Dihidrokuersetin (DHQ), taxifolin kimi də tanınan və antioksidant xüsusiyyətlərinə görə neyrodegenerasiya tədqiqatlarında araşdırılan flavonoiddir. Bu tədqiqat aşağı dozalı DHQ-nun genetik olaraq yaradılmış iki ayrı neyrodegenerasiya siçan modelində — Alzheimer xəstəliyinə bənzər APPswe/PS1dE9 (APP/PS1) modeli və FUS ilə əlaqəli amyotrofik lateral sklerozabənzər FUS[1-359]-Tg modeli — xəstəliklə əlaqəli histoloji, biokimyəvi və davranış göstəricilərini dəyişdirib-dəyişdirmədiyini araşdırır. DHQ hər iki modeldə içməli su ilə hədəf doza kimi 0,6 mg/kg/gün tətbiq edilmişdir. Nəticələr bəzi histoloji və funksional göstəricilərdə fayda göstərsə də, bir çox əsas xəstəlik xüsusiyyətinin düzəlmədiyini ortaya qoymuşdur; buna görə tədqiqat tam müalicə deyil, qismən preklinik neyroproteksiya göstərir.

Alzheimerəbənzər APP/PS1 təcrübəsində səkkiz aylıq dişi transgen siçanlar və eyni soydan wild-type nəzarətlər dörd ay ərzində DHQ və ya normal su almışdır. On iki aylıq yaşda siçanlara open field, conditioned taste aversion, pellet displacement, light–dark box, elevated O-maze, step-down avoidance və Y-maze testləri tətbiq edilmiş; daha sonra beyində Congo red ilə amiloid plaklar, GFAP immunoflüoresans ilə astrosit aktivləşməsi və prefrontal korteksdə malondialdehyde (MDA) ilə oksidləşdirici stress qiymətləndirilmişdir.

DHQ, APP/PS1 siçanlarında korteks və talamusdakı kiçik amiloid plakların (<100 µm²) sıxlığını azaltmışdır. Korteksdə kiçik plaklar üçün post hoc müqayisə p=0,0469, talamusda p=0,0016-dır. Daha böyük plak sinifləri əhəmiyyətli şəkildə dəyişməmiş və hipokampda heç bir plak ölçüsü kateqoriyasında əhəmiyyətli müalicə təsiri aşkar edilməmişdir. Bu nəticə DHQ-nun bütün beyində ümumi amyloid patologiyanı aradan qaldırdığını deyil, müəyyən bölgələrdə, xüsusilə kiçik plak sinfində məhdud təsir yaratdığını göstərir.

Prefrontal korteks MDA səviyyəsi untreated APP/PS1 siçanlarında wild-type nəzarətlərlə müqayisədə yüksəkdir. DHQ APP/PS1 qrupunda MDA-nı əhəmiyyətli şəkildə azaltmışdır (p=0,0183). Bununla belə, DHQ verilən APP/PS1 siçanlarının MDA səviyyəsi DHQ verilən WT qrupundan hələ də əhəmiyyətli dərəcədə yüksək qalmışdır (p=0,0398). Buna görə nəticə oksidləşdirici stress göstəricisinin güclü şəkildə azaldığını dəstəkləyir; bütün qruplar baxımından tam biokimyəvi normallaşmanı sübut etmir.

GFAP-positive astrocyte sahəsi baxımından aydın müalicə təsiri aşkar edilməmişdir. Başqa sözlə, DHQ bu təcrübə şərtlərində APP/PS1 modelindəki astrogliosis-i aydın şəkildə aradan qaldırmamışdır. Bu nəticə vacibdir; çünki biokimyəvi və bəzi davranış yaxşılaşmaları baş verərkən bütün neyroiltihabi/histoloji göstəricilər eyni istiqamətdə dəyişməmişdir.

Öyrənmə testlərində də seçici mənzərə vardır. Conditioned taste aversion təcrübəsində untreated APP/PS1 siçanları LiCl cütləşdirilməsindən sonra sucrose üstünlüklərini təsadüf səviyyəsinin üzərində saxlayaraq öyrənmə pozğunluğu göstərmişdir; DHQ verilən APP/PS1 qrupunda sucrose üstünlüyü artıq %50 təsadüf səviyyəsindən əhəmiyyətli şəkildə fərqlənmir. Y-maze testində DHQ verilən APP/PS1 siçanları untreated mutantlardan daha yüksək düzgün seçim faizi göstərmişdir (p=0,0233) və bəzi sınaqlarda su mükafatına çatma gecikməsi azalmışdır. Bunun əksinə, pellet displacement və step-down avoidance testlərində DHQ mutantların hipokampdan asılı performans pozğunluğunu əhəmiyyətli şəkildə düzəltməmişdir.

İkinci təcrübədə iki aylıq erkək FUS[1-359]-Tg siçanları və wild-type littermate nəzarətlər istifadə edilmişdir. FUS[1-359]-Tg modeli insan FUS zülalının kəsilmiş formasını neyron hüceyrələrdə ifadə edən və sürətlə irəliləyən ALS-bənzər motor neyron patologiyası yaradan genetik modeldir. DHQ tətbiqindən sonra lumbar spinal cord-da Nissl boyaması ilə motor neyronlar, pole test, wire test və rotarod ilə motor funksiya; həmçinin iflicəbənzər əlamətlər, bədən çəkisi dəyişməsi, maye/yem istehlakı və tük vəziyyəti qiymətləndirilmişdir.

Untreated FUS[1-359]-Tg siçanlarında ventral horn motor neyron sıxlığı WT nəzarətlərlə müqayisədə əhəmiyyətli şəkildə azalmışdır. DHQ verilən FUS siçanlarında motor neyron sıxlığı untreated FUS qrupundan daha yüksəkdir (p=0,0471) və DHQ verilən FUS qrupunun neyron sıxlığı WT qrupundan statistik olaraq fərqləndirilə bilməmişdir (p=0,6964). Bu, tədqiqatın ən nəzərəçarpan histoloji ALS nəticəsidir.

Buna baxmayaraq histoloji qorunma motor performansa tam çevrilməmişdir. DHQ verilən və verilməyən FUS siçanları pole, wire və rotarod testlərində WT siçanlarından əhəmiyyətli şəkildə daha pis performans göstərməyə davam etmişdir. Həmçinin tədqiqatın sonunda ALS-bənzər əlamətlər göstərən siçanların nisbəti DHQ və vehicle FUS qrupları arasında əhəmiyyətli şəkildə fərqlənməmişdir (p=0,3405). Buna görə “motor neyron sayı qorundu” ilə “ALS motor funksiyası yaxşılaşdı” eyni nəticə deyil.

DHQ ümumi fizioloji vəziyyətdə bəzi yaxşılaşmalar təmin etmişdir. Untreated FUS siçanlarında aşağı bədən çəkisi artımı DHQ ilə qismən düzəlmiş (p=0,0482), maye istehlakı yüksəlmiş (p=0,0406), yem istehlakı untreated FUS qrupuna nisbətən artmış (p=0,0146) və pis tük vəziyyətinə malik siçanların nisbəti azalmışdır (p=0,0481). Bununla belə, ümumi coat-state skorundakı yüksəlmə yalnız güclü statistik meyl səviyyəsindədir (p=0,0707).

Tədqiqatın insan sağlamlığı baxımından şərh sərhədi kritikdir. APP/PS1 və FUS[1-359]-Tg genetik siçan modelləri insan Alzheimer xəstəliyinin və ya ALS-nin bütün biologiyasını təmsil etmir. Həmçinin yalnız bir DHQ dozası istifadə edilmiş; pharmacokinetics, qan–beyin baryerindən keçid, dose-response əlaqəsi, soluble Aβ növləri və synaptic proteinlər birbaşa ölçülməmişdir. 0,6 mg/kg/gün siçan dozası insan üçün tövsiyə olunan müalicə dozası deyil və birbaşa insana çevrilə bilməz.

Tədqiqatın əsas sualı nədir?

Tədqiqatın əsas sualı aşağı dozalı və uzunmüddətli DHQ tətbiqinin yalnız toksinlə yaradılmış süni neyrodegenerasiya modellərində deyil, xəstəliyin genetik xüsusiyyətlərini daşıyan siçan modellərində də ölçülə bilən neyroprotektiv təsir yaradıb-yaratmayacağıdır.

Alzheimer xəstəliyi və amyotrofik lateral skleroz bir-birindən fərqli neyrodegenerativ xəstəliklərdir. Bununla belə, hər ikisində oksidləşdirici stress, iltihab, hüceyrə stress cavabının pozulması və neyron zədəsi kimi kəsişən bioloji proseslər mövcuddur.

DHQ-nun antioksidant və antiiltihabi xüsusiyyətləri əvvəllər çoxsaylı eksperimental sistemlərdə araşdırılmış olsa da, tədqiqatçılar genetik neyrodegenerasiya modellərində aşağı doza, uzunmüddətli istifadə məlumatlarının məhdud olduğunu bildirirlər. Tədqiqatda iki modeldən istifadə edilməsinin səbəbi də eyni molekulun iki fərqli genetik neyrodegenerasiya kontekstində oxşar və ya fərqli qoruyucu xüsusiyyətlər göstərib-göstərmədiyini qiymətləndirməkdir.

Dihidrokuersetin (DHQ) Nədir və Niyə 0,6 mg/kg/gün Doza Seçildi?

DHQ və ya taxifolin təbii mənbələrdə olan flavonoiddir; tədqiqatda 0,6 mg/kg/gün doza əvvəllər 0,25–1,0 mg/kg/gün intervalında bildirilmiş aşağı dozalı neyroprotektiv/antiiltihabi təsirlərin ortasında yerləşən və uzunmüddətli tətbiqdə effektivlik ehtimalı ilə arzuolunmaz təsirləri məhdudlaşdırma məqsədini tarazlayan doza kimi seçilmişdir.

DHQ-nun kimyəvi və farmakoloji xüsusiyyətlərindən biri güclü antioxidant qabiliyyətidir. Reactive oxygen species (ROS) yüksək səviyyələrdə DNA, zülal və lipidlərdə zədələnməyə səbəb ola bilər. Neyronların enerji tələbatının yüksək olması və mərkəzi sinir sisteminin oksidləşdirici zədəyə həssaslığı səbəbindən oxidative stress bir çox neyrodegenerativ prosesin ortaq komponentlərindən biridir.

DHQ-nun praktik istifadəsi baxımından mühüm problemlərdən biri aşağı su həllolması, məhdud bioavailability və sürətli elimination-dır. Tədqiqatçılar buna baxmayaraq çox yüksək doza əvəzinə aşağı və davamlı oral tətbiqi seçmişlər.

Tədqiqatdakı hədəf doza:

0,6 mg DHQ / kg bədən çəkisi / gün

şəklindədir.

DHQ içməli suda həll edilmiş və heyvanların real gündəlik maye istehlakı ilə bədən çəkiləri müntəzəm izlənərək sudakı DHQ konsentrasiyası tənzimlənmişdir. Son su konsentrasiyası təxminən 0,0045 mg/mL olmuşdur. Bu dəyər mənbənin bildirdiyi 1 mg/mL aqueous solubility həddindən iki mərtəbədən artıq aşağıdır.

Məhlul 4–5 gündən bir dəyişdirilmiş, praktikada həftədə iki dəfə təzə hazırlanmışdır. Metal hissələr olmayan xüsusi içmə şüşələri istifadə edilmiş, məhlul təxminən 22 °C-dən aşağı saxlanılmış və kran suyunun təxminən neytral pH-sında hazırlanmışdır.

Tədqiqatçılar distilled/deionized water əvəzinə normal kran suyundan istifadə etmişlər; səbəb uzun müddət yalnız deionizə edilmiş su istifadəsinin gəmiricilərdə maye və elektrolit homeostasisini təsirləndirə bilməsidir.

Buradakı “continuous administration” ifadəsi heyvana davamlı inyeksiya edildiyi demək deyil. Siçanlar normal gündəlik içmə davranışları zamanı DHQ olan suya ad libitum çıxış əldə etmişlər.

APPswe/PS1dE9 və FUS[1-359]-Tg Modelləri Nəyi Təmsil Edir?

APPswe/PS1dE9 siçanları insan APP və presenilin-1 genlərində Alzheimerlə əlaqəli dəyişiklikləri daşıyaraq amyloid-plaque üstünlüklü Alzheimerəbənzər patologiya yaradır, FUS[1-359]-Tg siçanları isə kəsilmiş insan FUS zülalını ifadə edərək sürətli motor neyron itkisi və ALS-bənzər motor pozğunluğu yaradan ayrıca genetik neyrodegenerasiya modelidir.

APPswe/PS1dE9 modeli

APP/PS1 siçanları mutant insan amyloid precursor protein (APP) geni ilə mutant human presenilin-1 (PS1) genini daşıyır. Mənbə APP-də Swedish mutation K594N/M595L və PS1-də exon 9 deletion olduğunu bildirir.

Bu siçanlarda yaş artdıqca extracellular amyloid plaques yaranır və təxminən 10 aylıq yaş ətrafında aydın amyloid patologiyası meydana çıxır. Model həmçinin öyrənmə, memory və emotionality testlərində Alzheimerəbənzər dəyişikliklər göstərə bilər.

Tədqiqatda səkkiz aylıq dişi APP/PS1 siçanları seçilmişdir. Müəlliflər dişi transgen siçanların bu modeldə Alzheimerəbənzər patologiyaya erkəklərdən daha yüksək həssaslıq göstərməsini seçim səbəbi kimi göstərirlər.

FUS[1-359]-Tg modeli

FUS, “fused in sarcoma” adlanan RNA-binding proteinidir. İnsanlarda bəzi FUS dəyişiklikləri ALS ilə əlaqəlidir.

FUS[1-359]-Tg modelində insan FUS zülalının kəsilmiş forması neyron hüceyrələrdə ifadə olunur. Model synaptic dysfunction, protein aggregation, cellular stress response pozğunluqları, mitochondrial dysfunction və motor neyron itkisi kimi ALS ilə əlaqəli xüsusiyyətlər inkişaf etdirir.

Bu tədqiqatda FUS təcrübəsində erkək siçanlardan istifadə edilmiş və müalicə iki aylıq yaşda başlamışdır.

APP/PS1 və FUS təcrübələrinin cinsiyyət, yaş, xəstəlik modeli, müalicə müddəti və sonlanım ölçüləri fərqlidir. Buna görə iki model “DHQ hansında daha güclüdür?” sualına birbaşa kəmiyyət müqayisəsi aparmaq üçün dizayn edilməmişdir.

Randomizasiya, korlaşdırma və nümunə ölçüsü

Hər iki tədqiqatda siçanlar müalicədən əvvəl bədən çəkisi və doğum tarixinə görə randomizə edilmişdir. Eksperimentçilər bütün ölçmələrdə qrup təyinatına qarşı kor saxlanılmış; siçan identifikasiyalarında yalnız fərdi nömrələr istifadə edilmiş, müalicə və ya genotype məlumatı kodda göstərilməmişdir.

APP/PS1 tədqiqatı dörd qrupdan ibarətdir:

Cəmi 29 siçan istifadə edilmişdir. Qrup saylarının bərabər olmamasının səbəbi mənbədə transgenic breeding məhdudiyyətləri, yaş/cinsiyyətə uyğun heyvanların məhdud olması və 3Rs etik prinsiplərinə uyğunluq kimi izah edilir.

FUS tədqiqatı üç qrupdan ibarətdir:

Bu təcrübədə cəmi 40 siçan istifadə edilmişdir.

Güc analizi niyə vacibdir?

Tədqiqatçılar təcrübədən əvvəl a priori power analysis aparmışlar. Eyni siçan modellərində əvvəlki nəticələrə əsaslanaraq Cohen's f ≥0,6 böyüklüyündə böyük təsirlər fərz edilmişdir.

G*Power 3.1.9.7 ilə α=0,05 və 1−β=0,80 istifadə edildikdə APP/PS1 iki faktorlu dizayn üçün ən az 25, FUS bir istiqamətli dizayn üçün ən az 30 heyvan hesablanmışdır. Faktiki olaraq müvafiq olaraq 29 və 40 heyvan tədqiqata daxil edilmişdir.

Bununla belə sensitivity analysis, xüsusilə APP/PS1 transgenic qruplarındakı n=5–6 nümunə ölçülərinin kiçik təsirləri aşkar etmək üçün kifayət etmədiyini göstərir:

• APP/PS1 n=5–6/qrup: təxminən Cohen's d ≥1,9 böyüklüyündə təsirlər,
• WT n=9/qrup: d ≥1,4,
• FUS vehicle–FUS DHQ n=14/qrup: multiple-comparison düzəlişindən sonra d ≥1,3

böyüklüyündə təsirləri %80 güc səviyyəsində aşkar edə bilir.

Bu dəyərlərin ortaq mesajı budur: tədqiqat xüsusilə böyük təsirləri aşkar etmək üçün kifayətdir; kiçik və ya orta ölçülü həqiqi bioloji təsirlər “statistik olaraq əhəmiyyətli deyil” nəticəsinin altında qala bilər.

Heyvanlara qulluq və etik şərtlər

Siçanlar təcrübələrdən əvvəl yeddi gün acclimatization prosesindən keçirilmişdir. Otaq temperaturu 22 ± 1 °C, rütubət %55 ± 2 və işıq–qaranlıq dövrü 12 saat / 12 saat olaraq tənzimlənmişdir. Reverse light cycle istifadə edilmiş; işıqlar 20:00-da yandırılmış, 08:00-da söndürülmüş və davranış təcrübələri heyvanların aktiv olduğu qaranlıq fazada aparılmışdır.

APP/PS1 siçanları qəfəs başına üç heyvan olmaqla saxlanılmış, FUS siçanları isə ayrı-ayrılıqda yerləşdirilmişdir.

Human endpoint meyarları arasında ağır motor dysfunction, 30 saniyə ərzində özünü düzəldə bilməmə, yemə və ya suya çata bilməmə və %20-dən çox ciddi bədən çəkisi itkisi var.

Congo red ilə amiloid plak analizi

Brain sections üzərində Congo red boyaması tətbiq edilmiş və confocal microscopy ilə cortex, hippocampus və thalamus bölgələri araşdırılmışdır.

Plaklar dörd səth sahəsi sinfinə bölünmüşdür:

• <100 µm²,
• 100–200 µm²,
• 200–500 µm²,
• >500 µm².

Hər heyvanda on brain section qiymətləndirilmişdir. Plak sayı müvafiq region of interest sahəsinə normallaşdırılaraq plaques/mm² formasında hesabat edilmişdir.

Image threshold boya intensivliyindəki kiçik texniki fərqlər səbəbindən bütün görüntülər üçün tək sabit dəyər kimi saxlanılmamış; hər görüntüdə 0–255 şkalasında 60–80 intervalında plaque signal ilə background ayrılacaq şəkildə tənzimlənmişdir.

Mühüm bias-control detalı kimi görüntülər quantification-dan əvvəl təsadüfi rəqəmsal kodlarla etiketlənmiş və qruplar bütün ölçmələr tamamlandıqdan sonra açılmışdır.

GFAP nəyi ölçür?

GFAP — Glial Fibrillary Acidic Protein, astrocytes üçün geniş istifadə olunan markerdir. Alzheimerəbənzər neyroiltihab kontekstində GFAP-positive sahənin artması reactive astrocyte activation və ya astrogliosis ilə uyğun hesab olunur.

Brain sections anti-GFAP antibody ilə boyanmış; DAPI ilə cell nuclei işarələnmiş və QuPath 0.4.3 ilə GFAP-positive sahə qiymətləndirilmişdir.

Hər heyvan üçün dörd kəsik analiz edilmiş və hər kəsiyin nəticəsi heyvan səviyyəsində ortalamaya çevrilmişdir.

MDA nəyi ölçür?

Malondialdehyde (MDA), lipid peroxidation zamanı yarana bilən və bioloji toxumalarda oxidative stress göstəricisi kimi geniş istifadə olunan molekuldur.

Bu tədqiqatda MDA prefrontal cortex toxumasında competitive inhibition ELISA ilə ölçülmüşdür. Absorbance 450 nm-də oxunmuş, konsentrasiya beş nöqtəli standard curve üzərindən hesablanmış və nəticələr wet tissue mass-ə normallaşdırılaraq ng/mg tissue şəklində ifadə edilmişdir.

DHQ Alzheimerəbənzər Modeldə Nəyi Düzəltdi, Nəyi Düzəldə Bilmədi?

DHQ, APP/PS1 siçanlarında korteks və talamusdakı kiçik amiloid plaklara, MDA səviyyəsinə, Y-maze və conditioned taste aversion ilə ölçülən bəzi öyrənmə göstəricilərinə və bəzi anxiety-like davranışlara müsbət təsir göstərərkən hipokampal plak yükünü, GFAP astrogliosis-i, pellet displacement və step-down performansını əhəmiyyətli şəkildə düzəltməmişdir.

Amiloid plak nəticəsi: bölgə və ölçü seçici təsir

Korteks nəticəsi diqqətlə oxunmalıdır. Overall treatment main effect statistik olaraq əhəmiyyətli deyil; əhəmiyyətlilik müəyyən plaque-size kateqoriyasının post hoc müqayisəsində ortaya çıxmışdır. Buna görə “korteksdəki bütün amyloid yükü azaldı” demək mənbə məlumatını aşır.

Talamusda həm treatment main effect, həm də treatment × plaque-size interaction əhəmiyyətlidir və kiçik plak sinfindəki azalma daha aydındır.

Hipokampda isə əhəmiyyətli müalicə təsiri görülməmişdir.

GFAP nəticəsi

Korteksdə GFAP-positive area üzərində genotype güclü təsir göstərərkən treatment təsiri p=0,6890 və genotype × treatment interaction p=0,8998-dir.

Hipokampda da treatment p=0,3237 və genotype × treatment interaction p=0,3463 ilə əhəmiyyətli deyil.

Müəlliflərin müzakirəsindəki şərh də bu nəticə ilə uyğundur: istifadə olunan DHQ protokolu APP/PS1 siçanlarında astrosit aktivləşməsini aydın şəkildə azaltmamışdır.

MDA nəticəsi

Buna görə “MDA tam normal səviyyəyə qayıtdı” ifadəsi ətraflı nəticə ilə tam uyğun deyil. Ən doğru ifadə, DHQ-nun mutantlarda yüksəlmiş MDA səviyyəsini əhəmiyyətli şəkildə azaltdığı, lakin bütün müqayisələrdə tam WT səviyyəsinə gətirmədiyidir.

Conditioned taste aversion nəyi test edir?

Bu testdə siçan əvvəlcə şirin sucrose məhlulunu mənfi fizioloji təcrübə olan LiCl inyeksiyası ilə əlaqələndirməyi öyrənir. Sonrakı recall mərhələsində sağlam associative learning yaranmışsa heyvan əvvəllər mənfi təcrübə ilə cütləşdirilmiş sucrose məhlulunu seçməkdən çəkinməlidir.

Mənbə sucrose preference-i aşağıdakı formul ilə hesablayır:

\[ \text{Sucrose preference (\%)}= \frac{\text{tüketilen sucrose miktarı}} {\text{tüketilen sucrose miktarı}+\text{tüketilen su miktarı}} \times100 \]

Formul nəyi hesablayır? Ümumi maye istehlakının neçə faizinin sucrose məhlulundan gəldiyini.

%50 niyə vacibdir? İki şüşəli seçimdə %50 iki seçim arasında aydın üstünlük olmayan chance level kimi istifadə edilmişdir.

LiCl challenge-dan sonra untreated APP/PS1 qrupunun sucrose preference dəyəri %50 chance level-dan əhəmiyyətli şəkildə yuxarı qalmışdır (p=0,0028). Bu, mənfi cütləşmənin kifayət qədər öyrənilmədiyini göstərir.

DHQ verilən APP/PS1 qrupunda isə sucrose preference %50 chance level-dan əhəmiyyətli şəkildə fərqlənmir (p=0,347). Müəlliflər bunu conditioned taste aversion öyrənməsinin yaxşılaşması kimi şərh edirlər.

Lakin mənbənin ətraflı mətnində untreated APP/PS1 ilə DHQ APP/PS1 arasında bu nəticə üçün ayrıca birbaşa post hoc p dəyəri bildirilmir. Buna görə nəticə “DHQ mütləq X bal artırdı” kimi kəmiyyətləşdirilməməlidir.

Y-maze nəticəsi

Y-maze-in bu versiyasında siçanlar spatial cues istifadə edərək su olan düzgün qola çatmağı öyrənirlər.

Üç istiqamətli repeated-measures ANOVA:

• genotype effect: p<0,0001,
• treatment effect: p=0,0087,
• trial effect: p<0,0001,
• genotype × treatment interaction: p=0,0077

göstərmişdir.

DHQ verilən APP/PS1 siçanlarında water reward-a çatma gecikməsi müəyyən trials zamanı untreated APP/PS1 qrupuna nisbətən daha qısa olmuşdur; trial 2/day 1 üçün p<0,0001 və trial 1/day 5 üçün p=0,0081-dir.

Daha vacibi, düzgün seçimlərin faizi DHQ verilən APP/PS1 qrupunda untreated mutantlara nisbətən əhəmiyyətli dərəcədə yüksəkdir (p=0,0233).

Pellet displacement niyə düzəlmədi?

Pellet displacement testi bir borunun içindəki kiçik yem pelletlərinin siçan tərəfindən çölə çıxarılmasına əsaslanır və source framework daxilində hippocampal function ilə əlaqələndirilir.

Untreated və DHQ-treated APP/PS1 siçanlarının displaced-pellet sayları arasında heç bir ölçmə zamanında əhəmiyyətli fərq aşkar edilməmişdir. 15, 30, 45, 60, 75 və 90 dəqiqə müqayisələrinin hamısında p>0,4-dür.

Cumulative curve AUC-si baxımından da untreated APP/PS1 və DHQ APP/PS1 fərqi əhəmiyyətli deyil (p=0,3755).

Müəlliflər bu funksional yaxşılaşma çatışmazlığını hipokampda plaque density-nin əhəmiyyətli şəkildə düzəlməməsi və GFAP-positive astrogliosis-in müalicədən aydın şəkildə təsirlənməməsi ilə əlaqələndirirlər. Bu əlaqə müzakirə şərhidir; mexanizm birbaşa eksperimental olaraq sübut edilməmişdir.

Step-down avoidance nəticəsi

Step-down avoidance contextual memory üçün istifadə olunan passive avoidance testidir. Siçan ilk gün platformadan metal grid üzərinə endikdə 50 Hz, 0,8 mA, 1 saniyəlik electrical footshock alır. İkinci gün shock verilmədən platformadan enmə gecikməsi ölçülür.

Sağlam öyrənmə baş verdikdə heyvan ikinci gün platformadan enmək üçün daha uzun gözləməlidir.

WT siçanlarında ikinci gün latency artmışdır. APP/PS1 qruplarında isə untreated və DHQ-treated siçanlarda əhəmiyyətli öyrənmə artımı görülməmişdir.

Treatment main effect p=0,749 və genotype × treatment interaction p=0,972-dir. Yəni DHQ bu testdə APP/PS1 contextual-memory pozğunluğunu əhəmiyyətli şəkildə düzəltməmişdir.

Narahatlığa bənzər davranış

Elevated O-maze və light–dark box testləri açıq/işıqlı və qapalı/qaranlıq sahə arasında seçim davranışı vasitəsilə anxiety-like phenotype haqqında məlumat verir.

Untreated APP/PS1 siçanları elevated O-maze-də open arm-a çıxmaq üçün daha uzun latency və daha az open-arm exit göstərmişdir. Bəzi genotype × treatment interactions da əhəmiyyətlidir.

Bununla belə bütün anxiety ölçülərində birbaşa və tək istiqamətli güclü treatment main effect tapılmamışdır. Məsələn, O-maze exit latency üçün treatment p=0,9398, total exits üçün p=0,562-dir.

Buna görə ən təhlükəsiz şərh DHQ-nun bəzi anxiety-like abnormalities üzərində partial normalization pattern göstərdiyi, lakin bütün emotionality endpoints üzərində ümumi və vahid “narahatlığın müalicəsi” təsirinin sübut edilmədiyidir.

Open-field niyə vacib nəzarətdir?

Open-field testində ümumi locomotor activity əsasən treatment tərəfindən dəyişdirilməmişdir. Rearing, grooming və freezing kimi ölçmələrdə də əhəmiyyətli DHQ treatment effect görülməmişdir.

Bu nəticə Y-maze və ya anxiety testindəki bəzi fərqlərin sadəcə “DHQ siçanları ümumilikdə daha çox hərəkət etdirdi” izahı ilə şərh edilməsini çətinləşdirir.

DHQ ALS-bənzər Modeldə Motor Neyronları Qoruyarkən Motor Testləri Niyə Düzəlmədi?

FUS[1-359]-Tg modelində DHQ ventral spinal cord-dakı motor neyron sıxlığını əhəmiyyətli şəkildə qorumuş, lakin sürətlə irəliləyən xəstəlikdə motor performans yalnız neyron sayından asılı olmadığı üçün pole, wire, rotarod və ALS-bənzər əlamət başlanğıcı əhəmiyyətli şəkildə düzəlməmişdir; müəlliflər neuromuscular, glial, vascular və muscle pathology-nin davam edən töhfəsini mümkün izah kimi müzakirə edirlər.

Nissl boyaması nə göstərdi?

Nissl staining neyron hüceyrə cisimlərindəki Nissl granules kimi strukturları görünən etməklə neyron morfologiyası və hüceyrə sayımında istifadə olunan histoloji üsuldur.

Lumbar spinal cord L3–L5 bölgələrində transverse sections hazırlanmışdır. Böyük cell body, aydın nuclear envelope və sıx stained nucleolus göstərən motor neurons sayılmışdır.

Altı spinal-cord section istifadə edilmiş və kəsiklər arasında 80 µm saxlanılmışdır. Histological analysis üçün qrup başına n=5–7 heyvan istifadə edilmişdir.

Untreated FUS[1-359]-Tg siçanlarının motor neurons-larında shrunken cell bodies və daha az aydın nuclei görülmüşdür.

Neuronal-density analysis:

• overall group difference: F=6,435; p=0,0096,
• untreated FUS vs WT: p=0,0085,
• untreated FUS vs DHQ FUS: p=0,0471,
• DHQ FUS vs WT: p=0,6964.

Son müqayisənin əhəmiyyətli olmaması DHQ-treated FUS qrupundakı neyron sıxlığının bu nümunədə WT qrupundan fərqləndirilə bilmədiyini göstərir. Lakin bu, bütün spinal motor system-in və ya heyvanın motor funksiyasının tam normaya qayıtdığı demək deyil.

ALS-bənzər əlamət nisbəti

Təcrübənin sonunda ALS-bənzər əlamətlər göstərən mutant siçanların faizi DHQ-treated və untreated FUS qrupları arasında əhəmiyyətli şəkildə fərqlənməmişdir:

p=0,3405 — Fisher's exact test.

Buna görə DHQ-nun bu tədqiqatda iflicəbənzər sindromun başlanmasını və ya görülmə nisbətini əhəmiyyətli şəkildə dəyişdirdiyi deyilə bilməz.

Pole test

Siçan 60 cm hündürlüyündə, 1,1 cm diametrli şaquli wooden bar üzərinə yerləşdirilir və aşağı enməsi üçün keçən vaxt ölçülür.

Həm untreated, həm də DHQ-treated FUS siçanları WT qrupundan əhəmiyyətli şəkildə fərqlənir:

• untreated FUS vs WT: p<0,0001,
• DHQ FUS vs WT: p=0,0004.

Bu nəticə müalicənin motor coordination deficit-i tam düzəltmədiyini göstərir.

Wire test

Siçan 0,3 cm diametrli horizontal wire üzərində maksimum 180 saniyə tutunmağa çalışır. Düşənədək keçən vaxt motor strength, coordination və grip performance haqqında məlumat verir.

Həm untreated, həm də DHQ FUS qrupları WT-dən daha qısa tutunma müddəti göstərmişdir:

• untreated FUS vs WT: p=0,0063,
• DHQ FUS vs WT: p=0,0014.

Rotarod

Rotarod 15 rpm sabit sürətdə işlədilmiş və maksimum test müddəti 600 saniyə müəyyən edilmişdir. Rod üzərində daha uzun qalma daha yaxşı motor coordination/endurance deməkdir.

Untreated və DHQ-treated FUS siçanlarının hər ikisi WT qrupundan əhəmiyyətli şəkildə daha qısa müddət rod üzərində qalmışdır:

• untreated FUS vs WT: p=0,0003,
• DHQ FUS vs WT: p=0,0167.

Müəlliflərin ümumi şərhi histoloji motor-neuron qorunmasının sürətlə irəliləyən FUS proteinopathy-də whole-animal motor performance-ı düzəltmək üçün kifayət etməmiş ola biləcəyidir.

Ümumi fizioloji vəziyyət

Burada “coat state yaxşılaşdı” cümləsi iki fərqli ölçməni ayırmalıdır. Davamlı coat-state index dəyəri yalnız meyl göstərmişdir; lakin pis coat score kateqoriyasına daxil olan heyvanların nisbətindəki azalma p<0,05 səviyyəsində əhəmiyyətlidir.

Tədqiqatın mexanizm baxımından həqiqətən ölçdüyü və ölçmədiyi şeylər

Müəlliflər müzakirədə Nrf2/HO-1, SIRT1, TLR4/NF-κB/NLRP3/caspase-1 və başqa mexanizmlərin əvvəlki DHQ ədəbiyyatında göstərildiyini izah edirlər. Bunlar mövcud təcrübənin bioloji əsaslandırmasını gücləndirən əvvəlki ədəbiyyat mexanizmləridir; mövcud tədqiqatda birbaşa ölçülmüş yeni pathway nəticələri deyil.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

APP/PS1 təcrübə axını

1. Səkkiz aylıq dişi APP/PS1 və WT littermates seçildi.
2. Siçanlar body weight və doğum tarixinə görə randomizə edildi.
3. DHQ və ya normal tap water qruplarına bölündü.
4. DHQ hədəf dozası 0,6 mg/kg/gün olacaq şəkildə drinking water-a əlavə edildi.
5. Müalicə təxminən dörd ay davam etdirildi.
6. On iki aylıq yaşda təxminən iki həftəlik behavioral-test batareyası tətbiq edildi.
7. Davranış testlərindən sonra beyin toxumaları toplandı.
8. Congo red ilə amyloid plaques, anti-GFAP ilə astrogliosis və ELISA ilə MDA araşdırıldı.

APP/PS1 davranış testləri

Y-maze mənbədaxili metod fərqi

Y-maze metod bölməsinin bir cümləsi siçanların beş gün ərzində gündə iki 10 dəqiqəlik trial-a, trial-lar arasında bir saat olmaqla alındığını deyir.

Eyni metod paraqrafında bir neçə sətir sonra isə beş gün ərzində gündə iki 15 dəqiqəlik trial-ın 3–4 saat fasilə ilə tətbiq edildiyi yazılmışdır.

Mənbə bu iki tərifin niyə fərqli olduğunu izah etmir. Buna görə Verianla bir müddəti doğru qəbul edib digərini silmir.

Histoloji hazırlıq

Heyvanlar terminal isoflurane anesthesia altında euthanize edilmiş və PBS ilə perfused edilmişdir. Müvafiq toxumalar 4% paraformaldehyde ilə post-fixation prosesinə alınmışdır.

Brain histology-də 8 µm section-lar qiymətləndirilmiş və seçilmiş consecutive analyzed sections arasında 80 µm məsafə saxlanılmışdır.

Congo-red plaque analysis üçün heyvan başına on section istifadə edilmişdir.

GFAP analysis üçün heyvan başına dörd section qiymətləndirilmişdir.

FUS spinal-cord analysis üçün lumbar L3–L5 bölgələrində 8 µm transverse sections hazırlanmış, altı section-dan əldə edilən motor-neuron counts heyvan səviyyəsində ortalamaya çevrilmişdir.

Statistik analiz

GraphPad Prism 8.0 istifadə edilmişdir. Məlumat paylanmasının normallığı Shapiro–Wilk testi ilə qiymətləndirilmişdir.

Mənbədə istifadə olunan testlər:

• iki qrup və normal paylanma: t-test,
• iki qrup və normal olmayan paylanma: Mann–Whitney U-test,
• ikidən çox normal paylanmış qrup: one-way, two-way və ya three-way ANOVA,
• post hoc multiple comparison: Tukey və müvafiq plaque analizlərində Sidak,
• repeated measurements: repeated-measures ANOVA,
• sphericity problemi olan Y-maze və pellet-displacement analizlərində Greenhouse–Geisser correction,
• normal olmayan çoxlu qrup: Kruskal–Wallis + Dunn,
• kateqorik nisbətlər: Fisher's exact test,
• chance-level müqayisəsi: one-sample t-test.

Statistik əhəmiyyətlilik həddi:

p < 0,05

kimi müəyyən edilmişdir.

Heç bir data point analizdən çıxarılmamışdır.

ANOVA-da “genotype effect”, “treatment effect” və “interaction” nə deməkdir?

Genotype effect, WT və mutant qruplar arasında DHQ-dan asılı olmayaraq ümumi fərq olub-olmadığını soruşur.

Treatment effect, genotype-dan asılı olmayaraq DHQ alan və almayan qruplar arasında ümumi fərq olub-olmadığını soruşur.

Genotype × treatment interaction isə DHQ-nun təsirinin WT və mutant siçanlarda eyni olub-olmadığını test edir.

Interaction əhəmiyyətli olduqda “müalicə hamıda eyni təsiri göstərdi” demək düzgün deyil; treatment effect genotype-dan asılı şəkildə dəyişə bilər.

p dəyəri nəyi deyir, nəyi demir?

p dəyəri istifadə olunan model və null hypothesis altında müşahidə olunan fərq qədər və ya daha ekstremal nəticə əldə etmə ehtimalı ilə əlaqəlidir. p<0,05 tədqiqatda statistik significance üçün istifadə olunan həddir.

p dəyəri:

• təsirin nə qədər böyük olduğunu təkbaşına demir,
• müalicənin klinik baxımdan əhəmiyyətli olduğunu sübut etmir,
• p>0,05 olduqda “qətiyyən heç bir təsir yoxdur” demək deyil.

Bu son nöqtə xüsusilə APP/PS1-in n=5–6 transgenic qrupları baxımından vacibdir; güc analizi kiçik təsirlərin asanlıqla gözdən qaça biləcəyini göstərir.

İki modelin nəticələrinin xülasə matrisi

Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr

• Aşağı dozalı oral DHQ APP/PS1 və FUS[1-359]-Tg siçanlarında xəstəliklə əlaqəli bəzi sonlanımları müsbət istiqamətdə dəyişdirmişdir.
• APP/PS1 modelində təsir amyloid plaque ölçüsü və brain region baxımından seçicidir.
• Korteks və talamusda kiçik amyloid plaques azalmışdır.
• Hipokampal plaque burden əhəmiyyətli şəkildə düzəlməmişdir.
• Prefrontal-cortex MDA əhəmiyyətli şəkildə azalmışdır.
• GFAP-positive astrogliosis aydın şəkildə rescue edilməmişdir.
• Conditioned taste aversion və Y-maze nəticələri bəzi öyrənmə göstəricilərində yaxşılaşma ilə uyğundur.
• Pellet displacement və step-down deficits davam etmişdir.
• FUS modelində DHQ-treated siçanlarda spinal motor-neuron density untreated mutantlardan daha yüksəkdir.
• FUS modelində bəzi ümumi physiological measures yaxşılaşmışdır.
• FUS modelində motor-test deficits və ALS-like symptom rate əhəmiyyətli şəkildə düzəlməmişdir.
• Hər iki modeldə DHQ təsiri “qismən”dir.

Tədqiqatın dəstəkləmədiyi nəticələr

• DHQ-nun insanlarda Alzheimer xəstəliyini müalicə etdiyi göstərilməmişdir.
• DHQ-nun insanlarda ALS-ni müalicə etdiyi göstərilməmişdir.
• 0,6 mg/kg/gün siçan dozası insan müalicə dozası deyil.
• DHQ bütün amyloid plaques-i təmizləməmişdir.
• Hipokampal pathology tam düzəlməmişdir.
• Astrogliosis-in düzəldiyi göstərilməmişdir.
• MDA-nın bütün nəzarət müqayisələrinə görə tam normallaşdığı deyilə bilməz.
• FUS modelində paralysis onset və ya motor function əhəmiyyətli şəkildə düzəlməmişdir.
• Motor-neuron preservation motor recovery ilə eyni deyil.
• Bu tədqiqat DHQ-nun hansı molekulyar signaling pathway vasitəsilə təsir göstərdiyini birbaşa sübut etməmişdir.
• Bir doza istifadə edildiyi üçün optimal doza və ya dose-response əlaqəsi məlum deyil.
• DHQ-nun brain concentration və ya BBB penetration səviyyəsi bu tədqiqatda ölçülməmişdir.
• Uzunmüddətli insan təhlükəsizliyi və ya klinik efficacy bu təcrübədən çıxarıla bilməz.

Tədqiqatın güclü tərəfləri

İki müstəqil genetik model: Tədqiqat yalnız toxin-induced neyrodegenerasiyadan istifadə etməmiş, Alzheimer və ALS-bənzər iki genetik modeli araşdırmışdır.

Uzunmüddətli aşağı doza yanaşması: Xüsusilə APP/PS1 qolunda aylarla davam edən voluntary drinking-water administration qiymətləndirilmişdir.

Çoxsəviyyəli ölçmə: Behavior, histology, oxidative-stress marker və physiological endpoints eyni tədqiqat daxilində qiymətləndirilmişdir.

Randomization və blinding: Qrup təyinatı randomizə edilmiş və assay-lərdə experimenter blinding tətbiq edilmişdir.

A priori power analysis: Nümunə sayları əvvəlcədən güc analizi ilə əsaslandırılmış və sonra sensitivity power analysis aparılmışdır.

Mənfi nəticələrin bildirilməsi: Motor-function rescue, hippocampal learning və astrogliosis kimi düzəlməyən endpoints açıq şəkildə bildirilmişdir.

Əsas məhdudiyyətlər

Tək DHQ dozası: Dose-response tədqiqatı aparılmamışdır.

Pharmacokinetics yoxdur: Plasma concentration, brain concentration və elimination kinetics birbaşa ölçülməmişdir.

BBB ölçümü yoxdur: Qan–beyin baryeri DHQ permeability-si bu təcrübədə ölçülməmişdir.

Soluble Aβ ölçülmədi: Amyloid plaques araşdırılmış, soluble Aβ species birbaşa qiymətləndirilməmişdir.

Synaptic proteins ölçülmədi: Behavioral improvement-ın synaptic mechanism-ı birbaşa test edilməmişdir.

Kiçik APP/PS1 qrupları: n=5–6 mutant qruplar yalnız böyük treatment effects üçün kifayət qədər statistik gücə malikdir.

Tək AD və tək ALS genetik modeli: Nəticələr digər genetik və ya sporadic disease modellərinə avtomatik ümumiləşdirilə bilməz.

Cinsiyyətlər modellər arasında fərqlidir: APP/PS1 qolu dişi, FUS qolu erkək siçanlardan ibarətdir.

Qismən functional translation: Histological benefit bütün behavior və ya motor endpoints-ə çevrilməmişdir.

Mənbədaxili zamanlama fərqləri: Figure 1A həftə etiketləri, FUS final-timepoint təsviri və Y-maze trial müddətləri bir-biri ilə tam uyğun deyil.

Gələcək tədqiqatlar üçün mənbədə göstərilən ehtiyaclar

• DHQ dose-response təcrübələri,
• pharmacokinetic analysis,
• BBB permeability measurements,
• soluble Aβ species ölçülməsi,
• synaptic-protein analizi,
• daha böyük APP/PS1 kohortları,
• alternative AD models,
• alternative ALS models — müəlliflər SOD1 transgenic modelini xüsusilə nümunə göstərirlər,
• histoloji qorunma ilə functional outcome arasındakı ayrışmanın mexanistik analizi.

Mənbə və Metod Qeydi

Orijinal başlıq: Efficacy of Low Dose of Dihydroquercetin (DHQ) in Two Genetic Models of Neurodegeneration: Insights from FUS[1-359]-Tg and APPswe/PS1dE9 Paradigms

Müəlliflər: Ekaterina Lysikova; Kseniia Sitdikova; Aigerim Makhambetova; Kirill Chaprov; Anna Gorlova; Andrey Kostin; Polina Novikova; Alexei Lyundup; Sholpan Askarova; Michail S. Kukharsky; Alexey Deykin; Tatyana Strekalova.

Bərabər töhfə: Ekaterina Lysikova, Kseniia Sitdikova və Aigerim Makhambetova mənbədə bərabər töhfə verən müəlliflər kimi işarələnmişdir.

Məsul müəllif: Tatyana Strekalova.

Məsul müəllif e-poçtu: tatslova@gmail.com; tatyana.strekalova@pharm.ox.ac.uk

Müəssisə 1: Laboratory of Medical Sciences, Medical Research Council, London, UK.

Müəssisə 2: Center for Life Sciences, National Laboratory Astana, Nazarbayev University, Astana, Kazakhstan.

Müəssisə 3: Laboratory of Genetic Technology and Gene Editing for Biomedicine and Veterinary, National Research Belgorod State University, Belgorod, Russia.

Müəssisə 4: Institute of Physiologically Active Compounds at Federal Research Center of Problems of Chemical Physics and Medicinal Chemistry of Russian Academy of Sciences, Chernogolovka, Russia.

Müəssisə 5: Research and Education Resource Center, Peoples Friendship University of Russia (RUDN University), Moscow, Russia.

Müəssisə 6: Department of Normal Physiology, Sechenov University, Moscow, Russia.

Müəssisə 7: Department of Psychiatry and Neuropsychology, Maastricht University, Maastricht, The Netherlands.

Jurnal: Cells.

Nəşriyyat: MDPI, Basel, Switzerland.

Cild / say / məqalə nömrəsi: 15(17), 1598.

DOI: 10.3390/cells15171598.

Academic Editor: Jacques P. Tremblay.

Göndərilmə: 5 avqust 2026.

Reviziya: 24 avqust 2026.

Qəbul: 31 avqust 2026.

Nəşr: 2 sentyabr 2026.

Mənbə növü: Orijinal tədqiqat məqaləsi; iki müstəqil genetik neyrodegenerasiya siçan modelində nəzarətli preklinik heyvan tədqiqatı.

Resenziyalaşdırma: Cells resenziyalı jurnaldır; MDPI-nin aktual nəşr məlumatları single-anonymized peer review sistemindən istifadə etdiyini bildirir.

Lisenziya: Creative Commons Attribution — CC BY 4.0.

Preprint statusu: Mənbə PDF ayrıca preprint versiyası göstərmir. Hədəfli biblioqrafik yoxlamada eyni başlıq üçün ayrıca preprint qeydi aşkar edilməmişdir.

Açar sözlər: Alzheimer's disease; amyotrophic lateral sclerosis; dihydroquercetin; antioxidants; APPswe/PS1dE9 mice; FUS[1-359]-Tg mice.

DHQ: Dihydroquercetin; taxifolin kimi də tanınan flavonoid.

Hədəf doza: 0,6 mg/kg/gün.

Tətbiq: Tap water daxilində oral və voluntary chronic administration.

Təxmini drinking-water konsentrasiyası: 0,0045 mg/mL; real liquid intake və body weight-ə görə tənzimlənmişdir.

APP/PS1 təcrübə nümunəsi: WT vehicle n=9; WT DHQ n=9; APP/PS1 vehicle n=5; APP/PS1 DHQ n=6; cəmi n=29.

APP/PS1 cinsiyyət / başlanğıc yaşı: Dişi; 8 ay.

APP/PS1 treatment duration: Mənbə prose və Figure 1 caption-a görə təxminən dörd ay; 12 aylıq yaşda behavioral evaluation.

APP/PS1 mənbədaxili zaman qeydi: Figure 1A-nın vizual qutuları “Weeks 1–32: Treatment” və “Weeks 32–34: Behavioral tests” yazır; bu etiketlər 8–12 aylıq dörd aylıq treatment təsviri ilə tam uyğun deyil.

FUS təcrübə nümunəsi: WT vehicle n=12; FUS vehicle n=14; FUS DHQ n=14; cəmi n=40.

FUS cinsiyyət / başlanğıc yaşı: Erkək; 2 ay / 60 gün.

FUS mənbədaxili zaman qeydi: Mənbə mətni təxminən 1,5 aylıq treatment və 3,5 aylıq final age bildirərkən Figure 1B motor testlərini day 95 və tissue collection-ı +24 h kimi göstərir; Figure 6 ALS symptoms-u 105 days of age kimi etiketləyir. Bu fərq mənbə tərəfindən izah edilməmişdir.

Randomization: Body weight və date of birth əsasında.

Blinding: Bütün assay-lərdə group assignment experimenter-a qapalı saxlanılmışdır.

Power software: G*Power 3.1.9.7.

A priori power: α=0,05; 1−β=0,80; Cohen's f=0,6.

APP/PS1 minimum planned N: 25; enrolled 29; actual power 0,816.

FUS minimum planned N: 30; enrolled 40; actual power 0,800.

Statistical software: GraphPad Prism 8.0.

Normality: Shapiro–Wilk.

Statistical tests: t-test; Mann–Whitney U; one-, two- and three-way ANOVA; repeated-measures ANOVA; Tukey HSD; Sidak multiple comparisons; Kruskal–Wallis + Dunn; Fisher's exact; one-sample t-test.

Greenhouse–Geisser correction: Y-maze və pellet-displacement repeated-measures analizlərində sphericity üçün istifadə edilmişdir.

Significance threshold: p<0,05.

Excluded data points: Mənbəyə görə heç bir data point analizdən çıxarılmamışdır.

APP/PS1 histologiya: Congo red amyloid-plaque analysis; GFAP immunofluorescence; prefrontal-cortex MDA competitive inhibition ELISA.

Congo-red imaging: LSM880 confocal laser scanning microscope; QuPath 0.4.3.

Plaque classes: <100, 100–200, 200–500 və >500 µm².

GFAP: anti-GFAP 1:1000; secondary goat anti-rabbit IgG 1:1000 Alexa Fluor 568; DAPI nuclei counterstain.

MDA ELISA: Competitive inhibition ELISA; absorbance 450 nm; values ng/mg wet tissue.

FUS histologiya: Lumbar spinal cord L3–L5; Nissl/cresyl-violet motor-neuron analysis.

FUS motor testləri: Pole test, wire test, rotarod.

Pole: 1,1 cm diametr, 60 cm hündürlük.

Wire: 0,3 cm diametr, 60 cm hündürlük, maksimum 180 s.

Rotarod: 15 rpm sabit sürət, maksimum 600 s.

Əsas APP/PS1 nəticəsi: Cortex və thalamus kiçik amyloid plaques azaldı; MDA düşdü; bəzi learning/anxiety endpoints yaxşılaşdı; hippocampal plaque, GFAP, pellet displacement və step-down rescue edilmədi.

Əsas FUS nəticəsi: Motor-neuron density qorundu və bəzi general physiological endpoints yaxşılaşdı; ALS-like symptom rate və motor-test deficits əhəmiyyətli şəkildə rescue edilmədi.

MDA şərh qeydi: Abstract “normalized MDA levels” ifadəsini istifadə edir; ətraflı post hoc nəticədə DHQ-treated APP/PS1 MDA untreated APP/PS1-dən aşağı, lakin DHQ-treated WT-dən hələ də yüksəkdir. Buna görə məqalədə “azalma/qismən normallaşma” dili seçilmişdir.

Y-maze metod qeydi: Mənbə eyni paraqrafda gündə iki 10 dəqiqəlik trial / 1 saat fasilə və gündə iki 15 dəqiqəlik trial / 3–4 saat fasilə şəklində iki fərqli protokol təsviri verir; fərq izah edilməmişdir.

Etika: European Directive 2010/63/EU; Nazarbayev University Local Ethics Committee, N02-2023 (20 mart 2023) və N05-2023 (21 noyabr 2023); ARRIVE guidelines.

Informed Consent: Tətbiq edilmir; insan iştirakçı tədqiqatı deyil.

Məlumatların əlçatanlığı: Tədqiqatın orijinal töhfələri məqalə və Supplementary Materials daxilində təqdim olunur; əlavə sorğular məsul müəllifə yönəldilə bilər.

Maraqların toqquşması: Müəlliflər maraqların toqquşmasının olmadığını bəyan edirlər.

Maliyyələşdirmə: Ministry of Higher Education and Science of the Republic of Kazakhstan AP23485236 və BR24992841; Russian Federation State Task FZWG-2021-0016; FFSG-2024-0020; IPAC RAS State Target FFSG-2024-0023; həmçinin Aqua-Synapse 101086453 EU / H2020-MSCA-RISE-2020 Marie Skłodowska-Curie grant agreement dəstəyi.

Müəllif töhfələri: Conceptualization: S.A., M.S.K., T.S.; methodology: E.L., A.G., T.S.; software: E.L., K.S.; validation: E.L., K.S., P.N., K.C., A.G.; formal analysis: E.L., A.G., K.C., P.N., A.M., M.S.K.; investigation: E.L., A.M., A.G., P.N., K.C., K.S.; resources: A.D., A.L., S.A., M.S.K., T.S.; data curation: A.K., S.A., A.G.; original draft: K.S., A.G., S.A., P.N., A.K., K.C., T.S.; review/editing: A.M., K.S., A.L., A.D., M.S.K.; visualization: K.S., E.L., A.M., A.G.; supervision: K.C., A.L., T.S.; project administration: A.K., A.D., A.L., M.S.K., T.S.; funding acquisition: A.K., A.D., S.A., T.S.

Əsas elmi sərhəd: Nəticələr iki genetik mouse modelinə aiddir və insanlarda Alzheimer/ALS müalicə effektivliyi və ya təhlükəsizliyini göstərmir.

Əsas metodoloji məhdudiyyət: Tək DHQ dozası, kiçik APP/PS1 transgenic qrupları, birbaşa pharmacokinetic/BBB ölçümünün olmaması, soluble Aβ və synaptic proteins ölçülməməsi və yalnız birər AD/ALS modelinin istifadə edilməsi.