Истифодаи такрории калиди кушода дар системаҳои криптовалюта (public key reuse) ҳолатест, ки ҳамон як ҷуфти калидҳои криптографӣ дар зиёда аз як нишонӣ, амалиёт ё шабакаи блокчейн истифода мешавад. Ин рафтор метавонад ҳатто дар ҳолатҳое, ки шаклҳои гуногуни нишонӣ истифодабарандагонро мустақил аз якдигар нишон медиҳанд, боиси ба вуҷуд омадани робитаҳои техникӣ байни амалиётҳо гардад. Таҳқиқоти Rainer Stütz ва ҳамкоронаш нишон медиҳад, ки истифодаи такрории калидҳои кушода на танҳо дар дохили ҳамон як криптовалюта, балки байни системаҳои истифодакунандаи модели баромади сарфнашудаи транзаксия (UTXO), ба монанди Bitcoin, ва системаҳои ба ҳисоб асосёфта, ба монанди Ethereum, низ рух медиҳад.

Навгонии асосии таҳқиқот дар он аст, ки ба ҷойи муқоисаи сатри нишониҳо калидҳои кушодаи каҷхаттаи эллиптикии secp256k1, ки нишониҳо ба онҳо асос ёфтаанд, мавриди омӯзиш қарор мегиранд. Гарчанде шакл ва усули сохтани нишониҳои Bitcoin ва Ethereum гуногунанд, амалиётҳои дахлдори ECDSA дар ҳар ду система метавонанд аз ҷуфтҳои калиде истифода баранд, ки дар ҳамон як каҷхаттаи эллиптикӣ тавлид шудаанд. Аз ин рӯ, нишониҳое, ки аз як калиди кушода ҳосил шудаанд, вале ба ҳамдигар табдил дода намешаванд, метавонанд тавассути калиди умумии криптографӣ ба ҳам пайваст карда шаванд.

Муҳаққиқон шабакаҳои Bitcoin (BTC), Ethereum (ETH), Litecoin (LTC), Dogecoin (DOGE), Zcash (ZEC) ва Tron (TRX)-ро омӯхтаанд. Маҷмӯи маълумот амалиётҳоро то блокҳои охирине, ки пеш аз 1 Апрел 2025 тавлид шудаанд, дар бар мегирад. Дар натиҷаи таҳқиқот 1.604.614 калиди кушодаи нодир ёфт шудааст, ки муайян гардидааст дар ҳадди ақал дуто аз ин шаш система такроран истифода шудаанд. Аз онҳо ҳадди ақал 1.429.008-то барои имзои амалиётҳо дар зиёда аз як шабакаи криптовалюта фаъолона истифода шудаанд.

Истифодаҳои такрорӣ байни системаҳои UTXO ва системаҳои ба ҳисоб асосёфта махсусан назаррасанд. Дар таҳқиқот гузориш шудааст, ки байни Bitcoin ва Ethereum 497.178 калиди кушода такроран истифода шудааст ва ҳангоми арзёбии якҷояи ҳамаи системаҳои UTXO ва ба ҳисоб асосёфтаи омӯхташуда ин рақам ба 831.056 расидааст. Бо ин роҳ байни шабакаҳои гуногуни криптовалюта, ки қаблан бинобар номувофиқии шакли нишонӣ робитаи мустақими онҳоро муайян кардан душвор буд, робитаҳои криптографӣ ошкор карда шуданд.

Таҳқиқот на танҳо мавҷудияти ҳамон як калидро дар шабакаҳои гуногун чен кардааст, балки инчунин санҷидааст, ки ин маълумот чӣ гуна метавонад кластербандии нишониҳои блокчейнро беҳтар кунад. Кластерҳое, ки дар Bitcoin бо усули кластербандии бисёрвурудӣ сохта шудаанд, тавассути нишониҳои гуногуне, ки аз ҳамон як калиди кушода ҳосил шудаанд, муттаҳид карда шуданд. Дар натиҷаи ин раванд 2.040.417 муттаҳидшавии кластер ба даст омада, шумораи умумии кластерҳо аз 618.812.655 ба 616.772.238 коҳиш ёфтааст. Илова бар ин, бо истифода аз натиҷаҳои пайвандсозии UTXO-и Bitcoin, дар Ethereum 497.289 нишонӣ ба 62.681 кластер ва дар Tron 305.019 нишонӣ ба 19.242 кластер ҷудо карда шудаанд.

Боз як бозёфти муҳими таҳқиқот ин аст, ки истифодаи такрории калиди кушода танҳо бо истифодабарандагони инфиродии криптовалюта маҳдуд нест. Муҳаққиқон инчунин ҳолатҳои истифодаи такрориро муайян кардаанд, ки бо биржаҳои маъруфи криптовалюта, хизматрасониҳои номгузорӣ, ҷойгиркунандагони шартномаҳои интеллектуалӣ, пулҳои молияи ғайримарказонидашуда ва хизматрасониҳои омехтакунии амалиётҳо алоқаманданд. Ин натиҷаҳо нишон медиҳанд, ки истифодаи такрории калид метавонад ҳам дар идоракунии инфиродӣ ва ҳам институтсионалии криптоактивҳо дида шавад.

Истифодаи такрории калиди кушода метавонад бо зиёд кардани имкони ба ҳам пайвастани амалиётҳои блокчейнҳои гуногун махфиятро заиф созад. Ҳамчунин, агар ҳамон як калиди махфӣ ба дасти дигарон афтад, хатари таъсир расидан ба активҳо дар зиёда аз як шабака ба вуҷуд меояд. Аммо таҳқиқот иддао намекунад, ки ҳамаи ҳолатҳои мушоҳидашудаи истифодаи такрорӣ бадқасдона буданд, шахсияти воқеии ҳамаи истифодабарандагон муайян шудааст ё ҳар як калид ба даст оварда шудааст.

Барои истифодабарандагони криптоактивҳо, таъминкунандагони хизматрасонии нигаҳдорӣ, таҳиягарони нармафзори ҳамён ва таҳлилгарони блокчейн дар Türkiye паёми асосии таҳқиқот ин аст, ки зоҳир шудани нишониҳои гуногун барои шабакаҳои гуногун на ҳамеша мустақилияти криптографиро таъмин мекунад. Дар арзёбии амният ва махфият дар баробари шаклҳои нишонӣ сиёсати ҳосилкунии калид, ҷудокунии доменҳо байни шабакаҳо ва давраи ҳаёти калид низ бояд ба назар гирифта шавад. Дар таҳқиқот маҷмӯи маълумоти махсуси Türkiye ё озмоиши ҷудогона дар таъминкунандагони маҳаллии хизматрасонӣ вуҷуд надорад.

Як Калиди Кушода Чӣ Гуна Метавонад Дар Шабакаҳои Гуногуни Криптовалюта Истифода Шавад?

Ҳамон як калиди кушода метавонад бо татбиқи қоидаҳои сохтани нишонии протоколҳои гуногуни криптовалюта дар шаклҳои гуногун муаррифӣ шавад. Масалан, гарчанде нишониҳои Bitcoin ва Ethereum яксон ба назар намерасанд, дар шароити мувофиқ метавонанд аз ҳамон як калиди кушодаи secp256k1 ҳосил шаванд. Аз ин рӯ, мавҷудияти нишониҳои гуногун маънои онро надорад, ки онҳо ҳатман бо калидҳои махфии аз ҳамдигар мустақил идора мешаванд.

Нишонии криптовалюта чист?

Нишонии криптовалюта маълумоти рамзгузоришудаест, ки дар блокчейн макони қабули актив ё шарти муайяни сарфро ифода мекунад. Нишониҳо аксаран худи калиди кушода нестанд. Онҳо метавонанд тавассути рамзгузории хешҳои криптографӣ, ки аз калиди кушода ё аз скрипте (script), ки шартҳои сарфро муайян мекунад, ҳисоб шудаанд, дар шакли муайян сохта шаванд.

Ин тафовут муҳим аст, зеро нишоние, ки истифодабаранда мебинад, тамоми маълумотро дар бораи калиди криптографии истифодашаванда мустақиман дар бар намегирад.

Масалан, дар Bitcoin шаклҳои гуногуни нишонӣ, аз қабили P2PKH, P2WPKH ё P2SH мавҷуданд, дар ҳоле ки дар Ethereum нишониҳои ҳисоби 20 байтӣ истифода мешаванд. Ба кадом шакли нишонӣ табдил дода шудани калиди кушода ба қоидаҳои сохтани нишонии блокчейни дахлдор вобаста аст.

Тафовути калиди махфӣ ва калиди кушода

Калиди махфӣ (private key) маълумоти криптографиест, ки барои сохтани имзои рақамӣ истифода мешавад ва набояд бо шахсони беиҷозат мубодила шавад.

Калиди кушода (public key) бошад, маълумотест, ки бо калиди махфӣ аз ҷиҳати математикӣ алоқаманд аст ва ба санҷиши имзои рақамӣ кӯмак мекунад.

Дар криптографияи бар каҷхаттаи эллиптикӣ асосёфта калиди махфӣ ҳамчун қимати скалярӣ ва калиди кушода ҳамчун нуқта дар каҷхаттаи эллиптикӣ муаррифӣ мешавад.

Намуди стандартии математикии ин робита:

\[ Q=dG \]

мебошад.

Дар ин ҷо:

• \(d\): Скаляри калиди махфӣ мебошад.
• \(G\): Нуқтаи генератори пешакӣ муайяншуда дар каҷхаттаи эллиптикӣ мебошад.
• \(Q\): Нуқтаи калиди кушода мебошад.
• \(dG\): Зарби скалярӣ мебошад, ки бо амалиёти гурӯҳии каҷхаттаи эллиптикӣ иҷро мешавад.

Ин ифода маънои зарби одии ду ададро надорад. Он такроран татбиқ шудани амалиёти ҷамъкунии нуқтаҳоро дар каҷхаттаи эллиптикӣ мувофиқи қоидаҳои муайян ифода мекунад.

Ҳисоб кардани калиди махфӣ аз калиди кушода, дар сурати параметрҳои дуруст интихобшудаи каҷхаттаи эллиптикӣ ва фарзияҳои тавлиди бехатари калид, бо масъалаи логарифми дискретӣ алоқаманд аст, ки барои компютерҳои классикӣ аз ҷиҳати ҳисоббарорӣ душвор ҳисоб мешавад.

Ин намоиши математикӣ шарҳи умумии криптографияи каҷхаттаи эллиптикӣ мебошад; муҳаққиқон таҳлилро бо ба даст овардани мустақими калидҳои махфӣ ё дастрасӣ ба ҳамёнҳои истифодабарандагон анҷом надодаанд.

secp256k1 чист?

secp256k1 каҷхаттаи эллиптикӣ ва маҷмӯи параметрҳои стандартии он мебошад, ки дар майдони ниҳоии содаи муайян таъриф шудааст. Бисёр амалиётҳои имзои ECDSA дар Bitcoin ва Ethereum аз ин каҷхатта истифода мебаранд.

Дар Замимаи B-и манбаъ каҷхаттаи secp256k1 бо муодилаи зерин таъриф мешавад:

\[ y^2\equiv x^3+7\pmod p \]

Дар ин ҷо \(x\) ва \(y\) координатаҳои нуқтаи каҷхаттаи эллиптикӣ мебошанд. \(p\) адади содаест, ки майдони ниҳоиро муайян мекунад.

Дар манбаъ модули сода:

\[ p=2^{256}-2^{32}-2^9-2^8-2^7-2^6-2^4-1 \]

оварда шудааст.

Истифодаи арифметикаи модулӣ маънои онро дорад, ки амалиётҳо на бо ададҳои бутуни беохир афзоянда, балки бар синфҳои боқимонда нисбат ба адади содаи муайян анҷом дода мешаванд.

Оё аз як калид якчанд нишонӣ ҳосил кардан мумкин аст?

Бале. Як калиди кушодаро ба шаклҳои гуногуни нишонӣ табдил додан мумкин аст.

Масалан, калиди кушодаи мувофиқи secp256k1 метавонад дар Bitcoin бо шаклҳои муайяни скрипти сарф алоқаманд карда шавад, дар ҳоле ки дар Ethereum тавассути раванди ҳосилкунии нишонӣ бар асоси Keccak-256 муаррифӣ мегардад.

Tron бошад сохтори нишонии ҳисоби ба Ethereum наздикро бо рамзгузории дигар истифода мебарад.

Натиҷаи муҳими ин ҳолат чунин аст: Гарчанде ду нишонӣ аз ҷиҳати матнӣ гуногун ба назар расанд, онҳо метавонанд зери назорати ҳамон як ҷуфти калидҳои криптографӣ бошанд.

Модели UTXO чист?

Unspent Transaction Output (UTXO) маънои баромади сарфнашудаи транзаксияро дорад. Дар Bitcoin ва блокчейнҳои монанд воҳидҳои сарфшавандаи активҳо тавассути баромадҳои транзаксия муаррифӣ мешаванд.

Вақте истифодабаранда амалиёт анҷом медиҳад, UTXO-ҳои мувофиқи қаблан сохташударо ҳамчун вуруди амалиёт истифода мебарад ва баромадҳои нав месозад.

Ҳар баромад муайян мекунад, ки ҳангоми иҷро шудани кадом шартҳои криптографӣ ё скриптӣ он сарф шуда метавонад.

Дар модели UTXO як истифодабаранда метавонад зиёда аз як нишонӣ ё баромади транзаксия дошта бошад. Ин нишониҳо метавонанд аз як калид ё аз калидҳои гуногун ҳосил шуда бошанд.

Модели ба ҳисоб асосёфта чист?

Account-Based Model тарҳи блокчейнест, ки дар он активҳо ва амалиётҳо тавассути ҳолатҳои ҳисоб пайгирӣ мешаванд.

Ethereum ва Tron дар таҳқиқот ҳамчун намунаи ин модел баррасӣ шудаанд.

Дар системаҳои ба ҳисоб асосёфта ҳисоби фиристандаи амалиёт метавонад тавассути имзо ва маълумоти амалиёт муайян карда шавад.

Мантиқи якҷоя кардани вурудҳои гуногуни амалиёт дар модели UTXO дар системаҳои ба ҳисоб асосёфта ба ҳамон шакл вуҷуд надорад. Аз ин рӯ, баъзе усулҳои кластербандии нишонӣ, ки барои Bitcoin таҳия шудаанд, ба Ethereum мустақиман татбиқ карда намешаванд.

Тафовути асосии модели UTXO ва модели ҳисоб

Чаро танҳо муқоисаи нишониҳо кофӣ нест?

Нишониҳои ду шабакаи криптовалюта метавонанд аз як пайдарҳамии ҳарф ё рақам истифода накунанд. Сабаб дар он аст, ки шабакаҳо қоидаҳои гуногуни рамзгузорӣ, хеш ё скриптро қабул мекунанд.

Масалан, қоидаҳои хешкунии калиди кушода ва рамзгузории нишонӣ дар Bitcoin аз сохтани нишонӣ дар Ethereum бар асоси Keccak-256 фарқ мекунанд.

Аз ин рӯ, ду нишоние, ки аз ҳамон як калиди криптографӣ сохта шудаанд, танҳо бо санҷиши баробарии матнӣ мувофиқ карда нашаванд.

Таҳқиқоти манбаъ барои гузаштан аз ин маҳдудият калидҳои кушодаи асосиро мустақиман муқоиса мекунад.

Шаклҳои калиди кушода чӣ гуна фарқ мекунанд?

Замимаи B-и манбаъ шаклҳои фишурда ва фишурданашудаи калидҳои кушодаи secp256k1-ро шарҳ медиҳад.

Калиди кушодаи фишурданашуда (uncompressed public key) 65 байт аст. Байти аввал қимати 0x04-ро дорад. 32 байти баъдӣ координатаи \(x\) ва 32 байти баъд аз он координатаи \(y\)-ро дар бар мегирад.

Калиди кушодаи фишурда (compressed public key) бошад 33 байт аст. Байти аввал 0x02 ё 0x03 мешавад. Ин қимат нишон медиҳад, ки координатаи \(y\) ҷуфт аст ё тоқ. 32 байти боқимонда координатаи \(x\)-ро дар бар мегирад.

Координатаи \(y\), ки дар шакли фишурда гӯё вуҷуд надорад, метавонад бо истифода аз муодилаи каҷхаттаи эллиптикӣ ва маълумоти паритет аз нав барқарор карда шавад.

Аз ин рӯ, ҳамон як нуқтаи математикии калиди кушода метавонад ду намоиши гуногуни байтӣ дошта бошад. Ҳангоми алоҳида ҳисоб кардани хеши ин ду намоиш нишониҳои гуногун ба даст омада метавонанд.

Чӣ гуна санҷида мешавад, ки калиди кушода дар каҷхаттаи эллиптикӣ қарор дорад?

Муҳаққиқон санҷидаанд, ки калидҳои кушодаи гирифташуда нуқтаҳои эътиборнок дар каҷхаттаи secp256k1 ҳастанд ё не.

Дар Замимаи B-и манбаъ чор хусусияти асосӣ шарҳ дода мешавад:

• Координатаҳои нуқта бояд дар майдони ниҳоии дахлдор бошанд.
• Нуқта бояд муодилаи \(y^2\equiv x^3+7\pmod p\)-ро қонеъ кунад.
• Нуқта набояд нуқтаи беохирӣ бошад.
• Нуқта бояд ба зергурӯҳи дуруст тааллуқ дошта, яъне шарти \(nQ=\mathcal{O}\)-ро қонеъ кунад.

Дар ин ҷо \(n\) тартиби нуқтаи генератор, \(Q\) нуқтаи калиди кушодаи санҷидашаванда ва \(\mathcal{O}\) элементи махсуси гурӯҳ дар беохириро ифода мекунанд.

Манбаъ инчунин мефаҳмонад, ки эҳтимоли мувофиқ омадани сатри тасодуфии дарозии дуруст дар шакли фишурда ба нуқтаи эътиборноки каҷхатта метавонад тақрибан %50 бошад, дар ҳоле ки эҳтимоли эътиборнок будани сатри фишурданашудае, ки аз ҷуфти тасодуфии координатаҳо сохта шудааст, тақрибан дар сатҳи \(2^{-256}\) қарор дорад.

Ин эҳтимолҳо ба сохтани нуқтаи эътиборноки каҷхатта аз сатри тасодуфии байтҳо дахл доранд. Онҳо эҳтимоли дуздида шудан ё дубора истифода шудани калиди криптовалютаро чен намекунанд.

Фарқи Истифодаи Такрории Фаъол ва Ғайрифаъоли Калиди Кушода Чист?

Истифодаи такрории фаъол он аст, ки ҳамон як калиди махфӣ барои имзои амалиётҳо дар ҳадди ақал ду шабакаи гуногуни криптовалюта истифода мешавад. Истифодаи такрории ғайрифаъол бошад ҳолатест, ки нишонии вобаста ба ҳамон калид дар зиёда аз як шабака ҳамчун қабулкунанда дида мешавад, аммо худи калид барои имзои фаъол ҳадди аксар дар як шабака истифода шудааст. Истифодаи фаъол нишонаи қавитаре аз мавҷудияти назорат бар калид мебошад; дар истифодаи ғайрифаъол бошад, дигарон метавонанд ба як нишонӣ актив фиристанд.

Чаро истифодаи фаъол муҳим аст?

Барои имзо кардани амалиёт дар шароити муқаррарӣ назорати калиди махфии дахлдор лозим аст. Дидани имзоҳое, ки ба ҳамон як калиди махфӣ асос ёфтаанд, дар ду шабакаи гуногун нишон медиҳад, ки ин амалиётҳо робитаи умумии назорати криптографӣ доранд.

Ин робита метавонад нишондиҳандаи қавие бошад, ки ҳамон шахс ё ташкилот ҳар ду амалиётро анҷом додааст.

Аммо манбаъ қайд мекунад, ки калидҳои дуздидашуда ё механизмҳои махсусе ба монанди threshold ECDSA, ки дар онҳо якчанд иштирокчӣ метавонанд дар тавлиди имзо саҳм гиранд, истисно буда метавонанд.

Аз ин рӯ, робитае, ки таҳқиқот аз ҷиҳати техникӣ нишон медиҳад, назорати умумии калиди махфӣ мебошад; ин ҳатман шахсияти воқеии тасдиқшуда нест.

Чаро истифодабаранда наметавонад истифодаи такрории ғайрифаъолро пешгирӣ кунад?

Пас аз оммавӣ шудани нишонӣ, одатан пешгирӣ кардани фиристодани актив ба он нишонӣ аз ҷониби шахсони дигар ғайриимкон аст.

Масалан, агар аз ҳамон як калид дар ду шабакаи гуногун нишонӣ ҳосил шуда бошад, истифодаи фаъоли танҳо яке аз ин нишониҳо аз ҷониби истифодабаранда метавонад пайдо шудани амалиётҳои қабулкунандаеро, ки дар шабакаи дигар бо ҳамон нишонӣ алоқаманданд, пурра пешгирӣ накунад.

Аз ин рӯ, истифодаи такрории ғайрифаъол худ аз худ нишон намедиҳад, ки истифодабаранда дар ду шабака қасдан бо ҳамон як калиди махфӣ амалиётҳоро имзо кардааст.

Ду синфи истифодаи такрорӣ

Бозёфти асосии ададии таҳқиқот

Дар шаш шабакаи криптовалюта:

1.604.614 калиди кушодаи нодир муайян шудааст, ки дар ҳадди ақал ду система такроран истифода шудаанд.

Аз ин калидҳо ҳадди ақал 1.429.008-то ба гурӯҳи истифодаи такрории фаъол дохил мешаванд.

Фарқи байни ду рақам 175.606 аст. Ин фарқ мушоҳидаҳоеро ифода мекунад, ки берун аз синфи истифодаи такрории фаъол, ки дар манбаъ таъриф шудааст, қарор доранд; он худ аз худ дар бораи соҳиби ҳар калид ё сабаби рух додани ҳолат шарҳ намедиҳад.

Ин ченкуниҳо аз амалиётҳои таърихӣ то пеш аз 1 Апрел 2025 гирифта шудаанд. Онҳо набояд ҳамчун шумораи калидҳои фаъоли шабакаи ҳозира пешниҳод шаванд.

Байни моделҳои гуногуни шабака чӣ қадар истифодаи такрорӣ ҳаст?

Дар манбаъ гузориш шудааст, ки байни Bitcoin ва Ethereum 497.178 калиди кушода такроран истифода шудааст.

Ҳангоми якҷоя баррасӣ шудани системаҳои UTXO ва ба ҳисоб асосёфтаи омӯхташуда, байни ин ду оилаи тарроҳӣ 831.056 калиди такроран истифодашуда ёфт шудааст.

Ин рақам тақрибан ба нисфи ҳамаи калидҳои такроран истифодашуда мувофиқат мекунад.

Азбаски як калиди кушода метавонад дар зиёда аз ду шабака истифода шавад, бо мустақиман ҷамъ кардани рақамҳои ҷуфтҳои гуногуни шабака шумораи умумии нодири калидҳоро ба даст овардан мумкин нест.

Чаро ҳамаи истифодаҳои ғайрифаъол ёфт намешаванд?

Дар бисёр нишониҳои криптовалюта калиди кушода ҳангоми сохтани нишонӣ мустақиман дар блокчейн сабт намешавад. Ба ҷойи он хеши криптографии калиди кушода истифода мешавад.

Ҳангоми сарф кардани активи дахлдор мумкин аст пешниҳоди калиди кушода ё имзое, ки барои барқарор кардани он кӯмак мекунад, талаб шавад.

Агар ягон сарф сурат нагирифта бошад ва калиди кушода аз нишонӣ боз ҳисоб карда нашавад, усули ба калиди кушода асосёфтаи таҳқиқот метавонад он калидро мустақиман мушоҳида карда натавонад.

Аз ин рӯ, истифодаҳои такрорие, ки таҳқиқот чен кардааст, набояд ҳамчун маҷмӯи мутлақ ва пурраи ҳамаи истифодаҳои эҳтимолии калид арзёбӣ шаванд.

Усул ва Натиҷаҳои Таҳқиқот

Фарогирии маълумоти шаш блокчейн

Муҳаққиқон ба ҷойи шохабандиҳои доимии занҷир, ки таърихи умумии амалиётро бо ҳам мубодила мекунанд, шаш системаи криптовалютаро бо таърихи гуногуни амалиёт интихоб кардаанд.

Ин интихоб ба пешгирӣ аз он равона шудааст, ки умумияти маҷбурии калидҳо, ки метавонад дар натиҷаи пайдо шудани ҳамон таърихи амалиёт дар ду занҷири шохашуда ба вуҷуд ояд, таҳқиқотро гумроҳ кунад.

Ҷадвали 2 дар Замимаи A-и манбаъ блокҳои охирин ва шумораи амалиётҳои ба таҳлил дохилшударо нишон медиҳад.

Шумораи блок, амалиёт ва нишонӣ дар ин ҷадвал як мафҳум нестанд. Як блок метавонад зиёда аз як амалиётро дар бар гирад; як нишонӣ низ метавонад дар зиёда аз як амалиёт истифода шавад. Тақсимоти навъҳои амалиёт дар Ҷадвали 1 низ набояд мустақиман ба шумораи калидҳои кушодаи нодир баробар карда шавад.

Маълумот то кадом вақт омӯхта шуд?

Манбаъ барои ҳамаи шабакаҳо блокҳои охирини бевосита пеш аз 1 Апрел 2025-ро асос гирифтааст.

Вақтҳои охирини мушоҳида бо UTC барои Bitcoin 31 Март 2025 23.33.50, барои Litecoin 23.58.44, барои Dogecoin 23.59.20, барои Zcash 23.59.10, барои Ethereum 23.59.59 ва барои Tron 23.59.57 гузориш шудаанд.

Амалиётҳои баъд аз ин ҳад тавлидшуда ба доираи таҳқиқот дохил нестанд.

Калидҳои кушода дар системаҳои UTXO чӣ гуна гирифта шуданд?

Маълумоти амалиётии системаҳои ба UTXO асосёфта бо шакли барои таҳқиқот тағйирдодашудаи версияи bitcoin-etl 1.5.2 гирифта шуд.

Муҳаққиқон барои гирифтани маълумоти Segregated Witness (SegWit) ба ин абзор майдонҳои иловагӣ илова карданд. Бо ин роҳ калидҳои кушода на танҳо аз майдонҳои анъанавии script, балки дар ҳолатҳои мувофиқ аз маълумоти witness низ гирифта шуданд.

Азбаски намудҳои гуногуни UTXO маълумоти калиди кушодаро дар ҷойҳои гуногун нигоҳ медоранд, барои ҳар навъи амалиёт ҷудокунии мувофиқ татбиқ карда шуд.

Навъҳои баромади амалиёти Bitcoin

Чаро P2PK ва P2MS фарқ мекунанд?

Дар баромадҳои P2PK калиди кушодаи қабулкунанда бевосита дар скрипти қулфкунии баромади амалиёт ҷойгир карда мешавад. Аз ин рӯ, барои мушоҳидаи калиди кушода зарур нест, ки баромади дахлдор баъдтар сарф шавад.

P2MS бошад шарти сарфро ифода мекунад, ки дар он зиёда аз як калиди кушода муайян шуда ва шумораи муайяни имзоҳо талаб карда мешавад.

Мавҷудияти калидҳои кушодаи намоён дар ин сохторҳо маънои онро надорад, ки ҳар як калид дар скрипт ҳатман амалиёти фаъолро имзо кардааст.

Манбаъ қайд мекунад, ки дар амалиётҳои бисёримзоӣ кадом калидҳои иштирокчиён воқеан барои тавлиди имзо истифода шудаанд, алоҳида муайян карда нашудааст.

Чаро P2PKH муҳим аст?

P2PKH шарти қулфкунӣ мебошад, ки на ба худи калиди кушода, балки ба хеши калиди кушода асос меёбад.

Ҳангоми сарф кардани UTXO калиди кушода ва имзои мувофиқ пешниҳод мешаванд. Системаи санҷишӣ хеши калиди кушодаро ҳисоб мекунад, онро бо хеши шарти қулфкунӣ муқоиса мекунад ва эътибори имзоро месанҷад.

Замимаи C.1-и манбаъ мефаҳмонад, ки ин раванд гирифтани калидҳои кушодаро аз вурудҳои амалиёт имконпазир мекунад.

SegWit ва маълумоти witness чист?

Segregated Witness (SegWit) такмили протоколи Bitcoin мебошад, ки имзо ва маълумоти вобастаи witness-ро дар бахши ҷудогонаи маълумоти амалиёт нигоҳ медорад.

Дар намудҳое ба монанди P2WPKH ва P2WSH маълумоти марбут ба калиди кушода ё шартҳои сарф метавонад дар майдони witness бошад.

Муҳаққиқон абзорҳои гирифтани маълумотро тавре васеъ карданд, ки ин майдонҳоро ба назар гиранд.

Аммо шаклҳои навтари амалиёт, ба монанди Taproot ва Litecoin Mimblewimble Extension Blocks, берун аз доираи таҳқиқот гузошта шуданд.

Калиди кушода дар Ethereum чӣ гуна барқарор карда мешавад?

Дар Ethereum ҳисобҳои аз берун идорашаванда (Externally Owned Accounts, EOA) бо имзоҳои дахлдори амалиёт алоқаманданд.

Дар амалиётҳои Ethereum шакли пурраи калиди кушода дар аксари ҳолатҳо бевосита дар объекти амалиёт нигоҳ дошта намешавад. Ба ҷойи он калиди кушодаи ECDSA метавонад тавассути имзои амалиёт ва хеши паёми имзошуда барқарор карда шавад.

Манбаъ барои ин мақсад аз усули ECDSA public key recovery истифода кардааст.

Имзои ECDSA одатан бо ҷузъҳои \(r\) ва \(s\) муаррифӣ мешавад. Дар Ethereum ҷузъи \(v\) низ мавҷуд аст, ки барқароркуниро осон мекунад ва вобаста ба шакли амалиёт метавонад маълумоти дигарро ҳам рамзгузорӣ кунад.

Замимаи D-и манбаъ мефаҳмонад, ки нуқтаҳои номзади барқароршаванда дар secp256k1 арзёбӣ шуда, нишониҳои аз калидҳои кушодаи бадастомада ҳисобшуда бо нишонии фиристандаи амалиёт муқоиса шудаанд.

Ин маънои ҳал шудани калиди махфиро надорад. Маълумоти барқароршуда калиди кушодаест, ки барои санҷиш истифода мешавад.

r, s ва v дар имзои ECDSA чистанд?

\(r\) ва \(s\) ҷузъҳои математикии алгоритми имзои ECDSA мебошанд.

\(v\) бошад маълумоти иловагии идентификатсионист, ки дар шаклҳои мувофиқи амалиёт барои барқарор кардани калиди кушодаи мувофиқ ба имзо истифода мешавад.

Дар манбаъ қиматҳое, ки ба чор номзади эҳтимолии барқароркунӣ барои secp256k1 мувофиқанд, шарҳ дода шудаанд. Илова бар ин, дар шакли таърихии амалиёти EIP-155-и Ethereum барои рамзгузории идентификатори занҷир дар майдони \(v\):

\[ v=2\cdot chainId+35 \]

ё:

\[ v=2\cdot chainId+36 \]

робитаҳо истифода мешаванд.

Ин ифодаҳо шарҳи шакли таърихии амалиёт дар доираи EIP-155 мебошанд. Онҳо маънои онро надоранд, ки майдони \(v\) дар ҳамаи намудҳои муосири амалиёти Ethereum бо ҳамин шакл муаррифӣ мешавад.

Дар Ethereum чанд калиди кушода гирифта шуд?

Муҳаққиқон аз амалиётҳои EOA-маншаъ дар Ethereum 226.017.011 калиди кушодаи нодир барқарор карданд.

Ин рақам доираи гирифтани маълумоти таҳқиқотро нишон медиҳад. Он ба шумораи ҳамаи ҳисобҳои сохташуда дар Ethereum ё истифодабарандагони воқеӣ баробар нест.

Барқарор кардани калидҳои кушодаи ҳисобҳое, ки ҳеҷ гоҳ амалиёт оғоз накардаанд, бо ин усул на ҳамеша имконпазир аст.

Чаро гирифтани маълумот дар Tron ба таври дигар анҷом дода шуд?

Азбаски шумораи амалиётҳо дар Tron хеле зиёд аст, муҳаққиқон барои ҳамаи амалиётҳо барқароркунии алоҳидаи калид аз имзоро анҷом надоданд.

Ба ҷойи он сабтҳое муайян шуданд, ки дар онҳо нишонии манбаъ ё соҳиб бори аввал амалиёт оғоз кардааст.

Бо ин мақсад зергурӯҳи иборат аз 266.333.226 амалиёт коркард карда шуд.

Гарчанде ҳисобҳои Tron метавонанд салоҳиятҳои гуногуни имзогузориро муайян кунанд, таҳқиқот ба калидҳои кушодаи асосии бевосита бо EOA алоқаманд тамаркуз карда, калидҳои иҷозати иловагиро ба доираи таҳқиқоти оянда гузоштааст.

Нишониҳои Ethereum ва Tron чӣ гуна ба ҳам пайваст карда шуданд?

Нишониҳои Ethereum ва Tron, бар хилофи баъзе ҷуфтҳои дигари шабака дар таҳқиқот, шаклҳоеро истифода мебаранд, ки метавонанд ба мазмуни умумии нишонӣ табдил дода шаванд.

Тибқи Замимаи E.2-и манбаъ, ҳангоми сохтани нишониҳои Tron ба намоиши марбут ба маълумоти нишонии 20 байтии шакли Ethereum префикси 0x41 илова мешавад ва рамзгузории Base58Check истифода мегардад.

Бо раванди мувофиқи декодкунӣ нишонии Tron метавонад боз бо мазмуни умумии нишонии 20 байтӣ муқоиса карда шавад.

Ин хусусият ба муҳаққиқон имкон дод, ки усули барқароркунии калиди кушодаро бо усули дигар тасдиқ кунанд.

Тасдиқи Ethereum–Tron-и усул

Бо табдил додани нишониҳои Ethereum ва Tron ба шакли умумӣ дар маҷмӯъ 717.287 мувофиқати умумии калид/нишонӣ муайян шуд.

Усуле, ки ба мушоҳидаи калиди кушода тавассути имзои амалиёт асос ёфтааст, аз онҳо 654.032-тоашро ошкор кард.

63.255 мувофиқати боқимонда қисмест, ки бинобар танҳо истифодаи ғайрифаъол дар ҳар ду шабака тавассути гирифтани калиди кушода ошкор карда нашуд.

Қимати тақрибан %91 барои Ethereum–Tron дар шароити тасдиқе ба даст омадааст, ки шаклҳои умумии нишонӣ муқоиса карда мешуданд.

Ин нисбат маънои онро надорад, ки усул дар ҳамаи ҷуфтҳои шабакаи криптовалюта ҳатман %91 муваффақият медиҳад.

Муқоисаи усул бо таҳқиқоти қаблӣ

Манбаъ натиҷаҳои ба калиди кушода асосёфтаи худро бо таҳқиқоти қаблии Harrigan ва ҳамкоронаш, ки ба муқоисаи хеши нишонӣ асос ёфтааст, муқоиса кардааст.

Усули қаблӣ баъзе бартариҳо дорад. Хусусан агар ҳамон хеши нишонӣ дар шабакаҳои гуногун ба таври ғайрифаъол мавҷуд бошад, мумкин аст барои ошкор шудани калиди кушода тавассути имзои амалиёт зарурат набошад.

Баръакс, усули калиди кушода ҳатто дар ҳолатҳое, ки байни hash ё намоишҳои гуногуни нишонӣ табдили мустақими матнӣ вуҷуд надорад, метавонад робита барқарор кунад.

Муҳаққиқон мефаҳмонанд, ки яке аз сабабҳои муҳими ин фарқ истифодаи ғайрифаъол аст. Агар калиди кушода ҳанӯз ошкор нашуда бошад, усуле, ки танҳо ба калиди кушода асос меёбад, баъзе мувофиқатҳои онро пайдо карда наметавонад.

Аммо бо гузашти вақт, намоён шудани калидҳои кушодаи бештар тавассути имзоҳои амалиёт метавонад шумораи мувофиқатҳои ошкоршудаи усулро зиёд кунад.

Муқоисаи то ҳудуди блокҳои нав васеъшуда

Дар муқоисаи то ҳудуди маълумоти соли 2025 васеъшудаи таҳқиқот, барои Bitcoin–Dogecoin дар муқобили 73.682 мувофиқати усули қаблӣ усули калиди кушода 153.378 мувофиқат ёфтааст.

Барои Litecoin–Dogecoin дар муқобили 28.276 мувофиқати усули қаблӣ 85.700 мувофиқат гузориш шудааст.

Манбаъ ин муқоисаҳоро тақрибан дар сатҳи %200 ва %300 баён мекунад.

Ин фоизҳо маънои онро надоранд, ки %200 ё %300-и ҳамаи истифодаҳои такрории воқеӣ ёфт шудаанд. Онҳо бузургии шумораи мувофиқатҳои ёфтшударо нисбат ба усули кӯҳна ифода мекунанд.

Азбаски доираи ду усул ва шаклҳои калиде, ки онҳо метавонанд ошкор кунанд, фарқ мекунанд, ин натиҷа набояд ҳамчун ченаки одии дақиқии таснифот шарҳ дода шавад.

Чаро кластерҳо муттаҳид карда мешаванд?

Таҳлили блокчейн метавонад кӯшиш кунад нишониҳоеро, ки эҳтимол бо ҳам алоқаманданд, дар як кластер ҷойгир кунад.

Усули эвристикии бисёрвурудӣ (multiple-input heuristic) дар Bitcoin ба фарзияе асос меёбад, ки вурудҳои гуногуне, ки дар як амалиёт якҷоя сарф мешаванд, бо эҳтимоли зиёд зери назорати умумӣ қарор доранд.

Аммо механизмҳои амалиётӣ ба монанди CoinJoin ва PayJoin метавонанд сабаб шаванд, ки ин фарзия дар ҳар ҳолат дуруст набошад.

Пайвандсозии ба калид асосёфтаи таҳиякардаи муҳаққиқон бошад аз муайян кардани он истифода мекунад, ки нишониҳои гуногун аз ҳамон як калиди кушода ҳосил шудаанд.

Аз ин рӯ, агар муайян шавад, ки ду нишонии дар кластерҳои гуногун ҷойгиршуда ба ҳамон як калиди кушода асос ёфтаанд, ин кластерҳоро тавассути робитаи криптографӣ муттаҳид кардан мумкин аст.

Шумораи кластерҳо чӣ қадар тағйир ёфт?

Дар манбаъ шумораи ибтидоии кластерҳо:

618.812.655

гузориш шудааст.

Бо истифода аз робитаҳои калиди кушода дар маҷмӯъ 2.040.417 муттаҳидшавии кластер анҷом дода шуда, шумораи ниҳоии кластерҳо:

616.772.238

шудааст.

Ин натиҷа нишон медиҳад, ки кластерҳоро тавассути робитаи ҳамон як калид фарогиртар кардан мумкин аст.

Аммо муттаҳид шудани кластерҳо тасдиқи мустақили он нест, ки шахсони гуногун дар ҷаҳони воқеӣ ҳатман як шахс мебошанд.

Маълумоти кластербандии UTXO чӣ гуна ба Ethereum интиқол меёбад?

Яке аз саҳмҳои муҳими усулии манбаъ пайваст кардани маълумоти кластербандии нишонӣ, ки дар модели UTXO ёфт шудааст, бо нишониҳои системаи ба ҳисоб асосёфта мебошад.

Масалан, дар кластери нишониҳои Bitcoin, ки зери назорати умумӣ ҳисоб мешавад, калидҳои кушодаи гуногун вуҷуд дошта метавонанд.

Ҳангоми муайян кардани нишониҳои мувофиқи эҳтимолии ин калидҳо дар Ethereum, нишониҳои дахлдори Ethereum низ метавонанд дар гурӯҳи алоқаманд бо кластери Bitcoin арзёбӣ шаванд.

Дар ин усул робитаи асосие, ки аз истифодаи ҳамон як калид ба даст меояд, криптографӣ аст. Аммо агар кластери ибтидоии Bitcoin аз усули эвристикӣ, ба монанди бисёрвурудӣ, гирифта шуда бошад, дурустии он кластер дар сатҳи шахси воқеӣ низ ба фарзияҳои дахлдор вобаста аст.

Натиҷаҳои кластербандии Ethereum ва Tron

Ин қиматҳо маънои онро надоранд, ки ҳамаи нишониҳои Ethereum ё Tron кластербандӣ шудаанд. Онҳо доираи гурӯҳҳоеро нишон медиҳанд, ки дар таҳқиқот бо истифода аз робитаҳои калиди кушода ва маълумоти кластербандии UTXO сохта шуданашон мумкин аст.

Оё истифодаи такрорӣ бо гузашти вақт идома мекунад?

Таҳқиқот санҷидааст, ки оё истифодаи такрории калиди кушода танҳо рафтори таърихиест, ки дар солҳои аввали системаҳои криптовалюта дида мешуд.

Шакли 3-и манбаъ шумораи семоҳаи истифодаи такрории фаъоли калид дар дохили шабакаи Bitcoin ва Litecoin-ро нишон медиҳад.

Шакли 4-и манбаъ бошад тақсимоти вақтӣ аз рӯи аввалин ҳолатҳои истифодаи такрории фаъол байни шабакаҳои гуногуни криптовалюта пешниҳод мекунад.

Натиҷаи асосии аз графикҳо гирифташуда ин аст, ки истифодаи такрорӣ то давраҳои охирини маълумоти таҳқиқот идома кардааст.

Истифодаи такрории шакли нишонӣ дар дохили Bitcoin

Тибқи манбаъ, қисми калонтарини ҳолатҳои истифодаи такрории фаъоли дохилишабакавӣ дар системаҳои UTXO аз гузариш байни намудҳои нишонии P2PKH ва P2WPKH иборат аст.

Тартиби истифода аз P2PKH ба P2WPKH %44,6-и маҷмӯъро, тартиби баръакс аз P2WPKH ба P2PKH бошад %32,9-и онро ташкил медиҳад.

Ин ду тартиб якҷоя тақрибан %77,5 ҳисса ташкил медиҳанд.

Манбаъ инчунин қайд мекунад, ки истифодаҳои такрории ба вуҷудомада дар дохили ҳамон синфи P2PKH бинобар намоишҳои фишурда ва фишурданашудаи калиди кушода %1,8-и маҷмӯъро ташкил медиҳанд.

Натиҷаҳои гуногун дар Dogecoin ва Zcash

Дар ҳавзи шаффофи амалиёти Zcash, ки омӯхта шудааст, танҳо чор ҳолати истифодаи такрории калиди кушода дар дохили шабака гузориш шудааст.

Дар Dogecoin медианаи аввалин ҳолатҳои истифодаи такрории фаъоли дохилишабакавӣ дар як семоҳа ду гуфта шуда, дар семоҳаи аввали 2018 қуллаи 168 ҳолат мушоҳида шудааст.

Ин фарқиятҳо нишон медиҳанд, ки сохтори амалиёт, нишонӣ ва истифода дар ҳар шабака яксон нест.

Аммо аз ин бозёфтҳо наметавон хулоса кард, ки ҳамаи рафторҳои махфиятии Zcash аз дигар шабакаҳо қатъиян беҳтаранд. Дар таҳқиқот ҳавзи муҳофизатшудаи амалиёти Zcash берун аз доира аст.

Дар силсилаи вақтии байнизанҷирӣ кадом шабакаҳо пешсафанд?

Дар Шакли 4-и манбаъ ҷуфтҳои бештар дидашудаи аввалин истифодаи такрории фаъол байни шабакаҳои Bitcoin, Ethereum ва Tron тамаркуз доранд.

Шаш ҷуфти бештар дидашудаи самтдори шабака тақрибан %73,3-и ҳолатҳои мушоҳидашудаи аввалин истифодаи такрории фаъолро ташкил медиҳанд.

Ҳиссаи калонтарин дар ҷуфти самтдори TRX–ETH дида шудааст, ки дар он калиди кушода аввал дар Tron ва баъд дар Ethereum истифода шудааст ва %23,3 гузориш шудааст.

Дар ин ҷо тартиб муҳим аст. Ифодаи TRX–ETH нишон медиҳад, ки калид аввал дар Tron ва баъд дар Ethereum фаъолона истифода шудааст.

Ин нисбат маънои онро надорад, ки %23,3-и ҳамаи истифодабарандагони Ethereum ва Tron ҳамон як калидро истифода кардаанд. Он ба тақсимоти ҳолатҳои аввалини истифодаи такрории фаъол, ки дар манбаъ таъриф шудааст, дахл дорад.

Графики UpSet чист?

Графики UpSet (UpSet plot) усули визуализатсияи маълумот аст, ки барои нишон додани шумораи буришҳо байни зиёда аз як маҷмӯи маълумот истифода мешавад.

Дар диаграммаҳои анъанавии Venn бо зиёд шудани шумораи маҷмӯаҳо фаҳмидани буришҳо душвортар шуда метавонад.

Намоиши UpSet бо матритсаи нуқтаҳо нишон медиҳад, ки кадом маҷмӯаҳо якҷоя буриш доранд; шумораи элементҳои мувофиқ ба он буришро бошад бо диаграммаи сутунӣ нишон медиҳад.

Шакли 2-и манбаъ қисми интихобшудаи буришҳои шумораашон бештарро; Шакли 8 дар Замимаи F бошад тақсимоти ҳамаи буришҳои истифодаи такрории фаъолро нишон медиҳад.

Ин графикҳо нишон медиҳанд, ки ҳамон як калиди кушода на танҳо дар ду шабака, балки дар се ё зиёда шабака низ истифода шуда метавонад.

Дар кадом намудҳои хизматрасонӣ истифодаи такрории калид дида шуд?

Муҳаққиқон барои муқоисаи истифодаи такрории калиди кушода бо категорияҳои маълуми хизматрасонӣ аз тегҳои нишонии Iknaio ва Dune Analytics истифода карданд.

Гузориш шудааст, ки дар маҷмӯъ 1.200 нишонии алоқаманд бо ду биржаи бузурги криптовалюта аз 894 ҳолати истифодаи такрории калиди нодир бармеоянд.

Қайд шудааст, ки ин ду биржа мутаносибан бо 792 ва 102 калиди кушодаи такроран истифодашуда алоқаманданд.

Таҳқиқот мегӯяд, ки ин биржаҳо дар давраи дахлдор аз рӯи ҳаҷми амалиёти spot дар байни 10 биржаи аввал буданд.

Бозёфтҳо дар дигар категорияҳои хизматрасонӣ

Набояд фарз кард, ки ин категорияҳо аз ҳам комилан ҷудоанд ё ҳамаи калидҳои рӯйхат ба шахсони воқеии гуногун тааллуқ доранд.

Таҳқиқот бозёфтҳоеро пешниҳод мекунад, ки бо нишониҳои теггузоришуда мувофиқанд. Аз набудани тег дар нишонӣ наметавон хулоса кард, ки он ҳатман ба истифодабарандаи ниҳоии инфиродӣ тааллуқ дорад.

Дараҷа дар шабакаи нишонӣ чӣ маъно дорад?

Шакли 6-и манбаъ дараҷаи пайвастагии нишониҳои алоқаманд бо калидҳои такроран истифодашударо дар шабака нишон медиҳад.

Дараҷаи гиреҳ (degree) шумораи гиреҳҳои гуногуни ҳамсояест, ки гиреҳ бевосита бо онҳо пайваст аст.

Дар таҳқиқот гиреҳҳо нишониҳоро ва канорҳо робитаҳои муттаҳидшудаи амалиёти воридотӣ ё баромадиро байни нишониҳо ифода мекунанд.

Таҳқиқот нишон додааст, ки баъзе нишониҳои биржа дараҷаи паст ва баъзеҳо дараҷаи баланд доранд. Муҳокима мешавад, ки нишониҳои дараҷаи паст метавонанд барои ҳар муштарӣ истифода шаванд, дар ҳоле ки нишониҳои дараҷаи баланд метавонанд бо хизматрасониҳое алоқаманд бошанд, ки амалиёти зиёд анҷом медиҳанд.

Аммо дараҷаи баланд худ аз худ исбот намекунад, ки нишонӣ ба биржа тааллуқ дорад.

Истифодаи Такрории Калиди Кушода Ба Махфият ва Амният Чӣ Гуна Таъсир Мерасонад?

Истифодаи такрории калиди кушода дар шабакаҳои гуногуни криптовалюта метавонад ошкор кунад, ки нишониҳое, ки мустақил аз ҳамдигар ба назар мерасанд, зери назорати умумии криптографӣ қарор доранд. Ин метавонад пайвандсозии амалиётҳои байнизанҷириро осон карда, махфиятро коҳиш диҳад. Истифодаи ҳамон як калиди махфӣ дар зиёда аз як шабака инчунин метавонад дар сурати ба даст афтодани калид ба таъсир дидани активҳо дар якчанд шабака оварда расонад.

Чаро таъсир ба махфият муҳим аст?

Нишониҳои блокчейн одатан номи воқеии шахсро мустақиман дар бар намегиранд. Аз ин рӯ, нишониҳо ҳамчун идентификаторҳои тахаллусӣ (pseudonymous) арзёбӣ мешаванд.

Аммо оммавӣ будани амалиётҳои блокчейн ва мавҷудияти ҳамон як калид дар шабакаҳои гуногун метавонад таҳлили якҷояи таърихи гуногуни амалиётро имконпазир кунад.

Маълумоти иловагӣ, ки дар як шабака гирифта мешавад, метавонад пайвандсозии нишониҳои шабакаи дигарро осон кунад.

Ин натиҷа худ аз худ нишон намедиҳад, ки шахсияти ҳуқуқии истифодабаранда муайян шудааст. Он танҳо мефаҳмонад, ки робитаҳои мушоҳидашудаи криптографӣ чӣ гуна метавонанд ба махфият таъсир расонанд.

Таъсири амниятӣ чист?

Агар ҳамон як калиди махфӣ дар зиёда аз як блокчейн истифода шуда бошад, таъсири ба даст афтодани калид метавонад бо як шабака маҳдуд нашавад.

Ин метавонад сабаб шавад, ки активҳои дар шабакаҳои гуногун паҳншуда дар асл ба як нуқтаи ягонаи иҷозатдиҳии криптографӣ вобаста бошанд.

Аз ин рӯ, истифодаи доменҳои ҷудогонаи ҳосилкунии калид барои шабакаҳои гуногун метавонад дар идоракунии калид ҷудокунии амниятӣ эҷод кунад.

Аммо таҳқиқот нишон надодааст, ки ҳамаи 1.604.614 калиди такроран истифодашуда ба даст афтодаанд ё активҳои онҳо аз даст рафтаанд.

Ҳамёни HD чист?

Hierarchical Deterministic Wallet (HD Wallet) равиши ҳамёнест, ки имкон медиҳад аз маводи ибтидоии калид ба таври иерархӣ калидҳои гуногун ҳосил карда шаванд.

Стандартҳое ба монанди BIP32, BIP39 ва BIP44 бо идоракунии детерминистии калид ва ҳамён алоқаманданд.

Ин равиш истифодаи роҳҳои ҷудогонаи ҳосилкунии калидро барои ҳисобҳо ё намудҳои гуногуни криптовалюта имконпазир мекунад.

Дар BIP44 муаррифии намудҳои гуногуни криптовалюта бо шохаҳои ҷудогонаи coin type принсипи тарроҳиест, ки ба таъмини ҷудокунии доменҳо равона шудааст.

Ҷудокунии домен (domain separation) чист?

Domain separation ҷудо кардани мақсадҳои гуногуни истифода дар ҳамон як системаи умумии криптографӣ тавассути вурудҳои математикии ҷудогона ё доменҳои калид мебошад.

Дар ҳамёнҳои криптовалюта истифодаи роҳҳои мувофиқ ҷудошудаи ҳосилкунии калид барои шабакаҳои гуногун метавонад ба пешгирии истифодаи нолозими як калид дар зиёда аз як шабака кӯмак кунад.

Манбаъ қайд мекунад, ки баъзе ҳамёнҳои мутобиқ бо EVM ба истифодабарандагон имкон медиҳанд ҳангоми иваз кардани шабака ҳамон ҳисобро нигоҳ доранд ва ин равиш дар баробари осонии истифода метавонад истифодаи такрории калидро ташвиқ кунад.

Бо вуҷуди ин, муҳаққиқон қатъиян тасдиқ накардаанд, ки ҳамаи истифодаҳои такрорӣ байни шабакаҳои UTXO ва ба ҳисоб асосёфта аз рафтори ҳамёни HD сарчашма мегиранд.

Оё сабаби асосии истифодаи такрории калид муайян шуд?

Не. Таҳқиқот шарҳҳои гуногунро баррасӣ кардааст, аммо сабаби бартаридоштаи истифодаи такрорӣ байни системаҳои UTXO ва ба ҳисоб асосёфтаро қатъиян муайян карда натавонист.

Аз ҷумлаи шарҳҳои эҳтимолӣ интихоби нармафзори ҳамён, нақшаҳои детерминистии ҳосилкунии калид, рафтори истифодабаранда ва системаҳои пулҳои байнизанҷирӣ мебошанд.

Аммо ҳеҷ яке аз ин эҳтимолҳо ҳамчун сабаби ягонаи тасдиқшудае, ки ҳамаи мушоҳидаҳоро шарҳ медиҳад, пешниҳод нашудааст.

Оё калидҳои махфии заиф бозёфтҳоро шарҳ медиҳанд?

Муҳаққиқон гузориш додаанд, ки дар байни калидҳои такроран истифодашуда 279 калиди махфии криптографии заиф ёфт шудааст.

Дар таърифи заифии манбаъ қиматҳои хеле хурди private key ва пайдарҳамии 256-битӣ бо вазни пасти Hamming дохил мешаванд.

Вазни Hamming шумораи битҳои 1 дар пайдарҳамии дуӣ мебошад.

Ин меъёр метавонад барои тавсифи баъзе хусусиятҳои сохтории соддаи пайдарҳамии битҳо истифода шавад.

Аммо азбаски шумораи калидҳои заиф нисбат ба ҳаҷми умумии истифодаи такрории мушоҳидашуда хурд аст, муаллифон эҳтимоли он ки сабаби асосии тамоми падида тавлиди калидҳои заиф бошад, паст мешуморанд.

Таҳқиқот инчунин қайд мекунад, ки тақрибан %88-и калидҳои такроран истифодашудаи ETH дар санаи арзёбии маълумот дорои арзиш буданд ва дар маҷмӯъ зиёда аз 1 миллион Ether активро назорат мекарданд. Ин маълумот мушоҳидаи давраи манбаъ аст; тавозуни ҷорӣ нест.

Нақши барномаҳои пулӣ чист?

Пули байнизанҷирӣ (cross-chain bridge) мафҳуми умумиест барои системаҳое, ки интиқоли активҳо ё намоишҳои вобаста ба онҳоро байни шабакаҳои гуногуни блокчейн таъмин мекунанд.

Баъзе тарҳҳои пулӣ метавонанд барои осонии истифода нишониҳое созанд, ки дар шабакаҳои гуногун аз ҳамон як калид истифода мебаранд.

Дар Замимаи I-и манбаъ тарҳи Avalanche Bridge ҳамчун намунаи мушаххаси чунин пайвандсозӣ омӯхта шудааст.

Аммо дар маҷмӯи асосии маълумоти шашшабакавии таҳқиқот Avalanche яке аз шабакаҳои мустақиман таҳлилшуда нест. Намунаи Avalanche Bridge барои арзёбии шарҳҳои эҳтимолии робитаҳои мушоҳидашудаи Bitcoin ва Ethereum алоҳида баррасӣ шудааст.

Бозёфти махфият вобаста ба хизматрасониҳои омехтакунӣ

Муҳаққиқон 203-то аз калидҳои такроран истифодашударо тавассути тегҳои Dune Analytics бо нишониҳои алоқаманд ба Tornado Cash мувофиқ кардаанд.

Дар Замимаи I-и манбаъ баъзе намунаҳои ин зергурӯҳ дастӣ арзёбӣ шуда, шарҳ дода шудааст, ки истифодаи умумии калид дар шабакаҳои гуногун метавонад байни таърихҳои амалиёте, ки барои ҳифзи махфият ҷудо шудаанд, робитаҳои иловагӣ ошкор кунад.

Муаллифон махсусан аз нашри намунаҳои шахс ё ҳисоби муайян худдорӣ кардаанд, зеро ин метавонад ба махфияти шахсони таъсирдида зарар расонад.

Аз ин рӯ, баёни Verianla низ намунаҳои мувофиқкунии нишониро, ки ба ошкор кардани шахсияти ҳисобҳои муайяни инфиродӣ равона шудаанд, пешниҳод намекунад.

Дар мушоҳидаи Avalanche Bridge чанд амалиёт ёфт шуд?

Дар таҳқиқоти васеъшудаи Замимаи I-и манбаъ 5.138 амалиёт ва 1.872 калиди нодир, ки бо амалиётҳои Bitcoin-и тавассути Avalanche Bridge маблағгузоришуда алоқаманданд, муайян карда шуданд.

Ин бозёфт намунаи мушаххаси техникиест, ки нишон медиҳад истифодаи такрории калид дар барномаҳои пулӣ метавонад ҷудокунии махфиятро дар шабакаҳои дигар заиф кунад.

Аммо манбаъ нишон намедиҳад, ки ҳамаи истифодабарандагони Avalanche Bridge ҳамон рафторро доранд ё ҳамаи амалиётҳои пулӣ беномсозиро ноком кардаанд.

Манбаъ кадом равиши муҳофизатиро тавсия медиҳад?

Тавсияи асосии муҳофизатии таҳқиқот пешгирӣ аз истифодаи такрории ҳамон як калид дар соҳаҳои гуногуни истифода, то ҳадди имкон, мебошад.

Ин равиш махсусан нигоҳ доштани ҷудокунии доменӣ байни шабакаҳо ҳангоми ҳосилкунии детерминистии калид ва пешгирӣ аз он ки нармафзори ҳамён корбарро ба истифодаи такрории нолозими калид равона кунад, дар бар мегирад.

Дар системаҳои UTXO истифодаи калиди нав ё нишонии нави мувофиқи қабулкунанда барои ҳар амалиёт низ аз ҷиҳати кам кардани имкони пайвандсозии амалиётҳо баррасӣ мешавад.

Аммо таҳқиқот барои ягон нармафзори ҳамён рӯйхати тасдиқшуда ва универсалии танзимотро, ки ҳамаи корбарон бояд ҳамон як танзимотро истифода баранд, пешниҳод намекунад.

Маҳдудиятҳои методологии таҳқиқот

Маҳдудияти якум: Усул баъзе ҳолатҳои истифодаи такрории ғайрифаъолро, ки калиди кушодаашон ҳеҷ гоҳ ошкор нашудааст, мустақиман пайдо карда наметавонад.

Маҳдудияти дуюм: Дар амалиётҳои бисёримзои UTXO муайян карда нашудааст, ки кадом калидҳои кушода воқеан барои тавлиди имзо истифода шудаанд.

Маҳдудияти сеюм: Арзёбии Zcash танҳо дар ҳавзи шаффоф (transparent pool) анҷом дода шудааст. Ҳавзи муҳофизатшудаи бар асоси zk-SNARK ҷузъиёти амалиётиро, ки таҳқиқот талаб мекунад, пешниҳод намекунад.

Маҳдудияти чорум: Амалиётҳои Taproot дар Bitcoin ва Litecoin; Mimblewimble Extension Blocks дар Litecoin ба доираи арзёбӣ дохил карда нашудаанд.

Маҳдудияти панҷум: Дар Ethereum ва Tron танҳо калидҳои мустақими EOA баррасӣ шудаанд; санҷишҳои имзо дар дохили шартномаҳои ҳушманд ва калидҳои иловагии иҷозат берун аз доира гузошта шудаанд.

Маҳдудияти шашум: Пайдо шудани нишониҳои тамғагузоришуда метавонад робитаи техникиро бо хидматҳои дахлдор нишон диҳад; исбот намешавад, ки ҳамаи нишониҳои бе тамға ба корбарони инфиродӣ тааллуқ доранд.

Маҳдудияти ҳафтум: Таҳқиқот сабаби дақиқи рафторӣ ё нармафзории истифодаи такрории калидро барои ҳамаи ҳолатҳо муайян карда натавонистааст.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ мекунад

• Дар шабакаҳои гуногуни криптовалюта метавонад ҳамон як калиди кушодаи secp256k1 истифода шавад.
• Ҳатто байни системаҳое мисли Bitcoin ва Ethereum, ки шаклҳои нишониашон мустақиман номувофиқанд, робитаи калиди муштарак муайян карда мешавад.
• Дар шаш шабакаи таҳқиқшуда 1.604.614 калиди нодири такроран истифодашуда пайдо шудааст.
• Ҳадди ақал 1.429.008 калид барои имзогузории фаъол дар зиёда аз як шабака истифода шудааст.
• Байни системаҳои UTXO ва ба ҳисоб асосёфта 831.056 калиди такроран истифодашуда муайян шудааст.
• Робитаҳои калиди кушода метавонанд усулҳои мавҷудаи кластербандии нишониҳоро васеъ кунанд.
• Муайян шудааст, ки истифодаи такрории калид дар хидматҳои касбӣ, аз ҷумла биржаҳо ва пулҳо низ дида мешавад.
• Истифодаи такрории калид байни занҷирҳо метавонад барои махфият ва амнияти калид хатар эҷод кунад.
• Истифодаи такрорӣ падидаест, ки то давраҳои охирини маълумоти таҳқиқот идома ёфтааст.

Умумисозиҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ намекунад

• Нишон дода нашудааст, ки ҳамаи калидҳои такроран истифодашуда ба даст дароварда шудаанд.
• Қатъиян исбот нашудааст, ки ҳамаи мувофиқатҳоро ҳамон як шахси воқеӣ анҷом додааст.
• Нишон дода нашудааст, ки ҳамаи калидҳои кушода аз ҷониби корбарон огоҳона такроран истифода шудаанд.
• Истифодаи такрории ғайрифаъол ҳатман бо хоҳиши корбар рух надодааст.
• Ҳамаи ҳолатҳои эҳтимолии истифодаи такрории калид ба таври пурра пайдо нашудаанд.
• Бозёфтҳои таҳқиқот ҳолати зиндаи ҳамаи шабакаҳои блокчейни имрӯзаро намояндагӣ намекунанд.
• Дар таҳқиқот ҳамаи имзоҳои шартномаҳои ҳушманд ё ҳамаи навъҳои амалиётҳои муҳофизатшуда таҳлил нашудаанд.
• Исбот нашудааст, ки сабаби ягонаи истифодаи такрории калид ҳамёнҳои HD ё пулҳо мебошанд.
• Наметавон хулоса кард, ки кластербандии нишониҳо ҳамеша ҳувияти шахси воқеиро қатъиян муайян мекунад.

Хулосаи умумии таҳқиқот

Таҳқиқоти Rainer Stütz ва ҳамкоронаш нишон медиҳад, ки фарқ кардани шаклҳои нишонӣ дар шабакаҳои криптовалюта мустақилияти калидҳои криптографиро кафолат намедиҳад.

Бо маълумоти таърихии миқёси калон нишон дода шудааст, ки ҳамон калидҳои кушодаи secp256k1 байни системаҳои UTXO мисли Bitcoin, Litecoin, Dogecoin ва Zcash ва системаҳои ба ҳисоб асосёфта мисли Ethereum ва Tron такроран истифода шудаанд.

Саҳми асосии таҳқиқот танҳо муайян кардани шумораи истифодаи такрорӣ нест. Бо табдил додани калиди кушода ба объекти мустақими муқоиса, усули пайвандсозие пешниҳод шудааст, ки имкон медиҳад блокчейнҳои дорои шаклҳои гуногуни нишонӣ якҷоя таҳқиқ шаванд.

Ин усул дар баробари васеъ кардани доираи равишҳои мавҷудаи кластербандии нишонӣ, имкони пайвандсозии амалиётҳои корбаронро дар шабакаҳои гуногун низ зиёд мекунад. Аз ин рӯ, таҳқиқот ҳам барои таҳлили криминалистии блокчейн ва ҳам барои махфияти корбар аҳамият дорад.

Хулосаи умумӣ ин аст, ки таъмини ҷудокунии мувофиқи калидҳо байни шабакаҳои гуногуни криптовалюта танҳо интихоби вобаста ба сохтори нишонӣ нест, балки принсипи муҳими тарроҳӣ барои амнияти криптографии дарозмуддат ва махфият низ мебошад.

Ёддошт оид ба Манбаъ ва Усул

Таҳқиқоти аслӣ: Reuse of Public Keys Across UTXO and Account-Based Cryptocurrencies.

Муаллифон: Rainer Stütz, Nicholas Stifter, Melitta Dragaschnig, Bernhard Haslhofer, Aljosha Judmayer.

Тартиби муаллифон: Тартиби аслии PDF-и манбаъ нигоҳ дошта шудааст.

Муассисаҳо: Complexity Science Hub; SBA Research; AIT Austrian Institute of Technology; University of Vienna; Iknaio Cryptoasset Analytics GmbH.

Робитаҳои муаллиф–муассиса: Rainer Stütz — Complexity Science Hub. Nicholas Stifter — SBA Research. Melitta Dragaschnig — AIT Austrian Institute of Technology. Bernhard Haslhofer — Complexity Science Hub ва Iknaio Cryptoasset Analytics GmbH. Aljosha Judmayer — University of Vienna.

Саҳми баробар: Дар манбаъ изҳороти ҷудогонаи саҳми баробар муайян нашудааст.

Муаллифи масъул: Дар PDF нишониҳои тамоси муаллифон оварда шудаанд; аломати ҷудогонаи corresponding-author ба таври равшан нишон дода нашудааст.

Шиносаи ArXiv: arXiv:2601.19500.

Версияи баррасишуда: arXiv:2601.19500v3.

Санаи версияи баррасишуда: 20 Феврал 2026.

Санаи пешниҳоди аввал: 27 Январ 2026.

ArXiv DOI: 10.48550/arXiv.2601.19500.

Пайванди расмии манбаъ: https://arxiv.org/abs/2601.19500

Конфронс: Financial Cryptography and Data Security 2026.

Вазъи нашр: Дар сабти институтсионалии нашрии University of Vienna ҳамчун саҳми конфронсии аз баррасии ҳамтоён гузашта тасниф шудааст. Таҳқиқоти баррасишуда версияи arXiv v3 мебошад.

DOI-и конфронс: Барои версияи баррасишуда DOI-и ниҳоии конфронс, ки аз arXiv DOI ҷудо бошад, тасдиқ нашудааст.

Соли нашр: 2026.

Навъи манбаъ: Таҳқиқоти эмпирикии амният ва махфияти блокчейн; рушди усул ва таҳлили таърихии шабака.

Соҳаи илмӣ: Амнияти компютерӣ, криптография, таҳлили криминалистии блокчейн ва махфияти корбар.

Шабакаҳои баррасишуда: Bitcoin, Ethereum, Litecoin, Dogecoin, Zcash, Tron.

Санаи буриши маълумот: Блокҳои охирин пеш аз 1 Апрел 2025.

Сохтори асосии криптографӣ: ECDSA ва калидҳои кушодаи secp256k1.

Истихроҷи маълумоти UTXO: bitcoin-etl 1.5.2 бо майдонҳои васеъшудаи SegWit.

Истихроҷи маълумоти ба ҳисоб асосёфта: Барқарорсозии калиди кушодаи ECDSA аз имзоҳои амалиёти EOA-и Ethereum ва Tron.

Натиҷаи асосии истифодаи такрорӣ: 1.604.614 калиди нодири такроран истифодашуда; ҳадди ақал 1.429.008 калиди фаъолона такроран истифодашуда.

Натиҷа байни UTXO–модели ҳисоб: 831.056 калиди кушодаи нодир.

Натиҷаи Bitcoin–Ethereum: 497.178 калиди кушодаи такроран истифодашуда.

Санҷиши Ethereum–Tron: 717.287 мувофиқати шакли нишонӣ; 654.032 бо усули калиди кушода мушоҳидашуда; 63.255 танҳо мувофиқати ғайрифаъол.

Натиҷаи кластербандӣ: 2.040.417 якҷояшавии кластер; дар оғоз 618.812.655, баъдан 616.772.238 кластер.

Кластербандии ба ҳисоб асосёфта: Дар Ethereum 497.289 нишонӣ ба 62.681 кластер; дар Tron 305.019 нишонӣ ба 19.242 кластер ҷудо шудааст.

Манбаъҳои тамғагузорӣ: Iknaio Cryptoasset Analytics, GraphSense ва Dune Analytics.

Категорияҳои муҳими хидмат: Хидматҳои ном, ҷойгиркунандагони шартнома, пулҳои DeFi, хидматҳои омехтакунӣ ва биржаҳои мутамаркази криптовалюта.

Маҳдудиятҳои доира: Ҷудокунии имзогузори фаъоли бисёримзо, ҳавзи муҳофизатшудаи Zcash, Taproot, Litecoin MWEB, имзоҳои дохили шартномаи ҳушманд ва калидҳои иловагии иҷозати Tron берун аз доира гузошта шудаанд.

Расми 1: Шаклҳои гуногуни нишониро нишон медиҳад, ки метавонанд аз ҳамон як калиди кушода ҳосил шаванд.

Расми 2 ва Расми 8: Буришҳои маҷмӯаҳои гуногуни криптовалютаро бо намоиши UpSet пешниҳод мекунанд.

Расми 3: Тақсимоти замонии истифодаи такрории фаъоли дохилишабакавиро дар Bitcoin ва Litecoin нишон медиҳад.

Расми 4: Тақсимоти семоҳаи аввалин ҳолатҳои истифодаи такрории фаъоли байнизанҷириро нишон медиҳад.

Расми 5 ва Расми 9: Васеъ кардани кластерҳои нишониро бо истифода аз робитаҳои калиди кушода шарҳ медиҳанд.

Расми 6: Тақсимоти дараҷаи шабакаи амалиётии нишониҳои марбут ба калидҳои такроран истифодашударо нишон медиҳад.

Расми 7: Тақсимоти таърихии навъҳои баромади амалиёти UTXO-ро нишон медиҳад.

Бозсозии визуалӣ: Тарҳҳои аслии визуалҳои манбаъ истифода нашудаанд; аз маълумоти рақамӣ муқоисаҳои нав ва схемаҳои консептуалии усул омода шудаанд.

Дастрасии маълумот: Таърихи оммавии амалиёти блокчейнҳои таҳлилшуда маълумоти таҳқиқотии такроршавандаро таъмин мекунад. Аммо дар ин баррасӣ тасдиқ нашудааст, ки сохторҳои миёнаравии маълумот ва ҳамаи маҷмӯаҳои коркардшудаи маълумот ҳамчун файлҳои ҷудогона паҳн шудаанд.

Код: Дар Замимаи D ва Замимаи B-и манбаъ пайвандҳои коде мавҷуданд, ки муҳаққиқон барои барқарорсозии калиди кушода ва санҷиши эътибор нашр кардаанд.

Маблағгузорӣ: Дар доираи Austrian KIRAS — DeFiTrace (905300) ва LLEA (926183); FFG Bridge SecKey (46322124); SBA Research COMET Center; University of Vienna; барномаи Horizon Europe-и Иттиҳоди Аврупо (грант 101168360).

Ихтилофи манфиатҳо: Дар PDF изҳороти ҷудогонаи расмии ихтилофи манфиатҳо муайян нашудааст. Робитаҳои институтсионалии муаллифон ҳамон тавре ки дар манбаъ нишон дода шудаанд, нигоҳ дошта шудаанд.

CRediT/саҳми муаллифон: Матритсаи муфассали саҳми муаллифон аз рӯи CRediT муайян нашудааст. Вазифаҳо бо тахмин тақсим карда нашудаанд.

Литсензия/ҳуқуқи муаллиф: Дастрасии кушодаи манбаъ маънои онро надорад, ки ҳамаи визуалҳои аслӣ метавонанд бе маҳдудият дубора истифода шаванд. Мазмуни илмии визуалҳо ва ҷадвалҳо мустақилона интиқол дода шудааст.

Ҳудуди натиҷаи илмӣ: Истифодаи такрории калиди кушода имкон медиҳад байни шабакаҳои гуногун робитаи криптографӣ барқарор карда шавад. Аммо ин робита дар ҳар ҳолат маънои тасдиқи ҳувияти шахси воқеӣ, дуздида шудани калид ё рух додани ҷинояти молиявиро надорад.