Birlamchi manba kuratsiyasi (primary source curation) — o‘qituvchi qaysi tarixiy hujjat, tasvir, xarita, ovoz yozuvi, buyum yoki boshqa asl manbani ta’limga kiritishi va bu manbani qanday maqsadda kontekstual ramkaga joylashtirishini hal qiladigan pedagogik tanlov jarayonidir. Ushbu tadqiqot erta bolalik va boshlang‘ich maktab ijtimoiy fanlar ta’limiga tayyorlanayotgan 103 nafar bo‘lajak o‘qituvchining 347 ta birlamchi manba tanlovini sifatli mazmun tahlili orqali o‘rganadi. Tadqiqotchilarning kodlash sxemasida 153 tanlov (%44) ustun narrativ, 69 tanlov (%20) qarshi narrativ va 24 tanlov (%7) madaniy davomiylikni qo‘llab-quvvatlovchi manba sifatida tasniflangan; qolgan 101 tanlov geografik/atrof-muhit manbalari, keng qamrovli manba to‘plamlari va boshqa manbalar ostida jamlangan. Natijalar yanada inklyuziv tanlovlar mavjudligini, biroq Oq, erkak va Yevropa markazidagi tarixiy nuqtai nazarlarga mos manbalar ma’lumotlar to‘plamidagi eng katta yagona kategoriyani tashkil etganini ko‘rsatadi. Shu bilan birga, tadqiqot bitta universitetdagi bitta kurs kontekstiga asoslanadi; keltirilgan foizlar tavsifiy bo‘lib, barcha bo‘lajak o‘qituvchilarga umumlashtiriladigan statistik farqlar yoki sababiy munosabatlar sifatida talqin qilinmasligi kerak.

Tadqiqotning asosiy diqqat markazi birlamchi manbalardan sinfda qanday foydalanilishidan avval qaysi manbalar tanlangani va bu tanlov qanday asoslangani masalasidir. Tadqiqot manba tanlashni faqat texnik qidiruv vazifasi emas, balki tarixiy ko‘rinuvchanlik, vakillik shakli va o‘quvchilar qaysi narrativlar bilan uchrashishiga ta’sir qiluvchi qaror sifatida ko‘radi. Bo‘lajak o‘qituvchilarning ayrim tanlovlari tarixan chetda qoldirilgan ovozlarni ilgari surgan bo‘lsa, ayrim tanlovlarda inklyuzivlik faqat yuzaki vakillik darajasida qolgan; arxivlardan foydalanish imkoniyati, dars vaqti, shakllangan o‘quv dasturi odatlari va tanlov sababiga doir yetarli refleksiya qilinmasligi yuzaga kelgan naqshlarga ta’sir qiluvchi asosiy kontekstual omillar sifatida muhokama qilingan.

Tadqiqot muammosi: Manbani topish bilan manbani tanlash bir xil narsa emas

Birlamchi manbalar o‘quvchilarga o‘tmishdagi voqea va tajribalarni bevosita hujjat, tasvir, xarita, ovoz, buyum yoki shunga o‘xshash materiallar orqali o‘rganish imkonini beradi. Tadqiqotning adabiyotlar doirasi o‘qituvchilar ta’limiga oid tadqiqotlarning muhim qismi bu materiallardan sinfda qanday foydalanish masalasiga qaratilganini; aksincha, bo‘lajak o‘qituvchilar qaysi manbani nega tanlashi masalasi kamroq o‘rganilganini ta’kidlaydi. Tadqiqotchilar bu bo‘shliqni muhim deb hisoblaydi, chunki o‘qituvchi mavjud minglab tarixiy materiallar orasidan sinfga faqat cheklangan qismini olib kiradi va bu tanlov o‘quvchining o‘tmish bilan to‘qnash kelish maydonini amalda toraytiradi yoki kengaytiradi.

Tadqiqot savoli bo‘lajak o‘qituvchilar tanlagan birlamchi manbalar turli nuqtai nazarlarni qay darajada ifodalashi va PreK–6 ijtimoiy fanlar faoliyatida inklyuziv ta’limga qay darajada hissa qo‘sha olishi haqidadir. Bu savol faqat manbalarning mavzusini emas, balki tanlov ortidagi pedagogik asosni ham o‘rganishni talab qiladi. Shu sababli tadqiqotda tanlangan material kimlarni ko‘rinadigan qilishi bilan bir qatorda, bo‘lajak o‘qituvchi undan qanday maqsadda foydalanishni rejalashtirgani ham tahlilning bir qismidir.

Nega Birlamchi Manba Tanlovi Neytral Ta’lim Qarori Emas?

Ushbu tadqiqot birlamchi manba tanlovini neytral texnik jarayon sifatida emas, balki qaysi tarixiy ovozlar sinfga kirishi, qaysilari orqa fonda qolishi va qaysi narrativlar ta’lim uchun “normal” boshlang‘ich nuqta deb qabul qilinishiga ta’sir qiluvchi pedagogik va mafkuraviy qaror sifatida o‘rganadi. Bu talqin tadqiqotning Tanqidiy ta’lim nazariyasi, Reflektiv o‘qitish amaliyotlari va Madaniy davomiylikni qo‘llab-quvvatlovchi pedagogika doiralari ichida amalga oshirilgan; shu bois “ustun narrativ” kabi tasniflar tadqiqotning nazariy kodlash tuzilmasiga tegishlidir.

Tadqiqotchilar o‘qituvchilar o‘quv dasturida o‘ziga xos saralovchi rolni bajarishini ta’kidlaydi: tarixiy materiallar juda keng, ammo sinfga olib kiriladigan manbalar soni cheklangan. Shuning uchun tanlov ko‘rinuvchanlik, vakillik, tarixiy ahamiyat va o‘quvchilar kimning tajribasini “o‘rganishga arzigulik tarix” deb bilishiga ta’sir qilishi mumkin. Tadqiqot muhokamasiga ko‘ra, tanish shaxslarga, xavfsiz ko‘ringan narrativlarga yoki oson topiladigan arxiv materiallariga yo‘nalish, hatto ataylab chetlatish bo‘lmasa ham, mavjud narrativlarning qayta ishlab chiqarilishiga olib kelishi mumkin.

Bu nuqtada raqamli arxivlarning tuzilishi ham muhim. Tadqiqot raqamlashtirishning kirishni oshirishi o‘z-o‘zidan vakillik tengligini yaratmasligini ta’kidlaydigan adabiyotlarga tayanadi. Arxivlarda ayrim jamoalar, davrlar va kuch markazlariga oid materiallar ko‘proq ko‘rinadigan, osonroq qidiriladigan va ta’limga moslashtirishga qulayroq bo‘lishi mumkin. Bunday muhitda bo‘lajak o‘qituvchi tanqidiy qidiruv strategiyalarini rivojlantirmagan bo‘lsa, “oson topiladigan” manba bilan “tarixiy jihatdan yetarlicha vakillik qiluvchi” manba bir-biriga aralashib ketishi mumkin.

Tadqiqotning uch nazariy linzasi

• Tanqidiy ta’lim nazariyasi (Critical Educational Theory, CET): Manba tanlovining kuch, chetlatish va tarixiy ko‘rinuvchanlik bilan aloqasini o‘rganish uchun qo‘llanilgan. Tadqiqotchilar ushbu linza orqali o‘quv dasturi materiallari ustun tarixiy narrativlarni qanday qayta ishlab chiqarishi yoki ularga qarshi boshqa qarashlar uchun qanday joy ochishi mumkinligini baholagan.
• Reflektiv o‘qitish amaliyotlari (Reflective Teaching Practices): Bo‘lajak o‘qituvchining faqat material tanlashiga emas, balki tanlov sababini tushuntirishiga e’tibor qaratadi. Bu yerdagi asosiy savol nomzod vakillik, tarixiy ahamiyat va pedagogik maqsad ustida qanchalik chuqur fikr yuritganidir.
• Madaniy davomiylikni qo‘llab-quvvatlovchi pedagogika (Culturally Sustaining Pedagogy, CSP): Turli madaniyatlarni shunchaki “qo‘shimcha misol” sifatida ko‘rsatishdan tashqariga chiqib, yashayotgan madaniy identifikatsiyalar, jamoa bilimi, til, an’ana va qarshilik shakllarini davomiylikda ko‘rib chiqadigan manbalarni baholash uchun qo‘llanilgan.

Ushbu uch doira birgalikda qo‘llanganda tahlil ikki darajani birlashtiradi: bir tomonda arxivlar va o‘quv dasturi kabi strukturaviy sharoitlar, ikkinchi tomonda bo‘lajak o‘qituvchining shaxsiy va pedagogik qarorlari. Tadqiqotchilar manba tanlovini shu ikki daraja kesishadigan qaror maydoni sifatida talqin qilgan.

Qarshi Narrativ bilan Madaniy Davomiylikni Qo‘llab-Quvvatlovchi Manba O‘rtasidagi Farq Nima?

Tadqiqotning kodlash mantiqida qarshi narrativ manbalari asosiy oqim tarixiy narrativlarida nisbatan chetda qoldirilgan shaxslar va jamoalarning tajribalarini ilgari surib, ustun narrativni savol ostiga qo‘yadigan materiallardir; madaniy davomiylikni qo‘llab-quvvatlovchi manbalar esa yashayotgan madaniy identifikatsiyalar, an’analar, tillar, jamoa bilimi va davom etayotgan qarshilik amaliyotlarini faqat o‘tmishga oid “xilma-xillik namunasi” sifatida emas, balki davom etayotgan ijtimoiy voqeliklar sifatida ko‘rinadigan qiladigan materiallardir. Ikki kategoriya kesishishi mumkin, biroq qarshi narrativning asosiy vazifasi ustun narrativni buzish yoki u e’tibordan chetda qoldirgan ovozni oldinga chiqarish bo‘lsa, madaniy davomiylik yondashuvi madaniyatning tirik va davom etuvchi xususiyatini saqlashga qaratiladi.

Birinchi sikl kodlashida Abraham Lincoln kabi an’anaviy o‘quv dasturida markaziy o‘rindagi Oq erkak siymolar ustun narrativ namunalari qatorida baholangan, Harriet Tubman kabi Qora ayolning qarshiligi va hissasini oldinga chiqaradigan materiallar esa qarshi narrativ sifatida ko‘rilgan. Día de los Muertos mehrobining fotosurati yashayotgan madaniy an’ana bilan bog‘liqligi sababli madaniy davomiylikni qo‘llab-quvvatlovchi manba namunasi sifatida kodlangan. Eleanor Roosevelt kabi ayrim misollarda esa bir vaqtning o‘zida bir nechta talqin doirasi qo‘llanishi mumkin bo‘lgan; bu manbalar faqat bitta vizual xususiyatga qarab mexanik ravishda tasniflanmaganini ko‘rsatadi.

Inklyuzivlik faqat “boshqa bir yuz” qo‘shish emas

Tadqiqotdagi muhim farqlardan biri ko‘rinadigan vakillik bilan tanqidiy pedagogik ramkalash o‘rtasidadir. Materialda ayollar, Qora jamoalar, Mahalliy jamoalar yoki tarixan kam vakillik qilingan boshqa guruhlarning ko‘rinishi o‘z-o‘zidan chuqur qarshi narrativ yaratilganini anglatmaydi. Bo‘lajak o‘qituvchining manbani faqat “qiziqarli”, “tanish” yoki “o‘quvchilar bog‘lana oladigan” obyekt sifatida taqdim etishi kuch, kontekst, chetlatish, jamoaviy harakat yoki madaniy ma’no kabi qatlamlarni ko‘rinmas qoldirishi mumkin.

Tadqiqotchilar bu farqni refleksiyaning chuqurligi orqali muhokama qiladi. Ayrim nomzodlar norozilik, kamsitish, mehnat, fuqarolik, jamoa qarshiligi yoki madaniy davomiylik kabi kontekstlarni ta’limiy asos bilan ochiq bog‘lagan. Ayrim nomzodlarda esa xilma-xilroq manba tanlangan bo‘lsa-da, izoh estetik xususiyatlar, tanishlik yoki yuzaki “bog‘lanish mumkinligi” darajasida qolgan. Shu sababli tadqiqot manba tanlovining o‘zi kabi manbaning qanday ramkalangani ham pedagogik ma’noni belgilashini ta’kidlaydi.

Arxiv, vaqt va o‘quv dasturi odatlari

Tadqiqot ustun narrativlarning og‘irligini faqat alohida bo‘lajak o‘qituvchilarning munosabatlariga bog‘lamaydi. Raqamli arxivlarning tarixiy saqlash naqshlari, ijtimoiy fanlarga ajratilgan cheklangan dars vaqti, o‘qish va matematika ustuvorliklari, shtat standartlari, bahsli mavzularga oid ehtiyotkorlik va bo‘lajak o‘qituvchilar o‘rganib qolgan o‘quv dasturi shablonlari tanlovlarga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan strukturaviy sharoitlar sifatida muhokama qilinadi. Bu yondashuv “noto‘g‘ri manbani tanlagan shaxs” izohidan kengroq: tizim ichida ayrim materiallar osonroq ko‘rinadigan va foydalaniladigan bo‘lib qolsa, ayrim tarixiy ovozlarni topish ko‘proq qidiruv va kontekstlashtirishni talab qilishi mumkin.

Tadqiqotning Usuli va Natijalari

Tadqiqot dizayni va namuna

Tadqiqot sifatli mazmun tahlili dizayniga ega. Ishtirokchilar Amerika Qo‘shma Shtatlarining janubi-sharqidagi yirik davlat universitetida 2022-yil kuzgi semestridan 2024-yil bahorgi semestrigacha o‘qituvchi tayyorlash dasturida qatnashgan 103 nafar bo‘lajak o‘qituvchidir. Namunada 101 ayol (%98) va 69 Oq ishtirokchi (%67) bo‘lgan; shuningdek 22 ispan kelib chiqishli, 6 Qora, 5 Osiyolik yoki Tinch okeani orollari vakili va 1 Mahalliy amerikalik ishtirokchi qayd etilgan. Tadqiqot davomida ishtirokchilarning hech biri birlamchi manba pedagogikasi bo‘yicha ilgari rasmiy ta’lim olmagan.

Tadqiqot faqat anonimlashtirilgan kurs ma’lumotlarini tahlil qilgan. Universitetning Institutional Review Board baholashida tadqiqot tegishli federal ta’rifga ko‘ra inson subyektlari ishtirokidagi tadqiqot hisoblanmagani sababli etik kengash ko‘rib chiqishidan ozod qilingan. Shaxsiy identifikatorlar saqlanmagan; demografik ma’lumotlar manba tanlash naqshlarini kashfiy tarzda o‘rganish uchun dastur yozuvlaridan olingan.

Ikki bosqichli ta’limiy aralashuv

Ma’lumotlar to‘plami

Jami 347 ta birlamchi manba tanlovi tahlil qilindi: 286 tasvir, 16 hujjat, 15 xarita, 5 buyum/artefakt, 4 ovoz yozuvi, 3 nota/musiqa yozuvi namunasi, 2 video va 16 keng qamrovli manba to‘plami. Manba turlari universitetning ta’limni boshqarish tizimidan eksport qilingan va anonimlashtirilgan. TPS BASICS faoliyatlari asosiy analitik ma’lumot manbaidan ko‘ra ko‘proq ta’limiy tayyorgarlik sifatida qo‘llanilgan; asosiy analitik diqqat tanlangan manbalarning o‘ziga va imkon qadar tanlov asoslariga qaratilgan.

Tadqiqotda Manbalar Qanday Kodlandi va Oltita Kategoriya Qanday Shakllantirildi?

Manbalar MAXQDA 24 ichida ko‘p siklli sifatli kodlash orqali tahlil qilindi: birinchi siklda tavsifiy kodlash manba turi, tarixiy kontekst va mavzu kabi xususiyatlarni, jarayon kodlash esa ustun narrativni mustahkamlash, qarshilikni oldinga chiqarish yoki o‘quvchi identifikatsiyasini tasdiqlash kabi pedagogik/talqiniy vazifalarni qayd etdi. Manba bir nechta talqin doirasi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin bo‘lgan holatlarda bir vaqtda kodlash qo‘llanildi; ikkinchi siklda naqsh kodlash va yo‘naltirilgan kodlash orqali kodlar oltita yakuniy tematik kategoriya atrofida tartibga solindi. Tadqiqot jamoasi kodlarni birgalikda muhokama qildi, kelishmovchiliklarni nazariy doiralar va ishtirokchilar asoslariga qaytib hal qildi, analitik qaydlar yuritdi va ma’lumot/doira triangulyatsiyasidan foydalandi.

Analitik ishonchlilik manbada sonli kodlovchilararo kelishuv koeffitsiyenti orqali hisobot qilinmagan. Buning o‘rniga birgalikdagi kodlash, muhokama orqali kelishuv, analitik memo yuritish va triangulyatsiya jarayonlari ta’kidlangan. Bu farq muhim: tadqiqot kategoriyalarni miqdoriy o‘lchov vositasining o‘zgarmas sinflari deb da’vo qilmaydigan, nazariy jihatdan yo‘naltirilgan talqiniy sifatli tahlildir.

Manba kategoriyalarining taqsimoti

Uchta asosiy kategoriya — ustun narrativ, qarshi narrativ va madaniy davomiylikni qo‘llab-quvvatlovchi manbalar — birgalikda 246 tanlovni qamrab olgan. Ustun narrativ kategoriyasining o‘zi ushbu 246 tanlovning %62 qismini tashkil etgan. Qarshi narrativ va madaniy davomiylikni qo‘llab-quvvatlovchi manbalar jami 93 ta bo‘lib, barcha 347 tanlovning %27 qismiga to‘g‘ri keladi. Tadqiqot talqini yanada inklyuziv tanlovlar aniq mavjudligini, ammo ularning taqsimoti va refleksiya chuqurligi notekis ekanini ta’kidlaydi.

Ustun narrativ kategoriyasidagi ko‘plab tanlovlarda yozma asosning qisqa yoki umuman bo‘lmasligi tadqiqotchilar uchun analitik naqshga aylangan. Mualliflar buni nomzodlarning befarqligi deb talqin qilmagan; topshiriq dizayni har bir holatda nima sababdan muayyan manba tanlanganini aniq asoslashni majburiy qilmaganini alohida qayd etgan. Shunga qaramay, tanish tarixiy shaxslarning izohsiz tanlanishi ayrim manbalar “o‘z-o‘zidan mos” deb qabul qilinishi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin bo‘lgan belgi sifatida muhokama qilingan.

Qarshi narrativ va madaniy davomiylik kategoriyalarida Qora gubka g‘avvoslarining fotosuratlari, Día de los Muertos tasvirlari, ayollarning ovoz berishiga oid materiallar, fuqarolik huquqlari davri norozilik manbalari, Seminole jamoasiga oid materiallar va kamsitish davrida Qora bolalar uchun qurilgan suzish havzasiga oid mahalliy tarix manbalari kabi misollar bo‘lgan. Biroq tadqiqotchilar boshqa bir jamoani ko‘rinadigan qilgan har bir tanlov avtomatik ravishda chuqur tanqidiy pedagogik asosga ega emasligini; ayrim asoslar madaniy yoki siyosiy kontekst o‘rniga faqat estetik yoki yuzaki qiziqish unsurlariga qaratilganini bildirgan.

Demografik naqshlar

Ushbu jadvaldagi foizlar ishtirokchilarning emas, tegishli demografik guruhdagi manba tanlovlarining taqsimotini ko‘rsatadi. “Boshqa uch kategoriya jami” geografik/atrof-muhit manbalari, keng qamrovli manba to‘plamlari va boshqa manbalar birgalikda tashkil qilgan asosiy fokusdan tashqari tanlovlarni anglatadi. Kichik kichik-guruhlar sababli bu naqshlar statistik guruh farqi sifatida baholanmasligi kerak.

Demografik Naqshlar Qanday Talqin Qilinishi Kerak?

Demografik naqshlar faqat kashfiy va kontekstga xos ko‘rsatkichlar sifatida talqin qilinishi kerak; tadqiqot ishtirokchi identifikatsiyasi manba tanlovini belgilashini yoki guruhlar o‘rtasida statistik jihatdan ishonchli farqlar borligini ko‘rsatmaydi. Ayniqsa ayrim kichik guruhlarning juda kichikligi foizlarni barqaror guruh xususiyatlari yoki sababiy ta’sirlar sifatida o‘qishni asossiz qiladi. Tadqiqotchilarning cheklanganroq talqini shuki, madaniy identifikatsiya pedagogik ma’no berishga ta’sir qiluvchi linzalardan biri bo‘lishi mumkin, biroq u tanqidiy pedagogikani o‘zi yolg‘iz kafolatlamaydi.

Darhaqiqat, ustun narrativ manbalari faqat Oq ishtirokchilar tomonidan tanlanmagan, qarshi narrativ yoki madaniy davomiylik manbalari ham faqat tarixan marginallashtirilgan guruhlardan kelgan ishtirokchilar bilan cheklanmagan. Tadqiqotning ta’limiy xulosasi barcha bo‘lajak o‘qituvchilar manba tanlovini asoslash, arxiv sukutlarini sezish va vakillikni savol ostiga qo‘yish bo‘yicha aniq tuzilmalashtirishga ehtiyoj sezishi mumkinligidir.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan xulosalar

• Ko‘rib chiqilgan 347 tanlov ichida eng katta yagona kategoriya 153 tanlov bilan (%44) ustun narrativ manbalaridir.
• Qarshi narrativ va madaniy davomiylikni qo‘llab-quvvatlovchi manbalar ma’lumotlar to‘plamida sezilarli mavjudlikka ega, biroq ularning umumiy og‘irligi ustun narrativ kategoriyasidan past.
• Manba tanlovining pedagogik asoslash chuqurligi ishtirokchilar o‘rtasida aniq farq qiladi.
• Arxiv ko‘rinuvchanligi, dars dizayni, vaqt va shakllangan o‘quv dasturi odatlari manba tanloviga ta’sir qiluvchi kontekstual sharoitlar sifatida muhokama qilinadi.
• O‘qituvchilar ta’limida manba tanlash faqat “material topish” emas, balki vakillik va asoslash ustida refleksiya talab qiladigan alohida ko‘nikma sifatida ko‘rilishi kerakligi bo‘yicha dars dizayni xulosalari taqdim etiladi.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlamaydigan umumlashtirishlar

• Natijalarni barcha bo‘lajak o‘qituvchilarga, barcha universitetlarga yoki barcha mamlakatlardagi o‘qituvchilar ta’limiga umumlashtirib bo‘lmaydi.
• Demografik identifikatsiya muayyan manba turining tanlanishiga sabab bo‘lishi ko‘rsatilmagan.
• Tadqiqot bo‘lajak o‘qituvchilar ushbu materiallarni haqiqiy sinflarda qanday qo‘llashini yoki o‘quvchilarda qanday o‘rganish ta’sirini yuzaga keltirishini sinamagan.
• Tadqiqot muayyan pedagogik aralashuv ustun narrativlarni kamaytirishda sababiy jihatdan samarali ekanini isbotlamaydi.
• Foizlar statistik ahamiyat testi, p qiymati, ishonch oralig‘i yoki ta’sir kattaligi bilan qo‘llab-quvvatlangan populyatsiya baholari emas; manba ularni tavsifiy naqshlar sifatida ishlatadi.

Cheklovlar va kelajakdagi tadqiqotlar

Birinchi asosiy cheklov tadqiqot bitta muassasada, bakalavriat darajasidagi bitta ijtimoiy fanlar metodikasi kursida olib borilganidir. Namuna asosan Oq va ayollardan iborat; shuningdek ayrim demografik kichik guruhlar juda kichik. Ikkinchi asosiy cheklov topshiriqlar har bir tanlov uchun “nega aynan shu manba?” savoliga bir xil batafsillik darajasida javob berishni majburiy qilmaganidir. Shu sababli ayrim manbalarda pedagogik niyat batafsil ko‘rinadi, ayrimlarida esa asos qisqa yoki umuman yo‘q.

Tadqiqotchilar kelajakda yanada xilma-xil namunalar bilan qiyosiy tadqiqotlar, o‘qituvchi tayyorlash jarayoni davomida va kasbning dastlabki yillarigacha cho‘ziladigan longitudinal tadqiqotlar hamda ochiq manba kuratsiyasini o‘qitishning qaror qabul qilishga ta’sirini sinaydigan aralashuv tadqiqotlarini taklif qiladi. Shuningdek, turli shtat standartlari, mahalliy o‘quv dasturlari va siyosiy kontekstlar manba tanlovini qanday shakllantirishi alohida tadqiqot mavzusi sifatida ko‘rib chiqilishi kerak.

Manba va Usul Haqida Izoh

Asl tadqiqot: Beyond the Single Story: How Preservice Teachers Curate Primary Sources in Early Education

Mualliflar: Paul G. Sauberer, Ilene R. Berson, Michael J. Berson. Mas’ul muallif: Ilene R. Berson.

Muassasa: Department of Teaching and Learning, University of South Florida, Tampa, Florida, AQSh.

Jurnal / nashriyot: Education Sciences, MDPI. Jild / son / maqola raqami: 16(7), 1057. Nashr sanasi: 2 iyul 2026. DOI: 10.3390/educsci16071057.

Manba turi va taqrizdan o‘tganligi: Tadqiqot maqolasi; u chop etilgan Education Sciences taqrizdan o‘tadigan, ochiq kirishli jurnaldir.

Litsenziya: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0). Verianla matni litsenziya ruxsat bergan doiraga qaramay, manba maqolaning jumla va taqdimot tuzilishini ko‘chirmasdan, ilmiy faktlarni mustaqil didaktik arxitektura ichida qayta tushuntiradi. Manbadagi Figure 1 yoki jadvallarning vizual dizayni ko‘chirilmagan; sonli ma’lumotlar yangi HTML jadvallarida mustaqil tarzda tartiblangan.

Asosiy usul: 103 nafar bo‘lajak o‘qituvchining ikki bosqichli dars faoliyati davomida qilgan 347 ta birlamchi manba tanlovini MAXQDA 24 yordamida ko‘p siklli sifatli mazmun tahlili bilan o‘rganish. Tavsifiy kodlash, jarayon kodlash, naqsh kodlash va yo‘naltirilgan kodlash; birgalikda kodlash muhokamalari, analitik memoing va triangulyatsiya bilan birga qo‘llanilgan.

Moliyalashtirish: Library of Congress Teaching with Primary Sources Program, Grant GA21C0117.

Etika / IRB: University of South Florida Institutional Review Board ushbu faoliyat tegishli DHHS va FDA ta’riflari doirasida inson subyektlari bilan tadqiqotni tashkil etmaydi, degan xulosaga kelgan; shu sababli tadqiqot etik tasdiq va IRB ko‘rib chiqishidan ozod qilingan. Ishtirokchilarga og‘zaki xabardor rozilik matni taqdim etilgan va ishtirok etishlaridan oldin og‘zaki ravishda roziliklari olingan.

Ma’lumotlarning mavjudligi: Talabalar ma’lumotlari va ta’lim yozuvlarining maxfiyligini himoya qilish maqsadida natijalarni qo‘llab-quvvatlovchi ma’lumotlar ochiq e’lon qilinmagan.

Manfaatlar to‘qnashuvi: Mualliflar manfaatlar to‘qnashuvi yo‘qligini bildirgan.

Mualliflar hissasi: Konseptuallashtirish va metodologiya Ilene R. Berson va Michael J. Berson; formal tahlil Paul G. Sauberer va Ilene R. Berson; ma’lumotlar kuratsiyasi va dastlabki qoralamani yozish Paul G. Sauberer; ko‘rib chiqish va tahrirlash uchala muallif; rahbarlik va moliyalashtirishni ta’minlash Ilene R. Berson va Michael J. Berson tomonidan amalga oshirilgan.

Metodologik talqin chegarasi: Tadqiqot sifatli va kontekstga xosdir. Keltirilgan foizlar tavsifiy; demografik taqqoslashlar kashfiy; sinf ichidagi amaliyot va o‘quvchilarning o‘rganish natijalari bevosita o‘lchanmagan. Manba tanlash asoslari har bir ishtirokchidan bir xil batafsillikda talab qilinmagani pedagogik niyatni talqin qilishda muhim cheklovdir.