Neyroxirurgik qurilma bilan bogʻliq markaziy asab tizimi infeksiyasi, miya-orqa miya suyuqligining (BOS; cerebrospinal fluid, CSF) aylanishi yoki bosimini boshqarish uchun oʻrnatilgan shunt yoki drenaj kabi qurilmalari bor bemorlarda klinik belgilar va mikrobiologik dalillar bilan aniqlanadigan tibbiy xizmat bilan bogʻliq infeksiyadir. Kalliopi Avgoulea va hamkasblarining retrospektiv tadqiqoti 2022-yil avgustidan 2024-yil iyuligacha Afinadagi uchinchi bosqich neyroxirurgiya markazida qurilma oʻrnatilgan bemorlarda ushbu infeksiyalarning mikrobiologik profili, antimikrob rezistentlik shakllari va klinik natijalarini oʻrgandi.

Tadqiqot davrida mikrobiologik tekshiruvga yuborilgan 825 ta BOS namunasining 178 tasida (%21,58) mikrob oʻsishi aniqlandi va bu namunalar 102 nafar noyob neyroxirurgik bemorga tegishli edi. Ushbu 102 kishining 68 nafarida BOS shunti yoki drenaji bor edi, 29 bemor esa tadqiqotning qurilma bilan bogʻliq MAT infeksiyasi mezonlariga javob berdi. Manba bu koʻrsatkichni %43 deb bildiradi. Biroq maxraj shifoxonadagi barcha qurilma implantatsiyalari emas, kultura-musbat bemorlar orasidagi qurilma oʻrnatilgan 68 kishidir; shu sababli %43 qiymatni shifoxona miqyosidagi umumiy prospektiv qurilma infeksiyasi insidensi sifatida talqin qilmaslik kerak.

Infeksiya aniqlangan 29 bemorning 21 nafarida tashqi drenaj, sakkiz nafarida shunt bor edi. Har bir qurilma boʻyicha hisoblangan infeksiya koʻrsatkichi shuntlarda 8/19 (%42), tashqi drenajlarda 21/49 (%43) boʻldi va qurilma turi bilan infeksiya oʻrtasida statistik jihatdan ahamiyatli farq topilmadi. Jami 40 patogen orasida Acinetobacter baumannii %40 bilan ustun qoʻzgʻatuvchi boʻldi; koʻplab grammanfiy izolatlarda karbapenemga rezistentlik va boshqa koʻp doriga rezistentlik xususiyatlari kuzatildi. Bemorlarning 22 nafarida (%76) klinik yaxshilanish va/yoki infeksiyaning bartaraf boʻlishi qayd etilgan, toʻrt bemor (%13,8) vafot etgan.

Neyroxirurgik shunt va drenajlar nega infeksiya xavfini tugʻdiradi?

BOS shuntlari va drenajlari gidrosefaliyani boshqarish, intrakranial bosimni nazorat qilish, dori yuborish yoki serebral shikastlanishning oldini olish kabi klinik maqsadlarda qoʻllanishi mumkin. Biroq bu tizimlarning tanaga invaziv tarzda joylashtirilishi mikroorganizmlarning qurilma yuzasiga yetib borishi va kolonizatsiya hosil qilishi uchun ehtimoliy yoʻl yaratadi.

Infeksiya xavfi faqat qurilmaning mavjudligiga bogʻliq emas. Jarrohlik amaliyotlari, qurilmaning qancha vaqt turishi, bemorning hamroh kasalliklari, intensiv terapiya sharoitlari, mikroorganizm virulentligi, antibiotik taʼsiri va infeksiyani nazorat qilish amaliyotlari kabi koʻplab omillar bir vaqtda rol oʻynashi mumkin.

Shu sababli manba tadqiqotining maqsadi faqat “shunt xavfliroqmi yoki drenajmi?” savoliga javob berish emas. Tadqiqot BOS laboratoriya xususiyatlari, qoʻzgʻatuvchi mikroorganizmlar, rezistentlik profillari, takroriy yoki ketma-ket infeksiyalar va davolashdan keyingi klinik natijalarni ham birgalikda oʻrganadi.

Shuntlar va tashqi drenajlar oʻrtasida infeksiya xavfi farq qildimi?

Ushbu tadqiqotning tanlangan qurilma oʻrnatilgan guruhida ahamiyatli farq aniqlanmadi: shuntlarda 8/19 (%42), tashqi drenajlarda 21/49 (%43) infeksiya topildi; RR 0,98 (%95 II 0,53–1,82), OR 0,97 (%95 II 0,33–2,83) va χ² testi p=0,955 deb qayd etildi. Natija faqat shu bir markazli retrospektiv tanlanma uchun amal qiladi va barcha neyroxirurgik qurilma populyatsiyalarida ikki qurilma teng xavf tugʻdirishini isbotlamaydi.

Shunt-drenaj taqqoslovidagi keng ishonch intervallari va atigi sakkizta shunt infeksiyasi mavjudligi kichik tanlanma sababli statistik aniqlik cheklanganini koʻrsatadi.

Bemor xususiyatlari

Infeksiya tashxisi qoʻyilgan 29 bemorning yoshi 24–82 oraligʻida boʻlib, median yosh 59, interquartile range esa 16,5 yil deb berilgan. Bemorlarning %76 nafari ayol edi.

Neyroxirurgik yotqizishning eng koʻp sababi intrakranial massa rezeksiyasi edi: 16 bemor (%55). Undan keyin yorilgan serebral anevrizma sabab jarrohlik amaliyoti oʻtkazilgan toʻrt bemor (%14) va akustik neyrinoma eksiziyasi qilingan uch bemor (%10) turdi.

Normal BOS laboratoriya natijalari qurilma bilan bogʻliq MAT infeksiyasini istisno qiladimi?

Yoʻq. Tadqiqotda qurilma bilan bogʻliq infeksiyasi bor bemorlardan olingan 38 ta musbat, takrorlanmagan BOS namunasining bittasida hujayra soni, glyukoza va oqsil qiymatlari normal referens chegaralarda edi; ayrim namunalarda glyukoza va oqsil normal qolgan holda pleotsitoz mavjud edi. Demak, tadqiqot qurilma bilan bogʻliq MAT infeksiyasini faqat odatiy BOS biokimyosiga qarab istisno qilib boʻlmasligini, klinik belgilar va mikrobiologik kulturani birgalikda baholash kerakligini koʻrsatadi.

BOS laboratoriya profili

29 nafar infeksiyalangan bemordan olingan 38 ta musbat, takrorlanmagan BOS namunasi tahlil qilindi. Bir namunada normotsitoz, normoglikorrahiya va normoproteinorrahiya birga kuzatildi. Qolgan 37 namunada pleotsitoz aniqlandi.

Tadqiqotda ≤5 WBC/µL normotsitoz, >5 WBC/µL pleotsitoz deb qabul qilindi. BOS glyukozasi uchun 45–80 mg/dL normal oraliq, <45 mg/dL gipoglikorrahiya va >85 mg/dL giperglikorrahiya deb belgilandi. Umumiy oqsil uchun 10–45 mg/dL normal oraliq, >50 mg/dL giperproteinorrahiya deb qabul qilindi.

Infeksiya tashxisi qanday qoʻyildi?

Tadqiqotchilar 2017 Infectious Diseases Society of America tibbiy xizmat bilan bogʻliq ventrikulit va meningit qoʻllanmasini hisobga oldilar. Tadqiqotga kiritish uchun uch shart birga talab qilindi:

1. Bir yoki undan ortiq musbat BOS kulturasi.
2. Ventrikulit yoki meningitga mos klinik belgilar; manba misol sifatida oʻtkir bosh ogʻrigʻi, qusish, somnolensiya va ruhiy holat oʻzgarishini keltiradi.
3. Yuqumli kasalliklar konsultatsiyasi soʻralgan boʻlishi.

BOS leykotsit yoki glyukoza qiymati yakka holda istisno mezoni emas.

Qaysi mikroorganizmlar topildi?

Jami 40 patogen ajratib olindi. Patogenlar taqsimoti shifoxonadan kelib chiqqan grammanfiy bakteriyalarning aniq ustunligini koʻrsatadi.

A. baumannii barcha toʻrt yarim yillikda ajratib olindi va tadqiqot davomida ustun qoʻzgʻatuvchi boʻlib qoldi. CoNS ham barcha yarim yilliklarda kuzatildi. Candida auris esa faqat tadqiqotning soʻnggi yarim yilligida, 2024-yilda qayd etildi.

Polimikrob va ketma-ket infeksiyalar

Olti bemorda bitta qoʻzgʻatuvchili oddiy infeksiya ketma-ketligidan farqli kechish kuzatildi. Bir shuntli bemorda A. baumannii bilan K. pneumoniae birga ajratib olindi. Besh bemorda ketma-ket infeksiya kuzatildi; ulardan toʻrttasida drenaj, bittasida shunt bor edi.

Eng uzun ketma-ket infeksiya zanjirlaridan birida P. putida → P. aeruginosa → A. baumannii → C. albicans → CoNS → C. auris ketma-ketligi qayd etildi.

Ustun patogenning rezistentlik profili qanday edi?

Acinetobacter baumannii izolatlarining barchasi karbapenemlarga rezistent, %62,5 qismi esa kolistinga rezistent edi. Beshta Klebsiella pneumoniae izolatining barchasida karbapenemaza ishlab chiqarilishi aniqlandi; uchtasida KPC, bittasida NDM va bittasida KPC+NDM bor edi. Toʻrtta Pseudomonas aeruginosa izolatining barchasi karbapenemga rezistent edi; uchtasida VIM karbapenemazasi topildi, biroq barchasi kolistinga sezgir edi. Bu rezistentlik profillari bitta markazning mahalliy mikrobiologik ekologiyasini aks ettiradi va boshqa shifoxonalarga toʻgʻridan-toʻgʻri umumlashtirilmasligi kerak.

Boshqa rezistentlik topilmalari

• K. pneumoniae izolatlarining %40 qismi kolistinga rezistent edi.
• Yagona K. oxytoca izolati XDR xususiyatini koʻrsatdi, KPC ishlab chiqardi va kolistinga rezistent edi.
• CoNS izolatlarining %80 qismida metitsillinga rezistentlik bor edi.
• Bir CoNS izolatida linezolidga rezistentlik aniqlandi.
• E. faecium izolati glikopeptidga rezistent fenotipni koʻrsatdi; manba bu holat vanA genotipiga xosligini bildiradi, biroq genomik tasdiqni taqdim etmaydi.
• Yagona S. aureus izolati tekshirilgan antibiotiklarga sezgir va metitsillinga sezgir profilga ega edi.

Zamburugʻ izolatlari

C. albicans tekshirilgan zamburugʻlarga qarshi vositalarga sezgir edi. C. auris flukonazolga rezistent boʻlgan, C. parapsilosis esa flukonazol va vorikonazolning ikkalasiga ham rezistent edi. Manba barcha achitqi izolatlari echinocandin, polyene va pyrimidine analogue guruhlariga sezgirligini bildiradi.

Tadqiqot usuli va natijalari

Tadqiqot dizayni va klinik muhit

Tadqiqot 2022-yil avgusti–2024-yil iyuli davrida “G. Gennimatas” General Hospital of Athens Neyroxirurgiya boʻlimiga yotqizilgan bemorlarni retrospektiv baholashdir. MAT infeksiyasidan shubha qilingan bemorlardan BOS olinib, Clinical Microbiology Laboratory-ga yuborildi.

BOS hujayra va biokimyo tahlili

Oq va qizil qon hujayralari Neubauer hisoblash kamerasida baholandi. Glyukoza va umumiy oqsil Alinity tizimida oʻlchandi.

Kultura va mikrobiologik identifikatsiya

Namunalar avval Gram va Giemsa boʻyoqlari bilan baholandi, keyin mos selektiv va differensial oziqa muhitlariga ekildi. Manbada MacConkey agar, qonli agar, xloramfenikol va gentamitsin saqlovchi Sabouraud dextrose agar hamda shokoladli agar qoʻllangani bildiriladi.

MacConkey, qonli va Sabouraud plastinkalari 37 °C da aerob sharoitda; shokoladli agar esa 37 °C da %8–10 CO2 va %70 namlikli mikroaerofil sharoitda inkubatsiya qilindi.

Izolatlarni identifikatsiya qilish koloniya morfologiyasi va biokimyoviy sinovlar bilan birga VITEK-2 va MALDI-TOF MS asosidagi avtomatlashtirilgan tizimlardan foydalanib bajarildi.

Antimikrob sezgirlik sinovi

Bakteriyalarning antimikrob sezgirligi VITEK 2 bilan tekshirildi. Vancomycin MIC oʻlchovi va avtomatlashtirilgan tizimda tekshirib boʻlmaydigan holatlarda gradient strip qoʻllandi. Colistin sezgirligi broth microdilution bilan aniqlandi.

Carbapenem-resistant izolatlarda NG-TEST CARBA-5 lateral-flow immunoassay yordamida KPC, OXA-48, VIM, IMP va NDM karbapenemazalari tekshirildi.

Achitqi sezgirlik sinovlarida broth microdilution asosidagi MICRONAUT-AM qoʻllandi. MIC natijalari EUCAST Clinical Breakpoint Guidelines boʻyicha talqin qilindi; Candida auris uchun CDC tentative MIC breakpoints hisobga olindi.

Molekulyar sinov

Soʻralgan besh holatda BOS da BioFire BCID2 paneli off-label tarzda qoʻllandi. PCR natijasida uchta A. baumannii, bitta C. albicans va bitta C. tropicalis aniqlandi. Manbada natijalar kultura bilan mos kelgani bildiriladi.

Takrorlangan namunalar

Bir bemorga tegishli takroriy natijalar tahlilda keraksiz takror yuzaga kelmasligi uchun faqat bir marta baholandi. Biroq ketma-ket yoki takroriy infeksiyalarning oʻzi klinik fenomen sifatida alohida qayd etildi.

Klinik natija taʼrifi

Ijobiy klinik natija davolashdan keyin simptomlarning yoʻqolishi, kognitiv funksiyaning boshlangʻich darajaga qaytishi va kuzatuv BOS kulturasida patogen eradikatsiyasi koʻrsatilishi kabi klinik va obyektiv mezonlar bilan belgilandi.

Statistik tahlil

Maʼlumotlar GNU PSPP Statistical Analysis Software version 2.0.0-g5b54d1 bilan tahlil qilindi. Relative risk va %95 confidence interval kross-jadval tahlillari orqali hisoblandi; kategorik oʻzgaruvchilar χ² testi bilan baholandi. Ikki tomonlama p<0,05 statistik ahamiyat chegarasi sifatida qoʻllandi.

A. baumannii infeksiyasi ham muayyan qurilma turi bilan statistik jihatdan ahamiyatli bogʻliq deb topilmadi.

Davolash va klinik natijalar

Manbada grammanfiy infeksiyalarda intratekal colistin qoʻllangani bildiriladi. Klebsiella davolashlari karbapenemaza profiliga koʻra tanlandi; KPC ishlab chiqaruvchilarda intravenous ceftazidime/avibactam, NDM ishlab chiqaruvchilarda ceftazidime/avibactam–fosfomycin–colistin kombinatsiyalari qoʻllandi.

VIM ishlab chiqaruvchi P. aeruginosa holatlarida intravenous meropenem–colistin; colistin-resistant A. baumannii holatlarida intrathecal vancomycin va colistin bilan turli intravenous kombinatsiyalar qoʻllandi. Bu kombinatsiyalarning ayrimlari in vitro sinergiya sinovlari natijalariga koʻra tanlandi.

Gram-positive cocci uchun linezolid va vancomycin, yagona sezgir S. aureus holatida cloxacillin qoʻllandi. Achitqi infeksiyalarida liposomal amphotericin ham intravenous, ham intrathecal tarzda qoʻllandi.

Ushbu davolash rejimlari tadqiqot retrospektiv tarzda kuzatgan markaz amaliyotlaridir; Verianla tomonidan davolash tavsiyasi sifatida taqdim etilmaydi.

Omon qolish va oʻlim

29 bemorning 22 nafarida (%76) klinik yaxshilanish va/yoki infeksiyaning bartaraf boʻlishi kuzatildi. Toʻrt bemor (%13,8) vafot etdi; ulardan uchtasida tashqi drenaj bor edi.

Manba shunt guruhida oʻlimni %12,5, drenaj guruhida %14,2 deb bildiradi. Toʻrt oʻlimning uchtasi tegishlicha carbapenem-resistant K. pneumoniae (NDM), P. aeruginosa (VIM) va A. baumannii bilan bogʻliq monomikrob infeksiyalar edi. Toʻrtinchi bemorda bir nechta ketma-ket qurilma bilan bogʻliq infeksiya mavjud edi.

Oʻlimlar soni kamligi sababli shunt va drenaj guruhlari oʻrtasida prognoz boʻyicha kuchli qiyosiy tahlil oʻtkazilmadi.

Tadqiqot qoʻllab-quvvatlaydigan xulosalar

• Oʻrganilgan tanlangan qurilma oʻrnatilgan guruhda shunt va tashqi drenaj infeksiya koʻrsatkichlari bir-biriga juda yaqin.
• Ushbu tanlanmada qurilma turi bilan MAT infeksiyasi oʻrtasida statistik jihatdan ahamiyatli bogʻliqlik aniqlanmadi.
• A. baumannii eng koʻp ajratib olingan qoʻzgʻatuvchidir.
• Grammanfiy izolatlarda carbapenem resistance muhim mikrobiologik yukni tashkil etadi.
• Standart BOS laboratoriya parametrlari ayrim infeksiyalarda normal yoki chegaraga yaqin boʻlishi mumkin.
• Polimikrob va ketma-ket infeksiyalar kam sonli, ammo klinik jihatdan muhim holatlarda kuzatildi.
• Markazdagi infeksiya profili mahalliy MDRO epidemiologiyasi tomonidan kuchli shakllantiriladi.

Tadqiqot qoʻllab-quvvatlamaydigan xulosalar

• Shuntlar va drenajlar barcha shifoxonalarda mutlaqo bir xil infeksiya xavfiga ega, degan xulosaga kelib boʻlmaydi.
• %43 qiymatni shifoxonadagi barcha qurilma implantatsiyalarining haqiqiy prospektiv infeksiya insidensi sifatida talqin qilmaslik kerak.
• Muayyan antibiotik kombinatsiyasining boshqalaridan ustunligi nazorat ostida koʻrsatilmagan.
• Davolash kombinatsiyalari randomizatsiyalangan tarzda taqqoslanmagan.
• Muayyan rezistentlik mexanizmining oʻlimga sababiy hissasi ushbu tadqiqotda alohida aniqlanmagan.
• Bitta markazdagi mikrobiologik taqsimotni boshqa mamlakatlar yoki shifoxonalarga toʻgʻridan-toʻgʻri umumlashtirmaslik kerak.
• Genomik sekvenslash bajarilmagani sababli izolatlar orasidagi klonal aloqa yoki shifoxona ichidagi yuqish zanjiri aniqlanmagan.

Asosiy cheklovlar

Tadqiqot bitta markazga asoslangan va shu sababli mahalliy epidemiologiya hamda rezistentlik shakllaridan kuchli taʼsirlangan.

Retrospektiv dizayn tanlash tarafkashligiga moyil. Tadqiqot kultura-musbat holatlarga qaratilgani uchun klinik jihatdan shubhali, biroq kulturasi manfiy infeksiyalar yoki kultura olinmasdan tuzalgan yengilroq holatlar tashqarida qolgan boʻlishi mumkin.

Tanlanma kichik; ayniqsa atigi sakkizta shunt bilan bogʻliq infeksiya mavjudligi qurilma guruhlari oʻrtasidagi taqqoslovlarning statistik quvvatini cheklaydi.

Genomik sekvenslash qoʻllanmagani sababli klassik kultura usullaridan chetda qoladigan patogenlar yoki izolatlar oʻrtasidagi epidemiologik aloqalarni baholab boʻlmadi.

Mualliflar kelajakda qurilmaga xos xavf va prognozni kuchliroq baholash uchun prospektiv va imkon qadar koʻp markazli kohort tadqiqotlari zarurligini taʼkidlaydilar.

Manba va usul qaydi

Asl sarlavha: A Retrospective Study of Neurosurgical Device-Related Infections over a Two-Year Period in a Tertiary Hellenic Setting

Mualliflar: Kalliopi Avgoulea; Andronikos Spyrou; Emmanouella Kalogianni; Andria Yiaskouri; Anastasia Athanasopoulou; Anastasios Tsakalos; Maria Kamperogianni; Maria Orfanidou.

Corresponding author: Kalliopi Avgoulea.

Muassasalar: Clinical Microbiology Laboratory va Department of Internal Medicine and Infectious Diseases, General Hospital of Athens “G. Gennimatas”, Athens, Greece.

Jurnal: Acta Microbiologica Hellenica.

Nashriyot: MDPI, Hellenic Society for Microbiology nomidan.

Bibliografik qayd: 2026, Volume 71, Article 21.

DOI: 10.3390/amh71030021

Nashr sanasi: 10-iyul 2026.

Tahririyat sanalari: Received 3 November 2025; Revised 3 July 2026; Accepted 7 July 2026.

Manba turi: Taqrizdan oʻtgan, retrospektiv, bir markazli klinik-mikrobiologik kuzatuv tadqiqoti.

Litsenziya: Creative Commons Attribution (CC BY).

Tadqiqot davri: 2022-yil avgusti–2024-yil iyuli.

Asosiy maʼlumotlar oqimi: 825 BOS namunasi; 178 kultura-musbat namuna; 102 noyob bemor; 68 neyroxirurgik qurilma oʻrnatilgan bemor; tadqiqot mezonlariga javob bergan 29 qurilma bilan bogʻliq MAT infeksiyasi; 38 musbat, takrorlanmagan BOS kulturasi; jami 40 patogen.

Infeksiya taʼrifi: Kamida bitta musbat BOS kulturasi + ventrikulit/meningitga mos klinik belgi + yuqumli kasalliklar konsultatsiyasi.

Mikrobiologik identifikatsiya: Anʼanaviy kultura va biokimyoviy usullar, VITEK-2 va MALDI-TOF MS asosidagi identifikatsiya.

Antimikrob sezgirlik: VITEK 2, gradient strip MIC, colistin uchun broth microdilution, CARBA-5 bilan carbapenemase aniqlash va achitqi izolatlarida broth microdilution.

Talqin standarti: Bakteriyalar uchun EUCAST Clinical Breakpoint Guidelines; Candida auris uchun CDC tentative MIC breakpoints.

Qoʻshimcha molekulyar usul: Beshta holatda BOS da off-label BioFire BCID2 paneli.

Statistika: GNU PSPP 2.0.0-g5b54d1; Relative Risk, Odds Ratio, %95 ishonch intervallari va χ² testi; ikki tomonlama p<0,05 ahamiyat chegarasi.

Moliyalashtirish: Tashqi moliyalashtirish yoʻq.

Etika: General Hospital of Athens “G. Gennimatas” Scientific Council approval code 9826.

Xabardor qilingan rozilik: Retrospektiv dizayn va bemorlar shaxsini aniqlash mumkin emasligi sababli waived qilingan.

Maʼlumotlar mavjudligi: Muassasa va bemor maxfiyligi sababli ommaga ochiq emas; shaxssizlantirilgan maʼlumotlar muassasa tasdigʻidan keyin asosli soʻrov boʻyicha corresponding author tomonidan taqdim etilishi mumkin.

Manfaatlar toʻqnashuvi: Mualliflar manfaatlar toʻqnashuvini bildirmaganlar.

Mualliflar hissasi: Conceptualization: M.O.; methodology: K.A., A.S., E.K., A.Y., A.A., A.T., M.K. va M.O.; software: K.A.; validation: K.A. va M.O.; formal analysis: K.A.; investigation: barcha mualliflar; resources: K.A.; data curation: K.A., A.S. va M.O.; original draft: K.A.; review/editing: K.A., A.S. va M.O.; visualization: K.A. va M.O.; supervision: K.A. va M.O.; project administration: K.A. va M.O.

Manba ichidagi qayd: Natijalar boʻlimidagi MSSA taʼrifi bilan qisqartmalar jadvalidagi MSSA yoyilmasi bir-biriga mos emas. Natijalar boʻlimida yagona S. aureus izolati metitsillinga sezgir ekani aniq bildirilgani uchun Verianla matnida “methicillin-susceptible” maʼnosi saqlandi.

Asosiy talqin chegarasi: Natijalar bitta markazdagi kultura-musbat va tadqiqot mezonlariga javob beradigan tanlangan bemorlar guruhiga tegishli. Manbada qoʻllangan %43 “incidence” qiymatini shifoxonadagi barcha shunt/drenaj implantatsiyalarining prospektiv insidensi sifatida baholamaslik kerak.