Aile dyadı odaklı diyabet müdahalesi, tip 2 diyabetli kişi ile eşi, partneri, aile üyesi, bakım vereni veya arkadaşının yalnızca ayrı bireyler olarak değil, öz-yönetim müdahalesinin birlikte hedeflediği iki kişilik bir birim olarak ele alındığı davranışsal veya eğitimsel yaklaşımdır. Bu sistematik derleme ve meta-analiz, aile/familial destekçiyi müdahalenin aktif parçası haline getiren randomize çalışmaların tip 2 diyabetli yetişkinlerde A1C üzerindeki havuzlanmış etkisini değerlendirmiştir. Nihai derlemeye 19 RCT veya pilot RCT dahil edilmiş; kısa dönem meta-analizi 17, uzun dönem meta-analizi dokuz çalışmadan oluşturulmuştur.

Kısa dönem 3–6 aylık analizde 863 müdahale grubu katılımcısı 838 kontrol katılımcısıyla karşılaştırılmış ve dyad odaklı müdahale lehine A1C'de −0,50 yüzde puanlık ortalama fark bulunmuştur: %95 güven aralığı −0,72 ile −0,28; p<0,001. Heterojenite I²=%45'tir.

Uzun dönem 9–12+ aylık analizde 707 müdahale grubu katılımcısı 723 kontrol katılımcısıyla karşılaştırılmış ve havuzlanmış A1C farkı −0,52 yüzde puan olmuştur: %95 güven aralığı −0,77 ile −0,27; p<0,001. Heterojenite I²=%38'dir.

Bu sonuçlar aile/familial dyadik desteğin incelenen RCT'ler bir araya getirildiğinde glisemik kontrol üzerinde ortalama bir yararla ilişkili olduğunu desteklemektedir. Bununla birlikte müdahaleler yoğunluk, içerik, ülke, destekçi ilişkisi ve takip biçimi açısından birbirinden farklıdır. Havuzlanmış etki belirli bir kişinin A1C'sinin kesin olarak 0,50 veya 0,52 yüzde puan azalacağı anlamına gelmez.

Araştırmanın temel problemi

Tip 2 diyabet uzun dönemli öz-yönetim gerektirir. İlaç kullanımı, beslenme, fiziksel aktivite ve glukoz izlemi gibi günlük davranışların devamlılığı yalnız klinik görüşmelerle değil, kişinin sosyal çevresiyle de ilişkilidir. Aile üyeleri ve yakın destekçiler bu günlük davranışlara doğrudan katılabilir.

Buna rağmen aile temelli müdahalelerin önceki RCT sonuçları tutarlı değildir. Bazı çalışmalar A1C'de anlamlı iyileşme bildirirken birçok çalışma müdahale ve kontrol grupları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark gösterememiştir. Bu meta-analizin temel sorusu, yalnız aile ortamında yürütülen programlardan daha dar bir tanım kullanarak, hasta ile destekçisinin birlikte müdahalenin hedef birimini oluşturduğu gerçek dyadik tasarımlar birleştirildiğinde A1C üzerinde ortak bir etki bulunup bulunmadığıdır.

Aile Dyadı Odaklı Diyabet Müdahalesi Nedir?

Aile dyadı odaklı diyabet müdahalesi, tip 2 diyabetli kişi ile aileden veya yakın sosyal çevreden seçilmiş bir destekçinin birlikte eğitim, davranış değişikliği veya öz-yönetim sürecinin hedefi olduğu müdahale biçimidir; destekçi yalnız ortam sağlayan kişi değil, dyadın aktif bir üyesidir.

Kaynakta dyad destekçisi çoğunlukla eş veya partnerdir; yetişkin çocuklar, diğer aile üyeleri, bakım verenler ve bazı çalışmalarda arkadaşlar da yer almaktadır. Peer-support dyad'ları bu meta-analize dahil edilmemiştir.

Dyadik yaklaşımın kuramsal mantığı, hastalık yönetiminin yalnız bireysel davranış olarak değil, iki kişinin birbirinden karşılıklı geri bildirim aldığı ve hastalığı birlikte değerlendirdiği bir sistem olarak ele alınmasıdır.

Dyadik tasarım ile genel aile temelli müdahale arasındaki fark

Her aile temelli diyabet programı bu meta-analizde “dyadik” kabul edilmemiştir. Aile yalnız kültürel uyarlamanın yapıldığı ortam, eğitim içeriğini taşıyan kanal veya müdahalenin gerçekleştiği sosyal bağlam olarak kullanılıyorsa çalışma dışlanabilmiştir.

Bu derlemede destekçinin hasta ile birlikte müdahalenin doğrudan hedef birimi olması gerekmektedir. Yazarlar bu özelliği çalışmanın önceki geniş aile temelli meta-analizlerden temel ayrımlarından biri olarak tanımlamaktadır.

A1C'de −0,50 ve −0,52'lik Ortalama Fark Ne Anlama Gelir?

Meta-analizdeki −0,50 ve −0,52 değerleri, dyad odaklı müdahale ile kontrol grubu arasındaki A1C'nin yüzde puan cinsinden havuzlanmış ortalama farkıdır; bunlar göreli yüzde azalma değildir ve her bireyin aynı büyüklükte yanıt vereceğini göstermez.

Her iki güven aralığının tamamı sıfırın altında bulunduğu için havuzlanmış sonuçlar kontrol grubu yerine dyadik müdahale lehine yönelmektedir.

Bununla birlikte etki büyüklüğü klinik bir reçete veya bireysel sonuç tahmini değildir. Meta-analiz farklı popülasyonlarda, farklı müdahale yoğunluklarında ve farklı sosyal ilişki yapılarında yürütülmüş çalışmaların ortalama sonucunu özetler.

Kısa dönem forest plot ne gösteriyor?

Figure 2, 17 kısa dönem çalışmasının her biri için A1C ortalama farkını ve %95 güven aralığını forest plot biçiminde gösterir. Çalışmaların tek tek güven aralıkları ve tahminleri belirgin biçimde farklıdır; bazıları müdahale lehine açık fark gösterirken bazıları sıfır etkisini kapsar.

Forest plot'un en altındaki havuzlanmış elmas, random-effects modelinin birleşik tahmini olan −0,50 değerini ve −0,72 ile −0,28 arasındaki %95 güven aralığını temsil eder.

Uzun dönem forest plot ne gösteriyor?

Figure 3, dokuz çalışmanın uzun dönem ölçümlerini birleştirir. Havuzlanmış etki −0,52 yüzde puandır ve %95 güven aralığı −0,77 ile −0,27 arasındadır.

Uzun dönem etkisinin kısa dönem tahminine oldukça yakın olması, havuzlanmış veri düzeyinde etkinin yalnız erken ölçüm noktasına özgü görünmediğini düşündürmektedir. Ancak “uzun dönem” kategorisi kaynakta 9–12+ ayı kapsayan geniş bir proxy zaman sınıfıdır ve kesin klinik zaman noktası olarak tanımlanmamıştır.

Heterojenite ne anlatıyor?

I², meta-analizde çalışmalar arasındaki gözlenen farklılığın ne kadarının yalnız örnekleme hatasıyla açıklanamayabilecek çalışmalar-arası varyasyona karşılık geldiğini özetleyen bir heterojenite ölçüsüdür.

Kaynak yaklaşık %0–25'i yok/düşük, %26–50'yi düşük–orta, %51–75'i orta–yüksek ve %75 üzerini çok yüksek heterojenite olarak sınıflandırmıştır.

Kısa dönem I²=%45, uzun dönem I²=%38 olduğundan iki analiz de yazarların sınıflamasında düşük–orta heterojenite aralığındadır. Kısa dönem Q-test p değeri 0,02, uzun dönem p değeri 0,12'dir.

Random-effects modeli neden kullanıldı?

Dahil edilen çalışmaların popülasyonları, ülkeleri, müdahale biçimleri, temas yoğunlukları ve takip süreçleri aynı değildir. Araştırmacılar gerçek müdahale etkisinin bütün RCT'lerde tek bir sabit değerden oluşmadığını varsaymış ve I²>%25 olduğunda random-effects modeli kullanmıştır.

Random-effects yaklaşımı, çalışma içi belirsizliğin yanında çalışmalar arasındaki varyasyonu da havuzlanmış tahmine dahil eder.

Tek Tek RCT'lerin Çoğu Anlamlı Değilken Meta-Analiz Nasıl Anlamlı Sonuç Buldu?

Meta-analiz birden fazla RCT'nin tahminlerini ağırlıklı olarak birleştirerek toplam örneklem ve tahmin hassasiyetini artırdığı için, tek başına istatistiksel gücü sınırlı çalışmalarda görünmeyen ortak bir etkiyi belirleyebilir; ancak bu havuzlama çalışmalar arasındaki farklılıkları ortadan kaldırmaz ve heterojenite ayrıca değerlendirilmelidir.

Kaynakta 19 RCT'nin yalnız yedisinde müdahale ve kontrol grupları arasında istatistiksel olarak anlamlı A1C azalması bulunmuştur. Altı çalışmanın pilot RCT olması ve bazı örneklemlerin küçük olması tekil çalışmaların gücünü sınırlayan faktörlerden biridir.

Yazarların tartıştığı bazı pilot çalışmalar müdahale lehine yaklaşık 0,5–0,9 yüzde puanlık orta büyüklükte grup farkları bildirmiş, ancak küçük dyad sayıları nedeniyle istatistiksel anlamlılık eşiğine ulaşamamıştır.

Başlangıç A1C düzeyi neden etkili olabilir?

Kaynak, başlangıç A1C'sinin müdahaleye açık iyileşme alanını değiştirebileceğini tartışmaktadır. Başlangıç A1C'si yaklaşık %8 olan bazı çalışmalarda daha sınırlı değişim alanı bulunduğu düşünülmüştür.

Withidpanyawong ve arkadaşlarının çalışmasında başlangıç A1C'si %9,21 olarak bildirilmiş ve dokuz aylık aile-dyad müdahalesinden sonra müdahale grubunda 1,37 yüzde puanlık azalma görülmüştür. Bu tek çalışma sonucu, havuzlanmış meta-analiz etkisiyle karıştırılmamalıdır.

Destekçinin kim olduğu önemli olabilir mi?

Dahil edilen çalışmalarda eşler/partnerler en yaygın destekçi grubudur. Ancak meta-analiz destekçi ilişkisinin türüne göre yeterli sayıda karşılaştırma yaparak ortak bir etki tahmini üretmemiştir.

Kaynak bazı tekil RCT bulgularını tartışmaktadır. Nelson ve arkadaşlarının çalışmasında aynı evde yaşamayan destekçiyle katılanlarda belirli bir alt grup etkisi bildirilmiş; Wing ve arkadaşlarının çalışmasında ise kadın ve erkekler arasında eşle birlikte katılımın etkisi bakımından farklı bir örüntü gözlenmiştir.

Bu sinyaller ilişki kalitesi, birlikte yaşama durumu ve destek biçiminin gelecekteki çalışmalar için önemli moderatörler olabileceğini düşündürmektedir; mevcut meta-analiz bunlar için kesin havuzlanmış moderatör etkisi hesaplamamıştır.

Davranışsal mekanizmalar

Discussion bölümünde aile desteğinin glisemik kontrolü hangi yollarla etkileyebileceğine ilişkin çeşitli mekanizmalar tartışılmıştır:

• ilaç kullanımına bağlılığın desteklenmesi,
• sağlıklı beslenme davranışlarının güçlendirilmesi,
• fiziksel aktivitenin desteklenmesi,
• olumlu aile iletişimi,
• problem çözme,
• diyabet öz-yeterliliğinin artırılması,
• davranışsal pekiştirme,
• öz-düzenleme ve hedef uyarlaması.

Bu mekanizmaların tümü mevcut meta-analizde ortak mediator değişkenleri olarak sayısal biçimde havuzlanmamıştır. Meta-analizin birincil nicel sonucu A1C'dir.

Yardım edici ve zarar verici aile desteği aynı şey değildir

Kaynak aile katılımının otomatik olarak yararlı kabul edilmemesi gerektiğini de vurgular. Olumlu, yardımcı ve sağlıklı destek davranışları ile kontrol edici, çatışma oluşturan veya gerilim yaratan aile etkileşimleri farklı sonuçlar doğurabilir.

Bu nedenle gelecekteki dyadik programların yalnız “bir aile üyesini dahil edip etmediğine” değil, ilişkinin niteliğine ve iletişim biçimine de odaklanması önerilmektedir.

Funnel plot'lar ne gösteriyor?

Kısa ve uzun dönem analizleri için oluşturulan funnel plot'lar görsel olarak havuzlanmış tahmin çevresinde büyük ölçüde simetrik bulunmuş ve yazarlar belirgin yayın yanlılığı kanıtı görmediklerini bildirmiştir.

Bu sonuç “yayın yanlılığı kesin olarak yoktur” anlamına gelmez. Özellikle uzun dönem analizinde yalnız dokuz çalışma bulunması funnel plot değerlendirmesinin dayandığı çalışma sayısının sınırlı olduğunu gösterir.

Çalışmanın desteklediği yorum

Bu sistematik derleme ve meta-analiz, aile/familial destekçinin müdahalenin aktif üyesi olduğu dyadik tip 2 diyabet programlarının, havuzlanmış RCT verisinde hem 3–6 ay hem de 9–12+ ay ölçüm dönemlerinde kontrol gruplarına kıyasla daha düşük A1C ile ilişkili olduğunu desteklemektedir.

Çalışmanın desteklemediği yorum

Çalışma her aile üyesi katılımının yararlı olduğunu, bütün dyad biçimlerinin eşit derecede etkili olduğunu, her hastada A1C'nin tam 0,50–0,52 yüzde puan azalacağını veya dyadik programların ilaç tedavisinin yerine geçebileceğini göstermemektedir.

Ayrıca ilişki kalitesi, destekçinin türü, birlikte yaşama durumu, müdahale yoğunluğu veya kültürel bağlamın hangi hastada ne kadar etki oluşturduğunu kesin biçimde belirleyen yeterli alt grup/meta-regresyon analizi bulunmamaktadır.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Sistematik derleme tasarımı

Çalışma PRISMA yönergelerine göre yürütülen sistematik derleme ve meta-analizdir. Önceden kayıt edilmiş bir protokol bulunmamaktadır.

Veri tabanları ve arama zamanı

Dört ana veri tabanı kullanılmıştır:

• PubMed,
• Embase,
• CINAHL,
• Scopus.

İlk kapsamlı arama 20 Haziran 2024'te 1 Ocak 2019–20 Haziran 2024 dönemini kapsayacak biçimde yapılmıştır. Arama 18 Aralık 2025'te güncellenmiş, ardından 19 Şubat 2026'da 2019 öncesindeki yayınları yakalamak için son bir tarama gerçekleştirilmiştir. Nihai yayın havuzu veri tabanı başlangıcından 18 Aralık 2025'e kadar olan çalışmaları kapsamıştır.

Arama stratejisi “type 2 diabetes”, “self-management”, “self-care”, “spouses”, “dyad”, “caregiver” ve “partner support” gibi kontrollü terimleri ve anahtar sözcükleri kullanmıştır. Kayıtlar Covidence sistemine yüklenmiştir.

Dahil etme ölçütleri

1. Katılımcılar 18 yaş veya üzerinde ve tip 2 diyabetli olmalıydı.
2. Müdahale davranış değişikliği, öz-yönetim veya diyabet eğitimi içermeliydi.
3. Hasta; eş/partner, bakım veren, aile üyesi veya arkadaşla gerçek bir dyad oluşturmalıydı.
4. Karşılaştırma aile/arkadaş desteği içermeyen kontrol koşulu olmalıydı.
5. Glisemik sonuç A1C ile ölçülmeliydi.
6. Çalışma RCT veya pilot RCT olmalıydı.

Dışlama ölçütleri

Tip 1 diyabet veya diyabet dışı popülasyonlar, dyadik öz-yönetim yaklaşımı içermeyen müdahaleler, peer-support dyad'ları, açık aile/dyad bileşeni bulunmayan rutin programlar, genetik/biomarker çalışmalar, nitel çalışmalar, hasta memnuniyeti anketleri, derlemeler, editoryaller, kılavuzlar, uzman görüşleri ve birincil veri içermeyen çalışmalar dışlanmıştır.

Çalışma seçimi ve PRISMA akışı

Araştırmacılar veri tabanı taramalarında toplam 3684 kayıt belirlemiş ve ayrıca referans listelerinden yedi kayıt bulmuştur. Yinelenen 1804 kayıt çıkarıldıktan sonra 1880 başlık/özet taranmıştır.

Figure 1'de gösterilen 35 dışlama; A1C mean/SD eksikliği, RCT olmayan çalışma tasarımı, dyadik müdahale bulunmaması, preprint, protokol, yinelenen çalışma, nitel çalışma ve yanlış popülasyon kategorilerinden oluşmaktadır. Yöntem metnindeki 57/38 değerleri ile Figure 1'deki 54/35 değerleri arasındaki üç kayıtlık fark kaynak içinde açıklanmamıştır.

Veri çıkarımı

Dört araştırmacı farklı tarih segmentlerini bağımsız olarak taramış ve tam metin uygunluğunu değerlendirmiştir. Uyuşmazlıklar üçüncü bir araştırmacıyla çözülmüştür.

Çalışmalardan şu bilgiler çıkarılmıştır:

• yazar ve yayın yılı,
• ülke ve araştırma ortamı,
• çalışma tasarımı,
• örneklem büyüklüğü,
• dyadik ilişkinin türü,
• müdahale ve kontrol koşulları,
• ölçüm zamanları,
• HbA1c sonuçları,
• p değerleri.

Kalite değerlendirmesi

RCT kalitesi Joanna Briggs Institute Critical Appraisal Checklist for Randomized Controlled Trials ile değerlendirilmiştir. Kontrol listesi 13 değerlendirme maddesi içerir.

İki araştırmacı 19 çalışmayı bağımsız olarak değerlendirmiş ve bütün çalışmaların kalite ölçütlerini karşılayarak meta-analize dahil edilmesine karar verilmiştir. Ayrıntılı değerlendirme Supplementary Table S2'de sunulmuştur.

Meta-analiz yöntemi

Müdahale ve kontrol gruplarının başlangıç ve müdahale sonrası A1C ortalamaları ve standart sapmaları kullanılmıştır. Çalışma doğrudan ortalama ve standart sapma bildirmediğinde araştırmacılar mevcut özet istatistiklerden bunları hesaplamıştır.

Birincil etki ölçüsü A1C için mean difference (MD) ve %95 güven aralığıdır.

İstatistiksel anlamlılık eşiği:

\[ p \leq 0.05 \]

olarak belirlenmiştir.

HbA1c birim dönüşümü

A1C mmol/mol biçiminde raporlanmışsa kaynak aşağıdaki dönüşümü kullanmıştır:

\[ HbA1c(\%) = 0.09148 \times HbA1c(\text{mmol/mol}) + 2.152 \]

Bu denklem IFCC biçimindeki mmol/mol HbA1c değerini çalışmalarda ortaklaştırılan yüzde biçimine dönüştürmek için kullanılmıştır. Denklem yeni klinik sonuç üretmez; farklı raporlama birimlerini meta-analizde aynı ölçekte değerlendirmeyi sağlar.

Heterojenite ve model seçimi

Çalışmalar arasındaki heterojenite Higgins I² ile değerlendirilmiş ve Cochran Q-test kullanılmıştır. Kaynak I²>%25 olduğunda random-effects modelini, aksi durumda fixed-effects modelini kullanmayı planlamıştır.

İncelenen iki ana analizde I² sırasıyla %45 ve %38 olduğundan random-effects modeli kullanılmıştır.

Mean difference hesaplamalarında inverse-variance yöntemi uygulanmış; τ² için DerSimonian–Laird tahmincisi, τ ve τ² güven aralıkları için Jackson yöntemi kullanılmıştır.

Yazılım

Ana meta-analiz Review Manager (RevMan) v5.1 ile yürütülmüş; grafik oluşturma için R v4.4.3 ek araç olarak kullanılmıştır.

Nihai çalışma havuzu

On dokuz çalışma içinde 13 tam ölçekli RCT ve altı pilot RCT bulunmaktadır. Tekil çalışma örneklemleri 20 ile 329 arasında değişmiş ve toplam örneklem 2346 olmuştur.

Müdahalelerin heterojen yapısı

Müdahalelerin yoğunluğu oldukça farklıdır. Bazı çalışmalar kısa otomatik mobil mesajlara dayanırken bazıları yapılandırılmış grup eğitimi ve uzun dönemli takip telefon görüşmeleri kullanmıştır.

Bu farklar, tek bir standart “aile dyadı programı” bulunmadığını gösterir. Havuzlanmış etki bir müdahale paketinin değil, ortak dyadik tasarım özelliğine sahip farklı programların ortalamasıdır.

Kısa dönem bulgusu

Uzun dönem bulgusu

Figure 4 ve Figure 5: yayın yanlılığı

Kısa ve uzun dönem funnel plot'ları görsel olarak havuzlanmış etki çevresinde büyük ölçüde simetrik bulunmuştur. Yazarlar bu nedenle belirgin yayın yanlılığı kanıtı görmediklerini bildirmiştir.

Funnel plot sonucu yayın yanlılığının kesin biçimde dışlandığı anlamına gelmez; özellikle dokuz çalışmalı uzun dönem analizinin çalışma sayısı sınırlıdır.

Çalışmanın güçlü yönleri

• Yalnız gerçek aile/familial dyadik tasarımlara odaklanması.
• RCT ve pilot RCT'lerle sınırlı tutulması.
• Kısa ve uzun dönem A1C etkilerinin ayrı havuzlanması.
• PRISMA çerçevesinin uygulanması.
• JBI RCT kalite değerlendirmesinin kullanılması.
• Random-effects modeli ve heterojenite analizinin uygulanması.
• Funnel plot ile yayın yanlılığının görsel olarak incelenmesi.

Çalışmanın sınırlılıkları

Çalışma sayısı sınırlıdır: yalnız 19 uygun çalışma bulunmuştur ve bunların altısı pilot RCT'dir.

Çalışmaların büyük bölümü eskidir: 19 çalışmanın 14'ü 2019 öncesindedir; en eski çalışma 1991 tarihlidir. Aile yapısı, teknoloji kullanımı ve sosyal destek biçimleri zaman içinde değişmiş olabilir.

Zaman kategorileri geniştir: 3–6 ay “kısa dönem”, 9–12+ ay “uzun dönem” olarak birleştirilmiştir. Yazarlar bunların kesin klinik zaman noktaları değil proxy kategoriler olduğunu belirtmektedir.

Heterojenite vardır: I² değerleri %45 ve %38'dir. Müdahale içeriği, yoğunluğu, popülasyon ve uygulama biçimlerindeki farklar tek bir ortak etkiye indirgenemez.

Heterojenitenin kaynakları ayrıntılı incelenememiştir: çalışma sayısı ve çalışma-düzeyi değişkenlerinin tutarsız raporlanması nedeniyle hangi müdahale özelliklerinin daha etkili olduğu kesinleştirilememiştir.

Önceden kayıtlı protokol yoktur: sistematik derleme için prior protocol registration yapılmamıştır.

PRISMA sayıları arasında kaynak-içi fark vardır: yöntem metni 57 tam metin / 38 dışlama bildirirken Figure 1, 54 tam metin / 35 dışlama göstermektedir.

Gelecek araştırmalar

Kaynak daha büyük RCT'lerin özellikle şu faktörleri test etmesini önermektedir:

• dyadik ilişkinin kalitesi,
• destekçiyle birlikte yaşama durumu,
• dyadik iletişimin niteliği,
• yardım edici ve zarar verici aile desteği arasındaki fark,
• müdahalenin ilişki özelliklerine göre kişiselleştirilmesi.

Kaynak ve Yöntem Notu

Özgün çalışma: Glycemic Control Outcome of Family Dyad-Focused Diabetes Interventions—A Systematic Review and Meta-Analysis.

Yazarlar: Yuqing Zhang, Tam Nguyen, Hyeyeon Shin, Shatha Al-Sabbah, Lynn Warner, Jing Kang, Jie Hu.

Corresponding author: Yuqing Zhang.

Kurumlar: College of Nursing, University of Cincinnati; Carl H. Lindner College of Business, University of Cincinnati; College of Nursing, The Ohio State University; Health Science Library, University of Cincinnati; Centre of Clinical Translational Science, King's College London.

Dergi: Diabetology.

Yayınevi: MDPI.

Cilt / sayı / makale: 7(6), 109.

DOI: 10.3390/diabetology7060109.

Gönderim: 14 Mart 2026.

Revizyon: 19 Mayıs 2026.

Kabul: 25 Mayıs 2026.

Yayın: 8 Haziran 2026.

Kaynak türü: Hakemli sistematik derleme ve meta-analiz.

Çalışma havuzu: 19 RCT/pilot RCT; 13 RCT ve 6 pilot RCT.

Toplam çalışma örneklemi: 2346 katılımcı.

Birincil sonuç: A1C/HbA1c ile ölçülen glisemik kontrol.

Derleme standardı: PRISMA.

Kalite değerlendirmesi: JBI Critical Appraisal Checklist for Randomized Controlled Trials.

Meta-analiz yazılımı: Review Manager v5.1; grafik desteği için R v4.4.3.

Model: İncelenen kısa ve uzun dönem analizlerinde random-effects meta-analizi.

Lisans: Creative Commons Attribution (CC BY).

Resmî yayın: MDPI Diabetology version-of-record.

Finansman: Araştırma American Diabetes Association 11-22-JDFHD-06 tarafından kısmen finanse edilmiştir.

Institutional Review Board: Uygulanabilir değil.

Informed Consent: Uygulanabilir değil.

Veri erişilebilirliği: Meta-analize dahil edilen çalışmalar kamusal hakemli yayınlardır; kullanılan verilerin makale veya Supplementary Material içinde bulunduğu belirtilmiştir.

Supplementary Material: Search string ve veri tabanı arama kayıtları, 19 RCT için JBI kalite değerlendirmesi ve dahil edilen çalışmaların ana özelliklerini içeren üç ek tablo sunulmuştur.

Çıkar çatışması: Yazarlar çıkar çatışması bildirmemiştir.

Yazar katkıları: Kavramsallaştırma Yuqing Zhang ve Jie Hu; yöntem Yuqing Zhang, Jie Hu, Lynn Warner, Tam Nguyen ve Jing Kang; yazılım Tam Nguyen ve Lynn Warner; doğrulama bütün yazarlar; formal analiz Yuqing Zhang ve Tam Nguyen; ilk taslak Yuqing Zhang, Hyeyeon Shin ve Jie Hu; gözden geçirme/düzenleme bütün yazarlar; görselleştirme Yuqing Zhang ve Tam Nguyen; danışmanlık Jie Hu; finansman edinimi Yuqing Zhang tarafından gerçekleştirilmiştir.

Yapay zekâ/dil aracı beyanı: Yazarlar makalenin hazırlanması sırasında ChatGPT 5.1 ve Grammarly'yi dilbilgisi, yazım hataları ve ifade akışını kontrol etmek amacıyla kullandıklarını; çıktıları gözden geçirip düzenlediklerini ve yayın içeriğinin sorumluluğunu üstlendiklerini belirtmiştir.

Kaynak-içi raporlama notu: PRISMA Figure 1, uygunluk için değerlendirilen ve dışlanan tam metin sayıları bakımından yöntem metniyle üç kayıtlık fark içermektedir. Kaynak bu farkı açıklamamaktadır.

Temel yorum sınırı: Havuzlanmış sonuçlar aile dyadı odaklı müdahalelerin ortalama A1C etkisini gösterir; hangi dyad yapısının, hangi destekçi ilişkisinin veya hangi müdahale yoğunluğunun belirli bir hasta için en etkili olduğunu tek başına belirlemez.