Таълими ихтироъкории ҷавобгӯ ба фарҳанг равиши таълимиест, ки ҳадаф дорад омӯзиши STEM ва тарроҳиро бо таҷрибаҳои фарҳангӣ, ҳаёти ҳаррӯза ва намунаҳои нақшии ба худ наздики хонандагон пайваст кунад. Ин таҳқиқот намунаҳои эътиқод ба баробарии гендерӣ, таваҷҷуҳ ба ихтироъкорӣ ва шинохти ихтироъкорони занро дар 215 хонандаи мактаби миёна, ки худро Black ё African American муаррифӣ кардаанд, пас аз таҷрибаи якҷаласаи STEM/ихтироъкории ҷавобгӯ ба фарҳанг баррасӣ кардааст. Таҳқиқот тарҳи ҳақиқии пешсанҷӣ ва пассанҷиро истифода набурдааст; хонандагон пас аз ҷаласа дар як пурсиш андешаҳои худро пеш аз фаъолият ва баъд аз он ба таври ретроспективӣ арзёбӣ кардаанд.

Миёнаи эътиқоди хонандагон ба он ки “духтарон ва писарон дар ихтироъкорӣ ба як андоза хубанд” аз 3,68 то 3,99 баланд шудааст; тағйир +0,31 хол, p<0,001 ва Cohen's d=0,32 буд. Миёнаи таваҷҷуҳ ба ихтироъкорӣ аз 3,12 то 3,57 баланд шуд; тағйир +0,45 хол, p<0,001 ва d=0,33 гузориш шудааст. Ин андозаҳои таъсир аз хурд то миёна буда, тағйироти кӯтоҳмуддати худбаҳодиҳиро нишон медиҳанд.

Ҷунбиши мусбат дар эътиқод ба баробарӣ то ҳадди зиёд аз он мустақил менамуд, ки хонандагон бо омӯзгори муҳандиси зан робитаи шахсӣ барқарор кардаанд ё не. Баръакс, таваҷҷуҳ ба ихтироъкорӣ ба контекст ҳассостар буд: хонандагоне, ки бо омӯзгори муҳандиси зан робита гузориш карданд, афзоиши бештари таваҷҷуҳро нишон доданд ва таваҷҷуҳи хонандагони дорои таҷрибаи қаблии ихтироъкорӣ низ бештар афзуд.

Робита бо муҳандисони зан бо номбар кардани бештари ихтироъкорони зан аз ҷониби хонандагон алоқаманд набуд. Аз ин рӯ, таҳқиқот нишон медиҳад, ки як ҷаласа метавонад бо тағйироти кӯтоҳмуддат дар муносибатҳои ангезишӣ алоқаманд бошад; аммо барои тағйир додани ассотсиатсияҳои устувортари когнитивӣ, ба мисли “ихтироъкор кист?”, эҳтимол таъсири такрорӣ ва дарозмуддат лозим шавад. Азбаски таҳқиқот гурӯҳи назоратӣ надошт ва ченкуниҳо ба худбаҳодиҳии ретроспективӣ такя мекарданд, натиҷаҳоро наметавон ҳамчун таъсири сабабии таълимӣ тафсир кард.

Масъалаи таҳқиқот

Стереотипҳои иҷтимоӣ ва фарҳангӣ дар бораи соҳаҳои STEM метавонанд аз давраи кӯдакӣ шакл гиранд. Он ки хонандагон ҳангоми фикр кардан дар бораи олим, муҳандис ё ихтироъкор кадом шахсонро ба ёд меоранд, метавонад ба он таъсир расонад, ки онҳо шахсияти худро то чӣ андоза бо ин соҳаҳо мепайванданд ва барои худ дар ин соҳаҳо ҷой мебинанд ё не.

Чаҳорчӯби адабиёти манбаъ махсусан ба намоёнии занон ва занони Black дар таърихи ихтироъкорӣ таваҷҷуҳ мекунад. Бо вуҷуди саҳмҳои воқеии техникӣ ва эҷодии занон, пайвастани фарҳангии мафҳумҳои “ихтироъкор” ё “муҳандис” бо мардон метавонад ба рушди шахсияти касбӣ ва эҷодии хонандагон таъсир расонад.

Масъалае, ки муҳаққиқон ҳамчун холигии асосӣ мебинанд, ин аст, ки барномаи ихтироъкории ҷавобгӯ ба фарҳанг ва муҳандисоне, ки хонандагон метавонанд худро бо онҳо пайванд диҳанд, дар як таҷрибаи кӯтоҳмуддати омӯзишӣ бо се натиҷаи ҷудогона чӣ гуна алоқаманданд:

1. Эътиқод ба он ки духтарон ва писарон ба фаъолияти ихтироъкорӣ ба таври баробар тааллуқ доранд.
2. Таваҷҷуҳ ба ихтироъкорӣ.
3. Шинохт ва ба ёд овардани занон ҳамчун “ихтироъкор” аз ҷиҳати когнитивӣ.

Таълими Ихтироъкории Ҷавобгӯ ба Фарҳанг Чист?

Дар ин таҳқиқот, таълими ихтироъкории ҷавобгӯ ба фарҳанг равиши омӯзиши STEM мебошад, ки ҳикояҳои ихтироъкорони вобаста ба заминаи фарҳангӣ ва иҷтимоии хонандагон, намунаҳои нақшии муҳандисӣ, масъалаҳои мушаххаси тарроҳӣ ва сохтани фаъоли прототипро дар як таҷрибаи омӯзишӣ муттаҳид мекунад; ин мафҳум тарҳи педагогии васеътар аз танҳо илова кардани шахсони дорои ҳувиятҳои гуногун ба барномаи таълимиро ифода мекунад.

Чаро ҷавобгӯ будан ба фарҳанг танҳо намояндагӣ нест?

Манбаъ равиши culturally responsive teaching-ро ҳамчун модели таълимӣ баррасӣ мекунад, ки байни ҳаёти хонагӣ ва мактабии хонандагон пули когнитивӣ ва фарҳангӣ месозад. Аз ин рӯ, таълими ҷавобгӯ ба фарҳанг танҳо маънои илова кардани номи шахсе, ки таърихан кам намояндагӣ шудааст, ба дарсро надорад.

Дар ҷаласаҳои ин таҳқиқот намояндагӣ, ҳамкории мустақим бо муҳандисон, ҳикояҳои ихтироъкорон, масъалаҳои тарроҳии монанд ба мушкилоти ҳаёти худи хонанда ва сохтани фаъоли прототип якҷоя истифода шуданд.

Дар барнома кадом ихтироъкорон истифода шуданд?

George Washington Carver дар ҳамаи ҷаласаҳо ҳамчун чеҳраи асосии барномаи таълимӣ истифода шуд. Хонандагон масъалаеро, ки ӯ ҳал кардааст, ва раванди ихтироъеро, ки пайгирӣ кардааст, муҳокима карданд.

Madam C.J. Walker ҳамчун чеҳраи дуюмдараҷаи барномаи таълимӣ муаррифӣ шуд. Хонандагон раванди муайян кардани ниёз ва таҳияи роҳи ҳалли Walker-ро бо равиши Carver муқоиса карда, барои фикр кардан дар бораи ихтироъкорони дигар ташвиқ шуданд.

Ин ду чеҳра вазни баробари таълимӣ надоштанд. Ҳикояи Carver такягоҳи асосии ривоятии барнома буд; ба Walker вақти камтари таълимӣ дода шуд, ки баъдтар дар тафсири натиҷаҳои ба ёд овардани номҳо муҳим мегардад.

Оё хонандагон танҳо ҳикоя шуниданд?

Не. Ҷаласаҳо татбиқи фаъоли раванди ихтироъкориро дар бар мегирифтанд. Хонандагон ва омӯзгорон марҳилаҳои раванди ихтироъро бо ҳаракатҳои бадан нишон медоданд; сипас хонандагон дар гурӯҳҳо барои ҳалли масъалаи воқеии тарроҳӣ аз маводи камтехнологӣ истифода мекарданд.

Вазифаҳои тарроҳӣ вобаста ба ҷаласа фарқ мекарданд ва ба масъалаҳое мисли бастабандии бехатари тиҷорати электронӣ, тарроҳии пайгиркунандаи автономӣ ва абзорҳои гирифтани хок барои санҷиши хок асос ёфта буданд.

Гурӯҳҳо дар давоми тақрибан 30–50 дақиқа прототип таҳия карда, дар охир пешниҳоди кӯтоҳи тарроҳӣ анҷом доданд, ки чӣ гуна кор кардани роҳи ҳал ва чӣ гуна қонеъ кардани ниёзи муайяншударо шарҳ медод.

Сохтори вақти ҷаласаи намунавӣ

Дар барномаи намунавӣ вақти умумӣ тақрибан 104 дақиқа аст. Аммо манбаъ мегӯяд, ки марҳилаи тарроҳӣ дар ҷаласаҳои гуногун аз 30–50 дақиқа фарқ мекард; бинобар ин ҳамаи панҷ муҳит ҷадвали вақтро айнан яксон истифода накардаанд.

Relatability чӣ маъно дорад?

Дар таҳқиқот “relatability” тавассути гузориши хонанда арзёбӣ шуд, ки ӯ бо яке аз муҳандисони зан дар ҷаласа робитаи шахсӣ ё эҳсоси наздикӣ доштааст.

Омӯзгорон танҳо мундариҷаи техникӣ пешниҳод накарданд. Онҳо номҳо, соҳаҳои таҳсил, ҳикояҳои касбӣ ва латифаҳои шахсии худро мубодила карданд; дар давоми ҷаласа бо хонандагон дар фаъолиятҳои тарроҳӣ иштирок карданд.

Ин сохтор ҳадаф дошт, ки хонанда муҳандисиро на ҳамчун касби дур ва абстрактӣ, балки ҳамчун фаъолияти инсонӣ ва дастрас бинад.

Ҳафт гипотеза

1. Эътиқоди хонандагон ба баробарӣ ва таваҷҷуҳ ба ихтироъкорӣ пас аз ҷаласа ба самти мусбат тағйир меёбад.
2. Эътиқод ба он ки духтарон ба фаъолияти ихтироъкорӣ тааллуқ доранд, ба самти мусбат тағйир меёбад.
3. Тағйири эътиқод ба баробарӣ дар хонандагоне, ки бо омӯзгори зан робита гузориш кардаанд, бештар хоҳад буд.
4. Таваҷҷуҳ ба ихтироъкорӣ дар хонандагоне, ки қаблан дар хона фаъолияти ихтироъкорӣ надоштанд, афзоиш меёбад.
5. Гузориши робита бо омӯзгори зан бо афзоиши бештари таваҷҷуҳ алоқаманд хоҳад буд.
6. Гузориши робита бо омӯзгори зан бо шинохти бештари ихтироъкорони зан алоқаманд хоҳад буд.
7. Афзоиши эътиқод ба баробарӣ дар хонандагоне, ки қаблан дар хона фаъолияти ихтироъкорӣ доштанд, бештар хоҳад буд.

Оё Як Ҷаласа Эътиқод ба Баробарӣ ва Таваҷҷуҳи Хонандагон ба Ихтироъкориро Афзоиш Дод?

Дар худбаҳодиҳиҳои ретроспективии пас аз ҷаласа ҳам эътиқод ба баробарии гендерӣ ва ҳам таваҷҷуҳ ба ихтироъкорӣ аз ҷиҳати оморӣ ба таври назаррас баланд шуданд; аммо азбаски гурӯҳи назоратӣ ва пешсанҷии вақти воқеӣ набуд, исбот нашудааст, ки ин тағйирот бевосита аз як ҷаласа ба вуҷуд омадаанд.

Натиҷаҳои асосии pre-post

Дар ҳар ду натиҷа андозаи таъсир ба ҳам наздик аст. Аҳамияти оморӣ далел медиҳад, ки тағйир аз сифр фарқ мекунад; арзишҳои Cohen's d тақрибан 0,3 нишон медиҳанд, ки андозаи тағйир хеле калон нест.

Оё эътиқод ба баробарӣ барои ҳама яксон тағйир ёфт?

Не. Дар таҳлили Wilcoxon signed-rank, ҳарчанд медианаи хол ҳам барои “пеш” ва ҳам барои “баъд” 4,00 буд, тақсимоти тағйироти инфиродӣ ба самти мусбат ҷунбид.

Натиҷа z=4,08, p<0,001 ва r=0,31 буд. Аз ин рӯ, бо вуҷуди самти мусбат дар сатҳи миёна/тақсимот, дар аксари хонандагон хол тағйир наёфт.

Оё робита бо омӯзгори зан барои эътиқод ба баробарӣ зарур буд?

Не. Дар 79 хонандае, ки робита бо омӯзгори занро гузориш надоданд, эътиқод ба баробарӣ +0,38; дар 99 хонандае, ки робита гузориш карданд, +0,26 афзуд.

Ҳарчанд тағйироти pre-post дар дохили гурӯҳҳо назаррас буданд, андозаи тағйир байни ду гурӯҳ ба таври назаррас фарқ накард: t(176)=−0,87, p=0,385, d=0,13.

Аз ин рӯ Hypothesis 3 дастгирӣ нашуд. Тибқи тафсири таҳқиқот, тағйири умумӣ дар эътиқод ба баробарӣ метавонад бештар ба барномаи таълимии ҷавобгӯ ба фарҳанг ва муҳити умумии намояндагии ҷаласа дар маҷмӯъ вобаста бошад, на ба робитаи инфиродии ҳар хонанда бо омӯзгори зан.

Оё таҷрибаи қаблии ихтироъкорӣ эътиқод ба баробариро тағйир дод?

ANOVA-и дуҷониба таъсири асосии назарраси доштани фаъолияти қаблии ихтироъкорӣ дар хона ба тағйири эътиқод ба баробариро нишон надод: F=0,187, p=0,666, қисман η²=0,001.

Таъсири асосии робита бо омӯзгори зан p=0,309; таъсири мутақобилаи таҷрибаи қаблӣ × робитаи омӯзгор p=0,467 буд. Ҳамин тавр Hypothesis 7 низ дастгирӣ нашуд.

Оё Робита бо Муҳандиси Зан ба Таваҷҷуҳ ба Ихтироъкорӣ Таъсир Кард?

Бале, дар доираи ин таҳқиқот хонандагоне, ки робита бо омӯзгори муҳандиси занро гузориш карданд, афзоиши бештари таваҷҷуҳи худбаҳодиҳиро нишон доданд; илова бар ин, таҳлили ҷустуҷӯии таъсири мутақобила нишон медиҳад, ки ин робита махсусан дар хонандагоне, ки қаблан дар хона таҷрибаи ихтироъкорӣ надоштанд, барҷастатар буда метавонад, аммо сохтори мушоҳидавӣ сабабиятро нишон намедиҳад.

Чаро таҷрибаи қаблӣ муҳим буд?

Ин натиҷа Hypothesis 4-ро дастгирӣ накард. Муҳаққиқон қайд мекунанд, ки як ҷаласа дар хонандагоне, ки қаблан бо фаъолияти ихтироъкорӣ рӯ ба рӯ нашуда буданд, ба таври худкор таваҷҷуҳи нав ба вуҷуд наовард; қисми муҳими афзоиши умумии таваҷҷуҳ аз хонандагони дорои таҷрибаи қаблӣ омадааст.

Тағйири таваҷҷуҳ аз рӯи робита бо омӯзгор

Барои фарқи тағйир байни гурӯҳҳо, манбаъ дар параграфи асосии натиҷаҳо t(166)=−2,27, p=0,024 ва d=0,35 медиҳад. Дар эзоҳи Ҷадвали 7 барои ҳамин муқоиса p=0,012 навишта шудааст. Аз сабаби ин фарқи дохилии манбаъ, Verianla як арзишро хомӯшона “ислоҳ” намекунад.

Вақте таҷрибаи қаблӣ ва робита бо омӯзгор якҷоя арзёбӣ мешаванд

Дар ANOVA-и дуҷонибаи ҷустуҷӯӣ таъсири асосии таҷрибаи қаблӣ F(1,163)=14,28, p<0,001, қисман η²=0,081; таъсири асосии робита бо омӯзгори зан F(1,163)=7,36, p=0,007, қисман η²=0,043; ва таъсири мутақобилаи ҳар ду F(1,163)=4,96, p=0,027, қисман η²=0,030 буд.

Дар хонандагони бидуни таҷрибаи қаблӣ фарқи байни гурӯҳҳои робита тақрибан 1,04 хол буд ва d тақрибан 0,71 дода шудааст. Параграфи тавзеҳии манбаъ барои ин муқоиса p<0,001 менависад, дар ҳоле ки Ҷадвали 9 p=0,007 гузориш медиҳад. Аз ин рӯ арзиши p дар дохили манбаъ мутобиқ нест.

Дар хонандагони дорои таҷрибаи қаблӣ фарқи байни +0,65 ва +0,75 назаррас набуд; p=0,665. Ин намуна нишон медиҳад, ки хонандагони пештар бо ихтироъкорӣ ошно буда метавонанд аз як ҷаласа новобаста аз робита бо омӯзгор баҳра бурда бошанд, дар ҳоле ки барои хонандагони бетаҷриба барқарор кардани робита метавонад муҳимтар бошад.

Оё Як Ҷаласа Шинохт ё Ба Ёд Овардани Ихтироъкорони Занро Тағйир Дод?

Таҳқиқот робитаи назаррас байни пайванди шахсӣ бо омӯзгори муҳандиси зан ва номбар кардани ихтироъкорони занро нишон надод; ҳатто сатҳи шинохти ихтироъкорони зан дар хонандагоне, ки чунин робитаро гузориш карданд, аз ҷиҳати ададӣ пасттар буд. Аз ин рӯ, тағйири кӯтоҳмуддати ангезишӣ бояд аз тағйири когнитивии ассотсиатсияҳои устувортари “ихтироъкор” ҷудо карда шавад.

Натиҷаи Hypothesis 6

χ²(1,n=168)=1,371, p=0,242 ва φ=−0,090 буд. Odds ratio 0,613 ва %95 GA 0,269–1,397 гузориш шудааст.

Аз ин рӯ Hypothesis 6 дастгирӣ нашуд. Тафсири асосии манбаъ дар бахши муҳокима ин аст, ки барқарор кардани робитаи эҳсосӣ/шахсӣ бо омӯзгор метавонад ба ангезиши хонанда саҳм гузорад, аммо ҳамин робита ба таври худкор кафолат намедиҳад, ки дар охири як ҷаласа ихтироъкорони зан аз ҷиҳати когнитивӣ бештар ба ёд оварда шаванд.

Хонандагон кадом ихтироъкоронро номбар карданд?

Дар 185 посухи дорои коди эътиборноки гендерӣ, 141 хонанда (%76,2) номи ихтироъкори мард ва 31 хонанда (%16,8) номи ихтироъкори занро доданд; 13 посух (%7) аз ҷиҳати гендерӣ мушаххас набуд ё кодгузорӣ нашуд.

George Washington Carver бо 53 посух бештар аз ҳама номбар шуд. Пас аз ӯ Thomas Edison (24), Albert Einstein (19) ва Elon Musk (11) омаданд. Аз байни чеҳраҳои зан, Madam C.J. Walker 10, омӯзгори ҷаласа “Dr. Dele” 8, Patricia Bath 2 ва Mae C. Jemison 1 бор номбар шуданд.

Дар ин натиҷа муҳим аст, ки George Washington Carver чеҳраи асосии барномаи таълимӣ буд. Гарчанде Madam C.J. Walker низ дар ҳамон ҷаласаҳо ҳузур дошт, ба ӯ таваҷҷуҳи камтари таълимӣ дода шуд; аз ин рӯ фарқи басомади ба ёд овардани ин ду номро наметавон бевосита ҳамчун таъсири гендерӣ тафсир кард.

Оё чеҳраҳои барномаи таълимӣ стереотипҳои кӯҳнаро комилан тағйир доданд?

Не. Дар посухҳое, ки аз рӯи робита ба барномаи таълимӣ кодгузорӣ шуданд, тақрибан сеякашон ихтироъкори дар барнома зикршударо номбар карданд, аммо қисми назаррас ҳамоно чеҳраҳои анъанавӣ/стереотипии ихтироъкорон, ба мисли Thomas Edison ва Albert Einstein, ки қисми ҷаласа набуданд, зикр мекарданд.

Манбаъ ин намунаи натиҷаро ҳамчун нишонаи он тафсир мекунад, ки образҳои “ихтироъкор”, ки дар фарҳанг муддати дароз такрор мешаванд, бо як ҷаласаи кӯтоҳ ба осонӣ иваз намешаванд.

Таҳқиқот чиро дастгирӣ мекунад

• Пас аз як ҷаласа миёнаи эътиқоди худбаҳодиҳии хонандагон ба баробарӣ баланд шудааст.
• Пас аз як ҷаласа миёнаи таваҷҷуҳи умумии хонандагон ба ихтироъкорӣ баланд шудааст.
• Тағйири эътиқод ба баробарӣ ба робита бо омӯзгори зан сахт вобаста ба назар нарасид.
• Таваҷҷуҳ ба ихтироъкорӣ бо таҷрибаи қаблии ихтироъкорӣ ва робита бо омӯзгори зан робитаҳои қавитар нишон дод.
• Дар хонандагони бидуни таҷрибаи қаблии ихтироъкорӣ робита бо омӯзгори зан дар таҳлили ҷустуҷӯӣ бо тағйири мусбаттари таваҷҷуҳ алоқаманд буд.
• Робита бо омӯзгори зан бо номбар кардани бештарии ихтироъкорони зан алоқаманд набуд.
• Пас аз як ҷаласа ассотсиатсияҳои анъанавии ихтироъкорони мард ба таври назаррас боқӣ монданд.

Таҳқиқот чиро дастгирӣ намекунад

• Исбот нашудааст, ки ҷаласаи STEM-и ҷавобгӯ ба фарҳанг сабаби бевоситаи тағйироти мушоҳидашуда будааст.
• Нишон дода нашудааст, ки танҳо ҳузури омӯзгорони муҳандиси зан боиси тағйири эътиқод ба баробарӣ шудааст.
• Нишон дода нашудааст, ки ҳамаи хонандагони бидуни таҷрибаи қаблии ихтироъкорӣ баъд аз як ҷаласа таваҷҷуҳи нав пайдо кардаанд.
• Нишон дода нашудааст, ки робита бо муҳандиси зан ба ёд овардани ихтироъкорони занро зиёд мекунад.
• Нишон дода нашудааст, ки тағйироти кӯтоҳмуддати худбаҳодиҳӣ ҳафтаҳо, моҳҳо ё солҳо давом мекунад.
• Нишон дода нашудааст, ки натиҷаҳоро метавон бо ҳамон андоза ба ҷомеаҳои дигари нажодӣ/этникӣ, гурӯҳҳои синнусолӣ ё системаҳои таълимӣ умумӣ кард.
• Таҳқиқот интихоби воқеии рафтории STEM ё қарорҳои касбии ояндаи хонандагонро чен накардааст.

Усул ва Натиҷаҳои Таҳқиқот

Тарҳи таҳқиқот

Ин таҳқиқот таҳлили дуюмдараҷаи пурсишҳои арзёбии барномаи пештар иҷрошудаи STEM outreach мебошад, ки шахсияти иштирокчиён аз онҳо хориҷ карда шудааст. Муҳаққиқон барои ин таҳқиқот бо иштирокчиён дубора иртибот нагирифтанд.

Дар маҷмӯъ 215 хонандаи мактаби миёна аз панҷ муҳити ҷудогонаи фаъолият омадаанд. Ҳамаи хонандагон худро Black ё African American муаррифӣ кардаанд ва дар мактабҳои миёнаи Ҷанубу Шарқи Michigan таҳсил мекарданд.

Маълумотҳо байни марказҳо муқоиса нашуданд, зеро ҳаҷми намунаи сайтҳо ба таври назаррас фарқ мекард.

Панҷ муҳити татбиқ

Номувофиқии дохили манбаъ: Сутуни муҳандиси мард ва рақамҳои сайтҳо дар Ҷадвали 2 бо ҷумлаи матни усулҳо — “муҳандиси мард дар In-Class Experience 2 иштирок кард ва ин бузургтарин маҷмӯи маълумот буд” — мувофиқат намекунанд. Ибораи “n=175 In-Class Experience 1” фавран пас аз ҷадвал низ бо ҳаҷмҳои сайтҳои дар ҷадвал нишондодашуда мувофиқат намекунад. Verianla ин маълумотро бо тахмин ислоҳ накардааст.

Асбоби ченкунӣ

Хонандагон пас аз ҷаласа як пурсиши арзёбии барномаро пур карданд. Дар пурсиш бо шкалаҳои 5-холаи Likert эътиқод ба баробарӣ ва таваҷҷуҳ ба ихтироъкорӣ пурсида шуд.

Аз сабаби тарҳи ретроспективии pre-post, хонандагон дар ҳамон пурсиш ҳам арзёбии қаблӣ ва ҳам арзёбии ҳозираи худро гузориш карданд. Саволи баробарӣ дар Appendix A ҷумлаи “Girls and boys are equally good at inventing”-ро арзёбӣ мекунад; саволи таваҷҷуҳ хоҳиши бештар омӯхтан дар бораи ихтироъкориро месанҷад.

Пурсиш дар ибтидо ҳамчун шкалаи таҳқиқотӣ тарҳрезӣ нашуда буд ва пеш аз таҳқиқот таҳлили эътиборнокӣ/эътимоднокӣ анҷом нашуд. Тағйирёбандаҳои баробарӣ ва таваҷҷуҳ бо як банди ягона чен шудаанд; аз ин рӯ коэффициенти ҳамоҳангии дохилӣ ҳисоб карда нашудааст.

Кодгузории посухҳои кушода

Посухҳои кушодаи хонандагон дар бораи номҳои ихтироъкорон ва шахсоне, ки бо онҳо дар хона кор мекарданд, ба сабаби фарқиятҳои имло стандартӣ карда шуданд. Масалан, посухҳои мисли “GWC” аз рӯи контекст зери George Washington Carver муттаҳид шуданд.

Вақте маълумоти нажод ё гендер номуайян буд, муҳаққиқон тахмин накарданд ва посухро ба гурӯҳи коднашаванда ё non-specific гузоштанд.

Кодгузори дуюм намунаи тасодуфии иборат аз 53 посухро мустақилона кодгузорӣ кард. Арзишҳои Cohen's κ барои гендери ихтироъкор 0,865, барои кодгузории нажод 0,908 ва барои робита ба барномаи таълимӣ 0,878 буданд. Барои кодгузории кор кардан танҳо/бо дигарон дар хона κ=0,730 ва барои тағйирёбандаи кор бо занон κ=0,658 гузориш шуд.

Таҳлили оморӣ

Таҳлилҳо бо IBM SPSS Statistics Version 31 анҷом дода шуданд ва ҳадди аҳамиятнокӣ α=0,05 муқаррар гардид.

Усулҳои истифодашуда инҳоро дар бар мегирифтанд:

• t-test-ҳои намунаҳои ҷуфтшуда,
• t-test-ҳои намунаҳои мустақил,
• санҷиши Wilcoxon signed-rank,
• санҷишҳои мустақилияти ки-квадрат,
• ANOVA-и дуҷониба,
• таҳлилҳои ҷустуҷӯии таъсири сода

.

Гарчанде санҷиши Shapiro–Wilk дар баъзе тағйирёбандаҳо инҳироф аз нормалиро нишон дод, бо сабаби ҳаҷми намуна дар бисёр таҳлилҳо санҷишҳои параметрӣ истифода шуданд; барои маълумоти ordinal ва ба таври возеҳ каҷшуда алтернативаи ғайрипараметрӣ интихоб шуд.

Намоиши умумии натиҷаҳои гипотезаҳо

Азбаски бахши муҳокимаи манбаъ H1-ро ҳамчун ду натиҷаи ҷудогона — баробарӣ ва таваҷҷуҳ — арзёбӣ кардааст, аз ибораи “аз ҳафт гипотеза чортояш дастгирӣ шуд” истифода мебарад.

Таҷрибаҳои ихтироъкорӣ дар хона

Қисми назарраси хонандагоне, ки дар хона фаъолияти ихтироъкорӣ/тарроҳӣ доштаанд, гузориш карданд, ки танҳо кор накарда, бо дигарон ҳамкорӣ мекарданд. Дар 193 посухи эътиборнок %69,4 бо дигарон ва %30,6 танҳо кор карданро гузориш карданд.

Дар 196 посухи эътиборнок %23,5 хонандагон гуфтанд, ки қаблан бо занон ё духтарон фаъолияти ихтироъкорӣ анҷом додаанд ва %76,5 гуфтанд, ки анҷом надодаанд.

Қаблан бо занон кор кардан бо номбар кардани ихтироъкори зан, барқарор кардани робита бо омӯзгори зан ё тағйири баробарӣ/таваҷҷуҳ робитаи назаррас нишон надод.

Маълумоти гумшуда

Ҳаҷми намунаи таҳлилӣ вобаста ба савол аз 215 кам шуд. Масалан, дар таҳлили асосии баробарӣ n=178, дар таҳлили таваҷҷуҳ n=168 ва дар таҳлили шинохти ихтироъкорони зан n=168 буд.

Дар таҳлили шинохти ихтироъкорони зан 47 иштирокчӣ (%21,9) ба сабаби маълумоти гумшуда ба таври listwise хориҷ шуданд. Манбаъ эътироф мекунад, ки ин метавонад қудрати омориро кам карда бошад.

Номаълум будани гендери иштирокчиён

Гарчанде таҳқиқот эътиқоди хонандагонро дар бораи он баррасӣ мекард, ки духтарон ва писарон ба ихтироъкорӣ ба таври баробар тааллуқ доранд, ҳувияти гендерии хонандагони иштирокчӣ ҷамъоварӣ нашуд.

Аз ин рӯ аз ин маҷмӯи маълумот муайян кардан имконнопазир аст, ки масалан эътиқоди духтарон ба баробарӣ нисбат ба писарон фарқкунанда тағйир ёфт ё робита бо муҳандисони зан вобаста ба гендери хонанда фарқ кард ё не.

Маҳдудияти тарҳи ретроспективии pre-post

Дар пешсанҷии ҳақиқӣ муносибати хонанда пеш аз фаъолият сабт мешавад. Дар ин таҳқиқот бошад, хонанда пас аз анҷоми ҷаласа ҳам муносибати “қаблӣ” ва ҳам “ҳозира”-и худро дар як вақт ба ёд оварда, баҳо дод.

Ин тарҳ метавонад барои арзёбии барномаҳои кӯтоҳ истифода шавад; аммо ба ёд овардани муносибати гузашта метавонад аз таҷрибаи ҷорӣ таъсир гирад. Манбаъ инро ҳамчун эҳтимоли recall bias ошкоро қабул мекунад.

Гетерогении сайтҳо

Шумораи хонандагон дар панҷ муҳит аз 23 то 92 фарқ мекард. Дар муҳити осорхона/баъд аз мактаб аъзои оила ҳузур доштанд, дар фаъолиятҳои синфӣ бошад оила набуд. Вазифаҳои тарроҳӣ фарқ мекарданд ва пурсиш дар баъзе гурӯҳҳо ҳамон рӯз, дар гурӯҳҳои дигар асосан рӯзи дигар пур карда шуд.

Аз ин рӯ “site”, таркиби омӯзгорон, иштироки оила, навъи вазифа ва вақти пурсиш омилҳои контекстие ҳастанд, ки пурра аз ҳам ҷудо карда намешаванд.

Маҳдудиятҳои асосӣ

• Ченкунии ибтидоии вақти воқеӣ вуҷуд надорад.
• Гурӯҳи назоратӣ вуҷуд надорад.
• Таҳқиқот рандомизатсия нашудааст.
• Маълумотҳо маълумоти дуюмдараҷаи арзёбии барнома мебошанд.
• Пурсиш шкалаи бисёрбандии барои таҳқиқот тасдиқшуда нест.
• Баробарӣ ва таваҷҷуҳ бо як банд чен шудаанд.
• Натиҷаҳо ба худбаҳодиҳӣ такя мекунанд.
• Ҳувияти гендерии иштирокчиён ҷамъоварӣ нашуд.
• Як ҷаласа устувории дарозмуддатро нишон намедиҳад.
• Компонентҳои барнома ва муҳитҳои татбиқ байни марказҳо фарқ доштанд.
• Ҳаҷми сайтҳо ба таври ҷиддӣ номутавозин аст.
• Дар баъзе таҳлилҳо сатҳи маълумоти гумшуда баланд аст.
• Натиҷаҳоро наметавон ба гурӯҳҳои дигари демографӣ ё муҳитҳои таълимӣ ба таври худкор умумӣ кард.
• Тарҳи таҳқиқот хулосаи сабабиро дастгирӣ намекунад.

Номувофиқиҳои гузоришии дохили манбаъ

Изҳороти истифодаи зеҳни сунъӣ

Муаллифи аввал хабар додааст, ки барои дастгирии раванди таҳлил Claude 4.5 Sonnet-ро истифода кардааст. Соҳаҳои истифода фикр кардан дар бораи санҷишҳои омории мувофиқ, тавлиди намунаи SPSS syntax, ислоҳ/шарҳи хатогиҳои SPSS syntax, рушди сохтори мақола ва кӯмак дар сохтани шаклҳо буд.

Муаллифон ошкоро изҳор кардаанд, ки натиҷаҳои зеҳни сунъиро ба таври интиқодӣ бозбинӣ ва тасдиқ намудаанд ва масъулияти мундариҷаи илмӣ бар дӯши худи онҳост.

Ҷиҳатҳои қавӣ

Яке аз ҷиҳатҳои қавии таҳқиқот ин аст, ки ба ҷои як “таваҷҷуҳи умумӣ ба STEM”, натиҷаҳои ангезишӣ ва когнитивиро аз ҳам ҷудо кардааст. Эътиқод ба баробарӣ, таваҷҷуҳ ба ихтироъкорӣ ва номбар кардани ихтироъкори зан ҳамчун як тағйирёбандаи натиҷа баррасӣ нашудаанд.

Ҷиҳати қавии дуюм ин аст, ки посухҳои кушодаи хонандагон дар бораи ихтироъкорон бо таҳлили мунтазами мундариҷа кодгузорӣ шуда, мувофиқати байни кодгузорон бо Cohen's κ гузориш шудааст.

Ҷиҳати қавии сеюм ин аст, ки натиҷаҳои null низ ба таври равшан гузориш шудаанд. Набудани робитаҳои интизоршудаи пайванди омӯзгори зан бо эътиқод ба баробарӣ ва ба ёд овардани ихтироъкорони зан нишон медиҳад, ки дахолатҳои кӯтоҳ дар кадом натиҷаҳо метавонанд маҳдудтар бошанд.

Таҳқиқоти оянда

Муаллифон барои муайян кардани он ки тағйироти мусбат бо мурури вақт давом мекунанд ё не, таҳқиқоти тӯлонӣ пешниҳод мекунанд. Дар оянда бояд асбобҳои ченкунии тасдиқшуда ва бисёрбандӣ истифода шаванд ва ҳувияти гендерии хонандагон ҷамъоварӣ гардад.

Илова кардани мушоҳида ва мусоҳибаҳои пайгирӣ ба худбаҳодиҳӣ, арзёбии ҷудогонаи натиҷаҳои ангезишӣ ва когнитивӣ ва омӯзиши муфассалтари таҷрибаҳои ихтироъкорӣ дар оила ва берун аз мактаб тавсия мешавад.

Барои санҷиши қавитари робитаҳои сабабӣ тарҳҳои таҷрибавӣ ё нимтаҷрибавӣ бо гурӯҳи назоратӣ ва таҳқиқоти омехтаи пайдарпайи тавзеҳӣ заруранд.

Ёддошт оид ба Манбаъ ва Усул

Таҳқиқоти аслӣ: How Culturally Responsive STEM Curriculum and Relatability Shift Middle School Perceptions of Belonging and Interest in Inventive Activities

Муаллифон: DeLean Tolbert Smith; Boluwatife Kolawole; Emmanuella Ejichukwu.

Муаллифи масъул: DeLean Tolbert Smith.

Муассиса: Department of Industrial and Manufacturing Systems Engineering, University of Michigan-Dearborn, Dearborn, Michigan, USA.

Маҷалла: Education Sciences.

Ношир: MDPI.

Маълумоти нашр: 2026; Ҷилди 16; Шумораи 7; Мақолаи 1050.

DOI: 10.3390/educsci16071050

Санаҳо: Ирсол 3 Марти 2026; бозбинӣ 11 Июни 2026; қабул 24 Июни 2026; нашр 1 Июли 2026.

Навъи манбаъ: Таҳлили миқдорӣ ва ҷустуҷӯии маълумоти дуюмдараҷаи шахсияташон ҳазфшудаи арзёбии барнома аз як барномаи якҷаласаи STEM outreach.

Намуна: Дар маҷмӯъ 215 хонандаи мактаби миёна; ҳамаи иштирокчиён худро Black ё African American муаррифӣ кардаанд ва дар мактабҳои миёнаи Ҷанубу Шарқи Michigan таҳсил мекарданд.

Муҳити татбиқ: Панҷ сайт; як фаъолияти оилавии осорхона/баъд аз мактаб ва чор боздиди мактабии синфӣ.

Давомнокии дахолат: Як ҷаласа. Гарчанде барномаи намунавӣ тақрибан 104 дақиқа буд, фаъолиятҳои тарроҳӣ ва шароити татбиқ байни сайтҳо фарқ мекарданд.

Тарҳи ченкунӣ: Тарҳи ретроспективии pre-post, ки ба арзёбии даркҳои қаблӣ ва ҷорӣ дар ҳамон пурсиши пас аз ҷаласа асос ёфтааст.

Тағйирёбандаҳои асосии натиҷа: Эътиқоди худбаҳодиҳӣ ба баробар будани духтарон ва писарон дар ихтироъкорӣ; таваҷҷуҳ ба ихтироъкорӣ; номбар кардани ихтироъкори зан.

Маҳдудияти шкала: Эътиқод ба баробарӣ ва таваҷҷуҳ бо саволҳои якбандии 5-холаи Likert чен шуданд; асбоб пеш аз таҳқиқот аз ҷиҳати психометрӣ тасдиқ нашуда буд.

Нармафзори оморӣ: IBM SPSS Statistics Version 31.

Ҳадди аҳамиятнокӣ: α=0,05.

Усулҳои оморӣ: t-test-ҳои намунаҳои ҷуфтшуда ва мустақил, санҷиши Wilcoxon signed-rank, санҷиши мустақилияти ки-квадрат, ANOVA-и дуҷониба ва таҳлилҳои ҷустуҷӯии таъсири сода.

Маълумоти кушода: Посухҳои ихтироъкор ва ҳамкорӣ дар хона бо таҳлили консервативии мундариҷа кодгузорӣ шуданд; эътимоднокии байни кодгузорон бо кодгузори дуюм тавассути Cohen's κ арзёбӣ шуд.

Этика: University of Michigan Health Sciences and Behavioral Sciences Institutional Review Board 25 Феврали 2026 ба сабаби таҳлили маълумоти дуюмдараҷаи шахсияташон ҳазфшуда озодкунӣ додааст.

Розигии огоҳона: Барои таҳлили маҷмӯи маълумоти дуюмдараҷа ҳамчун татбиқнашаванда гузориш шудааст.

Маблағгузорӣ: Пардохти коркарди мақола ва маводҳо ба кори доираи National Science Foundation Grant No. 2045568 асос ёфтаанд.

Дастрасии маълумот: Азбаски маҷмӯи маълумот қисми таҳқиқоти идомадор аст, оммавӣ нест; гуфта шудааст, ки дархостҳои дастрасӣ бояд ба муаллифи аввал фиристода шаванд.

Бархӯрди манфиатҳо: Муаллифон бархӯрди манфиатҳоро гузориш накардаанд ва гуфтаанд, ки маблағгузор дар тарҳ, ҷамъоварии маълумот, таҳлил, тафсир, навиштан ё қарори нашр нақш надоштааст.

Саҳми муаллифон: Консептуализатсия D.T.S. ва B.K.; методология D.T.S. ва B.K.; тасдиқ D.T.S. ва E.E.; таҳлили формалӣ D.T.S.; таҳқиқот D.T.S. ва B.K.; захираҳо B.K.; куратсияи маълумот D.T.S. ва E.E.; лоиҳаи аввал D.T.S. ва B.K.; бозбинӣ/таҳрир D.T.S. ва E.E.; идоракунии лоиҳа ва дарёфти маблағгузорӣ D.T.S.

Изҳороти истифодаи зеҳни сунъӣ: DeLean Tolbert Smith барои идеяҳои равиши таҳлил, намунаи SPSS syntax, ислоҳ/шарҳи syntax, сохтори мақола ва дастгирии шаклҳо Claude 4.5 Sonnet-ро истифода кардааст. Муаллифон гуфтаанд, ки натиҷаҳоро бозбинӣ ва тасдиқ кардаанд ва барои мундариҷаи ниҳоӣ худ масъуланд.

Литсензия: Creative Commons Attribution (CC BY).

Маҳдудияти асосии илмӣ: Азбаски гурӯҳи назоратӣ, рандомизатсия ва ченкунии ибтидоии вақти воқеӣ вуҷуд надорад, тағйироти pre-post-и мушоҳидашударо наметавон таъсири сабабии дахолат ҳисобид. Нишон дода нашудааст, ки худбаҳодиҳиҳои пас аз як ҷаласа маънои рафтори дарозмуддат, интихоби касби STEM ё тағйири устувори когнитивиро доранд.

Ёддошти гузоришии дохили манбаъ: Байни маълумоти сайт/омӯзгор ва баъзе арзишҳои p номувофиқиҳои дохили манбаъ вуҷуд доранд. Verianla ин бахшҳоро бо тахмин ё ислоҳи хомӯшона тағйир надодааст.