Дахолати диабетии ба диадаи оилавӣ нигаронидашуда равиши рафторӣ ё таълимист, ки дар он шахси мубтало ба диабети навъи 2 ва ҳамсар, шарик, узви оила, нигоҳубинкунанда ё дӯсти ӯ на танҳо ҳамчун афроди алоҳида, балки ҳамчун воҳиди дунафарае баррасӣ мешаванд, ки дахолати худидоракунӣ ҳар дуяшонро якҷоя ҳадаф мегирад. Ин баррасии систематикӣ ва мета-таҳлил таъсири якҷояшудаи таҳқиқотҳои тасодуфигардонидашударо, ки дастгиркунандаи оилавиро ба қисми фаъоли дахолат табдил медиҳанд, ба A1C дар калонсолони мубтало ба диабети навъи 2 арзёбӣ кард. Ба баррасии ниҳоӣ 19 RCT ё RCT-и озмоишӣ дохил шуда, мета-таҳлили кӯтоҳмуддат аз 17 ва мета-таҳлили дарозмуддат аз нуҳ таҳқиқот ташкил ёфт.

Дар таҳлили кӯтоҳмуддати 3–6 моҳа 863 иштирокчии гурӯҳи дахолат бо 838 иштирокчии гурӯҳи назорат муқоиса шуданд ва ба фоидаи дахолати диадамеҳвар дар A1C фарқи миёнаи −0,50 банди фоизӣ ёфт шуд: фосилаи эътимоди %95 аз −0,72 то −0,28; p<0,001. Ҳетерогенӣ I²=%45 буд.

Дар таҳлили дарозмуддати 9–12+ моҳа 707 иштирокчии гурӯҳи дахолат бо 723 иштирокчии гурӯҳи назорат муқоиса шуданд ва фарқи якҷояшудаи A1C −0,52 банди фоизӣ буд: фосилаи эътимоди %95 аз −0,77 то −0,27; p<0,001. Ҳетерогенӣ I²=%38 буд.

Ин натиҷаҳо дастгирӣ мекунанд, ки ҳангоми якҷо баррасӣ шудани RCT-ҳои омӯхташуда дастгирии диадавии оилавӣ бо фоидаи миёна дар назорати гликемия алоқаманд аст. Бо вуҷуди ин, дахолатҳо аз ҷиҳати шиддат, муҳтаво, кишвар, муносибати дастгиркунанда ва тарзи пайгирӣ фарқ мекунанд. Таъсири якҷояшуда маънои онро надорад, ки A1C-и шахси муайян ҳатман ба андозаи 0,50 ё 0,52 банди фоизӣ кам мешавад.

Масъалаи асосии таҳқиқот

Диабети навъи 2 худидоракунии дарозмуддатро талаб мекунад. Давомнокии рафторҳои ҳаррӯза, ба мисли қабули дору, ғизохӯрӣ, фаъолияти ҷисмонӣ ва назорати глюкоза, на танҳо ба мулоқотҳои клиникӣ, балки ба муҳити иҷтимоии шахс ҳам вобаста аст. Аъзои оила ва дастгиркунандагони наздик метавонанд бевосита дар ин рафторҳои ҳаррӯза иштирок кунанд.

Бо вуҷуди ин, натиҷаҳои RCT-ҳои қаблӣ оид ба дахолатҳои оиламеҳвар яксон нестанд. Баъзе таҳқиқотҳо беҳбудии аз ҷиҳати оморӣ аҳамиятноки A1C-ро гузориш кардаанд, вале бисёриҳо байни гурӯҳҳои дахолат ва назорат фарқи аз ҷиҳати оморӣ аҳамиятнок нишон надодаанд. Саволи асосии ин мета-таҳлил ин аст, ки бо истифодаи таърифи маҳдудтар аз барномаҳои танҳо дар муҳити оила гузаронидашуда, оё баъди якҷоя кардани тарҳҳои воқеии диадавӣ, ки бемор ва дастгиркунандаи ӯ якҷоя воҳиди ҳадафи дахолат мебошанд, ба A1C таъсири умумӣ вуҷуд дорад ё не.

Дахолати Диабетии Ба Диадаи Оилавӣ Нигаронидашуда Чист?

Дахолати диабетии ба диадаи оилавӣ нигаронидашуда навъи дахолатест, ки дар он шахси мубтало ба диабети навъи 2 ва дастгиркунандаи интихобшуда аз оила ё муҳити наздики иҷтимоии ӯ якҷоя ҳадафи омӯзиш, тағйири рафтор ё худидоракунӣ мебошанд; дастгиркунанда танҳо шахси фароҳамоварандаи шароит нест, балки узви фаъоли диада мебошад.

Дар манбаъ дастгиркунандаи диада бештар ҳамсар ё шарик аст; фарзандони болиғ, дигар аъзои оила, нигоҳубинкунандагон ва дар баъзе таҳқиқотҳо дӯстон низ иштирок доранд. Диадаҳои дастгирии ҳамтоён ба ин мета-таҳлил дохил карда нашудаанд.

Мантиқи назариявии равиши диадавӣ ин аст, ки идоракунии беморӣ на танҳо ҳамчун рафтори инфиродӣ, балки ҳамчун низоме баррасӣ мешавад, ки ду шахс ба ҳамдигар бозхӯрд медиҳанд ва бемориро якҷоя арзёбӣ мекунанд.

Фарқи тарҳи диадавӣ аз дахолати умумии оиламеҳвар

На ҳар барномаи диабетии оиламеҳвар дар ин мета-таҳлил “диадавӣ” ҳисоб шудааст. Агар оила танҳо муҳити мутобиқсозии фарҳангӣ, канали интиқоли муҳтавои таълимӣ ё заминаи иҷтимоии дахолат бошад, таҳқиқот метавонист хориҷ карда шавад.

Дар ин баррасӣ дастгиркунанда бояд якҷоя бо бемор воҳиди ҳадафи бевоситаи дахолат бошад. Муаллифон ин хусусиятро яке аз фарқиятҳои асосии таҳқиқот аз мета-таҳлилҳои васеътари қаблии оиламеҳвар муайян мекунанд.

Фарқи Миёнаи −0,50 ва −0,52 дар A1C Чӣ Маъно Дорад?

Арзишҳои −0,50 ва −0,52 дар мета-таҳлил фарқи миёнаи якҷояшудаи A1C байни дахолати диадамеҳвар ва гурӯҳи назорат бо банди фоизӣ мебошанд; онҳо коҳиши нисбии фоизӣ нестанд ва нишон намедиҳанд, ки ҳар шахс ҳамон андозаи посухро мегирад.

Азбаски ҳар ду фосилаи эътимод пурра зери сифр ҷойгиранд, натиҷаҳои якҷояшуда ба фоидаи дахолати диадавӣ нисбат ба гурӯҳи назорат равона шудаанд.

Бо вуҷуди ин, андозаи таъсир тавсияи дорувории клиникӣ ё пешгӯии натиҷаи инфиродӣ нест. Мета-таҳлил натиҷаи миёнаи таҳқиқотҳоро дар аҳолии гуногун, бо шиддатҳои гуногуни дахолат ва сохторҳои мухталифи муносибатҳои иҷтимоӣ ҷамъбаст мекунад.

Forest plot-и кӯтоҳмуддат чиро нишон медиҳад?

Figure 2 фарқи миёнаи A1C ва фосилаи эътимоди %95-ро барои ҳар яке аз 17 таҳқиқоти кӯтоҳмуддат ба шакли forest plot нишон медиҳад. Фосилаҳои эътимод ва арзёбиҳои алоҳидаи таҳқиқотҳо ба таври назаррас фарқ доранд; баъзеҳо фарқи равшан ба фоидаи дахолат нишон медиҳанд, вале баъзеи дигар таъсири сифриро ҳам дар бар мегиранд.

Ромби якҷояшуда дар қисми поёни forest plot арзёбии умумии модели random-effects, яъне −0,50 ва фосилаи эътимоди %95 аз −0,72 то −0,28-ро ифода мекунад.

Forest plot-и дарозмуддат чиро нишон медиҳад?

Figure 3 ченакҳои дарозмуддати нуҳ таҳқиқотро якҷоя мекунад. Таъсири якҷояшуда −0,52 банди фоизӣ ва фосилаи эътимоди %95 аз −0,77 то −0,27 мебошад.

Наздик будани таъсири дарозмуддат ба арзёбии кӯтоҳмуддат нишон медиҳад, ки дар сатҳи маълумоти якҷояшуда таъсир зоҳиран танҳо ба вақти аввали ченкунӣ маҳдуд нест. Аммо дар манбаъ гурӯҳи “дарозмуддат” як табақаи тахминии васеи замонӣ мебошад, ки 9–12+ моҳро фаро мегирад ва ҳамчун вақти дақиқи клиникӣ муайян нашудааст.

Ҳетерогенӣ чиро мефаҳмонад?

I² нишондиҳандаи ҳетерогенист, ки ҷамъбаст мекунад чӣ ҳиссаи фарқияти мушоҳидашудаи байни таҳқиқотҳо ба тағйирпазирии байни таҳқиқотҳо рост меояд, ки шояд танҳо бо хатои интихоб шарҳ дода нашавад.

Манбаъ тақрибан %0–25-ро набудани/пасти ҳетерогенӣ, %26–50-ро паст–миёна, %51–75-ро миёна–баланд ва зиёда аз %75-ро хеле баланд тасниф кардааст.

Азбаски I² дар кӯтоҳмуддат %45 ва дар дарозмуддат %38 мебошад, ҳар ду таҳлил мувофиқи таснифи муаллифон дар диапазони ҳетерогении паст–миёна қарор доранд. Қимати p-и Q-test дар кӯтоҳмуддат 0,02 ва дар дарозмуддат 0,12 мебошад.

Чаро модели random-effects истифода шудааст?

Аҳолӣ, кишварҳо, шаклҳои дахолат, шиддати тамос ва равандҳои пайгирии таҳқиқотҳои дохилшуда яксон нестанд. Муҳаққиқон фарз кардаанд, ки таъсири воқеии дахолат дар ҳамаи RCT-ҳо як арзиши собит нест ва ҳангоми I²>%25 модели random-effects-ро истифода кардаанд.

Равиши random-effects баробари номуайянии дохили таҳқиқот тағйирпазирии байни таҳқиқотҳоро низ ба арзёбии якҷояшуда дохил мекунад.

Чӣ Гуна Мета-Таҳлил Натиҷаи Аҳамиятнок Ёфт, Агар Аксари RCT-ҳои Алоҳида Аҳамиятнок Набошанд?

Мета-таҳлил арзёбиҳои чандин RCT-ро бо вазн якҷоя намуда, ҳаҷми умумии интихоб ва дақиқии арзёбиро зиёд мекунад; бинобар ин метавонад таъсири умумиро муайян созад, ки дар таҳқиқотҳои дорои қувваи омории маҳдуд алоҳида намоён нест. Вале ин якҷоякунӣ фарқиятҳои байни таҳқиқотҳоро бартараф намекунад ва ҳетерогенӣ бояд ҷудогона арзёбӣ шавад.

Дар манбаъ танҳо дар ҳафтто аз 19 RCT байни гурӯҳҳои дахолат ва назорат коҳиши аз ҷиҳати оморӣ аҳамиятноки A1C ёфт шудааст. Пилотӣ будани шаш таҳқиқот ва хурд будани баъзе интихобҳо аз омилҳои маҳдудкунандаи қувваи омории таҳқиқотҳои алоҳида мебошанд.

Баъзе таҳқиқотҳои пилотие, ки муаллифон баррасӣ кардаанд, фарқҳои миёнаи гурӯҳиро ба фоидаи дахолат ба андозаи тақрибан 0,5–0,9 банди фоизӣ гузориш додаанд, вале бинобар шумораи ками диадаҳо ба остонаи аҳамияти оморӣ нарасидаанд.

Чаро сатҳи ибтидоии A1C метавонад таъсир расонад?

Манбаъ баррасӣ мекунад, ки A1C-и ибтидоӣ метавонад имконияти беҳбудиро аз дахолат тағйир диҳад. Дар баъзе таҳқиқотҳо бо A1C-и ибтидоии тақрибан %8 имконияти тағйирот маҳдудтар ҳисобида шудааст.

Дар таҳқиқоти Withidpanyawong ва ҳамкорон A1C-и ибтидоӣ %9,21 гузориш шуда, баъди дахолати нуҳмоҳаи диадаи оилавӣ дар гурӯҳи дахолат 1,37 банди фоизӣ коҳиш мушоҳида шудааст. Ин натиҷаи таҳқиқоти алоҳида набояд бо таъсири мета-таҳлили якҷояшуда омехта шавад.

Оё шахсияти дастгиркунанда аҳамият дошта метавонад?

Дар таҳқиқотҳои дохилшуда ҳамсарон/шарикон гурӯҳи маъмултарини дастгиркунанда мебошанд. Аммо мета-таҳлил аз рӯи навъи муносибати дастгиркунанда муқоисаҳои кофӣ анҷом надодааст, то арзёбии умумии таъсирро ба даст орад.

Манбаъ натиҷаҳои баъзе RCT-ҳои алоҳидаро баррасӣ мекунад. Дар таҳқиқоти Nelson ва ҳамкорон барои иштироккунандагоне, ки бо дастгиркунандаи худ дар як хона зиндагӣ намекарданд, таъсири муайяни зергурӯҳӣ гузориш шудааст; дар таҳқиқоти Wing ва ҳамкорон бошад, барои занон ва мардон намунаи гуногуни таъсири иштирок бо ҳамсар мушоҳида шудааст.

Ин нишонаҳо бар он далолат мекунанд, ки сифати муносибат, зиндагии муштарак ва тарзи дастгирӣ метавонанд дар таҳқиқоти оянда модераторҳои муҳим бошанд; мета-таҳлили мавҷуда барои онҳо таъсири дақиқи модератории якҷояшударо ҳисоб накардааст.

Механизмҳои рафторӣ

Дар бахши Discussion механизмҳои гуногуне баррасӣ шудаанд, ки тавассути онҳо дастгирии оила метавонад ба назорати гликемия таъсир расонад:

• дастгирии риояи қабули дору,
• тақвияти рафторҳои ғизохӯрии солим,
• дастгирии фаъолияти ҷисмонӣ,
• муоширати мусбати оилавӣ,
• ҳалли мушкилот,
• афзоиши боварӣ ба қобилияти худ дар идоракунии диабет,
• тақвияти рафторӣ,
• худтанзимкунӣ ва мутобиқсозии ҳадафҳо.

Ҳамаи ин механизмҳо дар мета-таҳлили мавҷуда ҳамчун тағйирёбандаҳои миёнарави умумӣ ба таври миқдорӣ якҷоя нашудаанд. Натиҷаи асосии миқдории мета-таҳлил A1C мебошад.

Дастгирии муфид ва зараровари оила як чиз нестанд

Манбаъ таъкид мекунад, ки иштироки оила набояд худкор муфид ҳисобида шавад. Рафтори мусбат, ёрирасон ва солими дастгирӣ метавонад аз муносибатҳои назораткунанда, низоъофар ё ташаннуҷовари оилавӣ натиҷаҳои гуногун диҳад.

Аз ин рӯ, тавсия мешавад, ки барномаҳои диадавии оянда на танҳо ба “ҷалб шудан ё нашудани узви оила”, балки ба сифати муносибат ва тарзи муошират ҳам диққат диҳанд.

Funnel plot-ҳо чиро нишон медиҳанд?

Funnel plot-ҳои таҳлилҳои кӯтоҳмуддат ва дарозмуддат аз нигоҳи визуалӣ дар атрофи арзёбии якҷояшуда асосан симметрӣ буданд ва муаллифон гузориш доданд, ки далели равшани ғарази нашрро надидаанд.

Ин натиҷа маънои “ғарази нашр қатъан вуҷуд надорад”-ро надорад. Хусусан мавҷуд будани танҳо нуҳ таҳқиқот дар таҳлили дарозмуддат шумораи маҳдуди таҳқиқотҳоеро нишон медиҳад, ки арзёбии funnel plot ба онҳо такя мекунад.

Тафсире, ки таҳқиқот дастгирӣ мекунад

Ин баррасии систематикӣ ва мета-таҳлил дастгирӣ мекунад, ки барномаҳои диадавии диабети навъи 2, ки дар онҳо дастгиркунандаи оила узви фаъоли дахолат аст, дар маълумоти якҷояшудаи RCT ҳам дар давраи 3–6 моҳ ва ҳам 9–12+ моҳ нисбат ба гурӯҳҳои назорат бо A1C-и пасттар алоқаманданд.

Тафсире, ки таҳқиқот дастгирӣ намекунад

Таҳқиқот нишон намедиҳад, ки ҳар гуна иштироки аъзои оила муфид аст, ҳамаи шаклҳои диада баробар самараноканд, A1C дар ҳар бемор маҳз 0,50–0,52 банди фоизӣ кам мешавад ё барномаҳои диадавӣ метавонанд ҷойи табобати дорувориро гиранд.

Ҳамчунин таҳлилҳои кофии зергурӯҳӣ/мета-регрессия мавҷуд нестанд, ки ба таври дақиқ муайян кунанд сифати муносибат, навъи дастгиркунанда, зиндагии якҷоя, шиддати дахолат ё заминаи фарҳангӣ дар кадом бемор то чӣ андоза таъсир мерасонанд.

Усул ва Натиҷаҳои Таҳқиқот

Тарҳи баррасии систематикӣ

Таҳқиқот баррасии систематикӣ ва мета-таҳлилест, ки мувофиқи дастурҳои PRISMA анҷом ёфтааст. Протоколи қаблан сабтшуда вуҷуд надорад.

Пойгоҳҳои додаҳо ва вақти ҷустуҷӯ

Чор пойгоҳи асосии додаҳо истифода шуданд:

• PubMed,
• Embase,
• CINAHL,
• Scopus.

Ҷустуҷӯи аввалини фарогир 20 июни 2024 барои давраи 1 январи 2019–20 июни 2024 гузаронида шуд. Ҷустуҷӯ 18 декабри 2025 навсозӣ гардида, баъдан 19 феврали 2026 барои дарёфти нашрияҳои пеш аз 2019 тафтиши ниҳоӣ анҷом ёфт. Маҷмӯаи ниҳоии нашрияҳо таҳқиқотҳоро аз оғози пойгоҳҳои додаҳо то 18 декабри 2025 фаро гирифт.

Стратегияи ҷустуҷӯ истилоҳҳои назоратшаванда ва калимаҳои калидӣ ба монанди “type 2 diabetes”, “self-management”, “self-care”, “spouses”, “dyad”, “caregiver” ва “partner support”-ро истифода кард. Сабтҳо ба низоми Covidence бор карда шуданд.

Меъёрҳои дохилкунӣ

1. Иштирокчиён бояд 18-сола ё калонтар ва мубтало ба диабети навъи 2 мебуданд.
2. Дахолат бояд тағйири рафтор, худидоракунӣ ё омӯзиши диабетро дар бар мегирифт.
3. Бемор бояд бо ҳамсар/шарик, нигоҳубинкунанда, узви оила ё дӯст диадаи воқеӣ ташкил мекард.
4. Шарти муқоиса бояд гурӯҳи назоратии бидуни дастгирии оила/дӯст мебуд.
5. Натиҷаи гликемикӣ бояд бо A1C чен мешуд.
6. Таҳқиқот бояд RCT ё RCT-и пилотӣ мебуд.

Меъёрҳои хориҷкунӣ

Диабети навъи 1 ё аҳолии ғайридиабетӣ, дахолатҳои бидуни равиши диадавии худидоракунӣ, диадаҳои дастгирии ҳамтоён, барномаҳои муқаррарии бидуни унсури возеҳи оила/диада, таҳқиқоти генетикӣ/биомаркер, таҳқиқоти сифатӣ, пурсишҳои қаноатмандии беморон, баррасиҳо, мақолаҳои таҳрирӣ, роҳнамоҳо, назарҳои коршиносон ва таҳқиқоти бидуни додаҳои аввалия хориҷ шуданд.

Интихоби таҳқиқотҳо ва ҷараёни PRISMA

Муҳаққиқон дар пойгоҳҳои додаҳо дар маҷмӯъ 3684 сабт ва аз рӯйхатҳои адабиёт боз ҳафт сабт пайдо карданд. Пас аз хориҷ кардани 1804 сабти такрорӣ, 1880 унвон/хулоса санҷида шуд.

35 хориҷкунии дар Figure 1 овардашуда ба набудани A1C mean/SD, тарҳи ғайри RCT, набудани дахолати диадавӣ, preprint, протокол, таҳқиқоти такрорӣ, таҳқиқоти сифатӣ ва аҳолии номувофиқ марбутанд. Фарқи се сабт байни 57/38 дар матни усулҳо ва 54/35 дар Figure 1 дар манбаъ шарҳ дода нашудааст.

Истихроҷи додаҳо

Чор муҳаққиқ қисмҳои гуногуни замониро мустақилона санҷида, мувофиқати матни пурраро арзёбӣ карданд. Ихтилофҳо бо иштироки муҳаққиқи сеюм ҳал шуданд.

Аз таҳқиқотҳо маълумоти зерин истихроҷ шуданд:

• муаллиф ва соли нашр,
• кишвар ва муҳити таҳқиқот,
• тарҳи таҳқиқот,
• ҳаҷми интихоб,
• навъи муносибати диадавӣ,
• шартҳои дахолат ва назорат,
• вақтҳои ченкунӣ,
• натиҷаҳои HbA1c,
• арзишҳои p.

Арзёбии сифат

Сифати RCT бо Joanna Briggs Institute Critical Appraisal Checklist for Randomized Controlled Trials арзёбӣ шуд. Рӯйхати санҷиш 13 банди арзёбӣ дорад.

Ду муҳаққиқ 19 таҳқиқотро мустақилона арзёбӣ карда, қарор доданд, ки ҳамаи онҳо ба меъёрҳои сифат ҷавоб медиҳанд ва ба мета-таҳлил дохил карда шаванд. Арзёбии муфассал дар Supplementary Table S2 оварда шудааст.

Усули мета-таҳлил

Миёнаҳо ва инҳирофҳои стандартии A1C дар оғози таҳқиқот ва баъди дахолат барои гурӯҳҳои дахолат ва назорат истифода шуданд. Агар таҳқиқот миёна ва инҳирофи стандартиро бевосита пешниҳод намекард, муҳаққиқон онҳоро аз омори ҷамъбастии мавҷуда ҳисоб мекарданд.

Ченаки асосии таъсир барои A1C mean difference (MD) ва фосилаи эътимоди %95 мебошад.

Остонаи аҳамияти оморӣ:

\[ p \leq 0.05 \]

муайян шуд.

Табдили воҳиди HbA1c

Агар A1C дар шакли mmol/mol гузориш шуда бошад, манбаъ аз табдили зерин истифода кардааст:

\[ HbA1c(\%) = 0.09148 \times HbA1c(\text{mmol/mol}) + 2.152 \]

Ин муодила барои табдили арзиши HbA1c бо воҳиди mmol/mol дар шакли IFCC ба шакли фоизии умумии таҳқиқотҳо истифода шудааст. Муодила натиҷаи нави клиникӣ ҳосил намекунад; танҳо имкон медиҳад воҳидҳои гуногуни гузориш дар як миқёс дар мета-таҳлил арзёбӣ шаванд.

Ҳетерогенӣ ва интихоби модел

Ҳетерогении байни таҳқиқотҳо бо Higgins I² арзёбӣ ва Cochran Q-test истифода шуд. Манбаъ нақша дошт, ки агар I²>%25 бошад модели random-effects, дар акси ҳол fixed-effects истифода гардад.

Азбаски I² дар ду таҳлили асосӣ мутаносибан %45 ва %38 буд, модели random-effects истифода шуд.

Дар ҳисобҳои mean difference усули inverse-variance истифода шуд; барои τ² арзёбандаи DerSimonian–Laird ва барои фосилаҳои эътимоди τ ва τ² усули Jackson истифода гардид.

Нармафзор

Мета-таҳлили асосӣ бо Review Manager (RevMan) v5.1 гузаронда шуда, R v4.4.3 ҳамчун воситаи иловагии сохтани графикҳо истифода шуд.

Маҷмӯаи ниҳоии таҳқиқотҳо

Дар байни нуздаҳ таҳқиқот 13 RCT-и пурраҳаҷм ва шаш RCT-и пилотӣ мавҷуд аст. Ҳаҷми интихоби таҳқиқотҳои алоҳида аз 20 то 329 тағйир ёфта, ҳаҷми умумӣ 2346 иштирокчиро ташкил дод.

Сохтори гуногуни дахолатҳо

Шиддати дахолатҳо хеле фарқ мекард. Баъзе таҳқиқотҳо ба паёмҳои кӯтоҳи худкори мобилӣ такя мекарданд, дигарон омӯзиши сохторбандишудаи гурӯҳӣ ва зангҳои телефонии пайгирии дарозмуддатро истифода мебурданд.

Ин фарқиятҳо нишон медиҳанд, ки як “барномаи диадаи оилавӣ”-и стандартӣ вуҷуд надорад. Таъсири якҷояшуда на натиҷаи як бастаи дахолат, балки миёнаи барномаҳои гуногун бо хусусияти умумии тарҳи диадавӣ мебошад.

Натиҷаи кӯтоҳмуддат

Натиҷаи дарозмуддат

Figure 4 ва Figure 5: ғарази нашр

Funnel plot-ҳои кӯтоҳмуддат ва дарозмуддат аз нигоҳи визуалӣ дар атрофи таъсири якҷояшуда асосан симметрӣ буданд. Аз ин рӯ, муаллифон гузориш карданд, ки далели возеҳи ғарази нашр надидаанд.

Натиҷаи funnel plot маънои қатъан истисно шудани ғарази нашрро надорад; махсусан шумораи таҳқиқотҳо дар таҳлили дарозмуддати иборат аз нуҳ таҳқиқот маҳдуд аст.

Ҷиҳатҳои қавии таҳқиқот

• Таваҷҷуҳ танҳо ба тарҳҳои воқеии диадавии оилавӣ.
• Маҳдуд будан ба RCT ва RCT-и пилотӣ.
• Якҷоя кардани таъсирҳои A1C дар кӯтоҳмуддат ва дарозмуддат ба таври ҷудогона.
• Татбиқи чаҳорчӯбаи PRISMA.
• Истифодаи арзёбии сифати JBI RCT.
• Татбиқи модели random-effects ва таҳлили ҳетерогенӣ.
• Баррасии визуалии ғарази нашр бо funnel plot.

Маҳдудиятҳои таҳқиқот

Шумораи таҳқиқотҳо маҳдуд аст: танҳо 19 таҳқиқоти мувофиқ ёфт шуд ва шаштои онҳо RCT-и пилотӣ буданд.

Қисми зиёди таҳқиқотҳо кӯҳнаанд: 14 таҳқиқот аз 19-то пеш аз 2019 мебошанд; қадимтарини онҳо аз 1991 аст. Сохтори оила, истифодаи технология ва шаклҳои дастгирии иҷтимоӣ метавонанд бо гузашти вақт тағйир ёфта бошанд.

Категорияҳои замонӣ васеъанд: 3–6 моҳ ҳамчун “кӯтоҳмуддат” ва 9–12+ моҳ ҳамчун “дарозмуддат” якҷоя шудаанд. Муаллифон қайд мекунанд, ки инҳо вақтҳои дақиқи клиникӣ не, балки категорияҳои тахминӣ мебошанд.

Ҳетерогенӣ мавҷуд аст: Арзишҳои I² %45 ва %38 мебошанд. Фарқиятҳои муҳтаво, шиддат, аҳолӣ ва тарзи иҷрои дахолатҳоро ба як таъсири умумӣ коҳиш додан мумкин нест.

Манбаъҳои ҳетерогенӣ муфассал омӯхта нашудаанд: бинобар камии таҳқиқотҳо ва гузоришдиҳии номуназзами тағйирёбандаҳои сатҳи таҳқиқот муайян кардани дақиқи кадом хусусиятҳои дахолат самараноктар аст, имкон надошт.

Протоколи пешакӣ сабтшуда вуҷуд надорад: барои баррасии систематикӣ prior protocol registration анҷом нашудааст.

Дар рақамҳои PRISMA фарқи дохилиманбаъӣ ҳаст: матни усулҳо 57 матни пурра / 38 хориҷкуниро медиҳад, вале Figure 1 54 матни пурра / 35 хориҷкуниро нишон медиҳад.

Таҳқиқотҳои оянда

Манбаъ тавсия медиҳад, ки RCT-ҳои калонтар махсусан омилҳои зеринро санҷанд:

• сифати муносибати диадавӣ,
• зиндагии якҷоя бо дастгиркунанда,
• сифати муоширати диадавӣ,
• фарқи дастгирии муфид ва зараровари оила,
• фардисозии дахолат мувофиқи хусусиятҳои муносибат.

Ёддошт оид ба Манбаъ ва Усул

Таҳқиқоти аслӣ: Glycemic Control Outcome of Family Dyad-Focused Diabetes Interventions—A Systematic Review and Meta-Analysis.

Муаллифон: Yuqing Zhang, Tam Nguyen, Hyeyeon Shin, Shatha Al-Sabbah, Lynn Warner, Jing Kang, Jie Hu.

Муаллифи масъули мукотиба: Yuqing Zhang.

Муассисаҳо: College of Nursing, University of Cincinnati; Carl H. Lindner College of Business, University of Cincinnati; College of Nursing, The Ohio State University; Health Science Library, University of Cincinnati; Centre of Clinical Translational Science, King's College London.

Маҷалла: Diabetology.

Ношир: MDPI.

Ҷилд / шумора / мақола: 7(6), 109.

DOI: 10.3390/diabetology7060109.

Ирсол: 14 марти 2026.

Бозбинӣ: 19 майи 2026.

Қабул: 25 майи 2026.

Нашр: 8 июни 2026.

Навъи манбаъ: Баррасии систематикӣ ва мета-таҳлили тақризшуда.

Маҷмӯаи таҳқиқотҳо: 19 RCT/RCT-и пилотӣ; 13 RCT ва 6 RCT-и пилотӣ.

Ҳаҷми умумии интихоб: 2346 иштирокчӣ.

Натиҷаи асосӣ: Назорати гликемия, ки бо A1C/HbA1c чен шудааст.

Стандарти баррасӣ: PRISMA.

Арзёбии сифат: JBI Critical Appraisal Checklist for Randomized Controlled Trials.

Нармафзори мета-таҳлил: Review Manager v5.1; барои графикҳо R v4.4.3.

Модел: Мета-таҳлили random-effects дар таҳлилҳои кӯтоҳмуддат ва дарозмуддати баррасишуда.

Литсензия: Creative Commons Attribution (CC BY).

Нашри расмӣ: MDPI Diabetology version-of-record.

Маблағгузорӣ: Таҳқиқот қисман аз ҷониби American Diabetes Association 11-22-JDFHD-06 маблағгузорӣ шудааст.

Institutional Review Board: Татбиқ намешавад.

Informed Consent: Татбиқ намешавад.

Дастрасии додаҳо: Таҳқиқотҳои дохилшуда ба мета-таҳлил нашрияҳои тақризшудаи оммавӣ мебошанд; гуфта шудааст, ки додаҳои истифодашуда дар мақола ё Supplementary Material ҷой доранд.

Supplementary Material: Се ҷадвали иловагӣ бо ибораҳои ҷустуҷӯ ва сабтҳои ҷустуҷӯи пойгоҳи додаҳо, арзёбии сифати JBI барои 19 RCT ва хусусиятҳои асосии таҳқиқотҳои дохилшуда пешниҳод шудааст.

Бархӯрди манфиатҳо: Муаллифон бархӯрди манфиатҳоро гузориш накардаанд.

Саҳми муаллифон: Консептуализатсия Yuqing Zhang ва Jie Hu; усул Yuqing Zhang, Jie Hu, Lynn Warner, Tam Nguyen ва Jing Kang; нармафзор Tam Nguyen ва Lynn Warner; санҷиш ҳамаи муаллифон; таҳлили расмӣ Yuqing Zhang ва Tam Nguyen; лоиҳаи аввал Yuqing Zhang, Hyeyeon Shin ва Jie Hu; бозбинӣ/таҳрир ҳамаи муаллифон; визуализатсия Yuqing Zhang ва Tam Nguyen; роҳбарӣ Jie Hu; ҷалби маблағгузорӣ Yuqing Zhang.

Баёнияи зеҳни сунъӣ/воситаҳои забонӣ: Муаллифон гуфтаанд, ки ҳангоми таҳияи мақола ChatGPT 5.1 ва Grammarly-ро барои санҷиши грамматика, имло ва равонии ифода истифода кардаанд; натиҷаҳоро баррасӣ ва таҳрир карда, масъулияти муҳтавои нашрро ба дӯш гирифтаанд.

Ёддошти гузоришдиҳӣ дар дохили манбаъ: PRISMA Figure 1 дар шумораи матнҳои пурраи арзёбишуда барои мувофиқат ва хориҷшуда аз матни усулҳо ба андозаи се сабт фарқ мекунад. Манбаъ ин фарқро шарҳ намедиҳад.

Ҳудуди асосии тафсир: Натиҷаҳои якҷояшуда таъсири миёнаи дахолатҳои ба диадаи оилавӣ нигаронидашударо ба A1C нишон медиҳанд; онҳо худ ба худ муайян намекунанд, ки кадом сохтори диада, кадом муносибат бо дастгиркунанда ё кадом шиддати дахолат барои бемори муайян аз ҳама самаранок аст.