İlkin mənbə kurasiyası (primary source curation), müəllimin hansı tarixi sənədi, təsviri, xəritəni, səs yazısını, obyekti və ya başqa orijinal mənbəni tədrisə daxil edəcəyinə və həmin mənbəni hansı məqsədlə çərçivələndirəcəyinə qərar verdiyi pedaqoji seçim prosesidir. Bu tədqiqat erkən uşaqlıq və ibtidai məktəb sosial elmlər tədrisinə hazırlaşan 103 müəllim namizədinin etdiyi 347 ilkin mənbə seçimini keyfiyyət məzmun təhlili ilə araşdırır. Tədqiqatçıların kodlaşdırma sxemində 153 seçim (%44) dominant narrativ, 69 seçim (%20) əks-narrativ və 24 seçim (%7) mədəni davamlılığı dəstəkləyən mənbə kimi təsnif edilmiş; qalan 101 seçim coğrafi/ətraf mühit mənbələri, geniş mənbə topluları və digər mənbələr altında qruplaşdırılmışdır. Nəticələr daha inklüziv seçimlərin mövcud olduğunu, lakin Ağ, kişi və Avropa mərkəzli tarixi perspektivlərlə uyğun mənbələrin məlumat dəstində ən böyük tək kateqoriyanı təşkil etdiyini göstərir. Bununla belə, tədqiqat bir universitetdə bir dərsin kontekstinə əsaslanır; bildirilən faizlər təsviridir və bütün müəllim namizədlərinə ümumiləşdirilə bilən statistik fərqlər və ya səbəb-nəticə əlaqələri kimi şərh edilməməlidir.

Tədqiqatın əsas diqqəti ilkin mənbələrin sinifdə necə istifadə olunmasından əvvəl hansı mənbələrin seçildiyi və bu seçimin necə əsaslandırıldığıdır. Tədqiqat mənbə seçimini yalnız texniki axtarış işi kimi deyil, tarixi görünürlüyə, təmsil formasına və şagirdlərin hansı narrativlərlə qarşılaşacağına təsir edən qərar kimi nəzərdən keçirir. Müəllim namizədlərinin bəzi seçimləri tarixən kənarda saxlanmış səsləri önə çıxararkən, bəzi seçimlərdə inklüzivlik yalnız səthi təmsil səviyyəsində qalmış; arxivə çıxış, dərs vaxtı, formalaşmış kurikulum vərdişləri və seçimin səbəbi barədə kifayət qədər refleksiya aparılmaması yaranan örüntülərə təsir edən əsas kontekstual amillər kimi müzakirə edilmişdir.

Tədqiqat problemi: Mənbəni tapmaqla mənbəni seçmək eyni şey deyil

İlkin mənbələr keçmişə aid hadisə və təcrübələri şagirdlərin birbaşa sənəd, təsvir, xəritə, səs, obyekt və ya oxşar materiallar vasitəsilə araşdırmasına imkan verir. Tədqiqatın ədəbiyyat çərçivəsi müəllim təhsili araşdırmalarının mühüm hissəsinin bu materialların sinifdə necə istifadə olunacağına yönəldiyini; buna qarşılıq müəllim namizədlərinin hansı mənbəni niyə seçdiyi sualının daha az araşdırıldığını vurğulayır. Tədqiqatçılar bu boşluğu əhəmiyyətli hesab edirlər; çünki müəllim əlçatan olan minlərlə tarixi material arasından sinfə yalnız məhdud bir hissəni gətirir və bu seçim şagirdin keçmişlə qarşılaşma sahəsini faktiki olaraq daraldır və ya genişləndirir.

Tədqiqatın araşdırma sualı müəllim namizədlərinin seçdiyi ilkin mənbələrin müxtəlif baxış bucaqlarını nə dərəcədə təmsil etdiyi və PreK–6 sosial elmlər fəaliyyətlərində inklüziv təhsilə nə dərəcədə töhfə verə bildiyidir. Bu sual yalnız mənbələrin mövzusunu deyil, seçimin arxasındakı pedaqoji əsaslandırmanı da araşdırmağı tələb edir. Buna görə də tədqiqatda seçilən materialın kimləri görünən etdiyi qədər müəllim namizədinin həmin materialdan hansı məqsədlə istifadə etməyi düşündüyü də təhlilin bir hissəsidir.

İlkin Mənbə Seçimi Niyə Neytral Tədris Qərarı Deyil?

Bu tədqiqat ilkin mənbə seçimini neytral texniki əməliyyat kimi deyil, hansı tarixi səslərin sinfə daxil olduğunu, hansılarının arxa planda qaldığını və hansı narrativlərin tədris üçün “normal” başlanğıc nöqtəsi sayıldığını təsir edən pedaqoji və ideoloji qərar kimi araşdırır. Bu şərh tədqiqatın Tənqidi Təhsil Nəzəriyyəsi, Reflektiv Tədris Təcrübələri və Mədəni Davamlılığı Dəstəkləyən Pedaqogika çərçivələri daxilində aparılmışdır; buna görə “dominant narrativ” kimi təsnifatlar tədqiqatın nəzəri kodlaşdırma quruluşuna aiddir.

Tədqiqatçılar müəllimlərin kurikulumda bir növ seçici rol oynadığını bildirirlər: tarixi material çox genişdir, lakin sinfə gətirilən mənbələrin sayı məhduddur. Buna görə seçim görünürlük, təmsil, tarixi əhəmiyyət və şagirdlərin kimin təcrübəsini “öyrənilməyə dəyər tarix” kimi görəcəyi üzərində təsir göstərə bilər. Tədqiqatın müzakirəsinə görə tanış şəxslərə, təhlükəsiz görünən narrativlərə və ya asan tapılan arxiv materiallarına yönəlmək, qəsdən kənarlaşdırma olmasa belə, formalaşmış narrativlərin yenidən istehsalına səbəb ola bilər.

Bu məqamda rəqəmsal arxivlərin quruluşu da əhəmiyyətlidir. Tədqiqat rəqəmsallaşdırmanın çıxışı artırmasının təkbaşına təmsil bərabərliyi yaratmadığını irəli sürən ədəbiyyata əsaslanır. Arxivlərdə bəzi icmalara, dövrlərə və güc mərkəzlərinə aid materiallar daha görünən, daha asan axtarılan və tədrisə daha asan uyğunlaşdırılan ola bilər. Belə bir mühitdə müəllim namizədi tənqidi axtarış strategiyaları inkişaf etdirməyibsə, “asan tapılan” mənbə ilə “tarixi baxımdan kifayət qədər təmsilçi” mənbə bir-birinə qarışa bilər.

Tədqiqatın üç nəzəri prizması

• Tənqidi Təhsil Nəzəriyyəsi (Critical Educational Theory, CET): Mənbə seçiminin güc, kənarlaşdırma və tarixi görünürlüklə əlaqəsini araşdırmaq üçün istifadə edilmişdir. Tədqiqatçılar bu prizma vasitəsilə kurikulum materiallarının dominant tarixi narrativləri necə yenidən istehsal edə bildiyini və ya onlara alternativlər üçün necə yer aça bildiyini qiymətləndirmişdir.
• Reflektiv Tədris Təcrübələri (Reflective Teaching Practices): Müəllim namizədinin yalnız material seçməsinə deyil, seçimin səbəbini izah etməsinə diqqət yetirir. Burada əsas sual namizədin təmsil, tarixi əhəmiyyət və pedaqoji məqsəd üzərində nə qədər dərindən düşündüyüdür.
• Mədəni Davamlılığı Dəstəkləyən Pedaqogika (Culturally Sustaining Pedagogy, CSP): Müxtəlif mədəniyyətləri yalnız “əlavə nümunə” kimi göstərməkdən kənara çıxaraq, yaşayan mədəni kimlikləri, icma biliyini, dili, ənənəni və müqavimət formalarını davamlılıq içində nəzərdən keçirən mənbələri qiymətləndirmək üçün istifadə edilmişdir.

Bu üç çərçivə birlikdə istifadə edildikdə təhlil iki səviyyəni birləşdirir: bir tərəfdə arxivlər və kurikulum kimi struktur şərtlər, digər tərəfdə müəllim namizədinin şəxsi və pedaqoji qərarları. Tədqiqatçılar mənbə seçimini bu iki səviyyənin kəsişdiyi qərar sahəsi kimi şərh etmişdir.

Əks-Narrativlə Mədəni Davamlılığı Dəstəkləyən Mənbə Arasındakı Fərq Nədir?

Tədqiqatın kodlaşdırma məntiqində əks-narrativ mənbələri əsas axın tarixi narrativlərində nisbətən kənarda saxlanmış şəxslərin və icmaların təcrübələrini önə çıxararaq dominant narrativi sorğulayan materiallardır; mədəni davamlılığı dəstəkləyən mənbələr isə yaşayan mədəni kimlikləri, ənənələri, dilləri, icma biliyini və davamlı müqavimət təcrübələrini yalnız keçmişə aid “müxtəliflik nümunəsi” kimi deyil, davam edən sosial reallıqlar kimi görünən edən materiallardır. İki kateqoriya üst-üstə düşə bilər, lakin əks-narrativin əsas funksiyası dominant narrativi pozmaq və ya onun kənarda qoyduğu səsi önə çıxarmaq olduğu halda, mədəni davamlılıq yanaşması mədəniyyətin canlı və davam edən xarakterini qorumağa yönəlir.

Birinci dövr kodlaşdırmada Abraham Lincoln kimi ənənəvi kurikulumda mərkəzi mövqedə olan Ağ kişi fiqurları dominant narrativ nümunələri arasında qiymətləndirilərkən, Harriet Tubman kimi Qara bir qadının müqavimətini və töhfələrini önə çıxaran materiallar əks-narrativ kimi nəzərdən keçirilmişdir. Día de los Muertos qurbangahının fotosu isə yaşayan mədəni ənənə ilə əlaqəsinə görə mədəni davamlılığı dəstəkləyən mənbə nümunəsi kimi kodlaşdırılmışdır. Eleanor Roosevelt kimi bəzi nümunələrdə birdən çox şərh çərçivəsi eyni vaxtda tətbiq edilə bilmişdir; bu, mənbələrin tək bir vizual xüsusiyyətə baxılaraq mexaniki şəkildə təsnif edilmədiyini göstərir.

İnklüzivlik yalnız “fərqli bir sima” əlavə etmək deyil

Tədqiqatın mühüm fərqləndirmələrindən biri görünən təmsillə tənqidi pedaqoji çərçivələndirmə arasındadır. Materialda qadınların, Qara icmaların, Yerli icmaların və ya tarixən az təmsil olunmuş digər qrupların görünməsi öz-özlüyündə dərin əks-narrativ yaratdığı anlamına gəlmir. Müəllim namizədinin mənbəni yalnız “maraqlı”, “tanış” və ya “şagirdlərin əlaqə qura biləcəyi” obyekt kimi təqdim etməsi güc, kontekst, kənarlaşdırma, kollektiv fəaliyyət və ya mədəni məna kimi qatları görünməz saxlaya bilər.

Tədqiqatçılar bu fərqi refleksiyanın dərinliyi üzərindən müzakirə edirlər. Bəzi namizədlər etiraz, ayrı-seçkilik, əmək, vətəndaşlıq, icma müqaviməti və ya mədəni davamlılıq kimi kontekstləri tədris əsaslandırmasına açıq şəkildə bağlamışdır. Bəzi namizədlərdə isə daha müxtəlif mənbə seçilməsinə baxmayaraq, izah estetik xüsusiyyətlər, tanışlıq və ya səthi “əlaqələndirilə bilmə” səviyyəsində qalmışdır. Buna görə tədqiqat mənbə seçiminin özü qədər mənbənin necə çərçivələndirilməsinin də pedaqoji mənanı müəyyən etdiyini irəli sürür.

Arxiv, zaman və kurikulum vərdişləri

Tədqiqat dominant narrativlərin ağırlığını yalnız ayrı-ayrı müəllim namizədlərinin münasibətləri ilə əlaqələndirmir. Rəqəmsal arxivlərin tarixi qorunma örüntüləri, sosial elmlərə ayrılan məhdud dərs vaxtı, oxu və riyaziyyat prioritetləri, ştat standartları, mübahisəli mövzularla bağlı tərəddüdlər və müəllim namizədlərinin öyrəşdiyi kurikulum şablonları seçimlərə təsir edə biləcək struktur şərtlər kimi müzakirə olunur. Bu yanaşma “yanlış mənbəni seçən fərd” izahından daha genişdir: bəzi materiallar sistem daxilində daha asan görünən və istifadə edilən hala gəldiyi halda, bəzi tarixi səsləri tapmaq daha çox axtarış və kontekstləşdirmə tələb edə bilər.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Tədqiqat dizaynı və nümunə

Tədqiqat keyfiyyət məzmun təhlili dizaynına malikdir. İştirakçılar Amerika Birləşmiş Ştatlarının cənub-şərqində yerləşən böyük bir dövlət universitetində 2022-ci ilin payız semestri ilə 2024-cü ilin yaz semestri arasında müəllim hazırlığı proqramında təhsil alan 103 müəllim namizədidir. Nümunədə 101 qadın (%98) və 69 Ağ iştirakçı (%67) olmuşdur; həmçinin 22 İspan mənşəli, 6 Qara, 5 Asiyalı və ya Sakit Okean adalı və 1 Yerli Amerikalı iştirakçı bildirilmişdir. Tədqiqat zamanı iştirakçıların heç biri ilkin mənbə pedaqogikası üzrə əvvəllər rəsmi təlim almamışdı.

Tədqiqat yalnız anonimləşdirilmiş dərs məlumatlarını təhlil etmişdir. Universitetin Institutional Review Board qiymətləndirməsində tədqiqat müvafiq federal tərifə görə insan subyektləri ilə tədqiqat sayılmadığı üçün etik şura baxışından azad edilmişdir. Fərdi identifikatorlar saxlanılmamış; demoqrafik məlumatlar mənbə seçimi örüntülərini kəşfiyyat xarakterli araşdırmaq üçün proqram qeydlərindən götürülmüşdür.

İki mərhələli tədris müdaxiləsi

Məlumat dəsti

Cəmi 347 ilkin mənbə seçimi təhlil edilmişdir: 286 təsvir, 16 sənəd, 15 xəritə, 5 obyekt/artefakt, 4 səs yazısı, 3 not/musiqi yazısı nümunəsi, 2 video və 16 geniş mənbə toplusu. Mənbə növləri universitetin öyrənmə idarəetmə sistemindən ixrac edilmiş və anonimləşdirilmişdir. TPS BASICS fəaliyyətləri əsas analitik məlumat mənbəyindən daha çox tədris hazırlığı kimi istifadə edilmiş; əsas analitik diqqət seçilmiş mənbələrin özünə və mümkün olduqda seçim əsaslandırmalarına yönəlmişdir.

Tədqiqatda Mənbələr Necə Kodlaşdırıldı və Altı Kateqoriya Necə Yaradıldı?

Mənbələr MAXQDA 24 daxilində çoxdövrəli keyfiyyət kodlaşdırması ilə təhlil edildi: birinci dövrdə təsviri kodlaşdırma mənbə növü, tarixi kontekst və mövzu kimi xüsusiyyətləri; proses kodlaşdırması isə dominant narrativi möhkəmləndirmə, müqaviməti önə çıxarma və ya şagird kimliyini təsdiqləmə kimi pedaqoji/şərhedici funksiyaları tutdu. Bir mənbənin birdən çox şərh çərçivəsi ilə əlaqəli ola bildiyi hallarda eyni vaxtlı kodlaşdırma istifadə edildi; ikinci dövrdə örüntü kodlaşdırması və fokuslanmış kodlaşdırma ilə kodlar altı yekun tematik kateqoriya ətrafında təşkil edildi. Tədqiqat qrupu kodları birlikdə müzakirə etdi, uyğunsuzluqları nəzəri çərçivələrə və iştirakçı əsaslandırmalarına qayıdaraq həll etdi, analitik qeydlər apardı və məlumat/çərçivə triangulyasiyasından istifadə etdi.

Analitik etibarlılıq mənbədə sayısal kodlayıcılararası uyğunluq əmsalı ilə bildirilməmişdir. Bunun əvəzinə birgə kodlaşdırma, müzakirə yolu ilə konsensus, analitik memo aparılması və triangulyasiya prosesləri vurğulanmışdır. Bu fərq əhəmiyyətlidir: tədqiqat kateqoriyaların kəmiyyət ölçmə alətinin dəyişməz sinifləri olduğunu iddia etməyən, nəzəri olaraq yönləndirilmiş interpretativ keyfiyyət təhlilidir.

Mənbə kateqoriyalarının bölgüsü

Üç fokus kateqoriya olan dominant narrativ, əks-narrativ və mədəni davamlılığı dəstəkləyən mənbələr birlikdə 246 seçimi əhatə etmişdir. Dominant narrativ kateqoriyası təkbaşına bu 246 seçimin %62-sini təşkil etmişdir. Əks-narrativlə mədəni davamlılığı dəstəkləyən mənbələrin cəmi 93-dür və bütün 347 seçimin %27-sinə uyğun gəlir. Tədqiqatın şərhi daha inklüziv seçimlərin aydın şəkildə mövcud olduğunu, lakin onların bölgü və refleksiya dərinliyi baxımından qeyri-bərabər olduğunu vurğulayır.

Dominant narrativ kateqoriyasındakı bir çox seçimdə yazılı əsaslandırmanın qısa və ya ümumiyyətlə olmaması tədqiqatçılar üçün analitik örüntüyə çevrilmişdir. Müəlliflər bunu namizədlərin maraqsızlığı kimi şərh etməmiş; tapşırıq dizaynının hər halda konkret mənbənin niyə seçildiyini açıq əsaslandırmağı məcburi etmədiyini xüsusi olaraq qeyd etmişdir. Buna baxmayaraq, tanış tarixi fiqurların izahsız seçilə bilməsi bəzi mənbələrin “öz-özünə uyğun” sayılması ilə əlaqəli ola biləcək işarə kimi müzakirə edilmişdir.

Əks-narrativ və mədəni davamlılıq kateqoriyalarında Qara süngər dalğıclarının fotoları, Día de los Muertos təsvirləri, qadınların səsverməsinə dair materiallar, vətəndaş hüquqları dövrü etiraz mənbələri, Seminole icmasına dair materiallar və ayrı-seçkilik dövründə Qara uşaqlar üçün tikilmiş üzgüçülük hovuzuna dair yerli tarix mənbələri kimi nümunələr yer almışdır. Lakin tədqiqatçılar fərqli icmanı görünən edən hər seçimin avtomatik olaraq dərin tənqidi pedaqoji əsaslandırma daşımadığını; bəzi əsaslandırmaların mədəni və ya siyasi kontekst əvəzinə yalnız estetik və ya səthi maraq ünsürlərinə yönəldiyini bildirmişdir.

Demoqrafik örüntülər

Bu cədvəldəki faizlər iştirakçıların deyil, müvafiq demoqrafik qrupdakı mənbə seçimlərinin bölgüsünü göstərir. “Digər üç kateqoriyanın cəmi” coğrafi/ətraf mühit mənbələri, geniş mənbə topluları və digər mənbələrin birlikdə yaratdığı fokusdan kənar seçimləri ifadə edir. Kiçik alt qruplara görə bu örüntülər statistik qrup fərqi kimi qiymətləndirilməməlidir.

Demoqrafik Örüntülər Necə Şərh Edilməlidir?

Demoqrafik örüntülər yalnız kəşfiyyat xarakterli və kontekstə xas göstəricilər kimi şərh edilməlidir; tədqiqat iştirakçı kimliyinin mənbə seçimini müəyyən etdiyini və ya qruplar arasında statistik olaraq etibarlı fərqlərin olduğunu göstərmir. Xüsusilə bəzi alt qrupların çox kiçik olması faizlərin sabit qrup xüsusiyyətləri və ya səbəb təsirləri kimi oxunmasını etibarsız edir. Tədqiqatçıların daha məhdud şərhi mədəni kimliyin pedaqoji mənalandırmaya təsir edə bilən prizmalardan biri ola biləcəyi, lakin tənqidi pedaqogikanı təkbaşına təmin etmədiyidir.

Həqiqətən də dominant narrativ mənbələri yalnız Ağ iştirakçılar tərəfindən seçilməmiş, əks-narrativ və ya mədəni davamlılıq mənbələri də yalnız tarixən marginallaşdırılmış qruplardan gələn iştirakçılarla məhdudlaşmamışdır. Tədqiqatın təhsillə bağlı nəticəsi budur ki, bütün müəllim namizədlərinin mənbə seçimini əsaslandırmaq, arxiv səssizliklərini fərq etmək və təmsili sorğulamaq üçün açıq strukturlaşdırmaya ehtiyacı ola bilər.

Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr

• Araşdırılan 347 seçim içində ən böyük tək kateqoriya 153 seçimlə (%44) dominant narrativ mənbələridir.
• Əks-narrativ və mədəni davamlılığı dəstəkləyən mənbələr məlumat dəstində əhəmiyyətli mövcudluğa malikdir, lakin ümumi çəkiləri dominant narrativ kateqoriyasından aşağıdır.
• Mənbə seçiminin pedaqoji əsaslandırılmasının dərinliyi iştirakçılar arasında aydın şəkildə dəyişir.
• Arxiv görünürlüğü, dərs dizaynı, zaman və formalaşmış kurikulum vərdişləri mənbə seçiminə təsir edən kontekstual şərtlər kimi müzakirə olunur.
• Müəllim təhsilində mənbə seçiminin yalnız “material tapmaq” deyil, təmsil və əsaslandırma üzərində refleksiya tələb edən ayrıca bacarıq kimi nəzərdən keçirilməli olduğuna dair dərs dizaynı nəticələri təqdim olunur.

Tədqiqatın dəstəkləmədiyi ümumiləşdirmələr

• Nəticələr bütün müəllim namizədlərinə, bütün universitetlərə və ya bütün ölkələrdə müəllim hazırlığına ümumiləşdirilə bilməz.
• Demoqrafik kimliyin müəyyən mənbə növünün seçilməsinə səbəb olduğu göstərilməmişdir.
• Tədqiqat müəllim namizədlərinin bu materialları real siniflərdə necə tətbiq etdiyini və ya şagirdlər üzərində hansı öyrənmə təsiri yaratdığını sınaqdan keçirməmişdir.
• Tədqiqat müəyyən pedaqoji müdaxilənin dominant narrativləri azaltmaqda səbəb baxımından effektiv olduğunu sübut etmir.
• Faizlər statistik əhəmiyyət testi, p dəyəri, etibar intervalı və ya təsir ölçüsü ilə dəstəklənən əhali təxminləri deyil; mənbə onlardan təsviri örüntülər kimi istifadə edir.

Məhdudiyyətlər və gələcək tədqiqat

Birinci əsas məhdudiyyət tədqiqatın bir müəssisədə, bir bakalavr səviyyəli sosial elmlər metodları dərsində aparılmasıdır. Nümunə əsasən Ağ və qadınlardan ibarətdir; həmçinin bəzi demoqrafik alt qruplar çox kiçikdir. İkinci əsas məhdudiyyət tapşırıqların hər seçim üçün “niyə bu mənbə?” sualına eyni təfərrüat səviyyəsində cavab verməyi tələb etməməsidir. Buna görə bəzi mənbələrdə pedaqoji niyyət ətraflı şəkildə görünür, digərlərində isə əsaslandırma qısadır və ya yoxdur.

Tədqiqatçılar gələcəkdə daha müxtəlif nümunələrlə müqayisəli tədqiqatlar, müəllim hazırlığı prosesi boyunca və peşənin ilk illərinə uzanan uzunmüddətli tədqiqatlar və açıq mənbə kurasiyası tədrisinin qərarverməyə təsirini sınayan müdaxilə tədqiqatları təklif edirlər. Həmçinin müxtəlif ştat standartlarının, yerli kurikulumların və siyasət kontekstlərinin mənbə seçimini necə formalaşdırdığı ayrıca tədqiqat mövzusu kimi araşdırılmalıdır.

Mənbə və Metod Qeydi

Orijinal tədqiqat: Beyond the Single Story: How Preservice Teachers Curate Primary Sources in Early Education

Müəlliflər: Paul G. Sauberer, Ilene R. Berson, Michael J. Berson. Məsul müəllif: Ilene R. Berson.

Qurum: Department of Teaching and Learning, University of South Florida, Tampa, Florida, ABŞ.

Jurnal / naşir: Education Sciences, MDPI. Cild / nömrə / məqalə no: 16(7), 1057. Nəşr tarixi: 2 iyul 2026. DOI: 10.3390/educsci16071057.

Mənbə növü və resenziya: Tədqiqat məqaləsi; dərc edildiyi Education Sciences resenziyalı, açıq girişli jurnaldır.

Lisenziya: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0). Verianla mətni lisenziyanın icazə verdiyi çərçivəyə baxmayaraq, mənbə məqalənin cümlə və təqdimat quruluşunu köçürmədən elmi faktları müstəqil öyrədici arxitektura daxilində yenidən izah edir. Mənbədəki Figure 1 və ya cədvəllərin vizual dizaynı köçürülməmiş; sayısal məlumatlar yeni HTML cədvəllərində müstəqil şəkildə təşkil edilmişdir.

Əsas metod: 103 müəllim namizədinin iki mərhələli dərs fəaliyyəti zamanı etdiyi 347 ilkin mənbə seçiminin MAXQDA 24 istifadə edilərək çoxdövrəli keyfiyyət məzmun təhlili ilə araşdırılması. Təsviri kodlaşdırma, proses kodlaşdırması, örüntü kodlaşdırması və fokuslanmış kodlaşdırma; birgə kodlaşdırma müzakirələri, analitik memoing və triangulyasiya ilə birlikdə istifadə edilmişdir.

Maliyyələşdirmə: Library of Congress Teaching with Primary Sources Program, Grant GA21C0117.

Etika / IRB: University of South Florida Institutional Review Board fəaliyyətin müvafiq DHHS və FDA tərifləri çərçivəsində insan subyektləri ilə tədqiqat təşkil etmədiyi nəticəsinə gəlmiş; buna görə tədqiqat etik təsdiq və IRB baxışından azad edilmişdir. İştirakçılara şifahi məlumatlandırılmış razılıq mətni təqdim edilmiş və iştiraklarından əvvəl şifahi şəkildə razılıqları alınmışdır.

Məlumatların əlçatanlığı: Tələbə məlumatlarının və təhsil qeydlərinin məxfiliyini qorumaq məqsədilə nəticələri dəstəkləyən məlumatlar ictimaiyyətə açıq deyil.

Maraqlar toqquşması: Müəlliflər maraqlar toqquşması bildirməmişdir.

Müəllif töhfələri: Konseptuallaşdırma və metodologiya Ilene R. Berson və Michael J. Berson; formal təhlil Paul G. Sauberer və Ilene R. Berson; məlumat kurasiyası və ilkin layihənin yazılması Paul G. Sauberer; nəzərdən keçirmə və redaktə üç müəllif; məsləhətçilik və maliyyələşdirmənin əldə edilməsi Ilene R. Berson və Michael J. Berson tərəfindən həyata keçirilmişdir.

Metodoloji şərh sərhədi: Tədqiqat keyfiyyət və kontekstə xasdır. Bildirilən faizlər təsviridir; demoqrafik müqayisələr kəşfiyyat xarakterlidir; sinifdaxili tətbiq və şagirdlərin öyrənmə nəticələri birbaşa ölçülməmişdir. Mənbə seçimi əsaslandırmalarının hər iştirakçıdan eyni təfərrüat səviyyəsində tələb edilməməsi pedaqoji niyyətin şərhində mühüm məhdudiyyətdir.