Çətənə toxumu protein hidrolizatı (hemp seed protein hydrolysates, HPH), çətənə toxumu zülallarının proteolitik fermentlərlə daha kiçik peptidlərə parçalanması yolu ilə hazırlanan protein hidrolizatı materialıdır. Bu eksperimental tədqiqat flavourzyme ilə hazırlanmış HPH-nin erkək və dişi Sprague-Dawley siçovullarında tək doza və 28 günlük təkrarlanan oral tətbiqə görə ümumi toksikliyini qiymətləndirmişdir. Tək dozada 2.000 və 5.000 mg/kg, təkrarlanan doza tədqiqatında isə 500, 1.000 və 2.000 mg/kg tətbiq edilmişdir. Hər iki tədqiqatda ölüm müşahidə edilməmiş; orqan çəkiləri, ümumi klinik vəziyyət və əsas biokimyəvi qiymətləndirmələr toksikoloji baxımdan əhəmiyyətli mənfi hal göstərməmişdir. Təkrarlanan doza tədqiqatında qaraciyər və böyrək histologiyasında HPH ilə əlaqələndirilən patoloji lezyon aşkar edilməmişdir.

Müəlliflərin qiymətləndirməsinə görə HPH üçün müşahidə olunan mənfi təsirin olmadığı səviyyənin (no-observed adverse effect level, NOAEL) tək tətbiqdə 5.000 mg/kg-dan, 28 günlük gündəlik tətbiqdə isə 2.000 mg/kg-dan yuxarı olduğu təxmin edilmişdir. Bununla belə, tədqiqat siçovul toksiklik təcrübəsidir; nəticələr insanlarda uzunmüddətli istehlak təhlükəsizliyini, allergenliyi və ya sağlamlıq üçün funksional qida kimi klinik effektivliyi sübut etmir. Mənbə xüsusilə 90 günlük təkrarlanan doza və genotoksiklik tədqiqatlarının gələcəkdə aparılmalı olduğunu qeyd edir.

Tədqiqat problemi

Çətənə toxumu təxminən %25 protein ehtiva edən qida xammalıdır və çətənə toxumu zülallarından fermentativ hidroliz yolu ilə istehsal olunan peptid qarışıqlarının antioksidant, antiinflamatuar və damar funksiyası ilə əlaqəli bioloji təsirləri əvvəlki tədqiqatlarda araşdırılmışdır. Lakin bir materialın bioloji aktivlik göstərməsi onun oral istifadə üçün təhlükəsiz olduğunun avtomatik sübutu deyil. Protein mənbəyi, istifadə olunan ferment, hidroliz dərəcəsi, istehsal şəraiti və yaranan peptid profili dəyişdikcə toksikoloji xüsusiyyətlər də ayrıca qiymətləndirilməlidir.

Mənbə müəlliflərinin qeyd etdiyi ədəbiyyat boşluğu HPH üçün gəmiricilərdə birbaşa tək doza və təkrarlanan doza üzrə ümumi toksiklik məlumatlarının olmamasıdır. Buna görə tədqiqat müəyyən flavourzyme əsaslı HPH preparatının siçovullarda yüksək oral dozalara necə cavab verdiyini araşdırır.

Çətənə Toxumu Protein Hidrolizatı HPH Nədir?

Çətənə toxumu protein hidrolizatı (HPH), çətənə toxumu zülallarının fermentativ hidrolizlə daha kiçik peptid və amin qrupları ehtiva edən protein məhsuluna çevrilməsi ilə hazırlanan materialdır; bu tədqiqatdakı HPH yağsızlaşdırılmış çətənə toxumu protein ekstraktının %2 flavourzyme ilə 50°C-də 2 saat hidrolizi ilə hazırlanmışdır.

Tədqiqatdakı HPH necə istehsal edildi?

1. Qabığı çıxarılmış Kanada mənşəli çətənə toxumundan istifadə edildi.
2. Presləmə yolu ilə toxum yağı çıxarıldı və qalan cecə üyüdüldü.
3. Yağsızlaşdırılmış materiala öz çəkisinin 10 qatı qədər distillə edilmiş su əlavə edildi.
4. pH, 2 N NaOH ilə 12,0-a tənzimləndi.
5. Qarışıq 37°C-də 2 saat qarışdırıldı.
6. 8.000×g, 4°C-də 30 dəqiqə sentrifuqalandı və supernatant götürüldü.
7. 2 N HCl ilə pH 5,5-ə tənzimlənərək protein çökdürüldü və yenidən sentrifuqalandı.
8. Protein çöküntüsü suda suspenziya edildi, pH 7,0-a gətirildi və liofilizə edildi.
9. Protein ekstraktı distillə edilmiş su ilə 1:20 (w/v) nisbətində qarışdırıldı.
10. 300 W ultrasəs və 100°C istilik emalı ayrı-ayrılıqda 15 dəqiqə tətbiq edildi.
11. Qarışıq 50°C-yə soyuduldu və pH yenidən 7,0-a tənzimləndi.
12. Substrat çəkisinin %2-si qədər flavourzyme əlavə edilərək 50°C-də 2 saat hidroliz aparıldı.
13. Ferment 90°C-də 20 dəqiqə qızdırılaraq inaktivləşdirildi.
14. Məhsul vakuum filtrasiyası və liofilizasiyadan sonra təcrübələrdə istifadə edildi.

Mənbədə son HPH-nin protein tərkibinin təxminən %48,1 olduğu bildirilmişdir. TNBS analizi ilə bildirilən hidroliz ölçüsü təxminən 40 μM leucine amino equivalent səviyyəsindədir; bu nəticə üçün xam məlumatlar məqalədə göstərilməmişdir.

Bu tədqiqat CBD və ya THC toksikliyini araşdırır?

Xeyr. Tədqiqatın eksperimental materialı çətənə toxumundan ekstraksiya edilən və fermentativ şəkildə hidroliz olunan protein fraksiyasıdır. Tədqiqat CBD, THC və ya başqa təmizlənmiş kannabinoid preparatının toksikliyini qiymətləndirmir. Çətənə bitkisi ilə bağlı kannabinoid ədəbiyyatı yalnız tədqiqatın ümumi xammal kontekstinin bir hissəsidir.

Təcrübə heyvanları və saxlanma şəraiti

Tək doza və təkrarlanan doza tədqiqatlarında dörd həftəlik erkək və dişi Sprague-Dawley siçovullarından istifadə edilmişdir. Heyvanlar təcrübə başlamazdan əvvəl bir həftə mühitə uyğunlaşdırılmışdır.

5.000 mg/kg yuxarı doza necə seçildi?

Əsas tək doza təcrübəsindən əvvəl üç dişi SD siçovuluna 5.000 mg/kg HPH verilmiş və heyvanlar 14 gün izlənmişdir. Qeyri-adi əlamət və ya ölüm görülmədiyi üçün tədqiqatçılar OECD kəskin oral toksiklik qiymətləndirməsində istifadə olunan 2.000 mg/kg sərhəd dozasını aşaraq 5.000 mg/kg-ı əsas tək doza tədqiqatının ən yüksək dozası kimi seçmişdir.

Tək doza tədqiqat dizaynı

28 günlük təkrarlanan doza dizaynı

NOAEL Bu Tədqiqatda Nə Deməkdir?

NOAEL araşdırılan eksperimental şəraitdə sınaq maddəsinə aid edilə bilən mənfi təsirin müşahidə edilmədiyi ən yüksək doza səviyyəsini ifadə edir; bu tədqiqatda müəlliflər tək dozada 5.000 mg/kg və 28 günlük təkrarlanan tətbiqdə 2.000 mg/kg səviyyələrində toksikoloji baxımdan mənfi təsir aşkar etmədiklərinə görə həqiqi NOAEL-in sınaqdan keçirilmiş bu yuxarı dozaların üzərində olduğunu qiymətləndirmişlər.

“NOAEL >5.000 mg/kg” ifadəsi 5.001 mg/kg-dan başlayaraq bütün daha yüksək dozaların təhlükəsiz olduğunun eksperimental olaraq sübut edildiyi demək deyil. Tədqiqat yalnız 5.000 mg/kg-a qədər sınaq aparmışdır. Eyni şəkildə, 28 günlük tədqiqatda “NOAEL >2.000 mg/kg” ifadəsinin eksperimental əsası 2.000 mg/kg-ın tədqiqatdakı ən yüksək gündəlik doza olmasıdır.

NOAEL həmçinin birbaşa insan istehlak dozası deyil. Növlərarası farmakokinetika, bədən səthi sahəsi, məruz qalma müddəti, məhsulun standartlaşdırılması, allergenlik və insan klinik məlumatları ayrıca təhlükəsizlik qiymətləndirməsi tələb edir.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Klinik müşahidə və izləmə

OECD TG420 və TG407 çərçivəsi əsas götürülmüşdür. İlk tətbiq günü heyvanlar tətbiqdən sonrakı dörd saat ərzində yaxından izlənmiş; daha sonra ölüm, davranış, hərəkətlilik, görünüş və ümumi toksiklik əlamətləri ən azı gündəlik olaraq müşahidə edilmişdir.

Tək doza tədqiqatında bədən çəkisi üç gündən bir, 28 günlük tədqiqatda həftəlik ölçülmüşdür. Yem istehlakı və quyruq venasından qlükometr ilə qan qlükozası həftəlik qeydə alınmışdır.

Nekropsiya və orqan çəkiləri

Heyvanlar nekropsiyadan əvvəl ən azı səkkiz saat ac saxlanmış, avertin kimi də tanınan 2,2,2-tribromoethanol ilə anesteziya edilmiş və ürəkdən qan götürülmüşdür. Qaraciyər, ürək, böyrək, ağciyər, dalaq, mədə və cinsə xas reproduktiv orqanlar makroskopik olaraq araşdırılmış və çəkilmişdir.

Qan biokimyası

Plazma 4°C-də 15.000×g sürətlə 20 dəqiqə sentrifuqalandıqdan sonra əldə edilmiş və Indiko Plus avtomatik biokimya analizatorundan istifadə edilmişdir.

Histopatologiya

28 günlük təkrarlanan doza tədqiqatının sonunda qaraciyər və böyrək nümunələri %10 formalində fiksə edilmiş, standart toxuma işlənməsi və parafinə yerləşdirmədən sonra kəsiklər hazırlanmış, Hematoxylin & Eosin (H&E) ilə boyanmış və işıq mikroskopunda qiymətləndirilmişdir. Mənbə Figure 3-də təmsilçi görüntüləri ×200 böyütmədə göstərir.

Statistik analiz

Nəticələr orta±standart xəta kimi bildirilmişdir. Qruplararası müqayisədə R 4.0.4 üzərində one-way ANOVA və daha sonra Tukey HSD post hoc testindən istifadə edilmişdir. Statistik əhəmiyyət həddi P<0,05 olaraq müəyyən edilmişdir.

Tək doza tədqiqatında ölüm və klinik toksiklik

Nəzarət, 2.000 mg/kg və 5.000 mg/kg qruplarında erkək və dişi heyvanların heç birində 14 günlük izləmə müddətində ölüm görülməmişdir. Table 1 bütün qruplarda hər həftə 0 klinik toksiklik əlaməti / 0 ölüm / 6 araşdırılan heyvan şəklində bildirilmişdir.

Tək dozada bədən çəkisi, yem və qlükoza

Figure 1A-da erkək 2.000 mg/kg qrupunda 14-cü gün bədən çəkisi nəzarət qrupuna nisbətən daha aşağı olmuşdur (P<0,01). Eyni azalma 5.000 mg/kg qrupunda görülmədiyinə görə doza ilə artan ardıcıl nümunə yaranmamışdır.

Figure 1B-də yem istehlakında, Figure 1C-də qan qlükozasında HPH qrupları ilə nəzarət arasında əhəmiyyətli fərq bildirilməmişdir.

Tək dozada orqan çəkiləri

Qaraciyər, ürək, ağciyər, dalaq, mədə, böyrək və cinsə xas reproduktiv orqanların nisbi çəkilərində HPH-yə aid edilən əhəmiyyətli dəyişiklik görülməmişdir. Orqanların makroskopik müayinəsində də HPH ilə əlaqəli aydın patoloji tapıntı bildirilməmişdir.

Tək doza biokimyasında BUN dəyişməsi

BUN azalması statistik baxımdan əhəmiyyətli olsa da, mənbədə istifadə olunan referans intervalı daxilində qalmışdır. AST, ALT, ALP, albumin, sidik turşusu, ümumi xolesterin və triqliseriddə əhəmiyyətli qrup fərqi bildirilməmişdir. Müəlliflər BUN tapıntısını toksikoloji mənfi hal kimi qiymətləndirməmişdir.

28 günlük tədqiqatda ölüm və ümumi vəziyyət

500, 1.000 və 2.000 mg/kg HPH-nin 28 gün ərzində gündəlik oral verilməsi nəticəsində erkək və ya dişi heyvanlarda ölüm müşahidə edilməmişdir. Table 4 bütün qruplarda dörd həftə boyunca 0/0/6 bildirir.

28 günlük tədqiqatda bədən çəkisi, yem və qlükoza

Figure 2A-da erkək və dişi heyvanların bədən çəkiləri arasında HPH-yə aid edilən əhəmiyyətli fərq görülməmişdir. Figure 2B-də erkək HPH qruplarında dördüncü həftədə yem istehlakının nəzarət qrupuna nisbətən azaldığı bildirilmişdir. Dişilərdə eyni nümunə bildirilməmişdir.

Qan qlükozası Figure 2C-də dörd həftəlik tətbiq boyunca erkək və dişi qruplar arasında əhəmiyyətli şəkildə fərqlənməmişdir.

28 günlük tədqiqatda orqan çəkiləri

Table 5-də qaraciyər, ürək, ağciyər, dalaq, mədə, böyrək, böyrəküstü vəzilər və cinsə xas reproduktiv orqanların nisbi çəkiləri müqayisə edilmişdir. HPH qrupları ilə nəzarət arasında toksikoloji baxımdan əhəmiyyətli orqan çəkisi dəyişikliyi bildirilməmişdir.

28 günlük biokimyada ALP

ALP 500 və 2.000 mg/kg qruplarında əhəmiyyətli şəkildə aşağı olsa da, 1.000 mg/kg qrupunda eyni fərqin olmaması monoton doza-cavab əlaqəsi göstərmir. Mənbə ALP dəyərlərinin erkək və dişilərdə istifadə olunan normal intervallar daxilində olduğunu qeyd edir.

Təkrarlanan doza tədqiqatında AST, ALT, BUN, albumin, sidik turşusu, ümumi xolesterin və triqliserid baxımından HPH-yə aid edilən əhəmiyyətli dəyişiklik bildirilməmişdir. Ümumi xolesterin HPH qruplarında müəyyən artım meyli göstərsə də, fərq statistik baxımdan əhəmiyyətli deyil.

Statistik Baxımdan Əhəmiyyətli Fərq Həmişə Toksiklik Deməkdir?

Xeyr. Toksikoloji şərh yalnız P dəyərinə əsaslanmır; dəyişikliyin istiqaməti, böyüklüyü, doza-cavab əlaqəsi, bioloji referans intervalı, digər orqan və ya biokimya göstəriciləri ilə uyğunluğu və histopatoloji qarşılığı birlikdə qiymətləndirilir. Bu tədqiqatda tək doza erkək BUN azalması ilə təkrarlanan doza dişi ALP azalmaları statistik baxımdan əhəmiyyətli olsa da, müəlliflər normal interval daxilində qalmaları, ardıcıl doza-cavab göstərməmələri və müşayiət edən orqan/histologiya toksikliyinin olmaması səbəbilə bunları advers toksikoloji tapıntı kimi qiymətləndirməmişdir.

Figure 3 histopatologiyası nə göstərdi?

Qaraciyər və böyrəyin H&E kəsiklərində erkək və dişi nəzarət, 500, 1.000 və 2.000 mg/kg qrupları müqayisə edilmişdir. Mənbə; yağ degenerasiyası, iltihab və ya hüceyrə nekrozu daxil olmaqla HPH-yə aid edilə biləcək patoloji lezyon bildirməmişdir.

Histopatologiya yalnız 28 günlük təkrarlanan doza tədqiqatındakı qaraciyər və böyrəklə məhdudlaşır. Buna görə “bütün toxumalarda mikroskopik dəyişiklik yoxdur” şəklində daha geniş nəticə çıxarmaq olmaz.

Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr

• Araşdırılan HPH preparatı tək dozada 5.000 mg/kg-a qədər ölüm yaratmamışdır.
• Araşdırılan HPH preparatı 500, 1.000 və 2.000 mg/kg dozalarda 28 günlük gündəlik oral tətbiqdə ölüm yaratmamışdır.
• Orqan çəkilərində HPH-yə aid edilən əhəmiyyətli dəyişiklik bildirilməmişdir.
• Tək dozada erkək 5.000 mg/kg qrupunda BUN azalması görülmüş, lakin mənbə bunu toksikoloji adverse effect kimi şərh etməmişdir.
• 28 günlük tədqiqatda dişi 500 və 2.000 mg/kg qruplarında ALP azalmışdır; dəyişiklik doza ilə monoton deyil və normal interval daxilində qiymətləndirilmişdir.
• 28 günlük tədqiqatda qaraciyər və böyrək histologiyasında HPH-yə aid edilən patoloji lezyon görülməmişdir.
• Müəlliflərin qiymətləndirməsinə görə NOAEL tək dozada 5.000 mg/kg-dan, 28 günlük təkrarlanan tətbiqdə 2.000 mg/kg-dan yuxarıdır.

Tədqiqatın dəstəkləmədiyi nəticələr

• HPH-nin insanlarda təhlükəsiz olduğu bu təcrübə ilə sübut edilməmişdir.
• HPH-nin uzunmüddətli və ya ömürboyu istehlak təhlükəsizliyi göstərilməmişdir.
• 90 günlük subxronik toksiklik qiymətləndirilməmişdir.
• Genotoksiklik qiymətləndirilməmişdir.
• Bu tədqiqat allergenlik testi deyil.
• HPH-nin sağlamlıq üçün funksional qida kimi klinik effektivliyi sınaqdan keçirilməmişdir.
• Tədqiqat CBD və ya THC təhlükəsizliyini qiymətləndirmir.
• NOAEL dəyərləri birbaşa insan istehlak dozası kimi istifadə edilə bilməz.

Bu Nəticələr HPH-nin İnsanlarda Təhlükəsiz Olduğunu Sübut Edirmi?

Xeyr. Bu tədqiqat müəyyən istehsal şəraitində hazırlanmış HPH-nin Sprague-Dawley siçovullarında 14 günlük tək doza və 28 günlük təkrarlanan oral məruz qalma altındakı ümumi toksiklik profilini qiymətləndirir; insanlarda xroniki istehlak, allergenlik, uzunmüddətli toksiklik və ya klinik təhlükəsizlik üçün ayrıca tədqiqatlar lazımdır.

Tədqiqatın metodoloji məhdudiyyətləri

Birinci məhdudiyyət məruz qalma müddətidir. Tək doza tədqiqatının izləmə müddəti 14 gün, təkrarlanan doza tədqiqatının müddəti 28 gündür. Mənbə müəllifləri daha uzunmüddətli təhlükəsizlik üçün 90 günlük təkrarlanan doza toksikliyi tədqiqatını zəruri hesab edir.

İkinci məhdudiyyət toksiklik əhatəsidir. Tədqiqat ümumi klinik müşahidə, bədən çəkisi, yem istehlakı, qlükoza, orqan çəkiləri, məhdud biokimya paneli və qaraciyər/böyrək histologiyasına fokuslanmışdır. Genotoksiklik bu tədqiqatda sınaqdan keçirilməmişdir.

Üçüncü məhdudiyyət növlərarası ümumiləşdirmədir. SD siçovulunda tolerantlıq göstərilən bir mg/kg dozanın insandakı ekvivalenti birbaşa eyni rəqəm deyil. İnsan təhlükəsizliyinin qiymətləndirilməsi üçün əlavə olaraq məruz qalma, məhsul standartlaşdırılması, həzm, metabolizm və klinik məlumatlar tələb olunur.

Dördüncü məhdudiyyət preparatın spesifikliyidir. Tədqiqatın nəticələri bu araşdırmada istifadə olunan çətənə toxumu, ekstraksiya prosesi, flavourzyme nisbəti, hidroliz müddəti və məhsul tərkibindən asılı HPH preparatına aiddir. Fərqli istehsal prosesləri ilə hazırlanmış bütün çətənə protein hidrolizatlarının eyni toksiklik profilinə malik olduğu fərz edilə bilməz.

Gələcək tədqiqat ehtiyacı

Mənbə müəllifləri 90 günlük təkrarlanan doza toksikliyi və genotoksiklik testlərini növbəti təhlükəsizlik addımları arasında göstərir. Həmçinin HPH-nin müxtəlif istehsal şəraitlərində standartlaşdırılması, bioloji aktivliyi və təhlükəsizliyinin birlikdə təsdiqlənməli olduğunu vurğulayırlar.

Buna görə mövcud tədqiqat sağlamlıq üçün funksional qida inkişafı zəncirində yekun insan təhlükəsizlik sənədi deyil, heyvan toksikologiyasına dair başlanğıc təhlükəsizlik məlumatı təbəqəsi kimi qiymətləndirilməlidir.

Mənbə və Metod Qeydi

Orijinal tədqiqat: Single- and Repeated-Dose Toxicity Study of Hemp Seed Protein Hydrolysates

Koreyaca orijinal başlıq: Hemp Seed 단백가수분해물의 단회 및 반복투여 독성 평가

Müəlliflər: Junho Nam; Jae Jung Lee; Yoon Jeong Lee; Ju Hee Kim; Jun Ho Kim.

Məsul müəllif: Jun Ho Kim.

Qurumlar: Department of Food Science and Biotechnology, Gyeongkuk National University; Milepost Co., Ltd.

Jurnal: Journal of the Korean Society of Food Science and Nutrition / 한국식품영양과학회지.

Nəşr edən qurum: The Korean Society of Food Science and Nutrition.

Cild / nömrə / səhifələr: 55(1), 49–56.

İl: 2026.

DOI: 10.3746/jkfn.2026.55.1.49.

Qəbul edilib: 16 oktyabr 2025.

Yenidən işlənib: 11 noyabr 2025.

Qəbul olunub: 14 noyabr 2025.

Mənbə növü: Eksperimental in vivo heyvan toksikliyi tədqiqatı.

Lisenziya: Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 (CC BY-NC 4.0).

Əsas sınaq maddəsi: Hemp seed protein hydrolysates (HPH).

HPH fermenti: Flavourzyme; substrat çəkisinin %2-si.

Hidroliz şəraiti: 50°C, 2 saat, pH 7,0.

HPH protein tərkibi: Təxminən %48,1.

Heyvan modeli: Erkək və dişi Sprague-Dawley siçovulları.

Tək doza: 2.000 və 5.000 mg/kg; tək oral tətbiq; 14 günlük izləmə.

Təkrarlanan doza: 500, 1.000 və 2.000 mg/kg; gündəlik oral tətbiq; 28 gün.

Qrup ölçüsü: Əsas təcrübələrdə hər cins və doza qrupu üçün n=6.

İlkin doza tədqiqatı: 5.000 mg/kg; dişi siçovullarda n=3; 14 gün.

Klinik izləmə: Ümumi vəziyyət, toksiklik əlaməti, hərəkətlilik, görünüş və ölüm.

Əlavə izləmə: Bədən çəkisi, yem istehlakı və qan qlükozası.

Biokimya: AST, ALT, ALP, BUN, albumin, sidik turşusu, ümumi xolesterin və triqliserid.

Histopatologiya: 28 günlük tədqiqatda qaraciyər və böyrək; H&E; ×200 təmsilçi görüntülər.

Statistika: R 4.0.4; one-way ANOVA; Tukey HSD; P<0,05.

Etika komitəsi: Gyeongkuk National University Animal Experiment Ethics Committee; təsdiq no. 2025-2-0527-02-01.

Tək doza əsas nəticə: Ölüm və ya toksikoloji baxımdan əhəmiyyətli ümumi mənfi təsir görülməmişdir; müəlliflərin qiymətləndirməsinə görə NOAEL >5.000 mg/kg.

28 günlük əsas nəticə: Ölüm, orqan çəkisi toksikliyi və ya qaraciyər/böyrək histopatoloji lezyonu görülməmişdir; müəlliflərin qiymətləndirməsinə görə NOAEL >2.000 mg/kg.

Maliyyələşdirmə: 2025 Ministry of Education və Gyeongsangbuk-do mənbələri ilə Gyeongbuk RISE Center, Regional Innovation System & Education; B0080529001944.

Məlumatların əlçatanlığı: Mənbə PDF-də ayrıca Data Availability Statement yoxdur.

Maraqlar toqquşması: Mənbə PDF-də ayrıca Conflict of Interest bəyanı yoxdur; yoxluğu fərz edilməmişdir.

Müəllif töhfələri: Mənbə PDF-də ayrıca CRediT/müəllif töhfələri bölməsi yoxdur.

Əsas şərh sərhədi: Nəticələr müəyyən HPH preparatının siçovullarda qısamüddətli və 28 günlük ümumi toksiklik qiymətləndirməsinə aiddir; insan istehlak təhlükəsizliyinin və ya uzunmüddətli təhlükəsizliyin sübutu deyil.