 və/və ya PD-1 ekspressiyası yüksəlmişdir.

IL-17 istehsal edən:

• Th17 hüceyrələri,
• Tc17 hüceyrələri

artmışdır. Splenik Treg tezliyində azalma istiqamətində meyl tapılmış və Th17/Treg nisbəti əhəmiyyətli şəkildə yüksəlmişdir.

Sümük iliyində də CD4+ və CD8+ T hüceyrəsi aktivləşməsi artmış; Th17 və NK17 tezlikləri yüksəlmişdir. Sümük iliyi Treg tezliyi qorunmuş, Th17/Treg nisbətində yüksəlmə meyli görülmüşdür.

60 günlük aralıq dövr

20. gündə görülən erkən iltihabi T hüceyrəsi dəyişiklikləri 60. gündə artıq aydın deyil.

Dalaqda aktivləşmiş CD4+ və CD8+ T hüceyrələri başlanğıc səviyyəsinə qayıtmış; CD44+ effektor hüceyrələr, Th17, Tc17 və Th17/Treg nisbəti qruplar arasında oxşar olmuşdur.

Sümük iliyində də əsas T hüceyrəsi aktivləşməsi və IL-17 istehsal edən alt qrup fərqləri itmişdir.

Bu normallaşma sümük zədələnməsinin də düzəldiyi demək deyil. Əksinə, eyni 60 günlük zaman nöqtəsində fracture load, ultimate load, kortikal mineral miqdarı və trabekulyar mikro-memarlıq baxımından pozulmalar aydınlaşır.

150 günlük gec immun cavab

150. gündə dalaq leykosit sayı və əsas T hüceyrəsi populyasiyalarının ümumi tezlikləri yenidən oxşardır. Lakin aktivləşmə/diferensiasiya markerlərində istiqamət dəyişmişdir.

PD-1+ Tconv və CD8+ T hüceyrələrinin tezliyi azalmış; CD44+ effektor Tconv hüceyrələri düşmüşdür. Sümük iliyində də CD44+ effektor Tconv və CD8+ T hüceyrələri azalmışdır.

Müəlliflər bu nəticəni xroniki HSD altında T hüceyrəsi aktivləşməsinin və effektor diferensiasiyasının basqılanmasına doğru gec dövr sürüşməsi kimi şərh edirlər.

Mənbədaxili nümunə qeydi: Eksperiment dizaynında 150 günlük NSD qrupu 4 dişi + 4 erkək kimi verilmişdir. Buna qarşılıq mənbə Şəkil 6 açıqlamasında NSD üçün yalnız “n = 4 male” yazılmışdır; vizual legenddə dişi NSD simvolları da mövcuddur. Buna görə Şəkil 6-nın NSD nümunə açıqlaması mənbə daxilində natamam və ya uyğunsuz görünür. Verianla bu nöqtəni təxminlə düzəltmir.

Sümük–immun korrelyasiyaları

Xüsusilə sümük iliyi Th17/Treg nisbəti BV/TV, Tb.Th və Tb.N ilə güclü mənfi, Tb.Sp ilə güclü müsbət korrelyasiya göstərmişdir. Həm dalaq, həm də sümük iliyi Th17/Treg nisbəti kortikal kalsium və fosfor miqdarı ilə əhəmiyyətli mənfi əlaqəlidir.

Dalaq BV/TV və Tb.Th əlaqələrində korrelyasiya əmsalları çox yüksək mənfi olsa da, p dəyərləri 0,05-dən yuxarıdır. Mənbə 0,05–0,10 intervalını “trend” kimi müəyyən etdiyinə görə dalaq BV/TV p = 0,0905 bu kateqoriyaya düşür, Tb.Th p = 0,1135 isə bu həddin xaricində qalır.

Qan təzyiqi normaya qayıdarkən sümük niyə pozulmağa davam etmiş ola bilər?

Tədqiqatın mühüm müşahidələrindən biri xroniki sümük və immun dəyişikliklərinin davamlı hipertoniya tələb etməməsidir. HSD qrupunda erkən sistolik təzyiq artımı müvəqqəti olmuş və davam edən duz ekspozisiyasına baxmayaraq sonradan normaya qayıtmışdır.

Buna qarşılıq calciuria, renal elektrolit dəyişiklikləri, kortikal mineral itkisi və trabekulyar pozulma davam etmişdir. Müəlliflər natrium-kalsium renal işlənməsi, natriumun birbaşa təsirləri, hormonal adaptasiyalar və immun mexanizmləri daxil olmaqla bir neçə mümkün yol müzakirə edirlər.

Lakin tədqiqat bu mexanizmlərdən hansının sümük zədələnməsinə nə qədər töhfə verdiyini ayrı-ayrılıqda eksperimental olaraq həll etməmişdir.

Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr

• UNX-dən sonra xroniki %4 NaCl pəhrizi siçanlarda zamandan asılı fizioloji, sümük və immun dəyişiklikləri yaratmışdır.
• Sistolik qan təzyiqi erkən dövrdə müvəqqəti yüksəlmiş, sonra normaya qayıtmışdır.
• HSD boyunca su istehlakı və sidik həcmi artmışdır.
• Sidik natrium və xlor ifrazı davamlı yüksək; kalsium, kalium və kreatinin ifrazı xüsusilə 60 və 150. günlərdə daha yüksək tapılmışdır.
• Serum kalsium, fosfor və PTH səviyyələri HSD ilə aydın şəkildə dəyişməmişdir.
• Femurun mexaniki möhkəmliyi xroniki ekspozisiya ilə irəliləyən şəkildə pozulmuşdur.
• Kortikal kalsium və fosfor miqdarı 60 və 150. günlərdə azalmışdır.
• Tibial trabekulyar mikro-memarlıq zamanla pozulmuşdur.
• 20. gündə proiltihabi T hüceyrəsi aktivləşməsi və Th17/Treg disbalansı inkişaf etmişdir.
• 60. gündə erkən T hüceyrəsi dəyişiklikləri böyük ölçüdə normallaşmışdır.
• 150. gündə effektor T hüceyrəsi aktivləşməsi və diferensiasiyası basqılanmış profilə sürüşmüşdür.
• Sümük iliyi Th17/Treg nisbəti müxtəlif trabekulyar sümük parametrləri ilə güclü korrelyasiya göstərmişdir.
• Pəhriz təsirlərində əhəmiyyətli sex × diet interaction tapılmaması araşdırılan əsas cavabların hər iki cinsdə ümumən oxşar istiqamətdə olduğunu dəstəkləyir.

Tədqiqatın dəstəkləmədiyi nəticələr

• Bu tədqiqat insanlarda yüksək duz istehlakının eyni təsirləri yaratdığını sübut etmir.
• %4 NaCl siçan pəhrizi tipik insan pəhrizindəki duz səviyyəsi ilə birbaşa bərabərləşdirilə bilməz.
• UNX tətbiq olunmuş siçan nəticələri sağlam böyrəkləri olan insanlara birbaşa ümumiləşdirilə bilməz.
• Th17/Treg nisbətinin sümük itkisinin birbaşa səbəbi olduğu sübut edilməmişdir.
• SGK1, bağırsaq mikrobiotası və ya qlükokortikoid mexanizmləri bu təcrübədə birbaşa mexanistik səbəb kimi göstərilməmişdir.
• Sümük zədələnməsinin yalnız sidik kalsium itkisinə bağlı olduğu göstərilməmişdir.
• Davamlı hipertoniya sümük pozulması üçün zəruri tapılmamışdır; lakin tədqiqat hipertoniyanın digər modellərdəki rolunu istisna etmir.
• Osteoklast və osteoblast aktivliyi birbaşa ölçülməmişdir.
• Bu tədqiqat müalicə hazırlama və ya insanlarda duzun azaldılmasının sümük sınığı riskini nə qədər azaltdığını ölçmə tədqiqatı deyil.

Güclü tərəflər

Tədqiqatın mühüm güclü tərəfi tək zaman nöqtəsinə əsaslanmamasıdır. 20, 60 və 150 günlük zaman oxu erkən iltihabi aktivləşmənin gec dövrdə eyni istiqamətdə davam etmədiyini ortaya qoymuşdur.

İkinci güclü tərəf sümük sağlamlığının yalnız bir ölçmə ilə qiymətləndirilməməsidir. Tədqiqat eyni eksperimental sistem daxilində:

• biokimyəvi parametrləri,
• üç nöqtəli əymə biomexanikasını,
• SEM-EDS mineral tərkibini,
• micro-CT trabekulyar mikro-memarlığını,
• dalaq və sümük iliyi immun fenotiplənməsini

bir araya gətirmişdir.

Üçüncü güclü tərəf həm dişi, həm də erkək siçanların daxil edilməsi və pəhriz təsirinin cinsiyyətlə qarşılıqlı təsirinin statistik olaraq nəzarət edilməsidir.

Əsas məhdudiyyətlər

Heyvan modeli: Nəticələr murin modelinə aiddir və klinik insan məlumatları deyil.

UNX modeli: Renal ehtiyatın cərrahi yolla azaldılması insanlarda ən çox rast gəlinən duz həssaslığı vəziyyətlərini tam əks etdirməyə bilər.

Yüksək eksperimental duz konsentrasiyası: %4 NaCl pəhrizi tipik insan istehlakından çox yüksəkdir.

Kiçik eksperimental qruplar: Xüsusi analizlərin çoxunda n təxminən 4–6/qrup səviyyəsindədir və bütün parametrlər bütün siçanlarda ölçülməmişdir.

Korrelyasiya səbəbiyyət deyil: İmmun yenidənqurulması ilə sümük pozulmasının zaman ərzində birlikdə görünməsi birinin digərini birbaşa yaratdığını sübut etmir.

Osteoklast/osteoblast ölçümü çatışmır: Sümük remodeling hüceyrələrinin aktivliyi birbaşa qiymətləndirilməmişdir.

Mexanistik yollar tam test edilməmişdir: SGK1, microbiota–immune qarşılıqlı təsirləri, myeloid hüceyrə alt qrupları və digər mümkün yollar müzakirə olunmuş, lakin birbaşa eksperimental mexanizm zənciri qurulmamışdır.

Mənbədaxili hesabat qeyri-müəyyənlikləri: Kreatinin klirensi formulundakı sidik kreatinini vahid etiketi və Şəkil 6 NSD nümunə açıqlaması səssizcə düzəldilməyəcək mənbədaxili qeyri-müəyyənliklərdir.

Mənbə və Metod Qeydi

Orijinal başlıq: A Longitudinal Murine Model Reveals Biphasic T Cell Remodeling and Progressive Skeletal Deterioration Under Chronic High-Salt Exposure

Müəlliflər: Constanza Quiroga; Santiago Boccardo; Camila M. S. Giménez; Daniela J. Porta; Mercedes Lombarte; Lucas R. Brun; Germán Tirao; Eva V. Acosta Rodríguez; María Angélica Rivoira.

Müəllif sırası: Mənbədə yuxarıdakı sıra ilə verilmişdir.

Bərabər töhfə: Eva V. Acosta Rodríguez və María Angélica Rivoira bərabər töhfə verən müəlliflər kimi işarələnmişdir.

Məsul müəllif: María Angélica Rivoira.

Məsul müəllif e-poçtu: maria.angelica.rivoira@unc.edu.ar

Müəssisə 1: Instituto de Investigación en Ciencias de la Salud (INICSA), Consejo Nacional de Investigaciones Científicas y Técnicas, Universidad Nacional de Córdoba (CONICET-UNC), Córdoba, Argentina.

Müəssisə 2: Cátedra de Bioquímica y Biología Molecular, Facultad de Ciencias Médicas, Universidad Nacional de Córdoba, Córdoba, Argentina.

Müəssisə 3: Centro de Investigaciones en Bioquímica Clínica e Inmunología (CIBICI), CONICET-UNC, Córdoba, Argentina.

Müəssisə 4: Departamento de Bioquímica Clínica, Facultad de Ciencias Químicas, Universidad Nacional de Córdoba, Córdoba, Argentina.

Müəssisə 5: Consejo Nacional de Investigaciones Científicas y Técnicas (CONICET), Ciudad Autónoma de Buenos Aires, Argentina.

Müəssisə 6: Laboratorio de Biología Ósea, Facultad de Ciencias Médicas, Universidad Nacional de Rosario, Rosario, Argentina.

Müəssisə 7: Instituto de Física Enrique Gaviola (IFEG), CONICET-UNC, Córdoba, Argentina.

Müəssisə 8: Facultad de Matemática, Astronomía, Física y Computación (FAMAF), Universidad Nacional de Córdoba, Córdoba, Argentina.

Jurnal: Cells.

Nəşriyyat: MDPI.

Cild / say / məqalə nömrəsi: 15(9), 825.

DOI: 10.3390/cells15090825.

Göndərilmə: 2 mart 2026.

Reviziya: 20 aprel 2026.

Qəbul: 24 aprel 2026.

Nəşr: 1 may 2026.

Academic Editor: Kin Hing William Lau.

Mənbə növü: Orijinal tədqiqat məqaləsi; nəzarətli preklinik heyvan təcrübəsi.

Hakemlik: Cells hakemli jurnaldır; jurnalın cari rəsmi siyasəti single-anonymized peer review sistemini və hakem mərhələsinə keçən işlər üçün ən az iki hakem hesabatını qeyd edir.

Lisenziya: Creative Commons Attribution 4.0 — CC BY 4.0.

Rəsmi nəşr bağlantısı: MDPI Cells məqalə qeydi; DOI vasitəsilə əlçatandır.

Preprint: Bu biblioqrafik yoxlamada eyni başlıq üçün ayrıca preprint qeydi müəyyən edilməmişdir.

Açar sözlər: high-salt diet; bone deterioration; T cell activation; Th17/Treg balance; bone–immune crosstalk; mouse; unilateral nephrectomy.

Siçanlar: 7–10 həftəlik dişi və erkək C57BL/6J və Foxp3-GFP.

Eksperimental müdaxilə: Unilateral nefrektomiya, ardından 30 günlük sağalma; sonra NSD (%0,2 NaCl) və ya HSD (%4 NaCl).

Eksperimental sonlanmalar: Pəhrizdən sonra 20, 60 və 150 gün.

Ümumi dizayn ölçüsü: Mənbədə verilən altı qrupun cəmi 60 siçana bərabərdir; lakin hər eksperimental analizdə bütün heyvanlar istifadə edilməmişdir.

Mortallıq: Pəhriz müdaxiləsi boyunca ölüm müşahidə edilməmişdir.

Qan təzyiqi: CODA Noninvasive Blood Pressure System; hər ölçmədə on qeydin ortalaması.

Biokimya: Biosystems A25 spektrofotometrik avtoanalizator; PTH üçün MicroVue Mouse PTH 1-84 EIA; sidik elektrolitləri üçün ion-selektiv elektrodlar.

Sümük biomexanikası: Sağ femurda üç nöqtəli əymə; 200 N load cell; 8,5 mm support span; 0,01 mm/s displacement; 10 Hz acquisition.

Micro-CT: SkyScan 1173; mənbədə bildirilən voxel size 6 µm³; 60 kV; 133 µA; 500 ms integration; 0,2° rotation step; 1800 projection / 360°.

Micro-CT proqramı: NRecon 1.7.3.2; Fiji 2.16.0/1.54p; BoneJ 7.0.20.

Mineral tərkibi: Tibial kortikal bölgədə SEM-EDS; Sigma cihazı, Carl Zeiss.

Axın sitometriyası: LSRFortessa; analiz FlowJo X.0.7.

Statistika: Shapiro–Wilk, two-way ANOVA, three-way ANOVA, repeated-measures ANOVA, t-testi, Mann–Whitney, pairwise correlation və lazım olduqda ROUT outlier üsulu.

Əhəmiyyətlilik: p < 0,05; 0,05–0,10 mənbə tərəfindən trend kimi şərh edilmişdir.

Statistik proqramlar: Stata 17.0 və GraphPad Prism 9.0.

Güc analizi: Mənbəyə görə n = 6, α = 0,05 altında Cohen's d = 2,02 ölçüsündə təsir üçün 0,88 post hoc power təmin etmişdir.

Əsas elmi nəticə: Xroniki HSD irəliləyən sümük mineralı, mikro-memarlıq və biomexaniki pozulma ilə birlikdə erkən proiltihabi və gec basqılanmış T hüceyrəsi cavabından ibarət iki fazalı immun yenidənqurulma yaratmışdır.

Səbəbiyyət sərhədi: Th17/Treg–sümük korrelyasiyaları səbəb mexanizminin sübutu deyil.

İnsanlara ötürülmə sərhədi: UNX tətbiq olunmuş siçanlar və %4 NaCl pəhrizi insanlarda tipik duz istehlakını və geniş yayılmış duz həssaslığı vəziyyətlərini birbaşa təmsil etmir.

Etik komitə: Heyvan protokolu V-25/2022; CICUAL, Facultad de Ciencias Médicas, Universidad Nacional de Córdoba; təsdiq tarixi 1 sentyabr 2022.

Maliyyələşdirmə: Secretaría de Ciencia y Tecnología (SECyT)-Universidad Nacional de Córdoba, grant 33620230100180CB; həmçinin National Institute of Allergy and Infectious Diseases, NIH, Award R01AI169482.

Məlumatların əlçatanlığı: Məlumatlar əsaslandırılmış sorğu əsasında məsul müəllifdən əldə edilə bilər.

Maraqların toqquşması: Müəlliflər maraqların toqquşmasının olmadığını bəyan edirlər.

Müəllif töhfələri: Conceptualization: E.V.A.R., M.A.R.; data curation: C.Q., S.B., C.M.S.G., D.J.P., M.L.; formal analysis: C.Q., S.B., C.M.S.G., D.J.P.; funding acquisition: E.V.A.R., M.A.R.; investigation: C.Q., S.B., C.M.S.G., D.J.P., M.L., L.R.B., G.T., M.A.R.; methodology: S.B., L.R.B., G.T., E.V.A.R., M.A.R.; project administration: C.Q., E.V.A.R., M.A.R.; resources: L.R.B., G.T., E.V.A.R., M.A.R.; software: M.L.; supervision: E.V.A.R., M.A.R.; visualization: C.Q., S.B., C.M.S.G.; original draft: C.Q., S.B., E.V.A.R., M.A.R.; review/editing: C.Q., E.V.A.R., M.A.R.

Süni intellekt istifadəsi bəyanatı: Müəlliflər ChatGPT v5.3-ün yalnız qrammatika, yazı və ingilis dili istifadəsinə kömək üçün istifadə edildiyini; bütün təkliflərin müəlliflər tərəfindən aydınlıq, dəqiqlik və şərh uyğunluğu baxımından tənqidi şəkildə nəzərdən keçirildiyini bildirirlər.

Supplementary Materials: Eksperiment dizaynı; 20 günlük dalaq və sümük iliyi flow-cytometry gating/analizləri; 60 günlük immun nəticələri; 150 günlük dalaq və sümük iliyi flow-cytometry analizləri; diet × sex və time × diet × sex ANOVA cədvəlləri.

Mənbədaxili formul qeydi: Kreatinin klirensi formulunda sidik kreatinini “mg/24 h” kimi etiketlənmişdir. Bu ifadə səssizcə yenidən şərh edilməmişdir.

Mənbədaxili şəkil qeydi: Şəkil 6 açıqlamasındakı NSD nümunə ifadəsi ümumi 150 günlük qrup tərifi və vizual simvollarla tam uyğun görünmür; mənbədə olmayan düzəldilmiş nümunə sayı yaradılmamışdır.