Спиноза–Делёз–сүрөт өнөрү байланышы, Соня Лаваэрт Спинозанын имманенттик жана композициялык философиясын Жиль Делёздун 1980–1981-жылдардагы Спиноза боюнча лекциялары жана андан дароо кийин окуган сүрөт өнөрү боюнча лекциялары аркылуу бирге талдаган концептуалдык чечмелөө алкагы болуп саналат. Изилдөө Спинозанын аффекттерди жана саясий жашоону трансценденттик адеп-ахлактык өлчөмдөрдүн ордуна денелердин мамилелери, күчтүн өзгөрүүлөрү жана табияттын иерархиялык эмес тартиби аркылуу кароосун Делёздун сүрөт өнөрүндөгү хаос, диаграмма, жарык, түс жана композиция жөнүндөгү түшүнүктөрү менен байланыштырат. Макала жаңы эксперимент же сандык маалымат сунуштабайт; философиялык тексттер, лекциялар жана искусство тууралуу ой жүгүртүү арасында концептуалдык байланыш түзөт.

Аталыштагы “аффекттердин климатологиясы” чыныгы климатологияга тиешелүү илимий классификация эмес. Бул метафора аффекттерди метеоролог аба ырайынын өзгөрүүлөрүн байкагандай, аларды алдын ала жакшы же жаман деп белгилебестен, шарттар, мамилелер жана өтүүлөр аркылуу изилдөө мамилесин түшүндүрөт. Спинозанын имманенттүүлүк түшүнүгүндө табияттын үстүнөн аны сырттан жөнгө салган трансценденттик иерархия жок. Денелер жолугат, мамилелер түзүлөт же бузулат жана ар бир жолугушуу дененин аракеттенүү күчүнө ар башкача таасир этет.

Бул мамиленин убакыт өлчөмү affectio менен affectus ортосундагы айырмада ачык көрүнөт. Affectio, дененин белгилүү бир учурдагы таасирленген абалын; affectus болсо бир абалдан экинчисине өтүүнү жана ошол өтүү учурунда күч даражасынын жогорулашын же төмөндөшүн билдирет. Ошентип, аффект туруктуу психологиялык объект эмес, убакыт ичинде ишке ашкан багыттуу өзгөрүү катары каралат.

Делёздун сүрөт өнөрү жөнүндөгү түшүнүгүндөгү “диаграмма” да ушуга окшош жаратуу логикасын алып жүрөт. Сүрөт даяр форманы кенепке көчүрүү эмес. Сүрөт тартууга чейинки ниеттер, клишелер жана бар болгон формалар адегенде диаграмманын сызыктары, тактары жана аянттары аркылуу солкулдатылат; ушул операциянын ичинен жаңы сүрөттүк факт пайда болот. Лаваэрттын негизги байланышы ушул жерде айкын болот: Спинозада чындыкты түшүнүү мамилелер кандайча өндүрүлөрүн аңдоону талап кылса, Делёздо сүрөт да форманы сырткы контурунан эмес, аны жаратуучу күчтөрдөн жана жаралуу процесстеринен чыгарып ойлойт.

Спинозанын “Аффекттердин климатологиясы” эмнени билдирет?

“Аффекттердин климатологиясы” — Спинозанын аффекттерди адеп-ахлактык кемчилик же касиет деген энбелгилерден баштабай, денелер ортосундагы жолугушуулардын жана күч өзгөрүүлөрүнүн табигый тартиби ичинде изилдеген техникалык жана бейтарап мамилесин түшүндүргөн метафора; бул чыныгы климат илимине тиешелүү ыкма эмес.

Макаланын баштапкы чекити — Делёздун 1980-жылдын ноябрынан 1981-жылдын мартына чейин окуган Спиноза боюнча лекциялары. Лаваэрттын айтымында, бул лекциялардын борборунда Спиноза кайсы көз караштарды жактаганы гана эмес, анын кандай ойлонгону жана кандай жазганы да турат.

Спинозанын табияты трансценденттик башкаруучу принципке ылайык тизилген баскычтардан турбайт. Табият бардык нерселердин негизи да, айырмачылыктардын булагы да болуп саналат. Ошондуктан адамдын жүрүм-турумун, сезимдерин жана саясатты түшүндүрүү үчүн табияттан тышкары турган адеп-ахлак сотуна муктаждык жок.

Климатологго салыштыруунун мааниси ушундан чыгат. Аба ырайын изилдөөчү бороонду адеп-ахлактык жактан жаман, күн ачык абаны адеп-ахлактык жактан жакшы деп бөлбөйт; шарттар кандай бириккенин жана өзгөрүү кайсы мамилелерден чыкканын изилдейт. Лаваэрттын окуусунда Спинозанын аффекттерге мамилеси да ушундай функционалдык жана мамилелик мүнөзгө ээ.

Имманенттүүлүк эмне үчүн аныктоочу?

Имманенттүүлүк, түшүндүрүүнүн табияттан тышкаркы трансценденттик себепке же алдын ала берилген иерархияга таянбашын билдирет. Спинозада денелер, ойлор, каалоолор жана саясий мамилелер бир эле табияттын ичинде пайда болот.

Бул түзүлүш “эмне болушу керек?” деген суроодон мурда “чындыгында эмне болуп жатат жана муну кайсы мамилелер жаратып жатат?” деген суроого басым жасайт. Макалада Макиавеллиден келген “таасирдүү чындык” басымынын жана Спинозанын практикалык философия катары окулушунун себеби да ушунда.

Virtus эмне үчүн адеп-ахлактык касиеттен кеңири?

Булак Спинозанын касиет түшүнүгүн адеп-ахлактык жакшы жүрүм-турум катары гана эмес, табигый күч, жөндөм жана мүмкүнчүлүк чегинде карайт. Conatus, каалоо жана аракеттенүү күчү бул алкакта аныктоочу болуп саналат.

Демек, касиет трансценденттик нормага канчалык ылайык келүүдөн көрө, бир нерсенин өз мамилелерин канчалык активдүү кура жана бекемдей алышы менен байланышат.

Лаваэрт бул кыймылды искусство менен байланыштырат. Искусство да даяр жана өзгөрбөс тартипти жөн гана чагылдыруунун ордуна материалдар, формалар, түстөр жана мамилелер аркылуу жаңы композиция жаратат.

Affectio менен Affectus ортосундагы айырма эмнеде?

Affectio, дененин белгилүү бир учурдагы таасирленген абалын же жолугушуунун көз ирмемдик кесимин; affectus болсо бир таасирленүү абалынан экинчисине өтүүдө жүргөн убакытты жана аракеттенүү күчүнүн көбөйүшүн же азайышын билдирет.

Бул айырма макаланын убакыт жана аффект жөнүндөгү талкуусунун борборунда турат. Делёз таасирленген денени ошол учурдагы абалы аркылуу гана аныктоо жетишсиз деп эсептейт. Ар бир учур өзүнөн мурунку абалды артта калтырып, кийинки абалга карай да жылат.

Булак бул түзүлүштү Гуссерлдик убакыт талкуусу менен байланыштырып, үч бөлүктүү схема аркылуу түшүндүрөт:

Ошондуктан affectus, бир гана чекитке жайгаштырылган туруктуу касиет эмес. Ал дене мурунку абалынан кийинки абалына өтүп жатканда анын аракеттенүү күчү кандай өзгөрөрүн билдирет.

Кубаныч менен кайгы эмне үчүн “вектор” катары каралат?

Делёздун Спиноза боюнча чечмелөөсүндө аффект багыттуу өзгөрүү болгондуктан, ал скалярдык абалдан көрө вектордук процесс катары ойлонулат. Кубаныч аракеттенүү күчүнүн жогорулашы багытындагы, кайгы болсо төмөндөшү багытындагы өтүү менен байланыштуу.

Бул жердеги “вектор” физикалык экспериментте өлчөнгөн математикалык вектор эмес. Булак бул түшүнүктү абалдар ортосундагы багыттуу күч өзгөрүшүн түшүндүргөн философиялык модель катары колдонот.

Жолугушуулар жана мамилелердин композициясы

Бир дене башка дене менен жолукканда мамилелер бири-бирине шайкеш келиши же бар болгон мамиле бузулушу мүмкүн. Спинозанын этикасын композиция жагынан окуган Делёз үчүн негизги суроо — жолугушуу тиешелүү дененин аракеттенүү күчү менен кандайча биригет.

Табияттын бүтүндүгүндө трансценденттик мааниде жакшы жана жаман категориялары жок; бирок белгилүү бир дененин көз карашынан жолугушуулар анын түзүлүшүн колдошу же алсыратышы мүмкүн. Ошентип, этика абстракттуу тыюудан көрө мамилелердин практикалык билимине жакындайт.

Спинозанын үч билим түрү макалада кандай колдонулат?

Спинозанын үч билим түрү адамдын өзгөрмө белгилерге байланышкан пассивдүү кабылдоодон жалпы мамилелерди түшүнгөн акылга, андан жеке нерселердин маңызына багытталган интуитивдүү билимге өтүшүн түшүндүрөт; Лаваэрттын макаласында бул түзүлүш ошол эле учурда ар башка жазуу ритмдери жана сүрөт жаратуунун этаптары менен да байланышат.

Белгилер эмне үчүн жетишсиз болушу мүмкүн?

Белги көбүнчө бизге сырттагы объекттин маңызын эмес, анын бизге тийгизген таасирин билдирет. Мындай учурда натыйжага туш болобуз, бирок ошол натыйжаны пайда кылган мамиленин себебин али билбешибиз мүмкүн.

Ошондуктан биринчи түрдөгү билим толугу менен “пайдасыз” эмес; ал адамдык тажрыйбанын баштапкы шарты. Маселе — өзгөрмө жана ассоциациялык белгилерди себептер жөнүндөгү билим катары кабыл алууда.

Белгилердин түрлөрү

Делёз Спинозаны семиотикалык каражаттар менен окуганда адегенде белгилердин үч түрүн ажыратат: симптомдор, буйруктар жана чечмелөөлөр. Андан кийин аффектти өтүү катары түшүндүрүү үчүн вектордук белги түшүнүгүн өнүктүрөт.

Симптом башка дененин менин денемде калтырган таасирин көрсөтөт. Буйрук же акыркы себеп түрүндөгү белги элестетүү жараткан максаттык конструкцияга байланыштуу. Чечмелөө болсо абстракция менен байланышат. Аффекттин вектордук мүнөзү мындан айырмаланып, күч даражасындагы өтүүнүн багытын көрүнүктүү кылат.

Жалпы түшүнүктөр эмне үчүн маанилүү?

Жалпы түшүнүктөр бир жолугушуунун таасирин гана эмес, таасирлердин себебин түзгөн мамилелердин композициясын түшүнүүгө мүмкүнчүлүк берет. Ошентип, адам “мага эмне болду?” деңгээлинен “бул эки дененин мамилеси кантип бирикти же бузулду?” деңгээлине өтө алат.

Бул Лаваэрттын искусство менен байланышы жагынан маанилүү; анткени сүрөт өнөрү да даяр объекттин көрүнүшүн гана көчүрбөстөн, түс, жарык, кыймыл, бет жана композиция ортосундагы мамилелерди жарата алат.

Индивид эмне үчүн жөн гана “нерсе” эмес?

Делёздун Спиноза боюнча окуусунда индивид мамилелердин түзүлүшү, күч даражасы жана жеке маңыз катары бирге ойлонулат. Ошондуктан индивид жабык жана өзгөрбөс субстанция катары каралбайт.

Дененин кайсы жерде “бүтөрү” жөнүндөгү суроо да таза геометриялык сырткы сызык менен чечилбейт. Бул жагдай макаланы түздөн-түз сүрөт, контур, түс жана жарык талкуусуна алып келет.

Айлананын генетикалык аныктамасы эмне үчүн маанилүү?

Айлананын генетикалык аныктамасы маанилүү, анткени ал айлананы сырткы контуру менен гана сүрөттөөнүн ордуна аны пайда кылган кыймыл эрежеси аркылуу аныктайт; Делёз бул айырманы туруктуу формадан жаратуучу күчкө, мүмкүнчүлүккө жана “кантип пайда болот?” деген суроого өтүүнүн мисалы катары колдонот.

Булак Спинозанын айлана үчүн берген эки башка аныктамасын салыштырат. Биринчи аныктама борбордон айлананын четине тартылган түз сызыктар тең болгон фигураны сүрөттөйт. Бул аныктама айлана кандай көрүнөрүн жана кандай геометриялык касиетке ээ экенин айтат.

Экинчи аныктамада болсо түз сызыктын бир учу туруктуу кармалып, экинчи учу кыймылдатылганда айлана пайда болору негизге алынат. Бул жерде аныктама фигураны гана классификациялабайт; фигуранын пайда болуу эрежесин берет.

Лаваэрт ээрчиген Делёздук багытта бул айырма искусство үчүн да маанилүү. Сүрөтчүнүн милдети бар болгон форманын сырткы сызыгын гана кайталоо эмес; форманы пайда кылган күчтөрдү, кыймылдарды жана мамилелерди көрүнүктүү кылуу.

Дифференциалдык эсеп жана чек түшүнүгү

Делёз генетикалык аныктаманы дифференциалдык эсеп менен байланыштырат. Бул жерде чек эми фигура бүтө турган сырткы сызык гана эмес, өзгөрмөлөр умтулган динамикалык мамиле катары ойлонулат.

Ушул эле өзгөрүү сүрөт тарыхында да жарык жана контур аркылуу окулат. Туруктуу сырткы сызыктын үстөмдүгү алсыраганда жарык, көлөкө жана түс формага жөн гана кошулган касиеттер болбой, форманын пайда болушунда активдүү роль аткарат.

Рембрандт менен байланыш

Булак Делёз аркылуу курган 17-кылымдагы сүрөт өнөрү байланышынын маанилүү мисалдарынын бири — Рембрандт. Чек катуу контур сызыгынан көрө жарык менен көлөкө бири-бирине өтүп турган аймакка айланат.

Ошентип, математикадагы жаралуу жана лимит түшүнүгү менен сүрөттөгү жарыктын форманы түзүүчү ролу ортосунда тарыхый-концептуалдык аналогия түзүлөт. Бул математика менен сүрөт өнөрүнүн ортосунда эксперименттик себептүүлүк бар деген доомат эмес.

Делёздо сүрөттүн диаграммасы деген эмне?

Делёздо сүрөттүн диаграммасы — даяр репрезентацияларды жана клишелерди бузуу үчүн кенепте иштеген репрезентациялык эмес сызыктар, тактар жана аянттар түзгөн операциялык этап; диаграмма өзү акыркы сүрөт эмес, жаңы сүрөттүк факт пайда болушу мүмкүн болгон “факт мүмкүнчүлүгүн” ачат.

Биринчи этап: сүрөт тартууга чейинки аянт

Сүрөт бош кенептен башталбайт. Сүрөтчүнүн ниеттери, көргөн формалары, искусство тарыхынан келген моделдер жана өз оюндагы клишелер биринчи кисть соккусунан мурда эле кенепте потенциалдуу түрдө бар.

Делёз үчүн маселе — ушул даяр көрүнүштү түздөн-түз колдонуу. Сүрөт тартуу аракети баштапкы репрезентация планына каршы да иштеши керек.

Экинчи этап: диаграмма

Диаграмма сызыктар, аянттар, тактар жана кол менен жасалган кийлигишүүлөр аркылуу бар болгон тартипти солкулдатат. Бул элементтер белгилүү бир объекттин иллюстрациясы болушу шарт эмес.

Диаграмманын милдети хаос жаратуу гана эмес. Ашыкча хаос сүрөттү жок кылышы мүмкүн; жетишсиз кийлигишүү болсо клишени ошол бойдон калтырышы мүмкүн. Жаратуучу диаграмма учурдагы фигурацияны бузуп, ошол эле учурда жаңы тартиптин пайда болушуна шарт түзгөн чек түзөт.

Үчүнчү этап: сүрөттүк факт

Акыркы этапта пайда болгон сүрөт диаграмманын өзү эмес. Сүрөттүк факт диаграммадан өтөт, бирок андан ашып, сүрөт тартууга чейинки аянт менен кайра байланыш түзөт.

Ошентип, процесс түз сызыктуу “адегенде A бүтөт, анан B башталат” деген ыраат эмес. Баштапкы ой жана материал диаграммадан кийин да сүрөттө жашай берет.

Хаос эмне үчүн жалаң терс эмес?

Делёз Bacon, Cézanne жана Klee аркылуу өнүктүргөн ойдо хаос — даяр репрезентация тартиби бөлүнгөн кооптуу, бирок жаратуучу этап. Диаграмманын баалуулугу хаосту акыркы абалга айлантууда эмес, хаостун ичинен жаңы ритм жана композиция жаратууда.

Лаваэрт дал ушул жерде Спиноза менен сүрөт өнөрүнүн байланышын күчөтөт: эки тармакта тең маанилүүсү — сырттан берилген форманы колдонуу эмес, мамилелер кантип түзүлөрүн жана жаңы тартип кантип жараларын түшүнүү.

Turner, жарык жана түс

Макала Делёздун Turner боюнча окууларын да ушул композиция логикасынын ичинде карайт. Turnerдин жарык жана түс эксперименттери объекттерди так контурлар менен чагылдыруудан алыстап, сүрөт дүйнөсү жарык менен түстүн мамилелери аркылуу курулушу мүмкүн экенин көрсөткөн мисалдар катары колдонулат.

Бул жерде сүрөт өнөрү “сырткы дүйнөдөгү объектти канчалык так көчүрөт?” деген суроодон “кенепте кандай жаңы сезимдик дүйнө курулат?” деген суроого өтөт.

Сүрөт эмне үчүн ой жүгүртүү менен кол эмгегин бири-биринен бөлбөйт?

Лаваэрттын жыйынтык бөлүгүндөгү маанилүү темалардын бири — сүрөт тартууда системалуу ой жүгүртүү зарыл, бирок өзүнчө жетишсиз экени. Алдын ала ой сүрөттү коштойт, бирок диаграмманы иш жүзүндө пайда кылган нерсе — колдун материал менен жолугушуусу.

Ошондуктан искусство — акылда бүтүп калган идеяны кенепке механикалык түрдө өткөрүү эмес. Материалдын каршылыгы, боёк, бет, жарык, түс жана кол кыймылдары процесске кошулуп, баштапкы ниетти өзгөртүшү мүмкүн.

Изилдөөнүн ыкмасы жана жыйынтыктары

Бул изилдөө эмпирикалык эксперимент эмес, чечмелөөчү философия жана искусство теориясы боюнча изилдөө. Макалада өзүнчө сандык “Materials and Methods” бөлүмү жок. Колдонулган ыкма — Спинозанын эмгектерин жана Делёздун жарыяланган Спиноза жана сүрөт өнөрү боюнча лекцияларын жакындан окуу; аларды Husserl, Simondon, Bacon, Klee, Cézanne, Turner, Rembrandt, Alberti жана тиешелүү экинчи даражадагы адабият менен концептуалдык жактан байланыштыруу.

Негизги тексттик таянычтар

Спиноза жагындагы булактардын арасында Ethics, Political Treatise, Theological-Political Treatise жана Treatise on the Emendation of the Intellect бар.

Делёз жагында макаланын негизги өзөгүн David Lapoujade басмага даярдаган Sur Spinoza (2024) жана Sur la peinture (2023) лекция тексттери түзөт. Francis Bacon: Logique de la sensation жана Делёздун башка эмгектери да концептуалдык байланыштарда колдонулат.

Негизги чечмелөө багыты 1: Имманенттүүлүк жана композиция

Лаваэрттын чечмелөөсүндө Спинозанын табият түшүнүгү иерархиялык эмес композициялык аянт. Денелер жана ойлор ушул аянттын ичинде бири-бири менен мамиле түзөт.

Бул ыкма практикалык философияны жеке жолугушуулар кандай күч мамилелерин жаратарын изилдеген активдүү ой жүгүртүү формасына айлантат.

Негизги чечмелөө багыты 2: Аффект жана убакыт

Affectus абал эмес, өтүү катары каралат. Ошондуктан убакыт макаланын аффект талдоосунда кошумча фон эмес, түзүүчү элемент болуп саналат.

Өткөн абалдын изи, азыркы таасирленүү жана келечекке багытталуу бирге аффекттин убакыттык өлчөмүн түзөт.

Негизги чечмелөө багыты 3: Билим жана жазуу ритми

Спинозанын билим түрлөрү эпистемологиялык класстар гана эмес; Делёз аларды тексттин кыймылы жана жазуу ылдамдыгы менен да байланыштырат.

Жай геометриялык түзүлүш сынчыл жана жалпы түшүнүктөргө таянган ой жүгүртүүнү колдосо, scholia жана кошумчалардагы ылдамыраак байланыштар интуитивдүү билимге жакындаган башка ой жүгүртүү ритмин жаратат.

Негизги чечмелөө багыты 4: Генетикалык ыкма

Айлананы анын пайда болуу эрежеси аркылуу аныктоо Лаваэрттын макаласында формадан жаратуучу күчкө өтүүнүн күчтүү мисалдарынын бири.

Бул мисал индивид, искусство жана саясат талкуусундагы жалпыраак принцип менен биригет: нерсени сырткы чеги менен гана аныктабай, анын пайда болушуна мүмкүнчүлүк берген мамилелерди, күчтөрдү жана операцияларды изилдөө.

Негизги чечмелөө багыты 5: Спинозадан сүрөт өнөрүнө өтүү

Делёздун Спиноза боюнча лекциялардан кийин сүрөт өнөрү боюнча лекцияларга өтүшүн Лаваэрт кокустук деп эсептебейт. Эки лекция сериясында тең композиция, жарык, мамиле, ылдамдык, жайлык, жаратуу жана форманын пайда болушу сыяктуу темалар уланмалуулук көрсөтөт.

Спинозадагы имманенттик композиция логикасы сүрөт өнөрүндө plane of composition жана диаграмма аркылуу кайра көрүнөт.

Спиноза менен сүрөт өнөрүнүн байланышы изилдөөдө канчалык күчтүү доомат?

Изилдөө Спинозанын философиясы менен белгилүү сүрөт техникаларынын ортосунда эксперименттик же тарыхый себептүүлүктү далилдебейт; Лаваэрт Делёздун лекцияларындагы концептуалдык өтүүлөрдү пайдаланып, имманенттүүлүк, композиция, күч, жарык, контур, жаратуу жана диаграмма ортосунда философиялык аналогия жана чечмелөө байланышын түзөт.

Бул чек маанилүү. Макаланын “жыйынтыктары” өлчөө же статистика эмес, тексттерди салыштырмалуу чечмелөөдөн чыккан концептуалдык тыянактар.

Мисалы, дифференциалдык эсеп менен 17-кылымдагы сүрөт өнөрүнүн байланышы математикалык өнүгүү Rembrandt сүрөтүн себептүү түрдө жаратканын көрсөткөн тарыхый маалымат катары берилбейт. Бул Делёздун лимит, жарык жана контур түшүнүктөрүн бир эле ойдук өзгөрүүнүн ичинде окууга мүмкүндүк берген аналогия.

Изилдөө колдогон жыйынтыктар

Изилдөө Делёздун Спиноза боюнча лекциялары менен сүрөт өнөрү боюнча лекцияларынын ортосунда күчтүү концептуалдык уланмалуулук бар деген Лаваэрттын чечмелөөсүн кеңири тексттик мисалдар менен колдойт.

Спинозанын имманенттик онтологиясы адеп-ахлактык иерархиянын ордуна мамилелер жана күчтөр аркылуу иштеген практикалык философия катары окулат.

Affectio менен affectus ортосундагы айырма аффектти туруктуу психологиялык касиет эмес, убакыт ичиндеги өтүү жана күч өзгөрүшү катары түшүнүүгө мүмкүнчүлүк берет.

Генетикалык аныктама мисалы нерселерди даяр контурлар аркылуу эмес, аларды пайда кылган жаратуучу күч аркылуу ойлоонун Спиноза–Делёз багытындагы маанисин көрсөтөт.

Сүрөт өнөрүндө диаграмма учурдагы репрезентацияны жана клишени бузуп, жаңы композициянын пайда болушуна шарт түзгөн чыгармачыл-операциялык чек катары чечмеленет.

Лаваэрт сүрөт практикасында материал, кол эмгеги, жарык, түс, калыңдык, тунук­тук, перспектива жана композиция ой жүгүртүүдөн бөлүнбөгөн, бирок ой алдын ала толук көзөмөлдөй албаган жаратуучу процесстер экенин баса белгилейт.

Изилдөө колдобогон жыйынтыктар

Макала Спиноза сүрөт теориясын жазган деп ырастабайт. Сүрөт менен байланыштын маанилүү бөлүгү Делёздун Спиноза боюнча чечмелөөсүнөн жана Делёздун өзүнүн искусство жөнүндөгү ой жүгүртүүсүнөн түзүлөт.

Макала “аффекттердин климатологиясын” психология же климатология тармагындагы эксперименттик модель катары сунуштабайт.

Joy жана sadness үчүн колдонулган вектор тили өлчөнгөн физикалык вектор чоңдуктарын билдирбейт.

Айлананын генетикалык аныктамасы табияттагы чыныгы айланалар физикалык жактан сөзсүз бир учу бекитилген түз сызык аркылуу пайда болот деп ырастабайт. Мисалдын милдети — пайда болуу эрежеси менен сырткы контурдун ортосундагы философиялык айырманы көрсөтүү.

Сүрөттөгү сүрөт тартууга чейинки → диаграмма → сүрөттүк факт түзүлүшү бардык сүрөтчүлөр сөзсүз үч механикалык этаптан өтөт деген эксперименттик искусство жаратуу протоколу эмес.

Макала Turner, Rembrandt, Bacon, Cézanne же Klee тууралуу кеңири искусство тарыхы монографиясын бербейт; бул сүрөтчүлөр Делёздун концептуалдык аргументин түшүндүргөн мисалдар катары колдонулат.

Автор өзүнүн сүрөт практикасындагы кеңири салыштырууну учурдагы изилдөөнүн жыйынтыгы катары сунуштабайт; бул теманы келечектеги изилдөөгө калтырат.

Булакта эмне үчүн сандык ыкма же статистика жок?

Изилдөөнүн объектиси сандык маалымат эмес, философиялык тексттер жана алардын ортосундагы концептуалдык мамилелер. Ошондуктан тандалманын көлөмү, эксперименттик топ, p мааниси, ишеним аралыгы, моделдин гиперпараметри же натыйжалуулук метрикасы жок.

Булакта номерленген илимий сүрөт же маалымат таблицасы да жок болгондуктан, Verianla тарабынан сандык график түзүлгөн эмес.

Көрсөтмөлүү түрдө кайра курууга боло турган негизги мамилелер

Макаланын булакка ишенимдүү визуалдаштырылышын сандык графиктин ордуна үч концептуалдык түзүлүш аркылуу аткарууга болот:

• Affectio → Affectus: көз ирмемдик таасирленүү абалынан убакыт ичиндеги багыттуу күч өзгөрүшүнө өтүү.
• Контур → Генетикалык аныктама: форманы сырткы чеги менен сүрөттөөдөн аны пайда кылган кыймыл менен мүмкүнчүлүктү түшүндүрүүгө өтүү.
• Сүрөт тартууга чейинки → Диаграмма → Сүрөттүк факт: клише жана ниеттен репрезентациялык эмес кийлигишүү аркылуу жаңы композицияга өтүү.

Булак жана ыкма жөнүндө эскертүү

Түпнуска изилдөө: Spinoza’s Climatology of Affects and the Diagram of Painting

Автор: Sonja Lavaert.

Мекеме: Department of Philosophy, Vrije Universiteit Brussel, Brussels, Belgium.

Журнал: Philosophies.

Басма: MDPI.

Булак түрү: Рецензияланган концептуалдык/философиялык изилдөө макаласы; Спиноза, Делёз жана сүрөт философиясы боюнча чечмелөөчү изилдөө.

Атайын чыгарылыш: Deleuze: Teacher of Spinoza’s Philosophy.

Жарыя маалыматы: Philosophies 2026, том 11, сан 3, макала 78.

DOI: 10.3390/philosophies11030078

Тапшырылган: 26 январь 2026.

Кайра каралган: 21 апрель 2026.

Кабыл алынган: 12 май 2026.

Жарыяланган: 13 май 2026.

Академиялык редакторлор: Paul Patton жана Marcin J. Schroeder.

Лицензия: Creative Commons Attribution (CC BY), ачык жеткиликтүүлүк.

Каржылоо: Автор тышкы каржылоо алынбаганын билдирген.

Институционалдык этика комитети: Колдонулбайт.

Маалымдалган макулдук: Колдонулбайт.

Маалыматтардын жеткиликтүүлүгү: Булак маалымат/материал макаланын ичинде бар экенин билдирет.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Автор кызыкчылыктардын кагылышы жок экенин билдирген.

Автордук салымдар: Изилдөө бир авторлуу; булакта өзүнчө CRediT салым бөлүштүрүүсү берилген эмес.

Негизги баштапкы философиялык булактар: Спинозанын Ethics, Political Treatise, Theological-Political Treatise жана Treatise on the Emendation of the Intellect эмгектери; Делёздун Sur Spinoza жана Sur la peinture лекциялары.

Искусство/философия байланышындагы негизги ысымдар: Rembrandt, Turner, Cézanne, Klee, Bacon, Kandinsky, Mondrian, Alberti, Simondon жана Husserl.

Методологиялык чек: Изилдөө чечмелөөчү мүнөздө. Түзүлгөн Спиноза–Делёз–сүрөт байланышы тексттик жана концептуалдык аргументтер болуп саналат; алар эксперименттик тастыктоо, сандык салыштыруу же себептүү искусство тарыхы анализи катары бааланбашы керек.

Келечектеги изилдөөнүн чеги: Автор Делёздун Спиноза жана сүрөт өнөрү жөнүндөгү ойлорун сүрөтчүлөрдүн жазгандары жана өзүнүн сүрөт практикасы менен кененирээк байланыштырууну келечектеги изилдөөгө калтырат.

Булак визуалынын абалы: Макалада номерленген маалымат сүрөтү же илимий график жок. “Диаграмма” түшүнүгү сүрөт теориясынын мазмуну; ал жарыянын ичиндеги маалымат диаграммасынын аталышы эмес.

Verianla ыкма эскертүүсү: Бул мазмун булак макаланын абзац-абзац котормосу эмес. Булактагы имманенттүүлүк жана композиция түшүнүгү, climatology метафорасы, affectio/affectus айырмасы, убакыт жана билим түрлөрү, семиотикалык айырмалар, жалпы түшүнүктөр, индивид жана күч, айлананын генетикалык аныктамасы, жарык жана контур маселеси, сүрөттүн үч этабы, диаграмма, искусство мисалдары жана жыйынтыктагы сүрөт-практика байланышы илимий жана философиялык мамилелер деңгээлинде бөлүнүп алынган; өз алдынча түркчө үйрөтүүчү түзүлүштө кайра уюштурулган.