Bu deneysel çalışma, manganez(II) iyonlarının dihidrokversetin (DHQ) ile sulu ortamda kompleks oluşturmasını ve ürün verimini belirleyen pH, sıcaklık, reaksiyon süresi, başlangıç mol oranı ve reaktif derişimi koşullarını incelemiştir. En yüksek ürün verimi %95 olarak; pH 7,7, 70 °C, 15 dakikalık reaksiyon süresi, DHQ:Mn²⁺ başlangıç mol oranı 1:1,5, 0,020 mol/L DHQ ve 0,030 mol/L Mn²⁺ başlangıç derişimi ile Mn(CH₃COO)₂·4H₂O kullanıldığında elde edilmiştir. Element analizi ile XRF/TXRF sonuçları ürünün metal:ligand stokiyometrisinin 1:1 olduğunu desteklerken, FT-IR, TG/DSC, XRF/TXRF ve EPR değerlendirmeleri temelinde kompleks için en olası bileşim [MnL(OH)(H₂O)₂] olarak önerilmiştir. Bununla birlikte çalışma biyolojik etkinlik, toksisite, farmakolojik performans veya klinik etki testi yapmamıştır; sonuçlar sentez, kimyasal karakterizasyon ve reaksiyon koşullarının optimizasyonuyla sınırlıdır.

Deneyler pH 6,9–7,9, 60–90 °C ve 5–45 dakika aralıklarında yürütülmüş; başlangıç DHQ:Mn²⁺ oranı 1:1 ile 1:3 arasında, DHQ başlangıç derişimi ise 0,015–0,030 mol/L arasında değiştirilmiştir. pH yükseldikçe ürün verimi genel olarak artmış ve üç manganez tuzunda da pH 7,7 civarında yüksek değerlere ulaşmıştır. Sıcaklığın 60 °C'den 70 °C'ye yükseltilmesi verimi artırmış; 80–90 °C'ye çıkıldığında ek bir kazanç görülmemiştir. Reaksiyonun büyük bölümü ilk dakikalarda gerçekleşmiş, 10–15 dakika civarında ürün verimi plato bölgesine yaklaşmıştır.

Türkiye açısından çalışma; flavonoid–metal komplekslerinin sulu ortamda sentezi, proses parametrelerinin optimizasyonu ve koordinasyon bileşiklerinin analitik karakterizasyonu konusunda laboratuvar ölçeğinde aktarılabilir bir deney yaklaşımı sunmaktadır. Ancak Türkiye'deki farmasötik, gıda, biyoteknoloji veya başka bir endüstriyel uygulamada kullanılabilirlik bu araştırmada test edilmemiştir. Yerel hammadde saflığı, proses ölçeği, kalite standartları, toksisite ve kullanım amacına özgü doğrulama çalışmaları ayrıca yapılmadan laboratuvar sonucundan ticari veya sağlıkla ilgili sonuç çıkarılamaz.

Araştırmanın temel sorusu nedir?

Araştırma, manganez(II) iyonları ile flavonoid dihidrokversetinin sulu ortamda hangi koşullarda kompleks oluşturduğunu ve reaksiyon koşullarının ürün verimini nasıl değiştirdiğini belirlemeyi amaçlamaktadır. İncelenen temel değişkenler çözeltinin pH değeri, sıcaklık, reaksiyon süresi, DHQ:Mn²⁺ başlangıç mol oranı ve başlangıç derişimleridir.

Dihidrokversetin ligand, Mn²⁺ ise metal merkezi olarak ele alınmıştır. Araştırmacılar üç farklı suda çözünen manganez tuzunu kullanmıştır: Mn(CH₃COO)₂·4H₂O, MnCl₂·4H₂O ve MnSO₄·5H₂O. Böylece yalnız pH ve sıcaklığın değil, Mn²⁺ kaynağı olarak kullanılan karşı iyonun bulunduğu deney serilerindeki ürün verimleri de karşılaştırılabilmiştir.

Kompleks nasıl sentezlendi?

DHQ ve manganez tuzlarının sulu çözeltileri pH kontrolü altında sürekli karıştırılarak ısıtılmıştır. İstenen pH değeri NH₃ çözeltisi eklenerek ayarlanmıştır. İncelenen pH aralığı 6,9–7,9; sıcaklık aralığı 60–90 °C; reaksiyon süresi 5–45 dakika; DHQ:Mn²⁺ başlangıç mol oranı 1:1–1:3 ve DHQ başlangıç derişimi 0,015–0,030 mol/L'dir.

Reaksiyon sonunda oluşan çökelti vakum altında süzülmüş; fazla tuzları uzaklaştırmak için suyla, reaksiyona girmemiş DHQ kalıntılarını uzaklaştırmak için daha sonra etanolle yıkanmıştır. Ürün önce 50 °C'de nem içeriği %7'nin altına inene kadar, ardından 105 °C'de sabit kütleye ulaşana kadar kurutulmuştur. Araştırmacılar elde edilen ürünü gri-kahverengi toz olarak tanımlamış; suda ve etanolde çözünmediğini, DMSO'da ise çok düşük çözünürlük gösterdiğini bildirmiştir.

pH ürün verimini nasıl değiştirdi?

pH deneyleri 70 °C'de, 15 dakika boyunca ve DHQ:Mn²⁺=1:1,5 başlangıç oranında yürütülmüştür. pH 6,9'dan 7,7'ye yükseldiğinde ürün verimi üç manganez tuzunda da belirgin biçimde artmıştır. Manganez asetatta verim %39,0'dan %95,0'a, manganez klorürde %35,3'ten %90,3'e ve manganez sülfatta %27,3'ten %82,0'a yükselmiştir.

Kaynak tablosunda MnSO₄·5H₂O için pH 7,9 satırı verilmemektedir. Bu nedenle eksik değer tamamlanmamış veya tahmin edilmemiştir.

Yazarlar en belirgin değişimin pH 7,1–7,2 geçişinde görüldüğünü; bu aralıkta ürün veriminin asetat, klorür ve sülfat için sırasıyla yaklaşık 1,6, 1,7 ve 2,1 kat arttığını belirtmektedir. Bu davranışı DHQ için kaynakta 7,3±0,1 olarak verilen minimum pKa değeri ve pH yükseldikçe flavonoidin protonlanma derecesinin azalmasıyla açıklamaktadırlar. Bununla birlikte bu pKa ve yüksek pH mekanizması için atıf yapılan [20]–[27] numaralı kaynaklar yayımlanan kaynakçada bulunmadığından, bu mekanistik açıklama çalışmanın deneysel ürün verilerinden ayrı olarak yazarların yorumu şeklinde değerlendirilmelidir.

Sıcaklık için en uygun bölge nerede bulundu?

Sıcaklık serisinde Mn²⁺ kaynağı olarak MnCl₂·4H₂O kullanılmış ve pH 7,7'de 60–90 °C aralığı incelenmiştir. Ürün verimi 60 °C'de %74,2 iken 70 °C'de %90,3'e yükselmiştir. Daha yüksek sıcaklıklarda artış devam etmemiş; 80 °C'de %88,8 ve 90 °C'de %89,5 verim ölçülmüştür.

Bu seri 70 °C'nin incelenen koşullar içinde verim açısından uygun sıcaklık olduğunu göstermektedir. Çalışma 70 °C üzerindeki sıcaklıklarda anlamlı bir ek verim artışı bildirmemektedir. Aynı sıcaklık serisinde üründeki Mn²⁺ içeriği %14,7–15,9 aralığında kalmıştır ve araştırmacılar sıcaklık değişiminin metal içeriğinde belirgin bir değişim oluşturmadığını ifade etmektedir.

Reaksiyon süresi ne gösterdi?

Kaynak Şekil 1'de ürün verimi reaksiyon süresine karşı çizilmiştir. Metinde ürünün büyük bölümünün ilk 5 dakika içinde oluştuğu belirtilmektedir. Süre 10–15 dakikaya çıkarıldığında verimin %76,5 düzeyinden %88,0–90,3 aralığına yükseldiği, 45 dakikaya kadar uzatıldığında ise ek bir artış görülmediği bildirilmektedir.

Şekildeki bütün noktalar için tablo hâlinde kesin sayısal değer verilmediğinden grafikten yeni kesin değerler türetilmemiştir. Deneysel optimizasyon sonucunda seçilen reaksiyon süresi 15 dakikadır.

Başlangıç mol oranı ile ürün stokiyometrisi neden aynı şey değildir?

Araştırmada başlangıç DHQ:Mn²⁺ mol oranı 1:1 ile 1:3 arasında değiştirilmiştir. Metne göre Mn²⁺ payının 1:1'den 1:1,5'e çıkarılması kullanılan üç tuz için de ürün verimini artırmıştır. Mn²⁺ payının 1:2'ye yükseltilmesi yalnız manganez sülfat serisinde ek artış sağlamış; Mn²⁺ miktarının daha fazla artırılması ise ek verim kazancı oluşturmamıştır.

En yüksek verim %95 ile DHQ:Mn²⁺=1:1,5 başlangıç oranında raporlanmıştır. Ancak element analizi, XRF ve TXRF sonuçları oluşan katı ürünün metal:ligand oranının 1:1 olduğunu göstermektedir. Dolayısıyla 1:1,5 değeri sentez çözeltisine başlangıçta verilen reaktiflerin oranını, 1:1 değeri ise izole edilen kompleksin stokiyometrisini ifade eder.

Kaynak metin bu deney serisi için “Tablo 3”e atıf yapmaktadır; ancak yayımlanan dosyada Tablo 3 bulunmamaktadır. Bu nedenle tabloda bulunması beklenen ancak görünür kaynakta yer almayan sayısal sonuçlar yeniden oluşturulmamıştır.

Kompleksin bileşimi nasıl araştırıldı?

Kompleksteki manganez miktarı dalga boyu dağılımlı X-ışını floresans analizi (XRF) ile ölçülmüştür. XRF numuneleri 0,3 g madde kullanılarak borik asit altlık üzerinde tablet hâline getirilmiş ve Bruker S4 Pioneer spektrometresinde analiz edilmiştir.

XRF sonuçları toplam yansımalı X-ışını floresans analizi (TXRF) ile kontrol edilmiştir. TXRF hazırlığında 20 mg numune ile 2,0 mL çift damıtılmış sudan süspansiyon hazırlanmış, bundan 10 μL kuvars altlığa uygulanmış ve 50 °C'de kurutulmuştur. Ölçümler Bruker S2 PICOFOX cihazında yapılmış ve rubidyum tek element standardı iç standart olarak kullanılmıştır.

İki yöntemin sonuçları Student t-testiyle karşılaştırılmıştır. Kaynakta hesaplanan değer:

\[ t_{\mathrm{hesap}}=0{,}52 \]

ve karşılaştırma değeri:

\[ t_{(0{,}05;24)}=2{,}06 \]

olarak verilmektedir. \(0,52<2,06\) olduğundan araştırmacılar XRF ve TXRF sonuçları arasında sistematik fark bulunmadığı sonucuna ulaşmıştır.

FT-IR hangi bantları gösterdi?

FT-IR spektrumları Varian 3100 FT-IR cihazında, 2,5 mg numune / 300 mg KBr oranında hazırlanan KBr tabletleriyle kaydedilmiştir. Kaynakta bildirilen karakteristik bantlar şöyledir:

Özellikle 606 cm⁻¹ bandı kaynakta metal–oksijen (Met–O) titreşimi olarak atanmıştır. Ancak çalışma ayrıntılı spektral bant kaymaları veya alternatif koordinasyon geometrileri arasında nicel bir karşılaştırma sunmamaktadır.

Element analizi hangi bileşimi destekledi?

Kaynak ampirik formülü C₁₅H₁₆O₁₀Mn ve molar kütleyi M=411 olarak vermektedir. Araştırmacılar TG/DSC, element analizi, XRF/TXRF ve EPR bulgularını birlikte değerlendirerek kompleks için en olası bileşimi:

[MnL(OH)(H₂O)₂]

olarak önermiştir. Buradaki ifade kesin kristal yapı çözümlemesi olarak değil, çalışmanın analitik sonuçlarından önerilen olası kompleks bileşimi olarak sunulmaktadır.

TG, DSC ve EPR hangi koşullarda uygulandı?

Termogravimetrik analiz ve diferansiyel taramalı kalorimetri ölçümleri Netzsch STA 449 F3 Jupiter cihazında dinamik modda gerçekleştirilmiştir. Numune 10 °C/dakika hızla ısıtılmış ve 30 mL/dakika azot akışı kullanılmıştır.

EPR spektrumları Bruker ELEXSYS E-580 cihazında X-bandında, 9,7 GHz frekansta ve 3 mm çaplı kuvars ampullerde oda sıcaklığında kaydedilmiştir. Kaynakta modülasyon genliği 10,0 Gs, modülasyon frekansı 100 kHz, tarama ortalaması 1, alan aralığı 5000 Gs, merkez alan 3480 Gs, zaman sabiti 0,04 s, dönüşüm süresi 0,12 s ve mikrodalga gücü 0,6325 mW olarak bildirilmiştir. Spin derişimi değerlendirmesinde CuCl₂ standart olarak kullanılmıştır.

Çalışma neyi destekliyor?

Deneyler, incelenen laboratuvar koşullarında Mn²⁺ ile DHQ'nun sulu ortamda 1:1 metal:ligand stokiyometrili bir kompleks ürün oluşturduğunu; ürün veriminin özellikle pH, sıcaklık, süre ve başlangıç reaktif oranına bağlı olduğunu desteklemektedir. Çalışmadaki en yüksek izole ürün verimi %95'tir ve bu değer Mn(CH₃COO)₂·4H₂O ile pH 7,7, 70 °C, 15 dakika, DHQ:Mn²⁺=1:1,5 ve 0,020/0,030 mol/L başlangıç derişimlerinde elde edilmiştir.

Çalışma neyi kanıtlamıyor?

Bu araştırma sentezlenen Mn(II)–DHQ kompleksinin insanlarda veya hayvanlarda tedavi etkisini, antikanser etkinliğini, antibakteriyel gücünü, antioksidan kapasitesini, biyoyararlanımını, güvenli dozunu veya toksisitesini ölçmemiştir. Giriş bölümünde bu alanlara ilişkin verilen bilgiler farklı manganez–flavonoid sistemlerini ele alan önceki literatüre aittir. Bu nedenle bu çalışmanın %95 ürün verimi, %95 biyolojik etkinlik veya klinik başarı anlamına gelmez.

Çalışma ayrıca endüstriyel ölçek büyütme, uzun dönem ürün kararlılığı, kristal yapı çözümü, üretim maliyeti veya ticari proses doğrulaması sunmamaktadır. [MnL(OH)(H₂O)₂] formülü araştırmacıların analitik yöntemleri birlikte değerlendirerek önerdiği en olası bileşimdir.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Deneysel tasarımın teknik özeti

Optimum sentez koşulları

Buradaki optimum, çalışmanın ölçtüğü ürün verimine göre optimum koşuldur. Enerji tüketimi, saflık maliyeti, proses ekonomisi, biyolojik etkinlik veya endüstriyel üretim açısından küresel bir optimum anlamına gelmez.

Analitik yöntemler

XRF–TXRF doğrulaması

İki analitik yöntemin sonuçları Student t-testiyle karşılaştırılmış ve hesaplanan t değeri 0,52 olarak bulunmuştur. Kaynakta %5 anlamlılık düzeyinde ve 24 serbestlik derecesi için tablo değeri 2,06 olarak verilmiştir. Hesaplanan değerin tablo değerinden küçük olması nedeniyle araştırmacılar iki yöntemin sonuçları arasında sistematik bir fark belirlememiştir.

Temel deneysel bulgular

• pH 6,9–7,7 arasında ürün verimi genel olarak yükselmiştir.
• pH 7,7'de ürün verimi asetat, klorür ve sülfat kaynaklarında sırasıyla %95,0, %90,3 ve %82,0 olmuştur.
• MnCl₂ serisinde sıcaklık 60 °C'den 70 °C'ye çıkarıldığında verim %74,2'den %90,3'e yükselmiştir.
• 80 ve 90 °C'de 70 °C'ye göre ilave verim artışı görülmemiştir.
• Reaksiyonun büyük bölümü ilk dakikalarda gerçekleşmiş ve 15 dakika optimum reaksiyon süresi olarak seçilmiştir.
• Başlangıç çözeltisinde DHQ:Mn²⁺=1:1,5 oranı en yüksek verimi sağlarken izole kompleks metal:ligand=1:1 stokiyometrisi göstermiştir.
• Kompleks için en olası bileşim [MnL(OH)(H₂O)₂] olarak önerilmiştir.

Bu bulgular laboratuvar ölçeğindeki kompleksleşme ve karakterizasyon deneylerine aittir. Kaynak, sentezlenen ürünün biyolojik veya klinik performansını değerlendirmemektedir.

Kaynak ve Yöntem Notu

Tam özgün çalışma adı: MANQAN (II) İONLARININ DİHİDROKVERSETİN İLƏ SULU MÜHİTDƏ KOMPLEKSƏMƏLƏGƏLMƏ REAKSİYASININ TƏDQİQİ VƏ OPTİMALLAŞDIRILMASI

İngilizce çalışma adı: INVESTIGATION AND OPTIMIZATION OF THE COMPLEXATION REACTION OF MANGANESE (II) IONS WITH DIHYDROQUERCETIN IN AN AQUEOUS MEDIUM

Yazarlar: Gulnarə ABDULLAYEVA; Nurlan MƏHƏRRƏMLİ; Teyfə ŞƏRİFOVA. Kaynağın İngilizce bölümünde adlar sırasıyla Gulnara ABDULLAYEVA, Nurlan MAHARRAMLI ve Teyfa SHARIFOVA biçiminde verilmiştir.

Yazar sırası: Gulnarə ABDULLAYEVA → Nurlan MƏHƏRRƏMLİ → Teyfə ŞƏRİFOVA. Eş birinci yazar veya eş katkı beyanı verilmemiştir. Ayrı bir sorumlu yazar işareti bulunmamaktadır.

Kurum: Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti / Azerbaijan State Oil and Industry University, “Kimya və qeyri-üzvi maddələrin texnologiyası” kafedrası / Department of Chemistry and Technology of Inorganic Substances.

Yazar statüleri: Gulnarə ABDULLAYEVA kaynakta “Dos.”, İngilizce bölümde “Assoc. Prof.”; Nurlan MƏHƏRRƏMLİ magistrant / Master's Student; Teyfə ŞƏRİFOVA laborant / Laboratory Assistant olarak belirtilmiştir.

DOI:10.32010/IWBR3478

Dergi:Azərbaycan Ali Texniki Məktəblərinin Xəbərləri / Proceedings of Azerbaijan High Technical Educational Institutions.

Cilt / sayı: 28(2), 2026.

ISSN: 1028-7515.

Yayıncı: Azerbaijan State Oil and Industry University Press.

Kaynak türü ve hakemlik durumu: Hakemli dergide yayımlanmış deneysel kimya / kompleksleşme ve optimizasyon araştırma makalesidir.

Makale süreci: Kaynakta alınma tarihi 18 Mayıs 2026, revizyon tarihi 3 Haziran 2026 ve kabul tarihi 25 Haziran 2026 olarak verilmektedir.

Resmî yayın bağlantısı:Resmî makale sayfası

Lisans / yeniden kullanım: Resmî yayın sayfasında açık Creative Commons lisansı belirtilmemekte ve yayıncı “All rights reserved” bildirimi kullanmaktadır. Bu nedenle özgün yayın grafiği veya sayfa tasarımı makaleye kopyalanmamıştır. Verianla Live bileşenleri kaynakta açıkça verilen sayısal verilerden Türkçeleştirilmiş yeniden sunum olarak oluşturulmuştur.

Finansman: İncelenen kaynakta ayrı finansman beyanı bulunmamaktadır.

Veri erişilebilirliği: Ayrı bir veri erişilebilirliği beyanı bulunmamaktadır.

Çıkar çatışması: İncelenen kaynakta ayrı çıkar çatışması beyanı bulunmamaktadır.

CRediT / yazar katkıları: Kaynakta CRediT veya ayrı yazar katkı beyanı verilmemiştir.

Kaynak içi bibliyografik tutarsızlık: Metinde [15]–[27] numaralı atıflar kullanılmasına rağmen yayımlanan kaynakça 14 numarada sona ermektedir. Özellikle DHQ'nun pKa değeri ve yüksek pH'taki deprotonlaşmaya ilişkin açıklamalarda kullanılan [20]–[27] kaynakları yayımlanan dosyada bulunmadığından bu atıflar bağımsız olarak izlenememektedir.

Kaynak içi tablo tutarsızlığı: Metin başlangıç DHQ:Mn²⁺ mol oranının etkisini açıklarken “Tablo 3”e atıf yapmaktadır; ancak resmî yayımlanan dosyada Tablo 3 yer almamaktadır. Bu nedenle görünmeyen tablodan sayı üretilmemiştir.

Sayfa bilgisi tutarsızlığı: Resmî makale sayfası sayfa aralığını 5–12 olarak belirtirken resmî indirilebilir dosya 7 sayfadır ve basılı sayfa numaraları 5–11'dir.

E-posta tutarsızlığı: Nurlan MƏHƏRRƏMLİ için ilk Azerbaycanca kimlik bölümünde alan adı “gamil.com”, İngilizce ve Rusça kimlik bölümlerinde ise “gmail.com” biçimindedir. Bu farklılık kaynakta mevcut olduğundan sessizce tek bir sürüme dönüştürülmemiştir.

Bilimsel sınır: Çalışma Mn(II)–DHQ kompleksinin sentezini, ürün verimini ve analitik karakterizasyonunu araştırmaktadır. Sentezlenen kompleks üzerinde antibakteriyel, antikanser, antioksidan, farmakolojik, toksikolojik, hayvan veya insan deneyi yapılmamıştır. Girişte aktarılan biyolojik etkiler başka metal–flavonoid çalışmalarına ait literatür bilgileridir ve bu çalışmanın ürünü için kanıt değildir.

Kaynak kullanımı: Bu Verianla makalesindeki deneysel bulgular, sayısal değerler ve kimyasal yorumlar incelenen çalışmaya dayanmaktadır. Dış kaynaklar yalnız başlık, yazar sırası, DOI, dergi kimliği, hakemlik süreci, yayıncı ve resmî bağlantı gibi bibliyografik alanların doğrulanmasında kullanılmış; ana bilimsel içeriğe dışarıdan yeni deney veya bulgu eklenmemiştir.