Үй-бүлөлүк диадага багытталган диабеттик кийлигишүү — 2-типтеги диабети бар адам жана анын жубайы, өнөктөшү, үй-бүлө мүчөсү, камкорчусу же досу өзүнчө адамдар катары гана эмес, өзүн өзү башкарууга багытталган кийлигишүүнүн биргелешкен максаты болгон эки адамдык бирдик катары каралган жүрүм-турумдук же билим берүүчү ыкма. Бул системалуу сереп жана мета-анализ үй-бүлөлүк колдоочуну кийлигишүүнүн активдүү катышуучусына айланткан рандомизацияланган изилдөөлөрдүн 2-типтеги диабети бар чоңдордогу A1Cге бириктирилген таасирин баалады. Акыркы серепке 19 RCT же пилоттук RCT киргизилип, кыска мөөнөттүү мета-анализ 17, узак мөөнөттүү мета-анализ тогуз изилдөөгө негизделди.

Кыска мөөнөттүү 3–6 айлык талдоодо кийлигишүү тобундагы 863 катышуучу көзөмөл тобундагы 838 катышуучу менен салыштырылып, диадага багытталган кийлигишүүнүн пайдасына A1Cде −0,50 пайыздык пункт орточо айырма табылды: %95 ишеним аралыгы −0,72 менен −0,28; p<0,001. Гетерогендүүлүк I²=%45 болду.

Узак мөөнөттүү 9–12+ айлык талдоодо кийлигишүү тобундагы 707 катышуучу көзөмөл тобундагы 723 катышуучу менен салыштырылып, бириктирилген A1C айырмасы −0,52 пайыздык пункт болду: %95 ишеним аралыгы −0,77 менен −0,27; p<0,001. Гетерогендүүлүк I²=%38 болду.

Бул натыйжалар каралган RCTлер бириктирилгенде үй-бүлөлүк диадалык колдоо гликемиялык көзөмөлдө орточо пайда менен байланыштуу экенин ырастайт. Бирок кийлигишүүлөрдүн интенсивдүүлүгү, мазмуну, өлкөлөрү, колдоочу менен мамилелери жана байкоо түрлөрү айырмаланат. Бириктирилген таасир белгилүү бир адамдын A1C көрсөткүчү сөзсүз 0,50 же 0,52 пайыздык пунктка төмөндөйт дегенди билдирбейт.

Изилдөөнүн негизги көйгөйү

2-типтеги диабет узак мөөнөттүү өзүн өзү башкарууну талап кылат. Дары ичүү, тамактануу, физикалык активдүүлүк жана глюкозаны көзөмөлдөө сыяктуу күнүмдүк жүрүм-турумдун туруктуулугу клиникалык жолугушууларга гана эмес, адамдын социалдык чөйрөсүнө да байланыштуу. Үй-бүлө мүчөлөрү жана жакын колдоочулар мындай күнүмдүк аракеттерге түз катыша алышат.

Ошого карабастан үй-бүлөгө негизделген кийлигишүүлөр боюнча мурдагы RCTлердин жыйынтыктары ырааттуу эмес. Айрым изилдөөлөр A1Cде олуттуу жакшырууну билдирсе, көпчүлүгү кийлигишүү жана көзөмөл топторунун ортосунда статистикалык жактан маанилүү айырма көрсөткөн эмес. Бул мета-анализдин негизги суроосу — жөн гана үй-бүлөлүк чөйрөдө өткөрүлгөн программаларга караганда тар аныктаманы колдонуп, бейтап менен колдоочусу бирге кийлигишүүнүн максаттуу бирдигин түзгөн чыныгы диадалык түзүлүштөр бириктирилгенде A1Cге жалпы таасир болобу деген суроо.

Үй-бүлөлүк Диадага Багытталган Диабеттик Кийлигишүү Деген Эмне?

Үй-бүлөлүк диадага багытталган диабеттик кийлигишүү — 2-типтеги диабети бар адам менен анын үй-бүлөсүнөн же жакын социалдык чөйрөсүнөн тандалган колдоочу бирге билим берүү, жүрүм-турум өзгөрүүсү же өзүн өзү башкаруу процессинин максаты болгон кийлигишүү түрү; колдоочу шарт түзгөн адам гана эмес, диаданын активдүү мүчөсү.

Булакта диаданын колдоочусу көбүнчө жубай же өнөктөш; бойго жеткен балдар, башка үй-бүлө мүчөлөрү, камкорчулар жана айрым изилдөөлөрдө достор да катышкан. Теңтуштардын өз ара колдоо диадалары бул мета-анализге кошулган эмес.

Диадалык ыкманын теориялык негизи — ооруну башкарууну жеке жүрүм-турум катары гана эмес, эки адам бири-бирине кайтарым байланыш берип, ооруну бирге баалаган система катары кароо.

Диадалык түзүлүш менен жалпы үй-бүлөлүк кийлигишүүнүн айырмасы

Үй-бүлөгө негизделген бардык диабет программалары бул мета-анализде “диадалык” деп кабыл алынган эмес. Үй-бүлө маданий ылайыкташтыруу жүргүзүлгөн чөйрө, билим мазмунун жеткирүүчү канал же кийлигишүү өтүүчү социалдык контекст катары гана колдонулса, изилдөө четтетилиши мүмкүн болчу.

Бул серепте колдоочу бейтап менен бирге кийлигишүүнүн түз максаттуу бирдиги болушу талап кылынган. Авторлор муну мурдагы кеңири үй-бүлөлүк мета-анализдерден изилдөөнүн негизги айырмачылыктарынын бири деп эсептешет.

A1Cдеги −0,50 жана −0,52 Орточо Айырма Эмнени Билдирет?

Мета-анализдеги −0,50 жана −0,52 көрсөткүчтөрү — диадага багытталган кийлигишүү менен көзөмөл тобунун ортосундагы A1Cнин пайыздык пункт менен берилген бириктирилген орточо айырмасы; бул салыштырмалуу пайыздык төмөндөө эмес жана ар бир адам бирдей деңгээлде жооп берерин көрсөтпөйт.

Эки ишеним аралыгы тең толугу менен нөлдөн төмөн болгондуктан, бириктирилген натыйжалар көзөмөл тобуна эмес, диадалык кийлигишүүгө артыкчылык берет.

Ошентсе да таасирдин чоңдугу клиникалык рецепт же жеке натыйжа боюнча божомол эмес. Мета-анализ ар башка калктарда, ар башка интенсивдүүлүктө жана социалдык мамиле түзүлүштөрүндө өткөрүлгөн изилдөөлөрдүн орточо натыйжасын жыйынтыктайт.

Кыска мөөнөттүү forest plot эмнени көрсөтөт?

Figure 2 кыска мөөнөттүү 17 изилдөөнүн ар бириндеги A1C орточо айырмасын жана %95 ишеним аралыгын forest plot түрүндө көрсөтөт. Изилдөөлөрдүн жеке ишеним аралыктары жана баалары олуттуу айырмаланат; кээ бирлери кийлигишүүнүн пайдасына ачык айырма көрсөтсө, башкаларынын аралыгы нөлдүк таасирди камтыйт.

Forest plotтун эң ылдыйындагы бириктирилген ромб random-effects моделинин жалпы баасы −0,50ни жана −0,72 менен −0,28 арасындагы %95 ишеним аралыгын көрсөтөт.

Узак мөөнөттүү forest plot эмнени көрсөтөт?

Figure 3 тогуз изилдөөнүн узак мөөнөттүү өлчөөлөрүн бириктирет. Бириктирилген таасир −0,52 пайыздык пункт жана %95 ишеним аралыгы −0,77 менен −0,27 арасында.

Узак мөөнөттүү таасирдин кыска мөөнөттүү баага абдан жакын болушу бириктирилген маалымат деңгээлинде таасир алгачкы өлчөө мезгилине гана таандык эмес экенин болжолдойт. Бирок булакта “узак мөөнөт” категориясы 9–12+ айды камтыган кеңири болжолдуу убакыт классы болуп саналат жана так клиникалык убакыт чекити катары аныкталган эмес.

Гетерогендүүлүк эмнени түшүндүрөт?

I² — мета-анализде изилдөөлөр арасындагы байкалган айырмачылыктын канчасы жөн гана тандоо катасы менен түшүндүрүлбөшү мүмкүн болгон изилдөөлөр аралык өзгөрмөлүүлүккө туура келерин жыйынтыктаган гетерогендүүлүк көрсөткүчү.

Булак болжол менен %0–25ти жок/төмөн, %26–50ни төмөн–орточо, %51–75ти орточо–жогору, ал эми %75тен жогоруну өтө жогору гетерогендүүлүк деп бөлгөн.

Кыска мөөнөттө I²=%45, узак мөөнөттө I²=%38 болгондуктан, эки талдоо тең авторлордун бөлүштүрүүсүндө төмөн–орточо гетерогендүүлүк аралыгында. Кыска мөөнөттүү Q-test p мааниси 0,02, узак мөөнөттүкү 0,12.

Random-effects модели эмне үчүн колдонулган?

Камтылган изилдөөлөрдүн калкы, өлкөлөрү, кийлигишүү түрлөрү, байланыш интенсивдүүлүгү жана байкоо процесстери бирдей эмес. Изилдөөчүлөр чыныгы кийлигишүү таасири бардык RCTлерде жалгыз туруктуу маани эмес деп болжолдоп, I²>%25 болсо random-effects моделин колдонушкан.

Random-effects ыкмасы изилдөөнүн ичиндеги белгисиздик менен бирге изилдөөлөр аралык өзгөрмөлүүлүктү да бириктирилген баага камтыйт.

Көптөгөн Жеке RCTлер Маанилүү Натыйжа Таппаса, Мета-Анализ Кантип Маанилүү Натыйжа Тапкан?

Мета-анализ бир нече RCTнин бааларын салмактап бириктирүү аркылуу жалпы тандалма көлөмүн жана баалоонун тактыгын жогорулаткандыктан, өз алдынча статистикалык күчү чектелүү изилдөөлөрдө көрүнбөгөн жалпы таасирди аныктай алат; бирок мындай бириктирүү изилдөөлөр ортосундагы айырмачылыктарды жойбойт жана гетерогендүүлүк өзүнчө бааланышы керек.

Булакта 19 RCTнин жетөөсүндө гана кийлигишүү менен көзөмөл топторунун ортосунда A1Cнин статистикалык жактан маанилүү төмөндөшү табылган. Алты изилдөөнүн пилоттук RCT болушу жана кээ бир тандалмалардын аздыгы жеке изилдөөлөрдүн статистикалык күчүн чектеген факторлордун бири.

Авторлор талкуулаган айрым пилоттук изилдөөлөр кийлигишүүнүн пайдасына болжол менен 0,5–0,9 пайыздык пункт орточо топ айырмасын билдирген, бирок диадалардын саны аз болгондуктан статистикалык маанилүүлүк чегине жеткен эмес.

Баштапкы A1C деңгээли эмне үчүн таасир этиши мүмкүн?

Булак баштапкы A1C кийлигишүү аркылуу жакшырууга мүмкүн болгон мейкиндикти өзгөртүшү мүмкүн экенин талкуулайт. Баштапкы A1C болжол менен %8 болгон айрым изилдөөлөрдө өзгөрүү мүмкүнчүлүгү чектелүүрөөк деп эсептелген.

Withidpanyawong жана кесиптештеринин изилдөөсүндө баштапкы A1C %9,21 болуп билдирилген жана тогуз айлык үй-бүлөлүк диадалык кийлигишүүдөн кийин кийлигишүү тобунда 1,37 пайыздык пункт төмөндөө байкалган. Бул бир изилдөөнүн натыйжасын бириктирилген мета-анализ таасири менен чаташтырбоо керек.

Колдоочунун ким экени маанилүү болушу мүмкүнбү?

Камтылган изилдөөлөрдө жубайлар/өнөктөштөр эң кеңири тараган колдоочу тобу. Бирок мета-анализ колдоочунун мамиле түрү боюнча жетиштүү салыштыруу жасап, жалпы таасир баасын чыгарган эмес.

Булакта айрым жеке RCTлердин жыйынтыктары талкууланган. Nelson жана кесиптештеринин изилдөөсүндө бир үйдө жашабаган колдоочу менен катышкандарда белгилүү чакан топ таасири билдирилген; Wing жана кесиптештеринин изилдөөсүндө болсо жубайы менен чогуу катышуунун таасири аялдар жана эркектер арасында ар башка үлгүдө байкалган.

Бул белгилер мамиленин сапаты, чогуу жашоо абалы жана колдоо формасы келечектеги изилдөөлөрдө маанилүү модераторлор болушу мүмкүн экенин көрсөтөт; азыркы мета-анализ алар боюнча так бириктирилген модератор таасирин эсептеген эмес.

Жүрүм-турум механизмдери

Discussion бөлүмүндө үй-бүлөлүк колдоонун гликемиялык көзөмөлгө таасиринин бир нече мүмкүн болгон механизмдери талкууланган:

• дары ичүүнү үзгүлтүксүз аткарууга колдоо көрсөтүү,
• сергек тамактануу адаттарын чыңдоо,
• физикалык активдүүлүктү колдоо,
• үй-бүлөдөгү жакшы баарлашуу,
• көйгөйлөрдү чечүү,
• диабетти башкаруудагы өзүнө ишенимди жогорулатуу,
• жүрүм-турумду бекемдөө,
• өзүн жөнгө салуу жана максаттарды ылайыкташтыруу.

Бул механизмдердин баары учурдагы мета-анализде жалпы медиатор өзгөрмөлөр катары сандык бириктирилген эмес. Мета-анализдин негизги сандык натыйжасы — A1C.

Пайдалуу жана зыяндуу үй-бүлөлүк колдоо бирдей эмес

Булак үй-бүлөнүн катышуусу автоматтык түрдө пайдалуу деп кабыл алынбашы керектигин да баса белгилейт. Оң, жардам берүүчү жана сергек колдоо жүрүм-туруму менен көзөмөлдөөчү, жаңжал же чыңалуу жаратуучу үй-бүлөлүк мамилелер ар башка натыйжаларга алып келиши мүмкүн.

Ошондуктан келечектеги диадалык программалар “үй-бүлө мүчөсү тартылдыбы же жокпу” деген суроого эле эмес, мамиленин сапаты менен баарлашуу түрүнө да көңүл бурушу сунушталат.

Funnel plotтор эмнени көрсөтөт?

Кыска жана узак мөөнөттүү талдоолордун funnel plotтору бириктирилген баанын айланасында визуалдык жактан негизинен симметриялуу болуп, авторлор ачык жарыялоо калыстыгынын бузулгандыгына далил көрбөгөнүн билдиришкен.

Бул “жарыялоо калыстыгынын бузулушу такыр жок” дегенди билдирбейт. Айрыкча узак мөөнөттүү талдоодо тогуз гана изилдөө болгондуктан, funnel plot баалоосу чектелген сандагы изилдөөлөргө негизделет.

Изилдөө колдогон чечмелөө

Бул системалуу сереп жана мета-анализ үй-бүлөлүк колдоочу кийлигишүүнүн активдүү мүчөсү болгон 2-типтеги диабетке багытталган диадалык программалар бириктирилген RCT маалыматтарында 3–6 ай жана 9–12+ ай өлчөө мезгилдеринде көзөмөл топторуна салыштырганда төмөн A1C менен байланыштуу экенин колдойт.

Изилдөө колдобогон чечмелөө

Изилдөө үй-бүлө мүчөсүнүн ар кандай катышуусу пайдалуу экенин, бардык диада түрлөрү бирдей натыйжалуу экенин, ар бир бейтапта A1C так 0,50–0,52 пайыздык пунктка түшөрүн же диадалык программалар дары-дармек терапиясын алмаштыра аларын көрсөтпөйт.

Ошондой эле мамиленин сапаты, колдоочунун түрү, чогуу жашоо, кийлигишүү интенсивдүүлүгү же маданий жагдай кайсы бейтапка кандай өлчөмдө таасир этерин так аныктаган жетиштүү чакан топ/meta-регрессия талдоосу жок.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Системалуу серептин түзүлүшү

Бул изилдөө PRISMA көрсөтмөлөрүнө ылайык жүргүзүлгөн системалуу сереп жана мета-анализ. Алдын ала катталган протокол жок.

Маалымат базалары жана издөө убактысы

Төрт негизги маалымат базасы колдонулган:

• PubMed,
• Embase,
• CINAHL,
• Scopus.

Алгачкы кеңири издөө 20 июнь 2024 күнү 1 январь 2019–20 июнь 2024 мезгилин камтыган. Издөө 18 декабрь 2025 күнү жаңыланып, андан соң 19 февраль 2026 күнү 2019 жылга чейинки жарыяларды табуу үчүн акыркы текшерүү жүргүзүлгөн. Акыркы жарыялар жыйындысы маалымат базаларынын башталышынан 18 декабрь 2025 күнүнө чейинки изилдөөлөрдү камтыган.

Издөө стратегиясы “type 2 diabetes”, “self-management”, “self-care”, “spouses”, “dyad”, “caregiver” жана “partner support” сыяктуу көзөмөлдөнгөн терминдерди жана ачкыч сөздөрдү колдонгон. Жазуулар Covidence системасына жүктөлгөн.

Киргизүү критерийлери

1. Катышуучулар 18 жашта же андан улуу жана 2-типтеги диабет менен оорушу керек эле.
2. Кийлигишүү жүрүм-турум өзгөрүүсүн, өзүн өзү башкарууну же диабет боюнча билим берүүнү камтышы керек эле.
3. Бейтап жубайы/өнөктөшү, камкорчусу, үй-бүлө мүчөсү же досу менен чыныгы диада түзүшү керек эле.
4. Салыштыруу шартында үй-бүлөнүн/достун колдоосу жок көзөмөл абалы болушу керек эле.
5. Гликемиялык натыйжа A1C менен өлчөнүшү керек эле.
6. Изилдөө RCT же пилоттук RCT болушу керек эле.

Четтетүү критерийлери

1-типтеги диабет же диабетке тиешеси жок калк, диадалык өзүн өзү башкаруу ыкмасы жок кийлигишүүлөр, теңтуштарды колдоо диадалары, так үй-бүлөлүк/диадалык бөлүгү жок көнүмүш программалар, генетикалык/биомаркер изилдөөлөрү, сапаттык изилдөөлөр, бейтаптын канааттануу сурамжылоолору, серептер, редакциялык макалалар, колдонмолор, эксперттик пикирлер жана баштапкы маалыматсыз изилдөөлөр четтетилген.

Изилдөөлөрдү тандоо жана PRISMA агымы

Изилдөөчүлөр маалымат базаларынан жалпысынан 3684 жазуу жана шилтеме тизмелеринен кошумча жети жазуу табышкан. Кайталанган 1804 жазуу алынгандан кийин 1880 аталыш/аннотация текшерилген.

Figure 1де көрсөтүлгөн 35 четтетүүгө A1C mean/SD жоктугу, RCT эмес дизайн, диадалык кийлигишүү жоктугу, preprint, протокол, кайталанган изилдөө, сапаттык изилдөө жана туура эмес калк себеп болгон. Ыкмалар текстиндеги 57/38 менен Figure 1деги 54/35 ортосундагы үч жазуу айырмасы булакта түшүндүрүлгөн эмес.

Маалыматтарды бөлүп алуу

Төрт изилдөөчү ар башка мезгилдерди өз алдынча карап чыгып, толук тексттердин ылайыктуулугун баалаган. Пикир келишпестиктер үчүнчү изилдөөчү менен чечилген.

Изилдөөлөрдөн төмөнкү маалыматтар алынган:

• автор жана жарыяланган жылы,
• өлкө жана изилдөө чөйрөсү,
• изилдөөнүн түзүлүшү,
• тандалма көлөмү,
• диадалык мамиленин түрү,
• кийлигишүү жана көзөмөл шарттары,
• өлчөө убакыттары,
• HbA1c натыйжалары,
• p маанилери.

Сапатты баалоо

RCT сапаты Joanna Briggs Institute Critical Appraisal Checklist for Randomized Controlled Trials аркылуу бааланган. Тизмеде 13 баалоо пункту бар.

Эки изилдөөчү 19 изилдөөнү өз алдынча баалап, алардын бардыгы сапат критерийлерине туура келип, мета-анализге киргизилиши керек деген чечим чыгарышкан. Толук баалоо Supplementary Table S2де берилген.

Мета-анализ ыкмасы

Кийлигишүү жана көзөмөл топторунун баштапкы жана кийлигишүүдөн кийинки A1C орточо маанилери жана стандарттык четтөөлөрү колдонулган. Изилдөө орточо маанини жана стандарттык четтөөнү түз көрсөтпөсө, изилдөөчүлөр аларды жеткиликтүү жыйынтык статистикасынан эсептешкен.

A1C үчүн негизги таасир өлчөмү mean difference (MD) жана %95 ишеним аралыгы.

Статистикалык маанилүүлүк чеги:

\[ p \leq 0.05 \]

деп белгиленген.

HbA1c бирдиктерин өзгөртүү

A1C mmol/mol түрүндө берилсе, булак төмөнкү айландырууну колдонгон:

\[ HbA1c(\%) = 0.09148 \times HbA1c(\text{mmol/mol}) + 2.152 \]

Бул теңдеме IFCC форматындагы mmol/mol HbA1c маанисин изилдөөлөрдө бирдей колдонулган пайыз форматына өзгөртүү үчүн кызмат кылат. Ал жаңы клиникалык натыйжа жаратпайт; ар башка отчет бирдиктерин мета-анализде бир шкалада баалоого мүмкүндүк берет.

Гетерогендүүлүк жана моделди тандоо

Изилдөөлөр аралык гетерогендүүлүк Higgins I² менен бааланып, Cochran Q-test колдонулган. Булак I²>%25 болсо random-effects, антпесе fixed-effects моделин колдонууну пландаган.

Эки негизги талдоодо I² тиешелүүлүгүнө жараша %45 жана %38 болгондуктан random-effects модели колдонулган.

Mean difference эсептөөлөрүндө inverse-variance ыкмасы колдонулган; τ² үчүн DerSimonian–Laird баалоочусу, τ жана τ² ишеним аралыктары үчүн Jackson ыкмасы колдонулган.

Программалык камсыздоо

Негизги мета-анализ Review Manager (RevMan) v5.1 аркылуу жүргүзүлгөн; графиктер үчүн R v4.4.3 кошумча курал болгон.

Акыркы изилдөөлөр топтому

Он тогуз изилдөөнүн 13ү толук масштабдуу RCT, алтоо пилоттук RCT. Айрым изилдөөлөрдүн тандалма көлөмү 20 менен 329 аралыгында болуп, жалпы тандалма 2346 адамды түзгөн.

Кийлигишүүлөрдүн ар түрдүү түзүлүшү

Кийлигишүүлөрдүн интенсивдүүлүгү абдан айырмаланган. Айрым изилдөөлөр кыска автоматтык мобилдик билдирүүлөргө таянса, башкалары түзүмдүү топтук окутууну жана узак мөөнөттүү телефондук байкоону колдонгон.

Бул айырмачылыктар бирдиктүү стандарттуу “үй-бүлөлүк диада программасы” жок экенин көрсөтөт. Бириктирилген таасир бир кийлигишүү топтомунун эмес, жалпы диадалык түзүлүштөгү ар түрдүү программалардын орточо натыйжасы.

Кыска мөөнөттүү натыйжа

Узак мөөнөттүү натыйжа

Figure 4 жана Figure 5: жарыялоо калыстыгынын бузулушу

Кыска жана узак мөөнөттүү funnel plotтор бириктирилген таасирдин айланасында визуалдык жактан негизинен симметриялуу болгон. Авторлор ошондуктан жарыялоо калыстыгынын ачык бузулушуна далил көрбөгөнүн билдиришкен.

Funnel plot натыйжасы жарыялоо калыстыгынын бузулушу так четтетилген дегенди билдирбейт; айрыкча тогуз изилдөөдөн турган узак мөөнөттүү талдоонун саны чектелген.

Изилдөөнүн күчтүү жактары

• Чыныгы үй-бүлөлүк диадалык түзүлүштөргө гана көңүл буруу.
• RCT жана пилоттук RCTлер менен чектелүү.
• Кыска жана узак мөөнөттүү A1C таасирлерин өзүнчө бириктирүү.
• PRISMA алкагын колдонуу.
• JBI RCT сапат баалоосун колдонуу.
• Random-effects моделин жана гетерогендүүлүк талдоосун колдонуу.
• Funnel plot аркылуу жарыялоо калыстыгын визуалдык карап чыгуу.

Изилдөөнүн чектөөлөрү

Изилдөөлөрдүн саны чектелген: 19 гана ылайыктуу изилдөө табылган жана алардын алтоо пилоттук RCT болгон.

Изилдөөлөрдүн көбү эски: 19 изилдөөнүн 14ү 2019 жылга чейинки, эң эскиси 1991 жылдагы изилдөө. Үй-бүлө түзүлүшү, технология колдонуу жана социалдык колдоо түрлөрү убакыт өткөн сайын өзгөргөн болушу мүмкүн.

Убакыт категориялары кеңири: 3–6 ай “кыска мөөнөт”, 9–12+ ай “узак мөөнөт” катары бириктирилген. Авторлор булар так клиникалык убакыт учурлары эмес, болжолдуу категориялар экенин белгилешет.

Гетерогендүүлүк бар: I² маанилери %45 жана %38. Кийлигишүүнүн мазмуну, интенсивдүүлүгү, калкы жана аткарылышы боюнча айырмачылыктарды жалгыз жалпы таасирге кыскартууга болбойт.

Гетерогендүүлүктүн себептери толук изилденген эмес: изилдөөлөр аз жана изилдөө деңгээлиндеги өзгөрмөлөр бирдей берилбегендиктен, кайсы кийлигишүү өзгөчөлүктөрү натыйжалуураак экени такталган эмес.

Алдын ала катталган протокол жок: системалуу сереп үчүн prior protocol registration жүргүзүлгөн эмес.

PRISMA сандарында булактын ички айырмасы бар: ыкмалар текстинде 57 толук текст / 38 четтетүү берилсе, Figure 1де 54 толук текст / 35 четтетүү көрсөтүлгөн.

Келечектеги изилдөөлөр

Булак ири RCTлерде өзгөчө төмөнкү факторлорду текшерүүнү сунуштайт:

• диадалык мамиленин сапатын,
• колдоочу менен чогуу жашоо абалын,
• диадалык баарлашуунун сапатын,
• пайдалуу жана зыяндуу үй-бүлөлүк колдоонун айырмасын,
• кийлигишүүнү мамиленин өзгөчөлүгүнө жараша жекелештирүүнү.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түпкү изилдөө: Glycemic Control Outcome of Family Dyad-Focused Diabetes Interventions—A Systematic Review and Meta-Analysis.

Авторлор: Yuqing Zhang, Tam Nguyen, Hyeyeon Shin, Shatha Al-Sabbah, Lynn Warner, Jing Kang, Jie Hu.

Байланыш үчүн автор: Yuqing Zhang.

Мекемелер: College of Nursing, University of Cincinnati; Carl H. Lindner College of Business, University of Cincinnati; College of Nursing, The Ohio State University; Health Science Library, University of Cincinnati; Centre of Clinical Translational Science, King's College London.

Журнал: Diabetology.

Басмакана: MDPI.

Том / сан / макала: 7(6), 109.

DOI: 10.3390/diabetology7060109.

Тапшырылган: 14 март 2026.

Оңдолгон: 19 май 2026.

Кабыл алынган: 25 май 2026.

Жарыяланган: 8 июнь 2026.

Булактын түрү: Рецензияланган системалуу сереп жана мета-анализ.

Изилдөөлөр топтому: 19 RCT/пилоттук RCT; 13 RCT жана 6 пилоттук RCT.

Жалпы тандалма: 2346 катышуучу.

Негизги натыйжа: A1C/HbA1c менен өлчөнгөн гликемиялык көзөмөл.

Сереп стандарты: PRISMA.

Сапатты баалоо: JBI Critical Appraisal Checklist for Randomized Controlled Trials.

Мета-анализ программасы: Review Manager v5.1; графиктер үчүн R v4.4.3.

Модель: Каралган кыска жана узак мөөнөттүү талдоолордо random-effects мета-анализи.

Лицензия: Creative Commons Attribution (CC BY).

Расмий жарыя: MDPI Diabetology version-of-record.

Каржылоо: Изилдөө American Diabetes Association 11-22-JDFHD-06 тарабынан жарым-жартылай каржыланган.

Institutional Review Board: Колдонулбайт.

Informed Consent: Колдонулбайт.

Маалыматтын жеткиликтүүлүгү: Мета-анализге кирген изилдөөлөр ачык рецензияланган жарыялар; колдонулган маалыматтар макалада же Supplementary Material ичинде экени айтылган.

Supplementary Material: Издөө сөз айкаштары жана маалымат базасынын издөө жазуулары, 19 RCT боюнча JBI сапат баалоосу жана киргизилген изилдөөлөрдүн негизги өзгөчөлүктөрү камтылган үч кошумча таблица берилген.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Авторлор кызыкчылыктардын кагылышын билдиришкен эмес.

Авторлордун салымдары: Концепциялоо Yuqing Zhang жана Jie Hu; ыкма Yuqing Zhang, Jie Hu, Lynn Warner, Tam Nguyen жана Jing Kang; программа Tam Nguyen жана Lynn Warner; текшерүү бардык авторлор; формалдык талдоо Yuqing Zhang жана Tam Nguyen; алгачкы текст Yuqing Zhang, Hyeyeon Shin жана Jie Hu; карап чыгуу/түзөтүү бардык авторлор; визуалдаштыруу Yuqing Zhang жана Tam Nguyen; жетекчилик Jie Hu; каржылоону тартуу Yuqing Zhang тарабынан жүргүзүлгөн.

Жасалма интеллект/тил куралдары тууралуу билдирүү: Авторлор макаланы даярдоодо ChatGPT 5.1 жана Grammarly куралдарын грамматиканы, орфографияны жана сүйлөмдөрдүн агымын текшерүүгө колдонгонун; натыйжаларды кайра карап, оңдогонун жана жарыянын мазмуну үчүн жоопкерчилик алганын билдирген.

Булак ичиндеги отчеттук эскертүү: PRISMA Figure 1 ылайыктуулугу бааланган жана четтетилген толук тексттердин саны боюнча ыкмалар текстинен үч жазууга айырмаланат. Булак бул айырманы түшүндүрбөйт.

Негизги чечмелөө чеги: Бириктирилген натыйжалар үй-бүлөлүк диадага багытталган кийлигишүүлөрдүн орточо A1C таасирин көрсөтөт; кайсы диаданын түзүлүшү, колдоочу менен кандай мамиле же кийлигишүүнүн кайсы интенсивдүүлүгү белгилүү бир бейтап үчүн натыйжалуураак экенин өз алдынча аныктабайт.