LL-37, odamlarda ma’lum bo‘lgan cathelicidin oilasining yagona a’zosi bo‘lib, 37 ta aminokislotadan tashkil topgan kationik va amfipatik antimikrob peptiddir. hCAP18 nomli prekursor oqsilning proteolitik qayta ishlanishi natijasida hosil bo‘ladigan LL-37 nafaqat mikroorganizmlarni bevosita nishonga oladi; u biofilm hosil bo‘lishiga ta’sir qilishi, virus va zamburug‘ tuzilmalariga qarshi eksperimental faollik ko‘rsatishi, tug‘ma va adaptiv immun javoblarni boshqarishi, neutrophil extracellular trap (NET) biologiyasida ishtirok etishi va yara bitishining turli bosqichlarida rol o‘ynashi mumkin. Eleutherios Tzortzis va hamkasblarining sharhi LL-37 ning ushbu ko‘p qirrali mexanizmlari va potensial klinik qo‘llanish sohalarini birlashtiradi.

Antibakterial mexanizm markazida LL-37 ning manfiy zaryadlangan bakterial membranalar bilan elektrostatik o‘zaro ta’siri va ma’lum sirt zichligiga yetgach membrana tuzilishini buzib, vaqtinchalik toroidal g‘ovaklar hosil qilishi turadi. Manbada, shuningdek, ferment inhibatsiyasi, DNA/RNA bilan bog‘lanish va non-lytic ATP yo‘qotilishi kabi membranadan tashqari ta’sirlar ham qayd etilgan. Biofilm darajasida peptid adeziya, extracellular polymeric substance ishlab chiqarilishi va quorum-sensing tarmoqlariga ta’sir qilishi mumkin.

LL-37 ning biologik funksiyalari faqat foydali emas. Peptidning inson hujayra membranalariga sitotoksik ta’siri, proteolitik parchalanishga moyilligi, gemolitik potensiali, yuqori sintez xarajati va ayrim autoimmun yoki surunkali yallig‘lanish jarayonlarida patologik signalni kuchaytirishi mumkinligi klinik qo‘llashning asosiy cheklovlaridir. Shu sababli LL-37 keng terapevtik potensialga ega tadqiqot nishoni hisoblanadi; biroq u ushbu mexanizmlarning barchasi uchun odatiy klinik davolash vositasi sifatida qabul qilinmagan.

Antimikrob peptidlar nima?

Antimikrob peptidlar (antimicrobial peptides, AMPs) ko‘plab tirik organizmlar guruhlarida uchraydigan kichik biologik peptidlardir. Manbada hozirda tabiiy yoki sintetik ravishda 5000 dan ortiq AMP aniqlangani ko‘rsatiladi. AMP larning aksariyati taxminan 5–100 ta aminokislotadan iborat; ularning taxminan %90 i 50 ta aminokislotadan qisqaroq. AMP larning muhim qismi musbat sof zaryadga va gidrofob aminokislota qoldiqlarining yuqori ulushiga ega.

Sutemizuvchilardan kelib chiqadigan asosiy AMP oilalari cathelicidinlar va defensinlardir. Ushbu molekulalar hujayra devori, membrana yoki hujayra ichidagi nishonlarga ta’sir qilib mikroorganizmlarni bostirishi mumkin. Ayrim AMP lar biofilm hosil bo‘lishi va yallig‘lanish signal yo‘llarini ham boshqaradi.

LL-37 qanday hosil bo‘ladi?

LL-37 CAMP geni tomonidan kodlanadigan human cationic antimicrobial peptide 18 (hCAP18) prekursoridan hosil bo‘ladi. CAMP geni xromosoma 3 da joylashgan. hCAP18 ning C-terminal qismining proteolitik ajralishi bioaktiv LL-37 peptidini yuzaga chiqaradi.

“LL-37” nomi N-terminal uchidagi ikki leucine qoldig‘i va peptidning 37 ta aminokislotadan iborat uzunligidan kelib chiqqan.

Manbada berilgan birlamchi aminokislota ketma-ketligi quyidagicha:

NH2-LLGDFFRKSKEKIGKEFKRIVQRIKDFLRNLVPRTES-COOH

Faol LL-37 amfipatik α-spiral tuzilishga ega bo‘lishi mumkin. Taxminan fiziologik pH 7,4 sharoitida 16 ta zaryadlangan qoldig‘i va jami +6 sof zaryadi mavjud. Ushbu musbat zaryad uning bakterial membranalar va nuklein kislotalar kabi manfiy zaryadlangan biologik tuzilmalarga bog‘lanishining asosiy fizik-kimyoviy sabablaridan biridir.

LL-37 qayerlarda uchraydi?

Manba LL-37/hCAP18 ekspressiyasi ko‘plab immun va epiteliy hujayralarida kuzatilishini bildiradi. Hujayraviy manbalar qatoriga neutrophil, monocyte, macrophage, dendritic cell, NK cell, lymphocyte, mast cell va plateletlar kiradi.

LL-37, shuningdek, bone marrow, breast milk, neonatal skin, sweat, wound fluid, ocular surface, synovial membrane, respiratory epithelium, bronchoalveolar lavage fluid, saliva, gingiva, colon mucosa, testis, spermatozoa, seminal plasma, vernix caseosa va amniotic fluid kabi ko‘plab to‘qima yoki tana suyuqliklarida aniqlangan.

LL-37 ishlab chiqarilishi qanday boshqariladi?

Pathogen-associated molecular patterns (PAMPs), lipopolysaccharide (LPS), lipoteichoic acid va mycobacterial DNA kabi mikrob tarkibiy qismlari LL-37/hCAP18 ekspressiyasiga ta’sir qilishi mumkin.

Vitamin D3 CAMP ekspressiyasining muhim boshqaruvchilaridan biridir. CAMP promoter hududidagi vitamin D response elements vitamin D receptor orqali transkripsion nazoratni ta’minlaydi. Mycobacterial tarkibiy qismlarning TLR1/2 ni faollashtirishi ham VDR va Cyp27B1 ekspressiyasini oshirib, bioaktiv vitamin D hosil bo‘lishi va shu orqali hCAP18 ekspressiyasini qo‘llab-quvvatlashi mumkin.

Hypoxia-inducible factor 1α (HIF-1α) orqali gipoksiya signali ham ayrim to‘qimalarda CAMP ekspressiyasini oshirishi mumkin.

LL-37 bakterial membranani qanday buzadi?

LL-37 ning asosiy bevosita antibakterial mexanizmi musbat zaryadlangan peptidning manfiy bakterial membrana yuzasiga bog‘lanishi, yuzada to‘planishi va kritik zichlikdan oshganda lipid qatlamini egib, vaqtinchalik toroidal g‘ovaklar hosil qilishidir. Ushbu g‘ovaklar membrana yaxlitligini buzadi, hujayra tarkibining sizib chiqishiga va bakterial hayot uchun zarur ion hamda energiya muvozanatining yo‘qolishiga olib keladi.

Toroidal pore mexanizmining bosqichlari

1. LL-37 monomerlari yoki oligomerlari bakterial tashqi membranaga yetib boradi.
2. Musbat zaryadlangan qoldiqlar manfiy phospholipid bosh guruhlari bilan o‘zaro ta’sirga kirishadi.
3. Peptid molekulalari dastlab lipid bilayer ga parallel tarzda joylashadi.
4. Yuzadagi LL-37 zichligi ortgani sari membranada musbat egrilik zo‘riqishi yuzaga keladi.
5. Peptid va lipidlar birgalikda qatnashadigan vaqtinchalik toroidal pore tuzilmalari paydo bo‘ladi.
6. Membrana o‘tkazuvchanligi oshadi va hujayraviy tarkibiy qismlar tashqariga sizib chiqishi mumkin.
7. LL-37 ichki membranaga yetib, yangi carpet-like qatlam hosil qilishi mumkin.
8. Membrana buzilishi hujayra ichidagi DNA kabi boshqa nishonlarni LL-37 bilan o‘zaro ta’sirga ochiq qiladi.

Manba ushbu mexanizmni Shai–Matsuzaki–Huang modeliga mos ravishda tushuntiradi.

Membranadan tashqari mexanizmlar

Manbadagi Figure 1 antibakterial faollikni faqat membrana perforatsiyasi bilan cheklamaydi. LL-37 uchun uchta muhim non-membrane yo‘l alohida ko‘rsatiladi:

• ferment inhibatsiyasi,
• DNA va/yoki RNA bilan bog‘lanish,
• hujayrani bevosita lizisga uchratmasdan ATP yo‘qotilishi.

Shuning uchun LL-37 ning antibakterial biologiyasi bitta “membranani teshuvchi peptid” mexanizmidan kengroqdir.

Qaysi bakteriyalar nishonga olinishi mumkin?

Sharhda LL-37 bilan bog‘liq antibakterial adabiyot doirasida Escherichia coli, Pseudomonas aeruginosa, Klebsiella pneumoniae, Staphylococcus aureus, methicillin-resistant S. aureus va Neisseria gonorrhoeae kabi ko‘plab klinik ahamiyatli patogenlar keltirilgan.

Multidrug-resistant bakteriyalar

Manba ayniqsa ESKAPE guruhini klinik jihatdan muhim rezistentlik guruhi sifatida muhokama qiladi: Enterococcus faecium, Staphylococcus aureus, Klebsiella pneumoniae, Acinetobacter baumannii, Pseudomonas aeruginosa va Enterobacter turlari.

LL-37 ning o‘zi va undan olingan sintetik qisqa peptidlar ushbu turlarning ayrimlariga qarshi in vitro yoki in vivo modellarda baholangan. Biroq bundan “LL-37 barcha MDR infeksiyalarini davolaydi” degan xulosa chiqarib bo‘lmaydi.

Bakteriyalar LL-37 dan qanday qochishi mumkin?

Mikroorganizmlar LL-37 ga nisbatan passiv nishon emas. Manba bir nechta qochish mexanizmlarini tavsiflaydi.

• S. aureus aureolysin ajratib, LL-37 ni parchalashi mumkin.
• S. aureus V8 protease yordamida LL-37 ni kichikroq fragmentlarga ajratishi mumkin.
• P. aeruginosa elastase orqali peptidni degrade qilishi mumkin.
• Proteus mirabilis, Enterococcus faecalis va Tannerella forsythia proteolitik fermentlar orqali LL-37 ni nishonga olishi mumkin.
• Streptococcus pneumoniae ABC transporter tizimlari bilan LL-37 ni hujayradan tashqariga chiqarishi mumkin.
• Ayrim enterik patogenlar toksinlari ichakdagi LL-37 ekspressiyasini kamaytirishi mumkin.

Ushbu qochish mexanizmlari kelajakda proteazalarga chidamliroq LL-37 analoglarini ishlab chiqish nega muhimligini tushuntiradi.

LL-37 biofilmlarga qanday ta’sir qiladi?

LL-37 biofilmni faqat hosil bo‘lgandan keyin parchalash bilan cheklanmaydi; u bakteriya yuzaga yopishishidan boshlab biofilm hayot siklining bir nechta bosqichiga ta’sir qilishi mumkin. Adeziyani kamaytirishi, EPS ishlab chiqarish bilan bog‘liq genlar ekspressiyasini bostirishi, quorum-sensing aloqasini buzishi va hosil bo‘lgan matritsani destabilizatsiya qilishi mumkin.

Biofilm hosil bo‘lishining erta bosqichi

LL-37 bakteriyaning biotik yoki abiotik yuzalarga adeziyasini bostirib, barqaror microcolony hosil bo‘lishini kechiktirishi mumkin.

Extracellular polymeric substance

Biofilm matritsasining asosiy tarkibiy qismlaridan biri bo‘lgan extracellular polymeric substance (EPS) ishlab chiqarilishida qatnashuvchi genlar ekspressiyasining kamayishi himoya matritsasining shakllanishini qiyinlashtirishi mumkin.

Quorum sensing

LL-37 ayrim bakteriyalarda quorum-sensing tarmoqlarini buzib, biofilm yetilishi va virulentlik omillarining muvofiqlashtirilgan ekspressiyasiga ta’sir qilishi mumkin.

Hosil bo‘lgan biofilm

Manba LL-37 mavjud biofilm tuzilmasidagi EPS komponentlarini destabilizatsiya qilib matritsa yaxlitligini buzishi va embedded bacterial cells ning antimikrob bosimga sezuvchanligini oshirishi mumkinligini bildiradi.

Biroq small colony variants kabi sekin o‘suvchi bakterial subpopulyatsiyalar biofilm ichida LL-37 ta’siriga nisbatan chidamliroq fenotiplarni rivojlantirishi mumkin.

Antiviral faollik

LL-37 ning antiviral ta’sirlari virus turiga qarab turli mexanizmlar orqali yuzaga keladi. Enveloped viruses da viral envelope yaxlitligining buzilishi muhim mexanizmdir; boshqa viruslarda viral genome replication yoki virus–host interaction bosqichlariga ta’sir qilinishi mumkin.

Ushbu ro‘yxat LL-37 klinik jihatdan bu infeksiyalarni davolash uchun tasdiqlanganini anglatmaydi; u sharh qamrab olgan eksperimental adabiyotni bildiradi.

Influenza va NET bog‘lanishi

Influenza A modellarida LL-37 virus zarrachasiga bog‘lanishi, formyl peptide receptor orqali intracellular calcium signalini hosil qilishi, neutrophillarda hydrogen peroxide va NET hosil bo‘lishini oshirishi mumkinligi qayd etilgan. Manbada, shuningdek, peptid influenza envelope tuzilishini bevosita buzishi va virus hayot sikliga RNA sintezidan oldin ta’sir qilishi mumkinligi bayon qilingan.

Antifungal faollik

LL-37 va uning hosilalarining zamburug‘ membranasi va hujayra devoridagi manfiy zaryadlangan tuzilmalar bilan o‘zaro ta’sir qilishi keng g‘ovak yoki kanal hosil bo‘lishiga hissa qo‘shishi mumkin. Gidrofob va amfipatik xususiyatlar peptidning zamburug‘ membranasiga joylashishini osonlashtirishi mumkin.

Candida modellarida LL-37 analoglari reactive oxygen species hosil bo‘lishini oshirishi va yeast proliferation ni bostirishi mumkinligini ko‘rsatgan tadqiqotlar manbada muhokama qilingan.

Antiparazitar faollik

LL-37 dan olingan sintetik fragmentlar Entamoeba histolytica trophozoites ga nisbatan in vitro amoebicidal faollik ko‘rsatishi mumkinligi xabar qilingan. Biroq parazit ishlab chiqaradigan cysteine proteases peptidni parchalab, mezbon himoyasidan qochishga imkon berishi mumkin.

Manba, shuningdek, LL-37 antimalarial effektor sifatida baholangan yangi adabiyotlarga ham havola qiladi.

LL-37 tug‘ma immunitetga qanday ta’sir qiladi?

LL-37 monocyte va neutrophil funksiyalarini cytokine va chemokine tarmoqlari orqali o‘zgartirishi mumkin. Manbada GM-CSF, IL-1β, IL-8, AKT, CREB va NF-κB bilan bog‘liq javoblar muhokama qilinadi.

LL-37, shuningdek, LPS bilan bog‘lanishi va TLR4-dependent proinflammatory gene expression ni kamaytirishi mumkin. Shu bois LL-37 ning ta’siri har doim yallig‘lanishni kuchaytirishdan iborat emas.

Dendritic cell javoblarida ham kontekstga qarab qarama-qarshi natijalar kuzatilishi mumkin. Ayrim TLR ligandlariga javoban maturation va activation bostirilishi mumkin bo‘lsa, boshqa stimullarda IL-6 yoki type-I interferon signali ortishi mumkin.

NET larda LL-37

Neutrophil extracellular traps DNA asosidagi extracellular tarmoqlar bo‘lib, histone, elastase, myeloperoxidase va LL-37 kabi antimikrob komponentlarni tashishi mumkin.

LL-37 NET-DNA bilan bog‘lanib, DNA ni nuclease degradation dan himoya qilishi mumkin. DNA bilan kompleks hosil qilganda extracellular DNA ning macrophage kabi hujayralarga internalization ini ham osonlashtirishi mumkin.

Bu xususiyat antimikrob himoya nuqtai nazaridan foydali bo‘lishi mumkin; biroq uzoq davom etuvchi DNA–LL-37 komplekslari TLR-mediated inflammatory signaling ni kuchaytirib, autoimmun yoki surunkali yallig‘lanish jarayonlariga hissa qo‘shishi mumkin.

Adaptiv immunitet

Manba LL-37 T-cell activation, regulatory T cells va B-cell biology bilan ham bog‘liq ekanini bildiradi. Ayrim tajribalarda Treg hujayralari LL-37 ga boshqa hujayra turlariga qaraganda yuqoriroq sezuvchanlik ko‘rsatgani xabar qilingan.

Plateletlarning LL-37 bilan o‘zaro ta’siri ham antigen presentation va inflammatory receptor expression nuqtai nazaridan adaptiv immunitet bilan aloqa o‘rnatishi mumkin.

Plateletlar va trombo-yallig‘lanish

LL-37 plateletlarda P-selectin, CD40L, IL-1β va HMGB1 kabi yallig‘lanish mediatorlarining ajralishini rag‘batlantirishi mumkin. Manba ushbu faollashuv klassik platelet aggregation bilan bir xil mexanizm emasligini alohida ta’kidlaydi.

GPVI, intracellular calcium, phospholipase C, Src-family kinases, Syk va STAT3 kabi signal komponentlari LL-37 bilan bog‘liq platelet javoblarida rol o‘ynashi mumkin.

Ushbu mexanizmlar LL-37 fiziologik tiklanish va patologik thrombo-inflammation o‘rtasida concentration-dependent molekulyar kalit kabi ishlashi mumkin degan fikrni qo‘llab-quvvatlaydi.

LL-37 yara bitishida qanday rol o‘ynaydi?

LL-37 yara bitishining hemostaz, yallig‘lanish, proliferatsiya va remodeling bosqichlarining bir nechtasida qatnashadi. Platelet priming, o‘sish omili ajralishi, fibroblast proliferation, re-epithelialization va angiogenesis bilan bog‘liqligi sababli u antimikrob himoya va to‘qima regeneratsiyasi o‘rtasida funksional ko‘prik hosil qilishi mumkin.

O‘tkir yaralar

O‘tkir yaralarda LL-37 ekspressiyasi yara chetida erta davrda ortishi mumkin. Burn tissue tadqiqotlarida boshqa host-defense peptides bilan birga LL-37 ekspressiyasi oshgani qayd etilgan.

Activation transcription factor 3 (ATF3), HBD-2, HBD-3, LL-37 va VEGF kabi yara bitishi bilan bog‘liq genlar ekspressiyasiga ta’sir qilishi mumkin.

Surunkali yaralar

Surunkali yaralarda LL-37 ekspressiyasi yoki funksiyasi pastroq bo‘lishi mumkin. Manba ayniqsa diabetic foot ulcer kontekstida surunkali yallig‘lanish, yuqori TNF-α, IL-1β va matrix metalloproteinase faolligi bilan extracellular matrix shikastlanishi, kamaygan angiogenesis va fibroblast dysfunction o‘rtasida bog‘liqlik o‘rnatadi.

Diabetik neutrophillar LL-37 bilan qoplangan NET lar hosil qilishi mumkin bo‘lsa-da, bu tuzilmalarning antibakterial funksiyasi buzilishi mumkin. Manbada oldingi tadqiqotlardan birida clarithromycin NET ustidagi LL-37 externalization ini oshirishi va antibacterial capacity bilan fibroblast activation ni qo‘llab-quvvatlashi mumkinligi bayon etilgan.

Re-epitelizatsiya va remodeling

LL-37 inson terisida yara chetlarida va migratsiya qiluvchi epidermal hujayralarda yuqori darajada uchrashi mumkin. Surunkali va bitmaydigan yaralarda LL-37 ning pastroq darajasi epiteliy yopilishining kechikishi bilan bog‘langan.

Angiogenesis

Hayvon modellarida LL-37 administration neovascularization ning ortishi bilan bog‘langan. FPRL-1/FPR2 signaling, VEGF-A va HIF-1α ushbu proangiogenic ta’sirlar bilan bog‘langan mexanizmlar qatoriga kiradi.

Autoimmun kasalliklarda nega ayni molekula muammo tug‘dirishi mumkin?

LL-37 ning DNA va RNA ga kuchli bog‘lanishi mikroblarga qarshi himoyada foydali bo‘lishi mumkin; biroq self-DNA yoki self-RNA bilan hosil qilgan komplekslari plasmacytoid dendritic cells va boshqa immune cells da TLR7, TLR8 yoki TLR9 kabi sensorlarni faollashtirganda autoimmun yallig‘lanishni kuchaytirishi mumkin.

Psoriasis

Psoriasis kontekstida LL-37/self-DNA komplekslari PDC larda interferon production ni rag‘batlantirishi mumkin. Self-RNA–LL-37 komplekslari ham myeloid dendritic cells ga TLR7/TLR8 orqali ta’sir qilishi mumkin.

Systemic lupus erythematosus

SLE da LL-37/self-DNA komplekslari NET lar bilan birgalikda PDC activation va type-I interferon signaliga hissa qo‘shishi mumkin. Manba LL-37 ayni paytda autoantigen bo‘lishi mumkinligini va anti-LL-37 antibodies hamda LL-37-specific T-cell responses qayd etilganini bildiradi.

Sharhda SLE bemorlarining taxminan %45 ida qonda LL-37 ni taniydigan T lymphocytes topilgan bir tadqiqotga havola qilinadi. Bu ko‘rsatkich sharhning yangi bemor ma’lumoti emas, balki manba adabiyotdan keltirilgan natijadir.

Rheumatoid arthritis

RA da LL-37 darajalari va LL-37 ni faollashtiruvchi proteazalar ortishi mumkinligi qayd etilgan. Osteoblast apoptosis, NETosis va macrophage activation kabi mexanizmlar ehtimoliy bog‘liqliklar qatorida muhokama qilinadi.

Astma

Astma va COPD kontekstida sputum LL-37 darajalari ortishi mumkinligi bildirilgan. LL-37 va HMGB1 ayrim sharoitlarda alveolar damage bilan bog‘langan bo‘lsa, LL-37 TNFα-mediated MMP9 va MMP13 javoblarini bostirgan tadqiqotlar ham mavjud.

Ushbu turli ta’sirlar LL-37 ni kasallik kontekstidan qat’i nazar faqat “anti-inflammatory” yoki faqat “pro-inflammatory” deb tasniflab bo‘lmasligini ko‘rsatadi.

LL-37 ning klinik qo‘llanishini nima cheklaydi?

LL-37 ning klinik qo‘llanishidagi asosiy muammolar proteolitik parchalanish, inson hujayra membranalariga nisbatan selektivlikning cheklanganligi, yuqori konsentratsiyada sitotoksiklik va gemoliz, uzun peptid tuzilmasining sintez xarajati hamda kontekstga bog‘liq ravishda nomaqbul yallig‘lanish yoki proangiogenic javoblarni keltirib chiqarishidir.

Proteolitik beqarorlik

LL-37 biologik suyuqliklarda tez parchalanishi mumkin va ko‘plab patogenlar LL-37 ni nishonga oluvchi proteazalar ishlab chiqaradi. Bu holat peptidning infeksiya joyidagi yarim umrini qisqartirishi mumkin.

Sitotoksiklik

Membranani buzuvchi mexanizm mikroorganizmlarga mutlaqo xos emas. Yuqori konsentratsiyalarda LL-37 eukaryotic cell membrane ga ham zarar yetkazishi mumkin.

Manba cholesterol-poor membrane domains LL-37 sababli membrane destabilization ga ko‘proq sezuvchan bo‘lishi mumkinligini muhokama qiladi.

Gemoliz

LL-37 va bacterial LPS o‘zaro ta’siri hemolysis ni kuchaytirishi mumkinligiga oid eksperimental topilmalar mavjud. Manba buni, ayniqsa, terapevtik ishlab chiqish nuqtai nazaridan muhim toksiklik muammosi sifatida baholaydi.

Proinflamatuar va proangiogenic ta’sirlar

FPRL-1/FPR2 orqali chemotaxis va angiogenesis ayrim kontekstlarda to‘qima tiklanishi uchun foydali bo‘lishi mumkin. Biroq ayni signal tizimi nazoratsiz local inflammation yoki nomaqbul neoangiogenesis nuqtai nazaridan xavf tug‘dirishi mumkin.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Sharhning usuli

Ushbu nashr review maqolasidir. Manbada alohida “Materials and Methods” yoki sistematik review metodologiyasi mavjud emas. Ma’lumotlar bazalari, qidiruv sanalari, kalit so‘zlar, PRISMA oqimi, kiritish/chiqarish mezonlari yoki study-quality assessment protokoli bayon qilinmagan.

Shuning uchun maqolaning ilmiy usuli mualliflarning LL-37 haqidagi adabiyotni biologik funksiyalar bo‘yicha mavzu sarlavhalari ostida sintez qilishiga asoslangan narrativ sharh yondashuvi sifatida ta’riflanishi kerak. Uni sistematik sharh yoki meta-analysis sifatida qayta tasniflash to‘g‘ri emas.

Manbaning ilmiy tashkil etilishi

1. Antimicrobial peptides ning umumiy tuzilishi va LL-37 ning molekulyar xususiyatlari.
2. LL-37 ekspressiyasi va hujayraviy manbalari.
3. Antibakterial mexanizmlar.
4. MDR bakteriyalar bilan bog‘liq faollik.
5. Antibiofilm faollik.
6. Antiviral faollik.
7. Antifungal va antiparazitar faollik.
8. Innate va adaptive immune modulation.
9. NET biology.
10. Platelet va vascular microenvironment.
11. O‘tkir va surunkali yara bitishi.
12. Autoimmun va surunkali yallig‘lanish kasalliklari.
13. Toksiklik va klinik cheklovlar.
14. Mavjud klinik protokollar va kelajakdagi qo‘llanmalar.

Figure 1 ning ilmiy xabari

Manbadagi Figure 1 ikkita asosiy antibakterial yo‘lni ta’riflaydi. Birinchi yo‘l LL-37 ning bacterial envelope da membrana buzilishiga olib kelishidir. Ikkinchi yo‘l membranani bevosita parchalamasdan enzyme inhibition, DNA/RNA binding va ATP loss orqali hujayra funksiyasini buzishdir.

Ushbu rasm LL-37 ning antibakterial ta’siri faqat fizik membrane rupture emasligini ko‘rsatadi.

Figure 2 ning ilmiy xabari

Manbadagi Figure 2 hCAP18 dan LL-37 gacha bo‘lgan biologik o‘qning juda turli funksiyalarga ajralishini ko‘rsatadi.

Mavjud klinik misol: diabetik oyoq yarasi

Sharhda keltirilgan bir klinik tadqiqotda 18–60 yosh oralig‘idagi diabetic foot ulcer bemorlarida LL-37-enriched cream qo‘llangan.

Sharh bu natijani LL-37 ning early proliferative wound-healing phase ga ta’siri bilan bog‘laydi; biroq ko‘proq tadqiqotlar zarurligini ochiq ta’kidlaydi.

LL-37 hosilasi P60.4Ac klinikada nimani ko‘rsatdi?

Sharhda keltirilgan chronic suppurative otitis media tadqiqotida LL-37 hosilasi bo‘lgan sintetik P60.4Ac peptidi ototopikal tomchi sifatida kuniga ikki marta ikki hafta davomida qo‘llangan; mahsulot xavfsiz va yaxshi o‘zlashtirilgan, davolash muvaffaqiyati peptid guruhida %47, placebo guruhida esa %6 deb qayd etilgan. Ushbu natija P60.4Ac uchun keyingi klinik rivojlantirishni qo‘llab-quvvatlovchi signal bo‘lsa-da, tabiiy LL-37 barcha infeksiyalarda ayni samaradorlikni ko‘rsatadi degani emas.

Klinik rivojlantirishdagi asosiy to‘siqlar

• LL-37 uzun peptid bo‘lib, uning sintezi qimmat.
• Proteolitik fermentlar tomonidan tez parchalanishi mumkin.
• Yuqori konsentratsiyalarda host-cell cytotoxicity kuzatilishi mumkin.
• Hemolytic activity terapevtik oynani cheklashi mumkin.
• Kontekstga qarab yallig‘lanishni oshirishi yoki kamaytirishi mumkin.
• Proangiogenic ta’sirlar barcha kasallik kontekstlarida foydali emas.
• Autoimmun kasalliklarda LL-37 autoantigen sifatida harakat qilishi mumkin.
• Ko‘rsatmaga qarab xavfsiz delivery va dozalash alohida tasdiqlanishi kerak.

Manbaning kelajak tadqiqot yo‘nalishi

Mualliflar ayniqsa peptide engineering orqali barqarorroq, sitotoksikligi pastroq va aniqroq nishonlangan LL-37 analoglarini ishlab chiqishni muhim kelajak tadqiqot sohasi deb hisoblaydi.

Yaxshi loyihalangan klinik tadqiqotlar xavfsizlik, samaradorlik, mos doza, delivery tizimi va kasallikka bog‘liq foyda/xavf profilini alohida baholashi kerak.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan xulosalar

• LL-37 odamlardagi yagona ma’lum cathelicidin peptididir.
• LL-37 bevosita membranani buzuvchi antibakterial faollik ko‘rsatishi mumkin.
• LL-37 ning membranadan tashqari antibakterial mexanizmlari ham mavjud.
• LL-37 turli bakteriyalar, viruslar va zamburug‘larga nisbatan eksperimental faollik ko‘rsatadigan keng spektrli host-defense peptide hisoblanadi.
• Biofilm hosil bo‘lishining bir nechta bosqichiga ta’sir qilishi mumkin.
• LL-37 innate va adaptive immune signaling da boshqaruvchi rol o‘ynashi mumkin.
• NET biologiyasida DNA binding, stabilization va internalization jarayonlarida qatnashishi mumkin.
• Platelet va vascular microenvironment ga funksional ta’sirlari bor.
• Wound healing ning hemostasis, inflammation, proliferation va remodeling bosqichlarining bir nechtasi bilan bog‘liq.
• Autoimmun kasalliklarda ayni molekula patologik immune activation va autoantigenicity bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.
• LL-37 va LL-37-derived peptides uchun cheklangan, biroq klinik translatsiya nuqtai nazaridan qiziqarli inson tadqiqotlari mavjud.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlamaydigan xulosalar

• LL-37 odatiy klinik antibiotik ekani ko‘rsatilmagan.
• LL-37 barcha multidrug-resistant infeksiyalarni davolashi ko‘rsatilmagan.
• Manbada sanab o‘tilgan barcha viruslarda klinik davolash samaradorligi isbotlanmagan.
• LL-37 barcha surunkali yaralarda standart davolash sifatida qo‘llanishi mumkinligi ko‘rsatilmagan.
• Wound-healing mexanizmlarining barchasi insonlarda bir xil kattalikdagi klinik ta’sir berishi isbotlanmagan.
• LL-37 har doim anti-inflammatory emas.
• LL-37 har doim pro-inflammatory emas.
• LL-37 ning proangiogenic xususiyati barcha klinik sharoitlarda foydali emas.
• Tabiiy LL-37 bilan sintetik LL-37-derived peptides ning klinik samaradorligini teng deb hisoblab bo‘lmaydi.
• Sharh formal systematic review yoki meta-analysis emas.

Sharhning metodologik cheklovlari

Manbada alohida sistematik review metodologiyasi bayon qilinmagan. Adabiyot qaysi ma’lumotlar bazalarida, qaysi sanalar oralig‘ida, qanday kalit so‘zlar bilan qidirilgani va tadqiqotlarni tanlash nechta tadqiqotchi tomonidan amalga oshirilgani ko‘rsatilmagan.

Tadqiqot sifatini baholash vositasi yoki risk-of-bias protokoli bayon qilinmagan. Shu sababli kiritilgan adabiyotning dalil sifati bitta formal shkala asosida taqqoslab bo‘lmaydi.

Sharh juda turli dalil darajalarini bitta biologik doirada muhokama qiladi: in vitro tajribalar, hayvon modellari, inson to‘qimalari tadqiqotlari, kuzatuv natijalari va cheklangan klinik protokollar. Bu natijalar klinik validlik nuqtai nazaridan teng emas.

LL-37 ning ta’sirlari yuqori darajada kontekstga bog‘liq. Ayni molekula infeksiyadan himoyada foydali bo‘lishi mumkin, biroq psoriasis, SLE yoki ortiqcha thrombo-inflammatory jarayonlarda patologik javobning bir qismiga aylanishi mumkin.

Manba va Usul Haqida Izoh

Asl sarlavha: LL-37 as a Bioactive Peptide with Multifocal Mechanisms of Action

Mualliflar: Eleutherios Tzortzis; Aikaterini Skeva; Georgios Euthymiou; Dimitrios Themelidis; Giousouf Giousouf; Dimitrios Chronopoulos; Aikaterini Papamichail; Evdoxia Kyrkou-Brakatsoula; Georgia Mamali; Dimitrios C. Cassimos; Theocharis G. Konstantinidis; Georgia Vrioni; Maria Panopoulou.

Corresponding author: Theocharis G. Konstantinidis.

Muassasalar: Laboratory of Microbiology, Democritus University of Thrace, Alexandroupolis, Greece; Pediatric Department, Democritus University of Thrace, Alexandroupolis, Greece; Medical School, National & Kapodistrian University of Athens, Athens, Greece.

Jurnal: Acta Microbiologica Hellenica.

Nashriyot: MDPI, Hellenic Society for Microbiology nomidan.

Bibliografik qayd: Acta Microbiol. Hell. 2026, Volume 71, Article 24.

DOI: 10.3390/amh71030024

Nashr sanasi: 13 iyul 2026.

Tahririy sanalar: Received 16 May 2026; Revised 5 July 2026; Accepted 10 July 2026.

Manba turi: Taqrizdan o‘tgan narrativ sharh.

Litsenziya: Creative Commons Attribution (CC BY).

Markaziy biologik obyekt: Human cathelicidin LL-37; hCAP18 prekursorining proteolitik qayta ishlanishi natijasida hosil bo‘ladigan, 37 aminokislotali, kationik va amfipatik bioactive peptide.

Sharhning asosiy qamrovi: Antibacterial activity, multidrug-resistant pathogens, antibiofilm activity, antiviral activity, antifungal activity, antiparasitic activity, innate/adaptive immunomodulation, NET biology, platelet/vascular interaction, wound healing, autoimmune/inflammatory disease va clinical translation.

Review metodologiyasi: Manbada formal systematic-search yoki PRISMA asosidagi usul bo‘limi bayon qilinmagan. Shu sababli nashr narrativ sharh sifatida baholangan.

Moliyalashtirish: Tashqi moliyalashtirish yo‘q.

Institutional Review Board: Not applicable.

Informed Consent: Not applicable.

Ma’lumotlar mavjudligi: Tadqiqotda yangi ma’lumot yaratilmagan yoki tahlil qilinmagan; data sharing qo‘llanilmaydi.

Manfaatlar to‘qnashuvi: Mualliflar manfaatlar to‘qnashuvini bildirmagan.

Muallif hissalari: Conceptualization: Eleutherios Tzortzis; methodology: Theocharis G. Konstantinidis; software: Aikaterini Skeva; validation: Eleutherios Tzortzis, Dimitrios Chronopoulos, Aikaterini Skeva va Giousouf Giousouf; formal analysis: Dimitrios Themelidis va Georgia Mamali; investigation: Eleutherios Tzortzis; resources: Evdoxia Kyrkou-Brakatsoula, Aikaterini Papamichail va Georgios Euthymiou; original draft: Eleutherios Tzortzis; review/editing: Dimitrios C. Cassimos, Aikaterini Skeva, Georgia Vrioni va Theocharis G. Konstantinidis; visualization: Theocharis G. Konstantinidis; supervision: Theocharis G. Konstantinidis va Maria Panopoulou; project administration: Maria Panopoulou.

Asosiy talqin chegarasi: Maqola LL-37 haqidagi keng biologik va klinik adabiyotni sharhlaydi; biroq formal systematic review/metaanaliz emas va turli dalil darajalaridagi tadqiqotlar bitta miqdoriy ta’sir o‘lchamiga birlashtirilmagan. Ayniqsa in vitro yoki hayvon ma’lumotlari insondagi klinik samaradorlik sifatida talqin qilinmasligi kerak.