Dihidrokversetin (DHQ), taxifolin nomi bilan ham tanilgan va antioksidant xususiyatlari sababli neyrodegeneratsiya tadqiqotlarida o‘rganiladigan flavonoiddir. Ushbu tadqiqot past dozadagi DHQ genetik yo‘l bilan yaratilgan ikki alohida neyrodegeneratsiya sichqon modelida — Alzheimer kasalligiga o‘xshash APPswe/PS1dE9 (APP/PS1) modeli va FUS bilan bog‘liq amyotrofik lateral sklerozga o‘xshash FUS[1-359]-Tg modeli — kasallik bilan bog‘liq gistologik, biokimyoviy va xulq-atvor ko‘rsatkichlarini o‘zgartiradimi-yo‘qmi, shuni tekshiradi. DHQ har ikki modelda ichimlik suvi orqali maqsadli doza sifatida 0,6 mg/kg/kun qo‘llangan. Natijalar ayrim gistologik va funksional ko‘rsatkichlarda foyda ko‘rsatgan bo‘lsa-da, ko‘plab asosiy kasallik belgilarining yaxshilanmaganini ko‘rsatdi; shu sababli tadqiqot to‘liq davolash emas, balki qisman preklinik neyroproteksiyani ko‘rsatadi.

Alzheimerga o‘xshash APP/PS1 tajribasida sakkiz oylik urg‘ochi transgen sichqonlar va shu nasldagi wild-type nazoratlar to‘rt oy davomida DHQ yoki oddiy suv olgan. O‘n ikki oylik yoshda sichqonlarga open field, conditioned taste aversion, pellet displacement, light–dark box, elevated O-maze, step-down avoidance va Y-maze testlari o‘tkazilgan; keyin miyada Congo red bilan amiloid plaklar, GFAP immunoflyuorestsensiyasi bilan astrosit faollashuvi va prefrontal korteksda malondialdehyde (MDA) orqali oksidlovchi stress baholangan.

DHQ APP/PS1 sichqonlarida korteks va talamusdagi kichik amiloid plaklar (<100 µm²) zichligini kamaytirgan. Korteksdagi kichik plaklar uchun post hoc taqqoslash p=0,0469, talamusda p=0,0016 bo‘lgan. Kattaroq plak sinflari sezilarli o‘zgarmagan va gipokampda hech bir plak o‘lchami toifasida sezilarli davolash ta’siri aniqlanmagan. Bu natija DHQ butun miyadagi jami amyloid patologiyani yo‘q qilganini emas, balki ma’lum hududlarda, ayniqsa kichik plaklar sinfida cheklangan ta’sir hosil qilganini ko‘rsatadi.

Prefrontal korteksdagi MDA darajasi untreated APP/PS1 sichqonlarida wild-type nazoratlarga qaraganda yuqori. DHQ APP/PS1 guruhida MDA ni sezilarli kamaytirgan (p=0,0183). Biroq DHQ berilgan APP/PS1 sichqonlarining MDA darajasi DHQ berilgan WT guruhidan hamon sezilarli yuqori bo‘lib qolgan (p=0,0398). Shu sababli natija oksidlovchi stress ko‘rsatkichi ancha pasayganini qo‘llab-quvvatlaydi, ammo barcha guruhlar bo‘yicha to‘liq biokimyoviy normallashuvni isbotlamaydi.

GFAP-positive astrocyte maydoni bo‘yicha aniq davolash ta’siri topilmagan. Boshqacha aytganda, DHQ ushbu tajriba sharoitlarida APP/PS1 modelidagi astrogliosis ni aniq bartaraf etmagan. Bu natija muhim, chunki biokimyoviy va ayrim xulq-atvor yaxshilanishlari kuzatilgan bo‘lsa-da, barcha neyroyallig‘lanish/gistologik ko‘rsatkichlar bir xil yo‘nalishda o‘zgarmagan.

O‘rganish testlarida ham tanlab namoyon bo‘ladigan manzara bor. Conditioned taste aversion tajribasida untreated APP/PS1 sichqonlari LiCl bilan juftlashtirilgandan keyin sucrose afzalligini tasodif darajasidan yuqorida saqlab, o‘rganish buzilishini ko‘rsatgan; DHQ berilgan APP/PS1 guruhida sucrose afzalligi endi %50 tasodif darajasidan sezilarli farq qilmaydi. Y-maze testida DHQ berilgan APP/PS1 sichqonlari untreated mutantlarga qaraganda to‘g‘ri tanlovlarning yuqoriroq foizini ko‘rsatgan (p=0,0233) va ayrim sinovlarda suv mukofotiga yetish kechikishi kamaygan. Aksincha, pellet displacement va step-down avoidance testlarida DHQ mutantlarning gipokampga bog‘liq ishlash buzilishini sezilarli yaxshilamagan.

Ikkinchi tajribada ikki oylik erkak FUS[1-359]-Tg sichqonlari va wild-type littermate nazoratlar ishlatilgan. FUS[1-359]-Tg modeli inson FUS oqsilining kesilgan shaklini neyron hujayralarda ifodalovchi va tez rivojlanadigan ALS-ga o‘xshash motor neyron patologiyasini yuzaga keltiruvchi genetik modeldir. DHQ qo‘llangandan keyin lumbar spinal cord da Nissl bo‘yash orqali motor neyronlar, pole test, wire test va rotarod bilan motor funksiyasi; shuningdek falajga o‘xshash belgilar, tana vazni o‘zgarishi, suyuqlik/oziqa iste’moli va jun holati baholangan.

Untreated FUS[1-359]-Tg sichqonlarida ventral horn motor neyron zichligi WT nazoratlarga qaraganda sezilarli kamaygan. DHQ berilgan FUS sichqonlarida motor neyron zichligi untreated FUS guruhiga qaraganda yuqori (p=0,0471) va DHQ berilgan FUS guruhining neyron zichligi WT guruhidan statistik jihatdan farqlanmagan (p=0,6964). Bu tadqiqotning eng aniq gistologik ALS natijasidir.

Shunga qaramay, gistologik himoya motor ishlashga to‘liq o‘tmagan. DHQ berilgan va berilmagan FUS sichqonlari pole, wire va rotarod testlarida WT sichqonlariga qaraganda sezilarli yomonroq ishlashni davom ettirgan. Bundan tashqari, tadqiqot oxirida ALS-ga o‘xshash belgilar ko‘rsatgan sichqonlar ulushi DHQ va vehicle FUS guruhlari o‘rtasida sezilarli farq qilmagan (p=0,3405). Demak, “motor neyronlar soni saqlandi” va “ALS motor funksiyasi yaxshilandi” bir xil natija emas.

DHQ umumiy fiziologik holatda ayrim yaxshilanishlarni ta’minlagan. Untreated FUS sichqonlaridagi past tana vazni ortishi DHQ bilan qisman yaxshilangan (p=0,0482), suyuqlik iste’moli oshgan (p=0,0406), oziqa iste’moli untreated FUS guruhiga qaraganda ko‘paygan (p=0,0146) va yomon jun holatiga ega sichqonlar ulushi kamaygan (p=0,0481). Biroq umumiy coat-state ballining oshishi faqat kuchli statistik tendensiya darajasida bo‘lgan (p=0,0707).

Tadqiqotni inson salomatligi nuqtayi nazaridan talqin qilish chegarasi juda muhim. APP/PS1 va FUS[1-359]-Tg genetik sichqon modellari inson Alzheimer kasalligi yoki ALS ning barcha biologiyasini ifodalamaydi. Shuningdek faqat bitta DHQ dozasi ishlatilgan; pharmacokinetics, qon–miya to‘sig‘idan o‘tish, dose-response munosabati, soluble Aβ turlari va synaptic proteinlar bevosita o‘lchanmagan. 0,6 mg/kg/kun sichqon dozasi inson uchun tavsiya etilgan davolash dozasi emas va uni bevosita insonga o‘girish mumkin emas.

Tadqiqotning asosiy savoli nima?

Tadqiqotning asosiy savoli past dozali va uzoq muddatli DHQ qo‘llanilishi faqat toksin bilan yaratilgan sun’iy neyrodegeneratsiya modellarida emas, balki kasallikning genetik xususiyatlarini tashuvchi sichqon modellarida ham o‘lchanadigan neyroprotektiv ta’sir hosil qila oladimi, degan savoldir.

Alzheimer kasalligi va amyotrofik lateral skleroz bir-biridan farqli neyrodegenerativ kasalliklardir. Shunga qaramay, ikkala holatda ham oksidlovchi stress, yallig‘lanish, hujayraviy stress javobining buzilishi va neyron zararlanishi kabi kesishuvchi biologik jarayonlar mavjud.

DHQ ning antioksidant va yallig‘lanishga qarshi xususiyatlari avval ko‘plab tajriba tizimlarida o‘rganilgan bo‘lsa-da, tadqiqotchilar genetik neyrodegeneratsiya modellarida past doza va uzoq muddatli qo‘llash bo‘yicha ma’lumotlar cheklanganini ta’kidlaydi. Tadqiqotda ikki model ishlatilishining sababi ham bir xil molekula ikki turli genetik neyrodegeneratsiya kontekstida o‘xshash yoki farqli himoya xususiyatlari ko‘rsatadimi-yo‘qmi, shuni baholashdir.

Dihidrokversetin (DHQ) Nima va Nega 0,6 mg/kg/kun Doza Tanlandi?

DHQ yoki taxifolin tabiiy manbalarda uchraydigan flavonoiddir; tadqiqotda 0,6 mg/kg/kun doza ilgari 0,25–1,0 mg/kg/kun oralig‘ida bildirilgan past dozali neyroprotektiv/yallig‘lanishga qarshi ta’sirlarning o‘rtasida joylashgan hamda uzoq muddatli qo‘llashda samaradorlik ehtimoli bilan nojo‘ya ta’sirlarni cheklash maqsadini muvozanatlashtiruvchi doza sifatida tanlangan.

DHQ ning kimyoviy va farmakologik xususiyatlaridan biri kuchli antioxidant qobiliyatidir. Reactive oxygen species (ROS) yuqori darajalarda DNA, oqsil va lipidlarga zarar yetkazishi mumkin. Neyronlarning energiyaga ehtiyoji yuqoriligi va markaziy asab tizimining oksidlovchi zararga sezgirligi sababli oxidative stress ko‘plab neyrodegenerativ jarayonlarning umumiy tarkibiy qismlaridan biridir.

DHQ dan amaliy foydalanishdagi muhim muammolardan biri suvda yomon erishi, cheklangan bioavailability va tez elimination dir. Shunga qaramay tadqiqotchilar juda yuqori dozadan ko‘ra past va uzluksiz og‘iz orqali qo‘llashni tanlagan.

Tadqiqotdagi maqsadli doza:

0,6 mg DHQ / kg tana vazni / kun

ko‘rinishida.

DHQ ichimlik suviga eritilgan va hayvonlarning haqiqiy kundalik suyuqlik iste’moli hamda tana vazni muntazam kuzatilib, suvdagi DHQ konsentratsiyasi moslashtirilgan. Yakuniy suv konsentratsiyasi taxminan 0,0045 mg/mL bo‘lgan. Bu qiymat manbada ko‘rsatilgan 1 mg/mL aqueous solubility chegarasidan ikki darajadan ko‘proq past.

Eritma 4–5 kunda bir almashtirilgan, amalda haftasiga ikki marta yangi tayyorlangan. Metall qismlarsiz maxsus ichimlik shishalari ishlatilgan, eritma taxminan 22 °C dan pastda saqlangan va kran suvining taxminan neytral pH ida tayyorlangan.

Tadqiqotchilar distilled/deionized water o‘rniga oddiy kran suvidan foydalangan; bunga sabab uzoq vaqt faqat deionizatsiyalangan suv iste’moli kemiruvchilarda suyuqlik va elektrolit homeostasisiga ta’sir qilishi mumkinligidir.

Bu yerdagi “continuous administration” iborasi hayvonga doimiy inyeksiya qilinganini anglatmaydi. Sichqonlar odatdagi kundalik ichish xatti-harakati davomida DHQ saqlovchi suvga ad libitum kirish imkoniga ega bo‘lgan.

APPswe/PS1dE9 va FUS[1-359]-Tg Modellari Nimani Ifodalaydi?

APPswe/PS1dE9 sichqonlari inson APP va presenilin-1 genlaridagi Alzheimer bilan bog‘liq o‘zgarishlarni tashib, amyloid-plaque ustun Alzheimerga o‘xshash patologiyani hosil qiladi, FUS[1-359]-Tg sichqonlari esa kesilgan inson FUS oqsilini ifodalab, tez motor neyron yo‘qolishi va ALS-ga o‘xshash motor buzilishini hosil qiluvchi alohida genetik neyrodegeneratsiya modelidir.

APPswe/PS1dE9 modeli

APP/PS1 sichqonlari mutant inson amyloid precursor protein (APP) geni va mutant human presenilin-1 (PS1) genini tashiydi. Manba APP da Swedish mutation K594N/M595L va PS1 da exon 9 deletion mavjudligini bildiradi.

Bu sichqonlarda yosh ulg‘ayishi bilan extracellular amyloid plaques hosil bo‘ladi va taxminan 10 oylik yosh atrofida aniq amyloid patologiyasi paydo bo‘ladi. Model shuningdek o‘rganish, memory va emotionality testlarida Alzheimerga o‘xshash o‘zgarishlarni ko‘rsatishi mumkin.

Tadqiqotda sakkiz oylik urg‘ochi APP/PS1 sichqonlari tanlangan. Mualliflar urg‘ochi transgen sichqonlar ushbu modelda Alzheimerga o‘xshash patologiyaga erkaklarga qaraganda ko‘proq moyillik ko‘rsatishini tanlov sababi sifatida keltiradi.

FUS[1-359]-Tg modeli

FUS “fused in sarcoma” deb ataluvchi RNA-binding proteinidir. Insonlarda ayrim FUS o‘zgarishlari ALS bilan bog‘liq.

FUS[1-359]-Tg modelida inson FUS oqsilining kesilgan shakli neyron hujayralarda ifodalanadi. Model synaptic dysfunction, protein aggregation, cellular stress response buzilishlari, mitochondrial dysfunction va motor neyron yo‘qolishi kabi ALS bilan bog‘liq xususiyatlarni rivojlantiradi.

Ushbu tadqiqotda FUS tajribasida erkak sichqonlar ishlatilgan va davolash ikki oylik yoshda boshlangan.

APP/PS1 va FUS tajribalarining jins, yosh, kasallik modeli, davolash muddati va yakuniy o‘lchovlari farq qiladi. Shu sababli ikki model “DHQ qaysi birida kuchliroq?” degan savolga bevosita miqdoriy taqqoslash uchun ishlab chiqilmagan.

Randomizatsiya, ko‘rlash va namuna hajmi

Har ikki tadqiqotda sichqonlar davolashdan oldin tana vazni va tug‘ilgan sanasi bo‘yicha randomizatsiya qilingan. Tajriba o‘tkazuvchilar barcha o‘lchovlarda guruh tayinlanishiga nisbatan ko‘r holatda saqlangan; sichqon identifikatsiyasida faqat individual raqamlar ishlatilgan, davolash yoki genotype ma’lumoti kodda ko‘rsatilmagan.

APP/PS1 tadqiqoti to‘rt guruhdan iborat:

Jami 29 sichqon ishlatilgan. Guruh sonlarining teng emasligi manbada transgenic breeding cheklovlari, yosh/jinsga mos hayvonlar cheklanganligi va 3Rs axloqiy tamoyillariga rioya qilish bilan izohlanadi.

FUS tadqiqoti uch guruhdan iborat:

Bu tajribada jami 40 sichqon ishlatilgan.

Quvvat tahlili nega muhim?

Tadqiqotchilar tajribadan oldin a priori power analysis o‘tkazgan. Shu sichqon modellaridagi avvalgi natijalarga asoslanib Cohen's f ≥0,6 kattaligidagi katta ta’sirlar faraz qilingan.

G*Power 3.1.9.7 bilan α=0,05 va 1−β=0,80 ishlatilganda APP/PS1 ikki omilli dizayn uchun kamida 25, FUS bir yo‘nalishli dizayn uchun kamida 30 hayvon hisoblangan. Amalda mos ravishda 29 va 40 hayvon tadqiqotga kiritilgan.

Biroq sensitivity analysis, ayniqsa APP/PS1 transgenic guruhlaridagi n=5–6 namuna hajmlari kichik ta’sirlarni aniqlash uchun yetarli emasligini ko‘rsatadi:

• APP/PS1 n=5–6/guruh: taxminan Cohen's d ≥1,9 kattaligidagi ta’sirlar,
• WT n=9/guruh: d ≥1,4,
• FUS vehicle–FUS DHQ n=14/guruh: multiple-comparison tuzatishidan so‘ng d ≥1,3

kattaligidagi ta’sirlarni %80 quvvat darajasida aniqlay oladi.

Bu qiymatlarning umumiy xabari shuki: tadqiqot ayniqsa katta ta’sirlarni aniqlash uchun yetarli; kichik yoki o‘rta kattalikdagi haqiqiy biologik ta’sirlar “statistik jihatdan ahamiyatli emas” natijasi ostida qolib ketgan bo‘lishi mumkin.

Hayvonlarni parvarishlash va axloqiy sharoitlar

Sichqonlar tajribalardan oldin yetti kun acclimatization jarayonidan o‘tkazilgan. Xona harorati 22 ± 1 °C, namlik %55 ± 2 va yorug‘lik–qorong‘ilik sikli 12 soat / 12 soat qilib belgilangan. Reverse light cycle ishlatilgan; chiroqlar 20:00 da yoqilgan, 08:00 da o‘chirilgan va xulq-atvor tajribalari hayvonlar faol bo‘lgan qorong‘i fazada o‘tkazilgan.

APP/PS1 sichqonlari qafas boshiga uch hayvondan joylashtirilgan, FUS sichqonlari esa yakka holda saqlangan.

Insonparvar yakuniy mezonlarga og‘ir motor dysfunction, 30 soniya ichida o‘zini to‘g‘rilay olmaslik, oziqa yoki suvga yetolmaslik va %20 dan ortiq og‘ir tana vazni yo‘qotilishi kirgan.

Congo red bilan amiloid plak tahlili

Brain sections ga Congo red bo‘yog‘i qo‘llanib, confocal microscopy bilan cortex, hippocampus va thalamus hududlari tekshirilgan.

Plaklar to‘rtta sirt maydoni sinfiga ajratilgan:

• <100 µm²,
• 100–200 µm²,
• 200–500 µm²,
• >500 µm².

Har bir hayvonda o‘nta brain section baholangan. Plaklar soni tegishli region of interest maydoniga normallashtirilib plaques/mm² shaklida hisobot qilingan.

Image threshold bo‘yoq intensivligidagi kichik texnik farqlar sababli barcha tasvirlar uchun bitta qat’iy qiymatda ushlab turilmagan; har bir tasvirda 0–255 shkalasida 60–80 oralig‘ida plaque signal bilan background ajratiladigan qilib sozlangan.

Muhim bias-control tafsiloti sifatida tasvirlar quantification dan oldin tasodifiy raqamli kodlar bilan belgilangan va guruhlar barcha o‘lchovlar tugagandan keyin ochilgan.

GFAP nimani o‘lchaydi?

GFAP — Glial Fibrillary Acidic Protein, astrocytes uchun keng qo‘llanadigan marker. Alzheimerga o‘xshash neyroyallig‘lanish kontekstida GFAP-positive maydonning ortishi reactive astrocyte activation yoki astrogliosis bilan mos deb qabul qilinadi.

Brain sections anti-GFAP antibody bilan bo‘yalgan; DAPI bilan cell nuclei belgilangan va QuPath 0.4.3 orqali GFAP-positive maydon baholangan.

Har bir hayvon uchun to‘rtta kesim tahlil qilingan va har bir kesim natijasi hayvon darajasida o‘rtachaga aylantirilgan.

MDA nimani o‘lchaydi?

Malondialdehyde (MDA), lipid peroxidation jarayonida hosil bo‘lishi mumkin bo‘lgan va biologik to‘qimalarda oxidative stress ko‘rsatkichi sifatida tez-tez qo‘llanadigan molekuladir.

Ushbu tadqiqotda MDA prefrontal cortex to‘qimasida competitive inhibition ELISA bilan o‘lchangan. Absorbance 450 nm da o‘qilgan, konsentratsiya besh nuqtali standard curve orqali hisoblangan va natijalar wet tissue mass ga normallashtirilib ng/mg tissue shaklida ifodalangan.

DHQ Alzheimerga O‘xshash Modelda Nimani Yaxshiladi, Nimani Yaxshilay Olmadi?

DHQ APP/PS1 sichqonlarida korteks va talamusdagi kichik amiloid plaklar, MDA darajasi, Y-maze va conditioned taste aversion bilan o‘lchanadigan ayrim o‘rganish ko‘rsatkichlari hamda ayrim anxiety-like xatti-harakatlarga ijobiy ta’sir ko‘rsatgan, biroq gipokampal plak yukini, GFAP astrogliosis ni, pellet displacement va step-down ishlashini sezilarli yaxshilamagan.

Amiloid plak natijasi: hudud va o‘lchamga xos ta’sir

Korteks natijasini ehtiyotkorlik bilan o‘qish kerak. Overall treatment main effect statistik jihatdan ahamiyatli emas; ahamiyatlilik ma’lum bir plaque-size toifasining post hoc taqqoslashida paydo bo‘lgan. Shu sababli “korteksdagi barcha amyloid yuki kamaydi” deyish manba ma’lumotidan tashqariga chiqadi.

Talamusda treatment main effect ham, treatment × plaque-size interaction ham ahamiyatli va kichik plaklar sinfidagi kamayish yanada aniq.

Gipokampda esa sezilarli davolash ta’siri kuzatilmagan.

GFAP natijasi

Korteksda GFAP-positive area ga genotype kuchli ta’sir ko‘rsatgan bo‘lsa, treatment ta’siri p=0,6890 va genotype × treatment interaction p=0,8998 bo‘lgan.

Gipokampda ham treatment p=0,3237 va genotype × treatment interaction p=0,3463 bilan ahamiyatli emas.

Mualliflarning muhokamadagi talqini ham bu natijaga mos: ishlatilgan DHQ protokoli APP/PS1 sichqonlarda astrosit faollashuvini aniq kamaytirmagan.

MDA natijasi

Shuning uchun “MDA butunlay normal darajaga qaytdi” iborasi batafsil natija bilan to‘liq mos kelmaydi. Eng to‘g‘ri ifoda, DHQ mutantlarda oshgan MDA darajasini sezilarli kamaytirgani, ammo barcha taqqoslashlarda uni to‘liq WT darajasiga olib kelmaganidir.

Conditioned taste aversion nimani tekshiradi?

Bu testda sichqon avval shirin sucrose eritmasini noxush fiziologik tajriba bo‘lgan LiCl inyeksiyasi bilan bog‘lashni o‘rganadi. Keyingi recall bosqichida sog‘lom associative learning yuz bergan bo‘lsa, hayvon avval noxush tajriba bilan bog‘langan sucrose eritmasini tanlashdan qochishi kerak.

Manba sucrose preference ni quyidagi formula bilan hisoblaydi:

\[ \text{Sucrose preference (\%)}= \frac{\text{tüketilen sucrose miktarı}} {\text{tüketilen sucrose miktarı}+\text{tüketilen su miktarı}} \times100 \]

Formula nimani hisoblaydi? Umumiy suyuqlik iste’molining necha foizi sucrose eritmasidan kelganini.

%50 nega muhim? Ikki shishali tanlovda %50 ikki variant o‘rtasida aniq afzallik yo‘q bo‘lgan chance level sifatida ishlatilgan.

LiCl challenge dan keyin untreated APP/PS1 guruhining sucrose preference qiymati %50 chance level dan sezilarli yuqorida qolgan (p=0,0028). Bu noxush bog‘lanish yetarlicha o‘rganilmaganiga ishora qiladi.

DHQ berilgan APP/PS1 guruhida esa sucrose preference %50 chance level dan sezilarli farq qilmaydi (p=0,347). Mualliflar buni conditioned taste aversion o‘rganishining yaxshilanishi deb talqin qiladi.

Biroq manbaning batafsil matnida untreated APP/PS1 va DHQ APP/PS1 o‘rtasidagi bitta bevosita post hoc p qiymati bu natija uchun alohida berilmagan. Shu sababli natijani “DHQ aniq X ball oshirdi” deb miqdorlashtirish kerak emas.

Y-maze natijasi

Y-maze ning ushbu versiyasida sichqonlar spatial cues dan foydalanib suv bor to‘g‘ri tarmoqqa yetishni o‘rganadi.

Uch yo‘nalishli repeated-measures ANOVA:

• genotype effect: p<0,0001,
• treatment effect: p=0,0087,
• trial effect: p<0,0001,
• genotype × treatment interaction: p=0,0077

ko‘rsatgan.

DHQ berilgan APP/PS1 sichqonlarida water reward ga yetish kechikishi ayrim trials davomida untreated APP/PS1 guruhiga qaraganda qisqaroq bo‘lgan; trial 2/day 1 uchun p<0,0001 va trial 1/day 5 uchun p=0,0081.

Yanada muhimi, to‘g‘ri tanlovlar foizi DHQ berilgan APP/PS1 guruhida untreated mutantlarga qaraganda sezilarli yuqori (p=0,0233).

Pellet displacement nega yaxshilanmadi?

Pellet displacement testi naycha ichidagi kichik oziqa pelletlarini sichqon tashqariga chiqarishiga asoslanadi va source framework doirasida hippocampal function bilan bog‘lanadi.

Untreated va DHQ-treated APP/PS1 sichqonlarining displaced-pellet sonlari o‘rtasida hech bir o‘lchash vaqtida sezilarli farq topilmagan. 15, 30, 45, 60, 75 va 90 daqiqa taqqoslashlarining barchasida p>0,4.

Cumulative curve AUC bo‘yicha ham untreated APP/PS1 va DHQ APP/PS1 farqi ahamiyatli emas (p=0,3755).

Mualliflar bu funksional yaxshilanishning yo‘qligini gipokampda plaque density sezilarli yaxshilanmagani va GFAP-positive astrogliosis davolashdan aniq ta’sirlanmagani bilan bog‘laydi. Bu bog‘lanish muhokama talqinidir; mexanizm tajribada bevosita isbotlanmagan.

Step-down avoidance natijasi

Step-down avoidance contextual memory uchun ishlatiladigan passive avoidance testidir. Sichqon birinchi kuni platformadan metall grid ustiga tushganda 50 Hz, 0,8 mA, 1 soniyalik electrical footshock oladi. Ikkinchi kuni shock berilmasdan platformadan tushish kechikishi o‘lchanadi.

Sog‘lom o‘rganish yuz berganda hayvon ikkinchi kuni platformadan tushishdan oldin uzoqroq kutishi kerak.

WT sichqonlarda ikkinchi kuni latency ortgan. APP/PS1 guruhlarida esa untreated va DHQ-treated sichqonlarda sezilarli o‘rganish ortishi kuzatilmagan.

Treatment main effect p=0,749 va genotype × treatment interaction p=0,972. Ya’ni DHQ bu testda APP/PS1 contextual-memory buzilishini sezilarli yaxshilamagan.

Bezovtalikka o‘xshash xulq-atvor

Elevated O-maze va light–dark box testlari ochiq/yorug‘ va yopiq/qorong‘i maydon o‘rtasidagi tanlov xatti-harakati orqali anxiety-like phenotype haqida ma’lumot beradi.

Untreated APP/PS1 sichqonlari elevated O-maze da open arm ga chiqish uchun uzoqroq latency va kamroq open-arm exit ko‘rsatgan. Ayrim genotype × treatment interactions ham ahamiyatli.

Biroq barcha anxiety o‘lchovlarida bevosita va bir yo‘nalishli kuchli treatment main effect topilmagan. Masalan, O-maze exit latency uchun treatment p=0,9398, total exits uchun p=0,562.

Shu sababli eng ehtiyotkor talqin DHQ ayrim anxiety-like abnormalities da partial normalization pattern ko‘rsatgani, biroq barcha emotionality endpoints bo‘yicha umumiy va bir xil “bezovtalikni davolash” ta’siri isbotlanmaganidir.

Open-field nega muhim nazorat?

Open-field testida umumiy locomotor activity treatment tomonidan deyarli o‘zgartirilmagan. Rearing, grooming va freezing kabi o‘lchovlarda ham sezilarli DHQ treatment effect ko‘rilmagan.

Bu natija Y-maze yoki anxiety testidagi ayrim farqlarni shunchaki “DHQ sichqonlarni umuman ko‘proq harakatlantirdi” degan izoh bilan talqin qilishni qiyinlashtiradi.

DHQ ALS-ga O‘xshash Modelda Motor Neyronlarni Saqlagan Holda Motor Testlari Nega Yaxshilanmadi?

FUS[1-359]-Tg modelida DHQ ventral spinal cord dagi motor neyron zichligini sezilarli saqlagan, biroq tez rivojlanadigan kasallikda motor ishlash faqat neyronlar soniga bog‘liq bo‘lmagani uchun pole, wire, rotarod va ALS-ga o‘xshash belgi boshlanishi sezilarli yaxshilanmagan; mualliflar neuromuscular, glial, vascular va muscle pathology ning davom etuvchi hissasini mumkin bo‘lgan izoh sifatida muhokama qiladi.

Nissl bo‘yash nimani ko‘rsatdi?

Nissl staining neyron hujayra tanalaridagi Nissl granules kabi tuzilmalarni ko‘rinadigan qilib, neyron morfologiyasi va hujayra sanog‘ida ishlatiladigan gistologik usuldir.

Lumbar spinal cord L3–L5 hududlarida transverse sections tayyorlangan. Katta cell body, aniq nuclear envelope va zich stained nucleolus ko‘rsatgan motor neurons sanalgan.

Olti spinal-cord section ishlatilgan va kesimlar orasida 80 µm qoldirilgan. Histological analysis uchun har bir guruhda n=5–7 hayvon ishlatilgan.

Untreated FUS[1-359]-Tg sichqonlarining motor neurons ida shrunken cell bodies va kamroq aniq nuclei kuzatilgan.

Neuronal-density analysis:

• overall group difference: F=6,435; p=0,0096,
• untreated FUS vs WT: p=0,0085,
• untreated FUS vs DHQ FUS: p=0,0471,
• DHQ FUS vs WT: p=0,6964.

Oxirgi taqqoslashning ahamiyatli emasligi DHQ-treated FUS guruhidagi neyron zichligi ushbu namunada WT guruhidan farqlanmaganini ko‘rsatadi. Ammo bu butun spinal motor system yoki hayvonning motor funksiyasi to‘liq normaga qaytganini anglatmaydi.

ALS-ga o‘xshash belgilar ulushi

Tajriba oxirida ALS-ga o‘xshash belgilar ko‘rsatgan mutant sichqonlar foizi DHQ-treated va untreated FUS guruhlari o‘rtasida sezilarli farq qilmagan:

p=0,3405 — Fisher's exact test.

Shu sababli DHQ ushbu tadqiqotda falajga o‘xshash sindromning boshlanishi yoki uchrash tezligini sezilarli o‘zgartirdi, deb bo‘lmaydi.

Pole test

Sichqon 60 cm balandlikdagi, 1,1 cm diametrli vertikal wooden bar ustiga joylashtiriladi va pastga tushishi uchun ketgan vaqt o‘lchanadi.

Untreated ham, DHQ-treated FUS sichqonlari ham WT guruhidan sezilarli farq qiladi:

• untreated FUS vs WT: p<0,0001,
• DHQ FUS vs WT: p=0,0004.

Bu natija davolash motor coordination deficit ni to‘liq tuzatmaganini ko‘rsatadi.

Wire test

Sichqon 0,3 cm diametrli horizontal wire da maksimal 180 soniya osilib turishga harakat qiladi. Tushib ketgungacha o‘tgan vaqt motor strength, coordination va grip performance haqida ma’lumot beradi.

Untreated ham, DHQ FUS guruhlari ham WT ga qaraganda qisqaroq ushlanib turish vaqtini ko‘rsatgan:

• untreated FUS vs WT: p=0,0063,
• DHQ FUS vs WT: p=0,0014.

Rotarod

Rotarod 15 rpm doimiy tezlikda ishlatilgan va maksimal test vaqti 600 soniya etib belgilangan. Rod ustida uzoqroq qolish yaxshiroq motor coordination/endurance ni anglatadi.

Untreated va DHQ-treated FUS sichqonlarining ikkalasi ham WT guruhiga qaraganda rod ustida sezilarli qisqaroq qolgan:

• untreated FUS vs WT: p=0,0003,
• DHQ FUS vs WT: p=0,0167.

Mualliflarning umumiy talqini shuki, gistologik motor-neuron himoyasi tez rivojlanadigan FUS proteinopathy da whole-animal motor performance ni yaxshilash uchun yetarli bo‘lmagan bo‘lishi mumkin.

Umumiy fiziologik holat

Bu yerda “coat state yaxshilandi” jumlasi ikki xil o‘lchovni ajratishi kerak. Uzluksiz coat-state index qiymati faqat tendensiya ko‘rsatgan; biroq yomon coat score toifasiga kirgan hayvonlar ulushining kamayishi p<0,05 darajasida ahamiyatli.

Tadqiqot mexanizm nuqtayi nazaridan haqiqatan o‘lchagan va o‘lchamagan narsalar

Mualliflar muhokamada Nrf2/HO-1, SIRT1, TLR4/NF-κB/NLRP3/caspase-1 va boshqa mexanizmlar avvalgi DHQ adabiyotida ko‘rsatilganini tushuntiradi. Bular hozirgi tajribaning biologik asosini kuchaytiruvchi avvalgi adabiyot mexanizmlari; hozirgi tadqiqotda bevosita o‘lchangan yangi pathway natijalari emas.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

APP/PS1 tajriba oqimi

1. Sakkiz oylik urg‘ochi APP/PS1 va WT littermates tanlandi.
2. Sichqonlar body weight va tug‘ilgan sanasi bo‘yicha randomizatsiya qilindi.
3. DHQ yoki oddiy tap water guruhlariga ajratildi.
4. DHQ maqsadli dozasi 0,6 mg/kg/kun bo‘lishi uchun drinking water ga qo‘shildi.
5. Davolash taxminan to‘rt oy davom ettirildi.
6. O‘n ikki oylik yoshda taxminan ikki haftalik behavioral-test batareyasi o‘tkazildi.
7. Xulq-atvor testlaridan keyin miya to‘qimalari olindi.
8. Congo red bilan amyloid plaques, anti-GFAP bilan astrogliosis va ELISA orqali MDA tekshirildi.

APP/PS1 xulq-atvor testlari

Y-maze manba ichidagi usul farqi

Y-maze usul bo‘limining bir jumlasida sichqonlar besh kun davomida kuniga ikki 10 daqiqalik trial ga, trial lar orasida bir soat bilan olingani aytiladi.

Shu usul paragrafida bir necha qator keyin esa besh kun davomida kuniga ikki 15 daqiqalik trial 3–4 soat oralig‘ida o‘tkazilgani yozilgan.

Manba bu ikki ta’rif nega farq qilishini tushuntirmaydi. Shu sababli Verianla bitta muddatni to‘g‘ri deb qabul qilib, boshqasini o‘chirib tashlamaydi.

Gistologik tayyorlash

Hayvonlar terminal isoflurane anesthesia ostida euthanize qilingan va PBS bilan perfused qilingan. Tegishli to‘qimalar 4% paraformaldehyde bilan post-fixation jarayoniga olingan.

Brain histology da 8 µm section lar baholangan va tanlangan consecutive analyzed sections orasida 80 µm masofa qoldirilgan.

Congo-red plaque analysis uchun har bir hayvondan o‘nta section ishlatilgan.

GFAP analysis uchun har bir hayvondan to‘rtta section baholangan.

FUS spinal-cord analysis uchun lumbar L3–L5 hududlarida 8 µm transverse sections tayyorlangan, olti section dan olingan motor-neuron counts hayvon darajasida o‘rtachaga aylantirilgan.

Statistik tahlil

GraphPad Prism 8.0 ishlatilgan. Ma’lumot taqsimotining normalligi Shapiro–Wilk testi bilan baholangan.

Manbada ishlatilgan testlar:

• ikki guruh va normal taqsimot: t-test,
• ikki guruh va normal bo‘lmagan taqsimot: Mann–Whitney U-test,
• ikkidan ortiq normal taqsimlangan guruh: one-way, two-way yoki three-way ANOVA,
• post hoc multiple comparison: Tukey va tegishli plaque tahlillarida Sidak,
• repeated measurements: repeated-measures ANOVA,
• sphericity muammosi bo‘lgan Y-maze va pellet-displacement tahlillarida Greenhouse–Geisser correction,
• normal bo‘lmagan ko‘p guruh: Kruskal–Wallis + Dunn,
• toifali nisbatlar: Fisher's exact test,
• chance-level taqqoslash: one-sample t-test.

Statistik ahamiyatlilik chegarasi:

p < 0,05

deb belgilangan.

Hech bir data point tahlildan chiqarilmagan.

ANOVA da “genotype effect”, “treatment effect” va “interaction” nimani anglatadi?

Genotype effect, WT va mutant guruhlar o‘rtasida DHQ dan mustaqil umumiy farq bor-yo‘qligini so‘raydi.

Treatment effect, genotype dan mustaqil ravishda DHQ olgan va olmagan guruhlar o‘rtasida umumiy farq bor-yo‘qligini so‘raydi.

Genotype × treatment interaction esa DHQ ta’siri WT va mutant sichqonlarda bir xilmi-yo‘qmi, shuni sinaydi.

Interaction ahamiyatli bo‘lsa, “davolash hamma guruhda bir xil ta’sir qildi” deyish to‘g‘ri emas; treatment effect genotype ga bog‘liq ravishda o‘zgarishi mumkin.

p qiymati nimani aytadi, nimani aytmaydi?

p qiymati ishlatilgan model va null hypothesis sharoitida kuzatilgan farq kabi yoki undan ham keskin natija olish ehtimoli bilan bog‘liq. p<0,05 tadqiqotda statistik significance uchun ishlatilgan chegaradir.

p qiymati:

• ta’sir qanchalik katta ekanini o‘zi aytmaydi,
• davolash klinik jihatdan muhimligini isbotlamaydi,
• p>0,05 bo‘lsa “mutlaqo hech qanday ta’sir yo‘q” degani emas.

Bu oxirgi nuqta ayniqsa APP/PS1 ning n=5–6 transgenic guruhlari uchun muhim; quvvat tahlili kichik ta’sirlar osonlikcha aniqlanmay qolishi mumkinligini ko‘rsatadi.

Ikki model natijalarining qisqa matritsasi

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan xulosalar

• Past dozali oral DHQ APP/PS1 va FUS[1-359]-Tg sichqonlarda kasallik bilan bog‘liq ayrim yakunlarni ijobiy yo‘nalishda o‘zgartirgan.
• APP/PS1 modelida ta’sir amyloid plaque o‘lchami va brain region bo‘yicha tanlab namoyon bo‘ladi.
• Korteks va talamusda kichik amyloid plaques kamaygan.
• Gipokampal plaque burden sezilarli yaxshilanmagan.
• Prefrontal-cortex MDA sezilarli kamaygan.
• GFAP-positive astrogliosis aniq rescue qilinmagan.
• Conditioned taste aversion va Y-maze natijalari ayrim o‘rganish ko‘rsatkichlarida yaxshilanishga mos.
• Pellet displacement va step-down deficits davom etgan.
• FUS modelida DHQ-treated sichqonlarda spinal motor-neuron density untreated mutantlarga qaraganda yuqori.
• FUS modelida ayrim umumiy physiological measures yaxshilangan.
• FUS modelida motor-test deficits va ALS-like symptom rate sezilarli yaxshilanmagan.
• Har ikki modelda DHQ ta’siri “qisman”.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlamaydigan xulosalar

• DHQ insonlarda Alzheimer kasalligini davolashi ko‘rsatilmagan.
• DHQ insonlarda ALS ni davolashi ko‘rsatilmagan.
• 0,6 mg/kg/kun sichqon dozasi inson davolash dozasi emas.
• DHQ barcha amyloid plaques ni tozalamagan.
• Gipokampal pathology to‘liq yaxshilanmagan.
• Astrogliosis yaxshilangani ko‘rsatilmagan.
• MDA barcha nazorat taqqoslashlariga nisbatan to‘liq normallashdi deb bo‘lmaydi.
• FUS modelida paralysis onset yoki motor function sezilarli yaxshilanmagan.
• Motor-neuron preservation motor recovery bilan teng emas.
• Ushbu tadqiqot DHQ qaysi molekulyar signaling pathway orqali ta’sir qilishini bevosita isbotlamagan.
• Faqat bitta doza ishlatilgani sababli optimal doza yoki dose-response munosabati noma’lum.
• DHQ ning brain concentration yoki BBB penetration darajasi ushbu tadqiqotda o‘lchanmagan.
• Uzoq muddatli inson xavfsizligi yoki klinik efficacy bu tajribadan chiqarib bo‘lmaydi.

Tadqiqotning kuchli tomonlari

Ikki mustaqil genetik model: Tadqiqot faqat toxin-induced neyrodegeneratsiyadan foydalanmagan, Alzheimer va ALS-ga o‘xshash ikki genetik modelni o‘rgangan.

Uzoq muddatli past doza yondashuvi: Ayniqsa APP/PS1 tarmog‘ida oylar davom etgan voluntary drinking-water administration baholangan.

Ko‘p qatlamli o‘lchov: Behavior, histology, oxidative-stress marker va physiological endpoints bir tadqiqot ichida baholangan.

Randomization va blinding: Guruh tayinlanishi randomizatsiya qilingan va assay larda experimenter blinding qo‘llangan.

A priori power analysis: Namuna sonlari oldindan quvvat tahlili bilan asoslangan va keyin sensitivity power analysis o‘tkazilgan.

Salbiy natijalarni xabar qilish: Motor-function rescue, hippocampal learning va astrogliosis kabi yaxshilanmagan endpoints ochiq xabar qilingan.

Asosiy cheklovlar

Bitta DHQ dozasi: Dose-response tadqiqoti o‘tkazilmagan.

Pharmacokinetics yo‘q: Plasma concentration, brain concentration va elimination kinetics bevosita o‘lchanmagan.

BBB o‘lchovi yo‘q: Qon–miya to‘sig‘i DHQ permeability si ushbu tajribada o‘lchanmagan.

Soluble Aβ o‘lchanmagan: Amyloid plaques o‘rganilgan, soluble Aβ species bevosita baholanmagan.

Synaptic proteins o‘lchanmagan: Behavioral improvement ning synaptic mechanism i bevosita sinovdan o‘tkazilmagan.

Kichik APP/PS1 guruhlari: n=5–6 mutant guruhlar faqat katta treatment effects uchun yetarli statistik quvvatga ega.

Bitta AD va bitta ALS genetik modeli: Natijalarni boshqa genetik yoki sporadic disease modellariga avtomatik umumlashtirish mumkin emas.

Jinslar modellar orasida farqli: APP/PS1 tarmog‘i urg‘ochi, FUS tarmog‘i erkak sichqonlardan iborat.

Qisman functional translation: Histological benefit barcha behavior yoki motor endpoints ga o‘tmagan.

Manba ichidagi vaqt farqlari: Figure 1A hafta yorliqlari, FUS final-timepoint bayoni va Y-maze trial muddatlari bir-biriga to‘liq mos emas.

Kelajakdagi tadqiqotlar uchun manbada ko‘rsatilgan ehtiyojlar

• DHQ dose-response tajribalari,
• pharmacokinetic analysis,
• BBB permeability measurements,
• soluble Aβ species o‘lchovi,
• synaptic-protein tahlili,
• kattaroq APP/PS1 kohortlari,
• alternative AD models,
• alternative ALS models — mualliflar SOD1 transgenic modelini alohida misol sifatida keltiradi,
• gistologik himoya bilan functional outcome o‘rtasidagi ajralishning mexanistik tahlili.

Manba va Usul Haqida Izoh

Asl sarlavha: Efficacy of Low Dose of Dihydroquercetin (DHQ) in Two Genetic Models of Neurodegeneration: Insights from FUS[1-359]-Tg and APPswe/PS1dE9 Paradigms

Mualliflar: Ekaterina Lysikova; Kseniia Sitdikova; Aigerim Makhambetova; Kirill Chaprov; Anna Gorlova; Andrey Kostin; Polina Novikova; Alexei Lyundup; Sholpan Askarova; Michail S. Kukharsky; Alexey Deykin; Tatyana Strekalova.

Teng hissa: Ekaterina Lysikova, Kseniia Sitdikova va Aigerim Makhambetova manbada teng hissa qo‘shgan mualliflar sifatida belgilangan.

Mas’ul muallif: Tatyana Strekalova.

Mas’ul muallif e-pochtasi: tatslova@gmail.com; tatyana.strekalova@pharm.ox.ac.uk

Muassasa 1: Laboratory of Medical Sciences, Medical Research Council, London, UK.

Muassasa 2: Center for Life Sciences, National Laboratory Astana, Nazarbayev University, Astana, Kazakhstan.

Muassasa 3: Laboratory of Genetic Technology and Gene Editing for Biomedicine and Veterinary, National Research Belgorod State University, Belgorod, Russia.

Muassasa 4: Institute of Physiologically Active Compounds at Federal Research Center of Problems of Chemical Physics and Medicinal Chemistry of Russian Academy of Sciences, Chernogolovka, Russia.

Muassasa 5: Research and Education Resource Center, Peoples Friendship University of Russia (RUDN University), Moscow, Russia.

Muassasa 6: Department of Normal Physiology, Sechenov University, Moscow, Russia.

Muassasa 7: Department of Psychiatry and Neuropsychology, Maastricht University, Maastricht, The Netherlands.

Jurnal: Cells.

Nashriyot: MDPI, Basel, Switzerland.

Jild / son / maqola raqami: 15(17), 1598.

DOI: 10.3390/cells15171598.

Academic Editor: Jacques P. Tremblay.

Yuborilgan: 5 avgust 2026.

Reviziya: 24 avgust 2026.

Qabul: 31 avgust 2026.

Nashr: 2 sentyabr 2026.

Manba turi: Asl tadqiqot maqolasi; ikki mustaqil genetik neyrodegeneratsiya sichqon modelida nazoratli preklinik hayvon tadqiqoti.

Peer review: Cells hakamlikdan o‘tuvchi jurnaldir; MDPI ning amaldagi nashr ma’lumotlari single-anonymized peer review tizimidan foydalanishini ko‘rsatadi.

Litsenziya: Creative Commons Attribution — CC BY 4.0.

Preprint holati: Manba PDF alohida preprint versiyasini ko‘rsatmaydi. Maqsadli bibliografik tekshiruvda ayni sarlavha uchun alohida preprint yozuvi aniqlanmagan.

Kalit so‘zlar: Alzheimer's disease; amyotrophic lateral sclerosis; dihydroquercetin; antioxidants; APPswe/PS1dE9 mice; FUS[1-359]-Tg mice.

DHQ: Dihydroquercetin; taxifolin nomi bilan ham tanilgan flavonoid.

Maqsadli doza: 0,6 mg/kg/kun.

Qo‘llash: Tap water ichida oral va voluntary chronic administration.

Taxminiy drinking-water konsentratsiyasi: 0,0045 mg/mL; haqiqiy liquid intake va body weight ga qarab moslashtirilgan.

APP/PS1 tajriba namunasi: WT vehicle n=9; WT DHQ n=9; APP/PS1 vehicle n=5; APP/PS1 DHQ n=6; jami n=29.

APP/PS1 jins / boshlang‘ich yosh: Urg‘ochi; 8 oy.

APP/PS1 treatment duration: Manba prose va Figure 1 caption ga ko‘ra taxminan to‘rt oy; 12 oylik yoshda behavioral evaluation.

APP/PS1 manba ichidagi vaqt izohi: Figure 1A vizual qutilarida “Weeks 1–32: Treatment” va “Weeks 32–34: Behavioral tests” yozilgan; bu yorliqlar 8–12 oylik to‘rt oylik treatment bayoni bilan to‘liq mos emas.

FUS tajriba namunasi: WT vehicle n=12; FUS vehicle n=14; FUS DHQ n=14; jami n=40.

FUS jins / boshlang‘ich yosh: Erkak; 2 oy / 60 kun.

FUS manba ichidagi vaqt izohi: Manba matnida taxminan 1,5 oylik treatment va 3,5 oylik final age berilgan bo‘lsa, Figure 1B motor testlarini day 95 va tissue collection ni +24 h deb ko‘rsatadi; Figure 6 ALS symptoms ni 105 days of age deb belgilaydi. Bu farq manbada tushuntirilmagan.

Randomization: Body weight va date of birth asosida.

Blinding: Barcha assay larda group assignment experimenter dan yashirilgan.

Power software: G*Power 3.1.9.7.

A priori power: α=0,05; 1−β=0,80; Cohen's f=0,6.

APP/PS1 minimum planned N: 25; enrolled 29; actual power 0,816.

FUS minimum planned N: 30; enrolled 40; actual power 0,800.

Statistical software: GraphPad Prism 8.0.

Normality: Shapiro–Wilk.

Statistical tests: t-test; Mann–Whitney U; one-, two- and three-way ANOVA; repeated-measures ANOVA; Tukey HSD; Sidak multiple comparisons; Kruskal–Wallis + Dunn; Fisher's exact; one-sample t-test.

Greenhouse–Geisser correction: Y-maze va pellet-displacement repeated-measures tahlillarida sphericity uchun ishlatilgan.

Significance threshold: p<0,05.

Excluded data points: Manbaga ko‘ra hech bir data point tahlildan chiqarilmagan.

APP/PS1 gistologiya: Congo red amyloid-plaque analysis; GFAP immunofluorescence; prefrontal-cortex MDA competitive inhibition ELISA.

Congo-red imaging: LSM880 confocal laser scanning microscope; QuPath 0.4.3.

Plaque classes: <100, 100–200, 200–500 va >500 µm².

GFAP: anti-GFAP 1:1000; secondary goat anti-rabbit IgG 1:1000 Alexa Fluor 568; DAPI nuclei counterstain.

MDA ELISA: Competitive inhibition ELISA; absorbance 450 nm; values ng/mg wet tissue.

FUS gistologiya: Lumbar spinal cord L3–L5; Nissl/cresyl-violet motor-neuron analysis.

FUS motor testlari: Pole test, wire test, rotarod.

Pole: 1,1 cm diametr, 60 cm balandlik.

Wire: 0,3 cm diametr, 60 cm balandlik, maksimal 180 s.

Rotarod: 15 rpm doimiy tezlik, maksimal 600 s.

Asosiy APP/PS1 natijasi: Cortex va thalamus kichik amyloid plaques kamaydi; MDA tushdi; ayrim learning/anxiety endpoints yaxshilandi; hippocampal plaque, GFAP, pellet displacement va step-down rescue qilinmadi.

Asosiy FUS natijasi: Motor-neuron density saqlandi va ayrim general physiological endpoints yaxshilandi; ALS-like symptom rate va motor-test deficits sezilarli rescue qilinmadi.

MDA talqin izohi: Abstract “normalized MDA levels” iborasini ishlatadi; batafsil post hoc natijada DHQ-treated APP/PS1 MDA untreated APP/PS1 dan past, ammo DHQ-treated WT dan hamon yuqori. Shu sababli maqolada “kamayish/qisman normallashuv” tili tanlangan.

Y-maze usul izohi: Manba ayni paragrafda kuniga ikki 10 daqiqalik trial / 1 soat tanaffus va kuniga ikki 15 daqiqalik trial / 3–4 soat tanaffus tarzida ikki xil protokol tavsifini beradi; farq tushuntirilmagan.

Etika: European Directive 2010/63/EU; Nazarbayev University Local Ethics Committee, N02-2023 (20 mart 2023) va N05-2023 (21 noyabr 2023); ARRIVE guidelines.

Informed Consent: Qo‘llanilmaydi; inson ishtirokchilari tadqiqoti emas.

Ma’lumotlar mavjudligi: Tadqiqotning asl hissalari maqola va Supplementary Materials ichida taqdim etilgan; qo‘shimcha so‘rovlar mas’ul muallifga yuborilishi mumkin.

Manfaatlar to‘qnashuvi: Mualliflar manfaatlar to‘qnashuvi yo‘qligini bildiradi.

Moliyalashtirish: Ministry of Higher Education and Science of the Republic of Kazakhstan AP23485236 va BR24992841; Russian Federation State Task FZWG-2021-0016; FFSG-2024-0020; IPAC RAS State Target FFSG-2024-0023; shuningdek Aqua-Synapse 101086453 EU / H2020-MSCA-RISE-2020 Marie Skłodowska-Curie grant agreement yordami.

Muallif hissalari: Conceptualization: S.A., M.S.K., T.S.; methodology: E.L., A.G., T.S.; software: E.L., K.S.; validation: E.L., K.S., P.N., K.C., A.G.; formal analysis: E.L., A.G., K.C., P.N., A.M., M.S.K.; investigation: E.L., A.M., A.G., P.N., K.C., K.S.; resources: A.D., A.L., S.A., M.S.K., T.S.; data curation: A.K., S.A., A.G.; original draft: K.S., A.G., S.A., P.N., A.K., K.C., T.S.; review/editing: A.M., K.S., A.L., A.D., M.S.K.; visualization: K.S., E.L., A.M., A.G.; supervision: K.C., A.L., T.S.; project administration: A.K., A.D., A.L., M.S.K., T.S.; funding acquisition: A.K., A.D., S.A., T.S.

Asosiy ilmiy chegara: Natijalar ikki genetik mouse modeliga tegishli va insonlarda Alzheimer/ALS davolash samaradorligi yoki xavfsizligini ko‘rsatmaydi.

Asosiy uslubiy cheklov: Bitta DHQ dozasi, kichik APP/PS1 transgenic guruhlari, bevosita pharmacokinetic/BBB o‘lchovi yo‘qligi, soluble Aβ va synaptic proteins o‘lchanmagani hamda faqat bittadan AD/ALS modeli ishlatilgani.