Маданиятка ылайыкташкан ойлоп табуу билими STEM жана дизайн боюнча окутууну окуучулардын маданий тажрыйбалары, күнүмдүк жашоосу жана өздөрү менен байланыштыра ала турган үлгү адамдар менен айкалыштырууну көздөгөн билим берүү ыкмасы болуп саналат. Бул изилдөө Black же African American деп аныкталган 215 орто мектеп окуучусунун бир сессиялык маданиятка ылайыкташкан STEM/ойлоп табуу тажрыйбасынан кийин билдирген гендердик теңчиликке ишеними, ойлоп табууга кызыгуусу жана аял ойлоп табуучуларды таануу үлгүлөрүн изилдеген. Изилдөө чыныгы алдын ала жана кийинки тест дизайнын колдонгон эмес; окуучулар сессиядан кийин толтурган бир гана сурамжылоодо иш-чарага чейинки жана андан кийинки ойлорун ретроспективдүү түрдө баалашкан.

Окуучулардын “кыздар менен балдар ойлоп табууда бирдей деңгээлде жакшы” деген теңчилик ишениминин орточо көрсөткүчү 3,68ден 3,99га жогорулаган; өзгөрүү +0,31 балл, p<0,001 жана Cohen's d=0,32 болгон. Ойлоп табууга кызыгуунун орточо көрсөткүчү 3,12ден 3,57ге жогорулаган; өзгөрүү +0,45 балл, p<0,001 жана d=0,33 деп билдирилген. Бул таасир өлчөмдөрү кичинеден орточого чейинки деңгээлде болуп, кыска мөөнөттүү өзүн-өзү билдирүүдөгү өзгөрүүлөрдү көрсөтөт.

Теңчилик ишениминдеги оң жылыш окуучулардын аял инженер инструктор менен жеке байланыш түзгөн-түзбөгөнүнө негизинен көз каранды эмес болуп көрүнгөн. Ал эми ойлоп табууга кызыгуу контекстке көбүрөөк сезимтал болгон: аял инженер инструктор менен байланыш болгонун билдирген окуучулар кызыгуунун көбүрөөк өсүшүн көрсөтүшкөн, мурда ойлоп табуу тажрыйбасы бар окуучулардын кызыгуусу да кыйла көбөйгөн.

Аял инженерлер менен байланыш түзүү окуучулардын аял ойлоп табуучуларды көбүрөөк аташы менен байланышкан эмес. Ошондуктан изилдөө бир эле сессия мотивациялык мамилелердеги кыска мөөнөттүү өзгөрүүлөр менен байланыштуу болушу мүмкүн экенин; бирок “ойлоп табуучу ким?” сыяктуу бекем калыптанган когнитивдик ассоциацияларды өзгөртүү үчүн кайталанган жана узагыраак таасир талап кылынышы мүмкүн экенин көрсөтөт. Изилдөөдө көзөмөл тобу болбогондуктан жана өлчөөлөр ретроспективдүү өзүн-өзү билдирүүгө негизделгендиктен, жыйынтыктарды себептик билим берүү таасири катары чечмелөөгө болбойт.

Изилдөө маселеси

STEM тармактарына байланышкан коомдук жана маданий стереотиптер балалык мезгилде калыптана башташы мүмкүн. Окуучулар илимпоз, инженер же ойлоп табуучу жөнүндө ойлогондо кайсы адамдарды элестетери; өзүнүн инсандыгын бул тармактар менен канчалык байланыштыра ала турганына жана бул тармактарда өзүнө орун бар деп көрөр-көрбөсүнө таасир этиши мүмкүн.

Булактын адабият алкагы өзгөчө аялдардын жана Black аялдардын ойлоп табуучулук тарыхындагы көрүнүмдүүлүгүнө көңүл бурат. Аялдардын чыныгы техникалык жана чыгармачылык салымдары болгонуна карабастан, “ойлоп табуучу” же “инженер” түшүнүктөрүнүн маданий жактан эркектер менен байланыштырылышы окуучулардын кесиптик жана чыгармачылык инсандык өнүгүшүнө таасир этиши мүмкүн.

Изилдөөчүлөр негизги боштук катары көргөн маселе — маданиятка ылайыкташкан ойлоп табуу окуу программасы жана окуучулар өздөрү менен байланыштыра алган инженерлер кыска мөөнөттүү окутуу тажрыйбасында үч өзүнчө натыйжа менен кандай байланышта болору:

1. Кыздар менен балдар ойлоп табуу иш-аракеттерине бирдей таандык деген ишеним.
2. Ойлоп табууга кызыгуу.
3. Аялдардын “ойлоп табуучу” катары когнитивдик жактан таанылышы жана эсте калышы.

Маданиятка Ылайыкташкан Ойлоп Табуу Билими Деген Эмне?

Бул изилдөөдө маданиятка ылайыкташкан ойлоп табуу билими окуучулардын маданий жана социалдык контексттерине байланышкан ойлоп табуучулардын окуяларын, инженер үлгү адамдарды, конкреттүү дизайн көйгөйлөрүн жана активдүү прототип иштеп чыгууну бир эле окутуу тажрыйбасында айкалыштырган STEM окутуу ыкмасы болуп саналат; ал жөн гана ар түрдүү инсандык топтордон адамдарды окуу программасына кошуудан кеңири педагогикалык дизайнды билдирет.

Эмне үчүн маданий ылайыктуулук бир гана өкүлчүлүк эмес?

Булак culturally responsive teaching ыкмасын окуучулардын үйдөгү жана мектептеги жашоосунун ортосунда когнитивдик жана маданий көпүрө түзгөн окутуу модели катары карайт. Ошондуктан маданиятка ылайыкташкан окутуу тарыхый жактан аз көрсөтүлгөн адамдын атын сабакка кошуу менен гана чектелбейт.

Бул изилдөөдөгү сессияларда өкүлчүлүк, инженерлер менен түз байланыш, ойлоп табуучулардын окуялары, окуучунун өз жашоосундагы көйгөйлөргө окшош дизайн маселелери жана активдүү прототип түзүү бирге колдонулган.

Программада кайсы ойлоп табуучулар колдонулган?

George Washington Carver бардык сессияларда негизги окуу программалык фигура катары колдонулган. Окуучулар ал чечкен көйгөйдү жана колдонгон ойлоп табуу процессин талкуулашкан.

Madam C.J. Walker экинчи даражадагы окуу программалык фигура катары тааныштырылган. Окуучулар Walker'дын муктаждыкты аныктоо жана чечим иштеп чыгуу процессин Carver'дын ыкмасы менен салыштырып, башка ойлоп табуучулар жөнүндө ойлонууга шыктандырылган.

Бул эки фигура бирдей окутуу салмагына ээ болгон эмес. Carver'дын окуясы программанын негизги баяндоо таянычы болгон; Walker'га азыраак окутуу убактысы бөлүнгөнү кийинчерээк ысымдарды эстеп калуу натыйжаларын чечмелөөдө маанилүү болот.

Окуучулар жөн гана окуя угуштубу?

Жок. Сессиялар ойлоп табуу процессин активдүү колдонуу менен коштолгон. Окуучулар жана инструкторлор ойлоп табуу процессинин этаптарын дене кыймылдары менен көрсөтүшкөн; андан кийин окуучулар командаларга бөлүнүп, чыныгы дизайн көйгөйүн чечүү үчүн төмөн технологиялуу материалдарды колдонушкан.

Дизайн тапшырмалары сессияга жараша өзгөрүп, коопсуз электрондук соода таңгактоосу, автономдуу көзөмөлдөгүч дизайн жана топурак тестине топурак алуу шаймандары сыяктуу көйгөйлөргө негизделген.

Командалар болжол менен 30–50 мүнөт ичинде прототип иштеп чыгышып, акырында чечим кандай иштээрин жана аныкталган муктаждыкты кантип канааттандырарын түшүндүргөн кыска дизайн презентациясын жасашкан.

Үлгүлүү сессиянын убакыт түзүмү

Үлгүлүү күн тартибиндеги жалпы убакыт болжол менен 104 мүнөт. Бирок булак дизайн этабы ар кандай сессияларда 30–50 мүнөт аралыгында өзгөргөнүн билдирет; демек, беш чөйрөнүн баары так бирдей убакыт графигин колдонгон эмес.

Relatability эмнени билдирет?

Изилдөөдө “relatability” окуучунун сессиядагы аял инженерлердин бири менен жеке байланыш же жакындык сезгенин билдирүүсү аркылуу изилденген.

Инструкторлор техникалык мазмунду гана берген эмес. Алар өз ысымдарын, билим алган тармактарын, карьералык окуяларын жана жеке анекдотторун бөлүшүп, сессия бою окуучулар менен бирге дизайн иш-аракеттерине катышышкан.

Бул түзүлүш окуучунун инженерияны алыскы жана абстракттуу кесип эмес, жеткиликтүү адамдык иш-аракет катары көрүшүн колдоону көздөгөн.

Жети гипотеза

1. Окуучулардын теңчилик ишеними жана ойлоп табууга кызыгуусу сессиядан кийин оң багытта өзгөрөт.
2. Кыздардын ойлоп табуу иш-аракеттерине таандык экенине болгон ишеним оң багытта өзгөрөт.
3. Аял инструктор менен байланыш болгонун билдирген окуучулардын теңчилик ишениминдеги өзгөрүү чоңураак болот.
4. Мурда үйдө ойлоп табуу иш-аракети менен алектенбеген окуучулардын ойлоп табууга кызыгуусу жогорулайт.
5. Аял инструктор менен байланыш тууралуу билдирүү кызыгуунун көбүрөөк өсүшү менен байланыштуу болот.
6. Аял инструктор менен байланыш тууралуу билдирүү аял ойлоп табуучуларды көбүрөөк таануу менен байланыштуу болот.
7. Мурда үйдө ойлоп табуу иш-аракети менен алектенген окуучулардын теңчилик ишениминдеги өсүш чоңураак болот.

Бир Сессия Окуучулардын Теңчилик Ишенимин жана Ойлоп Табууга Кызыгуусун Жогорулаттыбы?

Окуучулардын сессиядан кийин берген ретроспективдүү өзүн-өзү билдирүүлөрүндө гендердик теңчилик ишеними да, ойлоп табууга кызыгуу да статистикалык жактан олуттуу жогорулаган; бирок көзөмөл тобу жана реалдуу убакыттагы алдын ала тест жок болгондуктан, бул өзгөрүүлөрдү түздөн-түз бир сессия себеп кылган таасир деп далилденген эмес.

Негизги pre-post жыйынтыктар

Эки натыйжада тең таасир өлчөмү бири-бирине жакын. Статистикалык маанилүүлүк өзгөрүү нөлдөн айырмаланарын көрсөткөн далил берет; Cohen's d маанилеринин болжол менен 0,3 болушу өзгөрүүнүн өлчөмү өтө чоң эмес экенин көрсөтөт.

Теңчилик ишеними баарында бирдей өзгөрдүбү?

Жок. Wilcoxon signed-rank анализинде медиана балл “мурда” да, “кийин” да 4,00 болгонуна карабастан, жеке өзгөрүүлөрдүн бөлүштүрүлүшү оң багытка жылган.

Натыйжа z=4,08, p<0,001 жана r=0,31 болгон. Демек, орточо/бөлүштүрүү деңгээлинде оң багыт болгону менен окуучулардын көбүндө балл өзгөргөн эмес.

Аял инструктор менен байланыш теңчилик ишеними үчүн зарыл беле?

Жок. Аял инструктор менен байланыш билдирбеген 79 окуучуда теңчилик ишеними +0,38; байланыш билдирген 99 окуучуда +0,26 жогорулаган.

Топтордун ичиндеги pre-post өзгөрүүлөр маанилүү болгону менен, өзгөрүүнүн өлчөмү эки топтун ортосунда олуттуу айырмаланган эмес: t(176)=−0,87, p=0,385, d=0,13.

Ошондуктан Hypothesis 3 колдоого алынган эмес. Изилдөөнүн чечмелөөсүнө ылайык, теңчилик ишениминдеги жалпы өзгөрүү жеке окуучулардын аял инструктор менен түзгөн мамилесинен көрө сессиянын маданиятка ылайыкташкан окуу программасы жана жалпы өкүлчүлүк чөйрөсү менен бүтүндөй байланыштуу болушу мүмкүн.

Мурунку ойлоп табуу тажрыйбасы теңчилик ишенимин өзгөрттүбү?

Эки багыттуу ANOVA мурда үйдө ойлоп табуу иш-аракети менен алектенүүнүн теңчилик ишениминдеги өзгөрүүгө олуттуу негизги таасирин көрсөткөн эмес: F=0,187, p=0,666, жарым-жартылай η²=0,001.

Аял инструктор менен байланыштын негизги таасири p=0,309; мурунку тажрыйба × инструктор байланышынын өз ара таасири p=0,467 болгон. Ошентип Hypothesis 7 да колдоого алынган эмес.

Аял Инженер Менен Байланыш Түзүү Ойлоп Табууга Кызыгууга Таасир Эттиби?

Ооба, бул изилдөөнүн ичинде аял инженер инструктор менен байланыш билдирген окуучулар өзүн-өзү билдирген кызыгуунун көбүрөөк өсүшүн көрсөтүшкөн; мындан тышкары, изилдөөчү мүнөздөгү өз ара таасир анализи бул байланыш өзгөчө мурда үйдө ойлоп табуу тажрыйбасы жок окуучуларда айкын болушу мүмкүн экенин көрсөтөт, бирок байкоочулук түзүлүш себептүүлүктү көрсөтпөйт.

Мурунку тажрыйба эмне үчүн маанилүү болгон?

Бул натыйжа Hypothesis 4тү колдогон эмес. Изилдөөчүлөр бир сессия мурда ойлоп табуу иш-аракети менен тааныш болбогон окуучуларда автоматтык түрдө жаңы кызыгуу жаратпаганын; жалпы кызыгуунун өсүшүнүн олуттуу бөлүгү мурда тажрыйбасы бар окуучулардан келгенин белгилешет.

Инструктор менен байланышка жараша кызыгуунун өзгөрүшү

Топтордун ортосундагы өзгөрүү айырмасы үчүн булак негизги натыйжалар параграфында t(166)=−2,27, p=0,024 жана d=0,35 деп берет. 7-таблицанын эскертүүсүндө ошол эле салыштыруу үчүн p=0,012 деп жазылган. Булактын өз ичиндеги бул айырмага байланыштуу Verianla бир маанини үнсүз “түзөтпөйт”.

Мурунку тажрыйба менен инструктор байланышы бирге бааланганда

Изилдөөчү эки багыттуу ANOVAда мурунку тажрыйбанын негизги таасири F(1,163)=14,28, p<0,001, жарым-жартылай η²=0,081; аял инструктор байланышынын негизги таасири F(1,163)=7,36, p=0,007, жарым-жартылай η²=0,043; экөөнүн өз ара таасири F(1,163)=4,96, p=0,027, жарым-жартылай η²=0,030 болгон.

Мурунку тажрыйбасы жок окуучуларда байланыш топторунун ортосундагы айырма болжол менен 1,04 балл болгон жана d болжол менен 0,71 деп берилген. Булактын түшүндүрмө параграфында бул салыштыруу үчүн p<0,001 деп жазылса, 9-таблица p=0,007 деп билдирет. Ошондуктан p мааниси булактын ичинде ырааттуу эмес.

Мурунку тажрыйбасы бар окуучуларда +0,65 жана +0,75 ортосундагы айырма маанилүү болгон эмес; p=0,665. Бул үлгү мурда ойлоп табуу менен тааныш окуучулар бир сессиядан инструктор менен байланышка карабастан пайда алган болушу мүмкүн экенин, ал эми тажрыйбасыз окуучуларда байланыш түзүү маанилүүрөөк болушу мүмкүн экенин көрсөтөт.

Бир Сессия Аял Ойлоп Табуучуларды Таанууну же Эстеп Калууну Өзгөрттүбү?

Изилдөө аял инженер инструктор менен байланыш аял ойлоп табуучуларды аташ менен олуттуу байланышта экенин көрсөткөн эмес; байланыш билдирген окуучулардын аял ойлоп табуучуларды таануу көрсөткүчү сан жагынан да төмөн болгондуктан, кыска мөөнөттүү мотивациялык өзгөрүү менен калыптанган ойлоп табуучу ассоциацияларынын когнитивдик өзгөрүүсүн бири-биринен айырмалоо керек.

Hypothesis 6 натыйжасы

χ²(1,n=168)=1,371, p=0,242 жана φ=−0,090 болгон. Odds катышы 0,613, %95 GA 0,269–1,397 деп билдирилген.

Ошондуктан Hypothesis 6 колдоого алынган эмес. Булактын талкуусундагы негизги чечмелөө боюнча, инструктор менен эмоционалдык/жеке байланыш түзүү окуучунун мотивациясына салым кошушу мүмкүн, бирок ошол эле байланыш бир сессиянын аягында аял ойлоп табуучулардын когнитивдик жактан эсте калышына кепилдик бербейт.

Окуучулар кайсы ойлоп табуучуларды аташкан?

Гендер коду жарактуу болгон 185 жоопто 141 окуучу (%76,2) эркек, 31 окуучу (%16,8) аял ойлоп табуучунун атын берген; 13 жооп (%7) гендер боюнча так эмес же коддолбой турган болгон.

George Washington Carver 53 жооп менен эң көп аталган ойлоп табуучу болгон. Андан кийин Thomas Edison (24), Albert Einstein (19) жана Elon Musk (11) келген. Аял фигуралардын арасында Madam C.J. Walker 10, сессия инструктору “Dr. Dele” 8, Patricia Bath 2 жана Mae C. Jemison 1 жолу аталган.

Бул жыйынтыкта George Washington Carver программанын негизги окуу программалык фигурасы болгону маанилүү. Madam C.J. Walker ошол эле сессияларда болгон менен, ага азыраак окутуу көңүлү бөлүнгөндүктөн, эки ысымдын эстелүү жыштыгын түздөн-түз гендердик таасир катары чечмелөөгө болбойт.

Окуу программасындагы фигуралар эски стереотиптерди толугу менен өзгөрттүбү?

Жок. Окуу программасы менен байланышы боюнча коддолгон жооптордун болжол менен үчтөн биринде окуу программасында аталган ойлоп табуучу көрсөтүлгөн, ошол эле учурда олуттуу бөлүгү Thomas Edison жана Albert Einstein сыяктуу сессиянын бөлүгү болбогон салттуу/стереотиптик ойлоп табуучу фигураларды айта берген.

Булак бул үлгүнү маданий жактан узак убакыттан бери кайталанып келген “ойлоп табуучу” образдары бир кыска сессия менен оңой эле алмашпайт деген көрсөткүч катары чечмелейт.

Изилдөө колдогон нерселер

• Бир сессиядан кийин окуучулардын өзүн-өзү билдирген теңчилик ишениминин орточо көрсөткүчү жогорулаган.
• Бир сессиядан кийин окуучулардын жалпы ойлоп табууга кызыгуусунун орточо көрсөткүчү жогорулаган.
• Теңчилик ишениминдеги өзгөрүү аял инструктор менен байланышка күчтүү көз каранды болуп көрүнгөн эмес.
• Ойлоп табууга кызыгуу мурунку ойлоп табуу тажрыйбасы жана аял инструктор менен байланыш менен күчтүүрөөк байланыштарды көрсөткөн.
• Мурунку ойлоп табуу тажрыйбасы жок окуучуларда аял инструктор менен байланыш изилдөөчү анализде кызыгуунун көбүрөөк оң өзгөрүшү менен байланыштуу болгон.
• Аял инструктор менен байланыш аял ойлоп табуучуларды көбүрөөк аташ менен байланышкан эмес.
• Бир сессиядан кийин салттуу эркек ойлоп табуучу ассоциациялары олуттуу деңгээлде сакталып калган.

Изилдөө колдобогон нерселер

• Маданиятка ылайыкташкан STEM сессиясы байкалган өзгөрүүлөрдүн түздөн-түз себеби экени далилденген эмес.
• Аял инженер инструкторлордун болушу өз алдынча теңчилик ишениминдеги өзгөрүүгө себеп болгону көрсөтүлгөн эмес.
• Мурунку ойлоп табуу тажрыйбасы жок бардык окуучулар бир сессиянын аягында жаңы кызыгуу пайда кылганы көрсөтүлгөн эмес.
• Аял инженер менен байланыш түзүү аял ойлоп табуучуларды эстөөнү көбөйткөнү көрсөтүлгөн эмес.
• Кыска мөөнөттүү өзүн-өзү билдирүү өзгөрүүлөрү жумалар, айлар же жылдар бою сакталаары көрсөтүлгөн эмес.
• Жыйынтыктар башка расалык/этникалык коомдорго, жаш курак топторуна же билим берүү системаларына ошол эле өлчөмдө жалпыланары көрсөтүлгөн эмес.
• Изилдөө окуучулардын чыныгы жүрүм-турумдук STEM тандоолорун же келечектеги карьера чечимдерин өлчөгөн эмес.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Изилдөө дизайны

Изилдөө мурда жүргүзүлгөн STEM outreach программасынын инсансыздандырылган баалоо сурамжылоолорунун экинчи анализи болуп саналат. Изилдөөчүлөр бул изилдөө үчүн катышуучулар менен кайра байланышкан эмес.

Жалпы 215 орто мектеп окуучусу беш өзүнчө иш-чара чөйрөсүнөн келген. Окуучулардын баары Black же African American деп аныкталган жана Түштүк-Чыгыш Michiganдагы орто мектептерде окушкан.

Маалыматтар борборлор ортосунда салыштырылган эмес; анткени сайттардын үлгү көлөмдөрү кыйла айырмаланган.

Беш ишке ашыруу чөйрөсү

Булак ичиндеги карама-каршылык: 2-таблицанын эркек инженер мамычасы жана сайт номерлери ыкма текстиндеги “эркек инженер In-Class Experience 2ге катышкан жана бул эң чоң маалымат топтому болгон” деген билдирүүгө туура келбейт. Таблицадан дароо кийинки “n=175 In-Class Experience 1” билдирүүсү да таблицада берилген сайт көлөмдөрүнө туура келбейт. Бул маалымат Verianla тарабынан божомол менен оңдолгон эмес.

Өлчөө куралы

Окуучулар сессиядан кийин бир программа баалоо сурамжылоосун толтурушкан. Сурамжылоодо 5 баллдык Likert шкалалары менен теңчилик ишеними жана ойлоп табууга кызыгуу суралган.

Ретроспективдүү pre-post түзүлүшүнө байланыштуу окуучулар бир эле сурамжылоодо мурдагы жана учурдагы баалоолорун билдиришкен. Appendix Aдагы теңчилик суроосу “Girls and boys are equally good at inventing” билдирүүсүн; кызыгуу суроосу болсо ойлоп табуу тууралуу көбүрөөк үйрөнгүсү келерин баалайт.

Сурамжылоо башында изилдөө шкаласы катары түзүлгөн эмес жана изилдөөгө чейин жарактуулук/ишенимдүүлүк анализи жүргүзүлгөн эмес. Теңчилик жана кызыгуу өзгөрмөлөрү бир пункттуу өлчөөлөр; ошондуктан ички ырааттуулук коэффициенти эсептелген эмес.

Ачык жоопторду коддоо

Окуучулардын ойлоп табуучулардын ысымдары жана үйдө чогуу иштеген адамдар тууралуу ачык жооптору жазуу айырмачылыктарына байланыштуу стандартташтырылган. Мисалы, “GWC” сыяктуу жооптор контекстке жараша George Washington Carver астында бириктирилген.

Раса же гендер маалыматы бүдөмүк болгондо изилдөөчүлөр божомол кылбастан, жоопту коддолбой турган же non-specific категориясына жайгаштырган.

Экинчи коддоочу 53 жооптон турган кокустук үлгүнү өз алдынча коддогон. Cohen's κ маанилери ойлоп табуучунун гендери үчүн 0,865, раса коддоосу үчүн 0,908 жана окуу программасы менен байланыш үчүн 0,878 болгон. Үйдө жалгыз/башкалар менен иштөө коддоосунда κ=0,730 жана аялдар менен иштөө өзгөрмөсүндө κ=0,658 деп билдирилген.

Статистикалык анализ

Анализдер IBM SPSS Statistics Version 31 менен жүргүзүлүп, маанилүүлүк босогосу α=0,05 деп аныкталган.

Колдонулган ыкмалардын арасында:

• Жупташкан үлгү t-тесттери,
• Көз карандысыз үлгү t-тесттери,
• Wilcoxon signed-rank тести,
• Ки-квадрат көз карандысыздык тесттери,
• Эки багыттуу ANOVA,
• Изилдөөчү жөнөкөй таасир анализдери

болгон.

Айрым өзгөрмөлөрдө Shapiro–Wilk тести нормалдуулуктан четтөөнү көрсөткөнүнө карабастан, үлгү көлөмүнө байланыштуу көп анализдерде параметрдик тесттер колдонулган; ordinal жана ачык кыйшык маалыматтар үчүн параметрдик эмес альтернатива тандалган.

Гипотеза жыйынтыктарынын жалпы көрүнүшү

Булактын талкуу бөлүгү H1ди теңчилик жана кызыгуу деген эки өзүнчө натыйжа катары баалагандыктан, “жети гипотезанын төртөө колдоого алынды” деген билдирүүнү колдонот.

Үйдөгү ойлоп табуу тажрыйбалары

Үйдө ойлоп табуу/дизайн иш-аракети менен алектенгенин билдирген окуучулардын олуттуу бөлүгү жалгыз иштебегенин, башка адамдар менен бирге иштегенин билдирген. Жарактуу 193 жоопто %69,4 башка адамдар менен, %30,6 жалгыз иштегенин билдирген.

Жарактуу 196 жоопто окуучулардын %23,5и мурда аялдар же кыздар менен ойлоп табуу иш-аракети менен алектенгенин, %76,5и алектенбегенин билдирген.

Мурда аялдар менен иштеген болуу аял ойлоп табуучунун атын берүү, аял инструктор менен байланыш түзүү же теңчилик/кызыгуу өзгөрүшү менен олуттуу байланыш көрсөткөн эмес.

Жетишпеген маалымат

Аналитикалык үлгү суроого жараша 215тен төмөндөгөн. Мисалы, теңчиликтин негизги анализинде n=178, кызыгуу анализинде n=168 жана аял ойлоп табуучуларды таануу анализинде n=168.

Аял ойлоп табуучуларды таануу анализинде 47 катышуучу (%21,9) жетишпеген маалыматтан улам listwise түрдө чыгарылган. Булак бул статистикалык күчтү азайткан болушу мүмкүн экенин моюнга алат.

Катышуучулардын гендеринин белгисиз болушу

Изилдөө кыздар менен балдар ойлоп табууга бирдей таандык деген окуучулардын ишенимин изилдегени менен, катышкан окуучулардын гендердик инсандыгы чогултулган эмес.

Ошондуктан, мисалы, кыз окуучулардын теңчилик ишеними эркек окуучулардыкынан башкача өзгөрдүбү же аял инженерлер менен байланыш окуучунун гендерине жараша айырмаландыбы — бул маалымат топтомунан аныктоого болбойт.

Ретроспективдүү pre-post дизайнынын чеги

Чыныгы алдын ала тестте окуучунун мамилеси иш-чарага чейин катталат. Бул изилдөөдө болсо окуучу сессия бүткөндөн кийин “мурдагы” жана “азыркы” мамилесин бир учурда эстеп баалаган.

Бул дизайн кыска программаларды баалоодо колдонулушу мүмкүн; бирок өткөн мамилени кайра эстөө учурдагы тажрыйбанын таасирине кабылышы мүмкүн. Булак муну recall bias ыктымалдыгы катары ачык моюнга алат.

Сайттардын гетерогендиги

Беш чөйрөдөгү окуучулардын саны 23төн 92ге чейин өзгөргөн. Музей/мектептен кийинки чөйрөдө үй-бүлө мүчөлөрү катышкан, ал эми класстагы иш-чараларда үй-бүлө болгон эмес. Дизайн тапшырмалары ар башка болуп, сурамжылоо айрым топтордо ошол эле күнү, башкаларында негизинен кийинки күнү толтурулган.

Ошондуктан “site”, инструктор курамы, үй-бүлөнүн катышуусу, тапшырманын түрү жана сурамжылоо убактысы бири-биринен толук ажыратууга мүмкүн болбогон контексттик факторлор болуп саналат.

Негизги чектөөлөр

• Реалдуу убакыттагы баштапкы өлчөө жок.
• Көзөмөл тобу жок.
• Изилдөө рандомизацияланган эмес.
• Маалыматтар экинчи программа баалоо маалыматтары.
• Сурамжылоо изилдөө максатында текшерилген көп пункттуу шкала эмес.
• Теңчилик жана кызыгуу бир пункт менен өлчөнгөн.
• Натыйжалар өзүн-өзү билдирүүгө негизделет.
• Катышуучулардын гендердик инсандыгы чогултулган эмес.
• Бир сессия узак мөөнөттүү туруктуулукту көрсөтпөйт.
• Программа компоненттери жана ишке ашыруу чөйрөлөрү борборлор ортосунда өзгөргөн.
• Сайт көлөмдөрү олуттуу тең салмаксыз.
• Айрым анализдерде жетишпеген маалымат үлүшү жогору.
• Натыйжалар башка демографиялык топторго же билим берүү чөйрөлөрүнө автоматтык түрдө жалпыланбайт.
• Изилдөө дизайны себептик тыянакты колдобойт.

Булак ичиндеги отчеттук карама-каршылыктар

Жасалма интеллектти колдонуу тууралуу билдирүү

Биринчи автор анализ процессине колдоо көрсөтүү үчүн Claude 4.5 Sonnet колдонгонун билдирген. Колдонуу тармактары ылайыктуу статистикалык тесттерди ойлонуу, үлгүлүү SPSS синтаксисин түзүү, SPSS синтаксисиндеги каталарды оңдоо/түшүндүрүү, макаланын каркасын өнүктүрүү жана фигура түзүүгө жардам берүү деп көрсөтүлгөн.

Авторлор жасалма интеллекттин натыйжалары сын көз менен каралып, текшерилгенин жана илимий мазмун үчүн жоопкерчилик өздөрүндө экенин ачык билдиришкен.

Күчтүү жактар

Изилдөөнүн күчтүү жактарынын бири жалпы “STEM кызыгуусун” гана эмес, мотивациялык жана когнитивдик натыйжаларды бөлүп кароосу. Теңчилик ишеними, ойлоп табууга кызыгуу жана аял ойлоп табуучуну аташ бир эле натыйжа өзгөрмөсү катары бааланган эмес.

Экинчи күчтүү жак — окуучулардын ачык ойлоп табуучу жоопторун системалуу мазмун анализи менен коддоо жана коддоочулар аралык шайкештикти Cohen's κ менен билдирүү.

Үчүнчү күчтүү жак — null натыйжаларды да ачык көрсөтүү. Аял инструктор байланышынын теңчилик ишеними жана аял ойлоп табуучуларды эстөө боюнча күтүлгөн байланыштары табылбаганы кыска интервенциялар кайсы натыйжаларда көбүрөөк чектелиши мүмкүн экенин көрсөтөт.

Келечектеги изилдөөлөр

Авторлор оң өзгөрүүлөр убакыт өткөн сайын сакталабы же жокпу аныктоо үчүн узунунан жүргүзүлгөн изилдөөлөрдү сунушташат. Келечекте текшерилген, көп пункттуу өлчөө куралдарын колдонуу жана окуучулардын гендердик инсандыгын чогултуу зарыл.

Өзүн-өзү билдирүүлөргө байкоо жана кийинки интервьюларды кошуу, мотивациялык жана когнитивдик натыйжаларды өзүнчө баалоо, үй-бүлө жана мектептен тышкаркы ойлоп табуу тажрыйбаларын кеңири изилдөө сунушталат.

Себептик байланыштарды күчтүүрөөк текшерүү үчүн көзөмөл тобу бар эксперименттик же квази-эксперименттик дизайндар жана түшүндүрмө иреттүү аралаш ыкма изилдөөлөрү талап кылынат.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түпнуска изилдөө: How Culturally Responsive STEM Curriculum and Relatability Shift Middle School Perceptions of Belonging and Interest in Inventive Activities

Авторлор: DeLean Tolbert Smith; Boluwatife Kolawole; Emmanuella Ejichukwu.

Жооптуу автор: DeLean Tolbert Smith.

Мекеме: Department of Industrial and Manufacturing Systems Engineering, University of Michigan-Dearborn, Dearborn, Michigan, USA.

Журнал: Education Sciences.

Басмакана: MDPI.

Жарыя маалыматы: 2026; Том 16; Сан 7; Макала 1050.

DOI: 10.3390/educsci16071050

Күндөр: Жөнөтүлгөн 3 Март 2026; кайра кароо 11 Июнь 2026; кабыл алынган 24 Июнь 2026; жарыяланган 1 Июль 2026.

Булак түрү: Бир сессиялык STEM outreach программасынан алынган инсансыздандырылган экинчи программа баалоо маалыматтарынын сандык жана изилдөөчү анализи.

Үлгү: Жалпы 215 орто мектеп окуучусу; бардык катышуучулар Black же African American деп аныкталган жана Түштүк-Чыгыш Michiganдагы орто мектептерде окушкан.

Ишке ашыруу чөйрөсү: Беш сайт; бир музей/мектептен кийинки үй-бүлөлүк иш-чара жана төрт класстагы мектепке баруу.

Интервенциянын узактыгы: Бир сессия. Үлгүлүү күн тартиби болжол менен 104 мүнөт болгону менен, дизайн иш-аракеттери жана ишке ашыруу шарттары сайттар арасында өзгөргөн.

Өлчөө дизайны: Сессиядан кийин ошол эле сурамжылоодо мурунку жана азыркы кабылдоолорду баалоого негизделген ретроспективдүү pre-post дизайн.

Негизги натыйжа өзгөрмөлөрү: Кыздар менен балдар ойлоп табууда тең деген өзүн-өзү билдирген ишеним; ойлоп табууга кызыгуу; аял ойлоп табуучуну аташ.

Шкаланын чеги: Теңчилик ишеними жана кызыгуу бир пункттуу 5 баллдык Likert суроолору менен өлчөнгөн; курал изилдөөгө чейин психометриялык жактан текшерилген эмес.

Статистикалык программа: IBM SPSS Statistics Version 31.

Маанилүүлүк босогосу: α=0,05.

Статистикалык ыкмалар: Жупташкан жана көз карандысыз үлгү t-тесттери, Wilcoxon signed-rank тести, ки-квадрат көз карандысыздык тести, эки багыттуу ANOVA жана изилдөөчү жөнөкөй таасир анализдери.

Ачык маалымат: Ойлоп табуучу жана үйдөгү кызматташуу жооптору консервативдүү мазмун анализи менен коддолгон; экинчи коддоочу менен Cohen's κ аркылуу коддоочулар аралык ишенимдүүлүк бааланган.

Этика: University of Michigan Health Sciences and Behavioral Sciences Institutional Review Board 25 Февраль 2026 күнү инсансыздандырылган экинчи маалымат анализи болгондуктан бошотуу берген.

Маалымдалган макулдук: Экинчи маалымат топтомун анализдөө үчүн колдонулбайт деп билдирилген.

Каржылоо: Макаланы иштетүү акысы жана материалдар National Science Foundation Grant No. 2045568 алкагындагы ишке негизделген.

Маалыматтын жеткиликтүүлүгү: Маалымат топтому уланып жаткан изилдөөнүн бөлүгү болгондуктан коомчулукка ачык эмес; жетүү өтүнүчтөрү биринчи авторго жөнөтүлүшү керектиги айтылган.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Авторлор кызыкчылыктардын кагылышын билдиришкен эмес жана каржылоочу дизайн, маалымат чогултуу, анализ, чечмелөө, жазуу же жарыялоо чечиминде роль ойнобогонун белгилешкен.

Авторлордун салымдары: Концептуалдаштыруу D.T.S. жана B.K.; методология D.T.S. жана B.K.; текшерүү D.T.S. жана E.E.; формалдуу анализ D.T.S.; изилдөө D.T.S. жана B.K.; ресурстар B.K.; маалымат курациясы D.T.S. жана E.E.; биринчи долбоор D.T.S. жана B.K.; кароо/редакциялоо D.T.S. жана E.E.; долбоорду башкаруу жана каржылоо алуу D.T.S.

Жасалма интеллектти колдонуу тууралуу билдирүү: DeLean Tolbert Smith анализ ыкмасынын идеялары, үлгүлүү SPSS syntax, syntax каталарын оңдоо/түшүндүрүү, макаланын каркасы жана фигура колдоосу үчүн Claude 4.5 Sonnet колдонгон. Авторлор натыйжаларды карап чыгып, текшеришкенин жана акыркы мазмун үчүн өздөрү жооптуу экенин билдиришкен.

Лицензия: Creative Commons Attribution (CC BY).

Негизги илимий чек: Көзөмөл тобу, рандомизация жана реалдуу убакыттагы баштапкы өлчөө болбогондуктан байкалган pre-post өзгөрүүлөрдү себептик интервенция таасири деп кабыл алууга болбойт. Бир сессиядан кийинки өзүн-өзү билдирүүлөр узак мөөнөттүү жүрүм-турум, STEM карьерасын тандоо же туруктуу когнитивдик өзгөрүү дегенди билдирери көрсөтүлгөн эмес.

Булак ичиндеги отчеттук эскертүү: Сайт/инструктор маалыматтары менен айрым p маанилеринин ортосунда булак ичиндеги карама-каршылыктар бар. Verianla бул жерлерди божомол же үнсүз оңдоо менен өзгөрткөн эмес.