Tozcuq nişi, bir arı koloniyasının qidalanma üçün istifadə etdiyi tozcuq mənbələrinin müxtəlifliyini və bu mənbələrdən nisbi istifadə nümunəsini ifadə edən trofik niş komponentidir. Melipona (Michmelia) scutellaris, Braziliyanın Atlantik Meşəsinə yerli, sosial və generalist iynəsiz arıdır. Bu tədqiqat Michelin Ekoloji Qoruğundakı dörd koloniyaya aid ümumilikdə 68 saxlanmış tozcuq nümunəsini 17 nümunəgötürmə ayı ərzində palinoloji baxımdan araşdıraraq növün tozcuq nişinin məkan və zaman üzrə dəyişməsini öyrənmişdir. Cəmi 61 tozcuq tipi müəyyən edilmiş, bunların 52-sinin botaniki yaxınlığı təyin olunmuş və 27 bitki fəsiləsi qeydə alınmışdır. Geniş mənbə spektrinə baxmayaraq, tozcuq toplanması bir neçə mühüm mənbədə cəmlənmiş; xüsusilə Miconia bütün nümunəgötürmə nöqtələrində tədqiqat boyu ən yüksək tezlikli mənbələrdən biri olmuşdur. Məkan şəbəkəsi Q=0,16 modulluq göstərdiyi halda, aylıq şəbəkə əlaqəliliyi dörd sahədə %21–24 arasında dəyişmişdir. Tozcuq mənbə zənginliyinin zaman üzrə dəyişməsi ümumilikdə yağıntı, temperatur və nisbi rütubətlə əhəmiyyətli əlaqə göstərməmişdir. Tədqiqat yalnız dörd koloniya və bir qoruğu əhatə etdiyindən, nümunəgötürmə COVID-19 səbəbilə kəsildiyindən və saxlanmış tozcuq çiçək bolluğunu birbaşa ölçmədiyindən nəticələr növün bütün yayılma arealına dəyişməz qidalanma modeli kimi ümumiləşdirilməməlidir.

Tədqiqatın ekoloji baxımdan əsas nəticəsi “generalist” qidalanmanın mənbələrdən bərabər istifadə demək olmadığını göstərməsidir. Koloniyalar bir çox bitki qrupundan tozcuq toplaya bilmiş, lakin müəyyən mənbələr aylar və sahələr boyunca təkrar-təkrar daha intensiv istifadə edilmişdir. Bu nümunə Atlantik Meşəsi kimi bitki müxtəlifliyi yüksək olan ekosistemdə koloniyaların geniş potensial mənbə hovuzu daxilində bəzi mənbələrə güclü şəkildə yönəldiyini göstərir.

Tədqiqat problemi: Potensial flora ilə həqiqətən istifadə olunan flora eyni deyil

Tropik meşələrdə çoxlu çiçəkli bitkinin olması generalist arının bütün mənbələrdən bərabər nisbətdə istifadə edəcəyi demək deyil. Arının həqiqi trofik nişini anlamaq üçün yalnız ətrafda hansı bitkilərin olduğunu bilmək deyil, koloniyanın hansı mənbələrdən nə qədər tez-tez tozcuq topladığını müəyyən etmək lazımdır. Mənbə tədqiqat buna görə M. scutellaris koloniyalarının saxladığı tozcuğu birbaşa analiz etmiş və istifadə olunan bitki mənbələrinin müxtəlifliyini, istifadə intensivliyini, zaman üzrə dəyişməni və sahələr arasındakı fərqlənməni birlikdə qiymətləndirmişdir.

Tədqiqatçılar iki əsas gözləntini sınamışdır. Birincisi, müxtəlif meşə parçalarındakı koloniyaların oxşar qidalanma nümunələri və ortaq əsas çiçək mənbələri göstərib-göstərməməsidir. İkincisi, Atlantik Meşəsinin yüksək məkan və zaman bitki müxtəlifliyinə baxmayaraq koloniyaların il boyu az sayda mənbədən intensiv istifadə edib-etməməsidir.

Tozcuq Nişi Nədir?

Tozcuq nişi, arı koloniyasının qidalanma məqsədilə istifadə etdiyi tozcuq mənbələrinin hansı botaniki qruplardan ibarət olduğunu, mənbə müxtəlifliyini və bu mənbələrdən nə dərəcədə bərabər və ya intensiv istifadə edildiyini birlikdə təsvir edən trofik nümunədir. Bu tədqiqatda tozcuq nişi yalnız “neçə tozcuq tipi tapıldı?” sualı ilə ölçülməmiş; tozcuq tiplərinin nisbi tezliyi, aylıq zənginlik, Shannon–Weaver H′ müxtəlifliyi, Pielou J′ bərabərliyi və ikihissəli qarşılıqlı təsir şəbəkələrinin quruluşu birlikdə araşdırılmışdır.

Generalist qidalanma ilə seçici mənbə istifadəsi arasındakı fərq

Generalist arı növü bir çox bitki qrupundan mənbə istifadə etmək qabiliyyətinə malikdir. Bununla belə, faktiki qidalanma davranışı müəyyən dövrlərdə və ya uzun müddət ərzində bir neçə mənbədə cəmlənə bilər. Buna görə “generalist” təsnifatı ilə “bütün mənbələrdən bərabər istifadə edir” ifadəsi sinonim deyil.

Bu Tədqiqatda Generalistliklə Seçici Tozcuq İstifadəsi Necə Birlikdə Görüldü?

Melipona scutellaris koloniyalarında 61 fərqli tozcuq tipinin tapılması geniş mənbədən istifadə qabiliyyətini göstərdiyi halda, doqquz tozcuq tipinin tədqiqat boyu xüsusilə mühüm hala gəlməsi və Miconia-nın bütün sahələrdə təxminən %50–80 tezlik dəyərlərinə çatması istifadənin az sayda əsas mənbədə cəmləndiyini göstərmişdir. Beləliklə, tədqiqat geniş trofik repertuarla aydın mənbə üstünlüklərinin eyni koloniyalarda yanaşı mövcud ola biləcəyini dəstəkləyir.

Atlantik Meşəsi konteksti

Tədqiqat Braziliyanın Bahia ştatının cənubundakı Michelin Ekoloji Qoruğunda aparılmışdır. Təxminən 3.900 hektarlıq qoruq əsasən ombrofil meşə ilə örtülüdür və kauçuk ağacı plantasiyalarının yaratdığı mozaikalarla kəsilir. Bu struktur heterogenlik, məkan baxımından bir-birindən ayrılmış koloniyaların eyni dominant mənbələrdən istifadə edərkən aşağı tezlikli mənbələr üzrə fərqlənməsi üçün təbii sahə konteksti yaratmışdır.

Dörd məkan nümunəgötürmə nöqtəsi

Arılıqlar arasında ən azı bir kilometr məsafə saxlanılmışdır. Mənbə bu məsafəni iynəsiz arıların qida axtarma radiusunu nəzərə alan nümunəgötürmə dizaynının bir hissəsi kimi izah edir. Hər nöqtədə bir M. scutellaris koloniyası pətək qutusunda saxlanılmışdır; buna görə “dörd replikasiya” dörd ayrı məkan koloniyası/nöqtəsi deməkdir.

Nümunəgötürmə niyə iki dövrə bölündü?

Koloniyalardan 2019-cu ilin oktyabrı–2020-ci ilin fevralı arasında hər ay nümunə götürülmüşdür. COVID-19 pandemiyası zamanı sahə işlərinin dayandırılması səbəbilə nümunəgötürmə kəsilmiş və 2021-ci ilin apreli–2022-ci ilin martı arasında yenidən başlanmışdır. Beləliklə, tədqiqat 17 ayrı nümunəgötürmə ayı və dörd koloniya üzrə ümumilikdə 68 nümunəni əhatə etmişdir. Bu quruluş 17 aylıq nümunəgötürmə əhatəsi təmin edir, lakin 17 ayın fasiləsiz ardıcıl zaman sırası olmadığı unudulmamalıdır.

Saxlanmış tozcuq nəyi göstərir?

Tozcuq koloniyaların ən yeni saxlama qablarından birdəfəlik spatullarla götürülmüşdür. Yeni qablar daha açıq rəngli serumen lamelləri ilə müəyyən edilmişdir. Hər nümunəgötürmə vahidi bir koloniyadakı bir tozcuq saxlama qabından dəyişən miqdarda material ehtiva etmişdir. Buna görə analiz meşədəki bütün çiçəkləri deyil, işçi arıların toplayıb koloniyaya gətirdiyi və saxladığı tozcuq mənbələrini təmsil edir.

Niyə tozcuq tipi birbaşa bitki növü deyil?

Palinoloji identifikasiyada bütün tozcuq dənələrini növ səviyyəsində etibarlı şəkildə ayırmaq həmişə mümkün deyil. Buna görə tədqiqatçılar nümunələri Beynəlxalq Botaniki Nomenklatura Kodeksinə əsasən dəqiq takson identifikasiyası kimi deyil, morfoloji və botaniki yaxınlığa görə “tozcuq tipi” şəklində təsnif etmişlər. Müqayisə üçün LAMIV/UEFS tozcuq kolleksiyasındakı istinad preparatları, ixtisaslaşmış tozcuq kataloqları və tədqiqat sahəsinin bitki siyahıları istifadə edilmiş; bitki fəsilələrinin təsnifatı APG IV-ə uyğun aparılmışdır.

Palinoloji laboratoriya prosesi

Nümunələr Erdtmanın standart asetoliz yanaşması ilə kimyəvi işlənmişdir. Hər nümunədən qliserinli jelatin içində beş preparat hazırlanmış, preparatlar əridilmiş histoloji parafinlə örtülmüş və preparatlardan biri safraninlə boyanmışdır. Preparatlar Universidade Estadual de Feira de Santana nəzdindəki Laboratório de Micromorfologia Vegetal kolleksiyasına təhvil verilmişdir. Tozcuq mikroqrafları görüntü tutma sisteminə uyğunlaşdırılmış Zeiss Axio Scope.A1 mikroskopu ilə əldə edilmişdir.

Tozcuq mənbəyi nə zaman “mühüm” sayıldı?

Hər nümunədə ən azı 500 tozcuq dənəsi sayılmış və hər tozcuq tipinin nisbi tezliyi hesablanmışdır. Tədqiqat boyunca görülmə tezliyinə görə tozcuq tipləri çox tez-tez (>%50), tez-tez (%20–50), seyrək (%10–<%20) və nadir (<%10) kimi təsnif edilmişdir. Bir aylıq nümunədə tezliyi %10-u aşan və/və ya tədqiqat dövrünün %50-dən çoxunda rast gəlinən tozcuq tipləri mühüm çiçək mənbələri kimi qiymətləndirilmişdir.

Shannon–Weaver H′ və Pielou J′ nəyi fərqləndirir?

Shannon–Weaver H′ dəyəri yalnız tozcuq tiplərinin sayını deyil, tiplərin nisbi paylanmasını da birlikdə əks etdirən niş müxtəlifliyi ölçüsüdür. Pielou J′ isə tozcuq istifadəsinin mövcud mənbələr arasında nə qədər bərabər paylandığını ifadə edir; mənbə tədqiqat J′ üçün 0 dəyərini yüksək heterogenlik, 1 dəyərini isə yüksək homogenlik kimi müəyyən etmişdir. Buna görə çox sayda tozcuq tipinin olması öz-özlüyündə yüksək bərabərlik demək deyil.

Şəbəkə Əlaqəliliyi və Modulluq Bu Tədqiqatda Nəyi Göstərir?

Şəbəkə əlaqəliliyi müəyyən bir koloniyada aylarla tozcuq tipləri arasında müşahidə olunan əlaqələrin mümkün olan bütün əlaqələrə nisbətini; modulluq Q isə bütün koloniyaların birləşdirildiyi şəbəkənin müəyyən qarşılıqlı təsir qruplarına bölünmə dərəcəsini göstərir. Dörd koloniyada əlaqəlilik %21–24 arasında qalarkən birləşdirilmiş şəbəkənin Q=0,16 olması, əsas mənbələrin böyük ölçüdə ortaq olmasına baxmayaraq bəzi aşağı tezlikli tozcuq mənbələrinin müəyyən meşə sahələri ilə əlaqələndiyi məhdud məkan quruluşunun olduğunu göstərir.

İkihissəli ekoloji şəbəkənin qurulması

Aylıq dəyişməni qiymətləndirmək üçün hər nümunəgötürmə nöqtəsində ayrıca kəmiyyət matrisi qurulmuşdur. Sütunlarda nümunəgötürmə ayları, sətirlərdə tozcuq tipləri yerləşdirilmiş və xanalar aylıq tozcuq sayımları ilə doldurulmuşdur. Beləliklə, dörd ayrı matris üzrə əlaqəlilik hesablanmışdır.

Məkan analizində aylıq məlumatlar birləşdirilmiş, sütunlarda dörd nümunəgötürmə nöqtəsi, sətirlərdə tozcuq tipləri olan ikinci bir struktur yaradılmışdır. Şəbəkənin modulluğu QuanBiMo alqoritmi ilə hesablanmışdır. Q dəyəri 0-da modulsuz, 1-ə yaxınlaşdıqca daha güclü modul quruluşu ifadə edəcək şəkildə müəyyən edilmişdir.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Metodun mənbə üzrə izlənə bilən xülasəsi

Ümumi tozcuq müxtəlifliyi

Doqquz əsas tozcuq mənbəyi

Miconia niyə xüsusilə mühümdür?

Miconia tozcuq tipi dörd nümunəgötürmə nöqtəsinin hamısında “çox tez-tez” sinfində olmuş və tədqiqat müddətində təxminən %50–80 arasında dəyişən tezliklərlə qeydə alınmışdır. Mənbə müəllifləri, Miconia növlərinin Atlantik Meşəsində geniş yayılmasını və müxtəlif növlərin il boyu mənbə təmin edə bilməsini daimi sosial koloniyalar üçün proqnozlaşdırıla bilən tozcuq mənbəyi yaratması ilə əlaqələndirirlər.

Bu nəticə digər bitkilərin əhəmiyyətsiz olduğunu göstərmir. Əksinə, ümumilikdə 61 tozcuq tipi geniş qidalanma repertuarını ortaya qoyur. Miconia-nın əhəmiyyəti bu geniş repertuar daxilində zaman və məkan boyunca təkrar-təkrar yüksək istifadə göstərməsidir.

Bitki habitusu və mənşəyi

Mənbə tozcuq verən bitki qruplarını %42,35 ağac, %34,12 kol, %21,15 liana və %10,59 ot bitkiləri kimi bildirmişdir. Table II-də bəzi taksonlar birdən çox habitus kodu daşıdığı üçün bu nisbətlər bir-birini istisna edən kateqoriyalar deyil və cəminin %100 olması gözlənilməməlidir. Tozcuq tiplərinin təxminən %10-u Braziliyaya endemik bitkilərlə əlaqələndirilmiş; yalnız bir mənbə, Elaeis guineensis, introduksiya olunmuş/naturallaşmış növ kimi qeydə alınmışdır.

Məkan şəbəkəsinin nəticələri

Əlaqəlilik dəyərlərinin bir-birinə yaxın olması dörd koloniyanın aylıq mənbə istifadəsində ümumi şəbəkə sıxlığının oxşar olduğunu göstərir. Lakin bu, şəbəkələrin eyni olması demək deyil. Bəzi aşağı tezlikli tozcuq tipləri yalnız bir nümunəgötürmə nöqtəsində meydana çıxmış və birləşdirilmiş şəbəkədə hər meşə sahəsi ilə əlaqəli modulların formalaşmasına töhfə vermişdir.

Birləşdirilmiş məkan şəbəkəsi üçün modulluq Q=0,16 olaraq hesablanmışdır. Mənbədə Q şkalası 0 ilə 1 arasında müəyyən edildiyi üçün bu dəyər çox güclü bölünməyə işarə etmir; bununla belə, müəyyən tozcuq mənbələrinin müəyyən sahələrlə daha məhdud əlaqələnə bildiyi məkan quruluşunun olduğunu göstərir.

Niş genişliyi və bərabərlik

H′ və J′ dəyərlərinin ümumilikdə aşağı olması 61 tozcuq tipinin mövcudluğu ilə ziddiyyət təşkil etmir. Bir koloniyada çox sayda tip ola bilər, lakin tozcuq miqdarının böyük hissəsi bir neçə mənbədə cəmlənərsə bərabərlik aşağı qalır. Tədqiqatın əsas ekoloji nümunəsi məhz budur.

İqlim Dəyişənləri Tozcuq Mənbə Zənginliyini İzah Etdimi?

Ümumilikdə xeyr. Tozcuq mənbə zənginliyi ilə yağıntı, temperatur və nisbi rütubət arasında dörd sahə üzrə ardıcıl əhəmiyyətli korrelyasiyalar aşkar edilməmişdir; bildirilən yeganə istisna Pancada Grande-də yağıntı ilə zənginlik arasındakı müsbət əlaqədir (r=0,51; p=0,04). Buna görə tədqiqat tozcuq nişindəki zaman dəyişməsinin əsas və ya universal müəyyənedicisinin iqlim olduğunu göstərmir.

İqlim məlumatlarının diapazonu

Nümunəgötürmə aylarında aylıq yağıntı 40,2 mm ilə 487,5 mm, nisbi rütubət isə %78 ilə %85 arasında dəyişmişdir. Table I temperatur üçün aylıq minimum və maksimum dəyərləri verir. 2020-ci ilin yanvar sətrində minimum və maksimum temperaturun hər ikisinin 31,2 °C kimi yazılması mənbədaxili məlumat təqdimatı xüsusiyyətidir və Verianla tərəfindən təxminlə düzəldilməmişdir.

Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr

Tədqiqat Michelin Ekoloji Qoruğundakı dörd M. scutellaris koloniyasının geniş tozcuq mənbə hovuzundan istifadə etdiyini, lakin mənbə istifadəsinin bir neçə mühüm tozcuq tipində cəmləndiyini dəstəkləyir. Miconia dörd nöqtənin hamısında davamlı olaraq önə çıxmışdır. Aşağı tezlikli mənbələrin sahələr üzrə fərqlənməsi məkan niş heterogenliyinə töhfə vermiş; aylıq niş zənginliyi və bərabərliyi zamanla dəyişmiş, lakin əsasən iqlim dəyişənləri ilə izah olunmamışdır.

Tədqiqatın dəstəkləmədiyi nəticələr

Tədqiqat M. scutellaris-in bütün Atlantik Meşəsi boyunca yalnız bu doqquz bitki qrupundan asılı olduğunu, Miconia-nın hər mühitdə eyni nisbətdə istifadə ediləcəyini, yağıntının tozcuq rasionunu səbəb-nəticə baxımından artırdığını və ya dörd meşə sahəsindəki bütün bitki–arı qarşılıqlı təsirlərinin tam ölçüldüyünü göstərmir. Saxlanmış tozcuq məlumatları birbaşa çiçək bolluğu, çiçək ziyarətlərinin sayı, bitkinin çoxalma uğuru və ya faktiki tozlanma effektivliyi ilə eyni deyil.

Metodoloji şərh sərhədləri

Birinci məhdudiyyət məkan əhatəsidir: tədqiqat bir qoruqdakı dörd koloniyaya əsaslanır. İkinci məhdudiyyət zaman quruluşudur: 17 nümunəgötürmə ayı COVID-19 səbəbilə fasiləsiz deyil. Üçüncü məhdudiyyət taksonomik ayırdetmədir: 61 tozcuq tipinin 52-sinin botaniki yaxınlığı müəyyən edilə bilmiş, doqquz tip isə daha yüksək taksonomik qeyri-müəyyənliklə qalmışdır.

Dördüncü məhdudiyyət saxlanmış tozcuğun ekoloji mənasıdır. Metod koloniyanın həqiqətən gətirdiyi tozcuğu ölçməkdə güclüdür, lakin ətrafdakı mövcud çiçəklərin ümumi miqdarını və ya arıların ziyarət edib tozcuğunu saxlamadığı bitkiləri birbaşa ölçmür. Buna görə “üstünlük” müşahidə olunan istifadə nümunəsini ifadə edir; hər halda nəzarətli mənbə seçimi təcrübəsi ilə sübut edilmiş davranış mexanizmi deyil.

Beşinci məhdudiyyət iqlim analizinin müşahidə xarakterli olmasıdır. Pancada Grande-dəki r=0,51 və p=0,04 əlaqəsi birlikdə dəyişməni göstərir; təkbaşına yağıntının tozcuq zənginliyini artırdığına dair səbəbli sübut yaratmır.

Mühafizə biologiyası baxımından mənası

Tədqiqatın mühafizə ilə bağlı nəticəsi budur ki, yalnız ümumi bitki növlərinin sayını qorumaq koloniyaların qida tələbatını tam izah etməyə bilər. İl boyu tez-tez və intensiv istifadə olunan tozcuq mənbələrinin, xüsusilə müxtəlif vaxtlarda proqnozlaşdırıla bilən şəkildə mənbə təmin edə bilən bitki qruplarının qorunması iynəsiz arı koloniyalarının qida bazasını dəstəkləmək baxımından nəzərə alınmalıdır.

Bu nəticə birbaşa bərpa təcrübəsi ilə sınaqdan keçirilməmişdir. Tədqiqat hansı ağacların neçə ədəd əkilməli olduğu və ya müəyyən bərpa müdaxiləsinin arı populyasiyasını nə qədər artıracağı barədə kəmiyyət resepti vermir. Mühafizə tövsiyəsi müşahidə olunan uzunmüddətli mənbə istifadəsi nümunələrinin ekoloji şərhidir.

Mənbə və Metod Qeydi

Orijinal tədqiqat: Pollen niche of Melipona (Michmelia) scutellaris Latreille, 1811 in the tropical forest: a palynological perspective

Müəlliflər: Brenna P. Bastos; Maria Eduarda S. dos Santos; Maise Silva; Patrícia A. Ferreira; Mauro Ramalho; Marcos C. Dórea.

Məsul müəllif: Brenna Pinheiro Bastos.

Qurumlar: Universidade Estadual de Feira de Santana (UEFS), Programa de Pós-graduação em Botânica; Instituto Federal de Educação, Ciência e Tecnologia da Bahia; Universidade Federal de São Carlos, Departamento de Ciências Ambientais; Universidade Federal da Bahia, Instituto de Biologia, Laboratório de Ecologia da Polinização (ECOPOL).

Jurnal: Anais da Academia Brasileira de Ciências — An. Acad. Bras. Ciênc.

Nəşriyyat: Academia Brasileira de Ciências.

Cild / say / məqalə nömrəsi: 98(3), e20250124.

Nəşr tarixi: 25 sentyabr 2026. Məqalə 4 fevral 2025-də alınmış və 13 may 2026-da qəbul edilmişdir.

DOI: 10.1590/0001-3765202420250124.

Mənbə növü: Orijinal ekoloji tədqiqat; müşahidə sahə tədqiqatı və entomopalinoloji analiz.

Rəy prosesi: AABC tək-kor rəy prosesi tətbiq edən resenziyalı elmi jurnaldır.

Lisenziya: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0).

Tədqiqat sahəsi: Michelin Ekoloji Qoruğu, cənubi Bahia, Braziliya; təxminən 3.900 ha.

Nümunəgötürmə: Dörd koloniya / dörd məkan nöqtəsi; Oktyabr 2019–Fevral 2020 və Aprel 2021–Mart 2022; 17 nümunəgötürmə ayı və 68 saxlanmış tozcuq nümunəsi.

Palinoloji metod: Standart asetoliz; hər nümunəyə beş preparat; minimum 500 tozcuq dənəsinin sayılması; botaniki yaxınlığa əsaslanan tozcuq tipi təsnifatı; Zeiss Axio Scope.A1 mikroskopu ilə fotomikroqrafiya.

Ekoloji metriklər: Shannon–Weaver H′, Pielou J′, Spearman r_s, connectance və modularity Q.

Proqram təminatı: PAST 2.17; R 4.3.1 və bipartite paketi; modulluq üçün QuanBiMo alqoritmi.

Maliyyələşdirmə/dəstək: Center for Biodiversity Studies of the Michelin Ecological Reserve logistik və maliyyə dəstəyi göstərmişdir. CAPES birinci müəllifə Finance Code 001 çərçivəsində maliyyə təmin etmişdir.

Məlumatların əlçatanlığı: Tədqiqat məlumatları əsaslandırılmış sorğu əsasında məsul müəllifdən əldə edilə bilər.

Maraqlar toqquşması: Rəsmi məqalə səhifəsinin görünən son bölmələrində ayrıca maraqlar toqquşması bəyanatı aşkar edilməmişdir; buna görə onun olmadığı fərz edilməmişdir.

Etika/protokol: Rəsmi məqalə mətnində bu ekoloji tozcuq nümunəgötürmə tədqiqatı üçün ayrıca insan/klinik etika komitəsi bəyanatı görünmür. Verianla buradan etik təsdiqin tələb olunmadığına dair mənbədənkənar hökm çıxarmır.

Müəllif töhfələri: Brenna P. Bastos və Maria Eduarda S. dos Santos materialların hazırlanması, məlumatların toplanması və analizində; Patrícia A. Ferreira materialların hazırlanması, məlumatların toplanması və analizində iştirak etmişdir. Maise Silva, Mauro Ramalho və Marcos C. Dórea tədqiqatın konseptuallaşdırılması və dizaynında yer almışdır. Brenna P. Bastos ilk qaralamanı yazmış; bütün müəlliflər əvvəlki versiyalara şərh vermiş və yekun məqaləni oxuyub təsdiqləmişdir.

Mənbə faylı qeydi: İstifadəçi tərəfindən yüklənmiş PDF struktur baxımından natamam/pozulmuş olduğundan etibarlı səhifə təhlili aparmaq mümkün olmamışdır. Elmi məzmun və biblioqrafik kimlik eyni DOI-yə aid rəsmi SciELO-da yayımlanmış tam mətn əsasında yoxlanılmış; pozulmuş PDF-də çatışmayan hissələr təxminlə tamamlanmamışdır.

Mənbədaxili məlumat qeydi: Table I 2020-ci ilin yanvarı üçün minimum və maksimum temperaturu 31,2 °C göstərir. Bundan əlavə, metod mətnindəki 145,49 mm “average annual rainfall” ifadəsi cədvəl təqdimatı ilə terminoloji gərginlik yaradır. Verianla bu dəyərləri mənbədənkənar fərziyyə ilə düzəltməmişdir.

Əsas şərh məhdudiyyəti: Dörd koloniyadan və bir qoruqdan əldə edilmiş saxlanmış tozcuq nümunələri tədqiq olunan mühitdə baş verən mənbə istifadəsini göstərir; bunlar növün bütün coğrafi yayılmasına, birbaşa çiçək bolluğuna və ya səbəbli iqlim təsirlərinə avtomatik olaraq ümumiləşdirilə bilməz.