Эко-маскулиндүүлүк (Eco Masculinity) эркектиктин формаларын адамдардын ортосундагы күч мамилелери аркылуу гана эмес, эркектердин табият, башка тирүү жандыктар, кам көрүү, үстөмдүк, ресурстарды пайдалануу жана экологиялык жоопкерчилик менен түзгөн мамилелери аркылуу да изилдеген теориялык ыкма. Pubali Borah жана Arabinda Rajkhowанын изилдөөсү Nilakshi Chaliha Gogoiнин ассам тилиндеги Oiya Mor Dibru-Saikhowa романындагы эркек каармандарды ушул алкакта талдайт. Изилдөө өзгөчө Bakul Bora менен Seujду салыштырганда Hultman жана Puléнин индустриялык/үй-бүлөнү камсыздоочу маскулиндүүлүк, эко-модерн маскулиндүүлүк жана экологиялык маскулиндүүлүк типологиясын колдонот; бирок маскулиндүүлүктүн калыптанышын жеке мүнөз менен гана түшүндүрүүгө болбой турганын белгилейт. Bakulдун жолу жокчулук, жер которуу, таандыктык сезимин жоготуу, балалык тажрыйбалар, патриархалдык шартталуу жана укуктук криминалдаштыруу менен; Seujдун жолу болсо энесинен келген экологиялык этика, муундар аралык насаатчылык, теңтуштар менен мамиле жана табиятка болгон эмоционалдык жакындык менен байланыштуу.

Изилдөөнүн айырмаланган жагы — эркек каармандарды романдын баяндоо түзүлүшүнөн бөлүп карабаганы. Роман негизинен дарыгер Dr. Irina Baruahтын кабылдоосу аркылуу фокализацияланат. Ошондуктан Bakul, Seuj жана башка эркектер окурманга өздөрүнүн аракеттери аркылуу гана эмес, аял фокализатор аң-сезим аларды кандай көрүп, баалап жана маани берип жаткандыгы аркылуу жетет. Изилдөөчүлөр бул жагдайды эске албаган маскулиндүүлүк талдоосу романдын формалдык түзүлүшүн туура эмес чагылдырат деп белгилешет.

Макала ошондой эле Dibru-Saikhowанын экологиялык жана саясий тарыхын каармандарды талдоодон тышкары турган фон катары эмес, алардын калыптанышына түздөн-түз катышкан түзүлүш катары карайт. Laika жана Dadhiyадагы Mising жамааттарынын жашоосу; корголуучу аймактар саясаты, жер которуу, жакырчылык, суу ташкыны, салттуу пайдалануу укуктарынын чектелиши жана 1972-жылдагы Wildlife (Protection) Act менен 2006-жылдагы Forest Rights Act ортосундагы колдонуудагы чыңалуу контекстинде талданат. Ошентип, эркектин мергенчиге, коргоо кызматкерине же экологиялык жоопкерчилик алган субъектке айланышы жеке тандоолордон гана турбай турганын көрсөтүүгө аракет жасалат.

Изилдөөнүн негизги жыйынтыгы жөнөкөй “жаман эркек–жакшы эркек” карама-каршылыгы эмес. Bakul менен Seuj изилдөөчүлөрдүн чечмелөөсүндө ар башка шарттарда калыптанган эки түрдүү маскулиндүүлүк формасы. Макала ошондой эле эко-маскулиндүүлүк теориясын постколониялык жана Түштүк Азия контексттерине түздөн-түз колдонууга болбой турганын; жергиликтүү тарыхты, жер которууну, таптык айырмачылыкты, түпкү жамааттардын тажрыйбасын жана аялдардын көрүнбөгөн кам көрүү эмгегин эске алуу менен кайра ойлоо зарылдыгын сунуштайт.

Изилдөөнүн негизги суроосу

Изилдөөнүн борборундагы суроо — ар түрдүү маскулиндүүлүк формалары кандай шарттарда пайда болору. Изилдөөчүлөр бул суроону “каарман кандай аракет кылат?” деген деңгээлде гана калтырбайт. Каарман кайсы үй-бүлөдө чоңойгонун, кайсы жерге таандык экенин, ал жерден кантип ажыратылганын, мамлекеттик мекемелер менен кандай мамилелерди баштан кечиргенин, кандай кам көрүү же зомбулук формаларына дуушар болгонун жана романдын баяндоочусу аны кайсы көз караштан көрсөткөнүн бирге баалашат.

Бул ыкма маанилүү; анткени изилдөө маскулиндүүлүктү туруктуу, тубаса же жеке психология менен гана түшүндүрүлүүчү өзгөчөлүк катары карабайт. Маскулиндүүлүк — коомдук мамилелер, тарых, тап, жер, айлана-чөйрөлүк шарттар, үй-бүлө, институттар жана кам көрүү мамилелеринин ичинде калыптанган практиканын формасы. Ошондуктан Bakulдун мергенчиликке бурулушу менен Seujдун адам жана адам эмес жашоо формаларынын ортосунда өз ара жоопкерчилик түзүүгө аракет кылган токой кызматкерине айланышы бири-биринен обочо мүнөз белгилери эмес, ар башка калыптануу процесстеринин натыйжасы катары бааланат.

Эко-маскулиндүүлүк деген эмне?

Эко-маскулиндүүлүк эркектик идентификацияны табиятка үстөмдүк кылуу, ресурстарды алуу жана эмоционалдык алыстоо аркылуу эмес; кам көрүү, жоопкерчилик, өз ара мамиле жана адам экологиялык системалардын кожоюну эмес, катышуучусу деген түшүнүк аркылуу кайра баалаган маскулиндүүлүк жана айлана-чөйрө теориясы. Borah жана Rajkhowa бул ыкманы жалгыз колдонбойт; аны экофеминизм жана постколониялык экокритика менен бирге карап, гендер, тап, түпкү жамааттардын тажрыйбасы, колониализмден кийинки мамлекеттик түзүлүштөр жана айлана-чөйрө саясаты маскулиндүүлүктүн калыптанышына кандай таасир берерин изилдейт.

Маскулиндүүлүктүн үч формасы

Изилдөөнүн негизги теориялык куралдарынын бири — Hultman жана Puléнин үч бөлүктөн турган маскулиндүүлүк типологиясы. Бул типология так жана жабык мүнөз категориялары эмес, маскулиндүүлүктүн калыптанышындагы багыттарды сүрөттөөгө жардам берген эвристикалык аналитикалык курал.

Изилдөөчүлөр бул үч форманы бири-биринен дубал менен бөлүнгөн категориялар катары көрбөө керектигин өзгөчө баса белгилешет. Бир адам же институт бир учурда бир нече маскулиндүүлүк формасынын белгилерин алып жүрүшү мүмкүн. Бул жагдай изилдөөнүн постколониялык контекстке кошкон эң маанилүү теориялык салымдарынын биринин негизин түзөт.

Экофеминизм эмне үчүн керек?

Эко-маскулиндүүлүк эркектердин табият менен мамилесин изилдөө үчүн пайдалуу болгону менен, романды толугу менен өз алдынча түшүндүрө албайт. Анткени Oiya Mor Dibru-Saikhowa эркектердин көз карашы менен курулган баяндоо эмес. Романдын негизги кабылдоо борбору — Dr. Irina Baruah. Ошондуктан изилдөөчүлөр экофеминисттик ыкманы теориялык түзүлүшкө кошушат.

Экофеминисттик ойдун бул изилдөө үчүн мааниси аялдар менен табияттын тарыхта окшош үстөмдүк логикаларынын ичинде баасыздандырылып келгендиги жөнүндөгү идеядан келип чыгат. Бирок макала Irinaны жөн гана теориялык “экофеминисттик каарман” калыбына салбайт. Irina ошол эле учурда дарыгер, белгилүү бир жамаатка кызмат кылат, токой менен жеке жана үй-бүлөлүк байланышы бар, эркек каармандарды байкаган негизги баяндоочу аң-сезим жана эркектердин өзгөрүшү үчүн олуттуу эмоционалдык жана этикалык эмгек кылат.

Постколониялык экокритика эмне үчүн үчүнчү катмар?

Изилдөөнүн үчүнчү теориялык таянычы — постколониялык экокритика. Себеби Dibru-Saikhowa жөн гана “табигый пейзаж” эмес. Романдын географиясы колониялык доордон калган токой башкаруу салттары, көз карандысыздыктан кийинки коргоо саясаты, улуттук парк макамы, жергиликтүү жамааттардын укуктары жана мамлекеттик мекемелердин чечимдери менен калыптанган.

Ошондуктан изилдөөчүлөр “жерди” бейтарап фон катары эмес, идентификация калыптанган тарыхый шарт катары карашат. Адамдын өзү жашаган чөйрөнү жоготушу физикалык көчүү гана эмес; таандыктык, жамаат, тиричилик формасы, маданий улануучулук жана адамдын өзүн аныктоо жолдору да жабыркашы мүмкүн. Макалада колдонулган “мейкиндиктик тажрыйба” ыкмасы каармандардын табигый, коомдук, экономикалык жана саясий түзүлүштөр менен белгилүү бир жерде убакыт ичинде түзгөн топтолгон мамилесин билдирет.

Баяндоо формасы: Эркектерге кимдин көзү менен карайбыз?

Макала роман үчүнчү жактан баяндоону колдонорун, бирок баяндоочулук кабылдоо каармандардын арасында тең бөлүштүрүлбөгөнүн белгилейт. Окуялардын, жерлердин жана адамдардын көбү Dr. Irina Baruahтын аң-сезими аркылуу кабылданат. Ошондуктан баяндоочунун үнү менен Irinaнын этикалык баалоосу көп бөлүктө бири-бирине жакындайт.

Bakulдун ички дүйнөсүнө болсо айрым белгилүү учурларда түзүрөөк кирүүгө мүмкүнчүлүк берилет. Изилдөөчүлөр бул үзүндүлөрдү эркин кыйыр баяндоо жагынан баалашат. Эркин кыйыр баяндоодо баяндоочу үчүнчү жактын тилин сактайт, бирок каармандын ички ойлору менен эмоционалдык тону баяндоонун ичине аралашат. Ошентип, Bakulдун өзүнөн жатсынуусу окуя деңгээлинде гана билдирилбестен, баяндоонун формасы да бул жатсынууну көрүнүктүү кылат.

Бул талдоо изилдөөнүн маанилүү методологиялык жагдайларынын бири. Каармандар “эмне кылганы” сыяктуу эле, окурман алардын аң-сезимине канчалык кире алары жана аларды кимдин көзү менен көрөрү да чечмелөөнүн бир бөлүгү.

Атсыздыктын баяндоочулук функциясы

Роман Bakulду бала жумушчу катары үйүнө алган бай токой кызматкерине жеке ат бербейт. Изилдөөчүлөр бул баяндоочулук тандоону кокустук деп эсептешпейт. Bakul, Seuj жана Irina жеке аттары менен берилсе, жумуш берүүчү көбүрөөк өзүнүн функциясы жана коомдук абалы аркылуу сүрөттөлөт.

Макаланын чечмелөөсү боюнча, бул жагдай каарманды жөн гана бир жаман адам болуудан чыгарып, белгилүү бир институционалдык позициянын өкүлүнө айлантат. Демек, маселе бир адамдын моралдык кемчилиги гана эмес; айлана-чөйрөнү коргоо ыйгарым укугу, экономикалык күч, таптык артыкчылык жана жергиликтүү жамааттардын үстүнөн административдик үстөмдүк бир эле позицияда айкалыша алышы.

“Чептик коргоо” жана жай зомбулук маскулиндүүлүк талдоосу үчүн эмне үчүн маанилүү?

Изилдөөдө “fortress conservation” деп талкууланган чептик коргоо биологиялык ар түрдүүлүктү сактоо үчүн адамдын пайдаланылышын жана өзгөчө тиричилигин түздөн-түз айлана-чөйрөдөн камсыз кылган түпкү же токой четиндеги жамааттарды корголуучу аймактардан четтетүүгө негизделген ыкманы билдирет; “жай зомбулук” болсо кесепеттери бир эле драмалуу окуяда эмес, узак убакытка созулган жокчулук, жер которуу, инфраструктуранын жетишсиздиги жана көрүнбөй калуу процесстеринде пайда болгон зыянды түшүндүрүү үчүн колдонулат. Бул эки түшүнүк Bakulдун жеке өнүгүүсүн кеңири саясий-экологиялык түзүлүштөн ажыратпай окууга мүмкүндүк берет.

Dibru-Saikhowанын саясий экологиясы

Макала Dibru-Saikhowa аймагын Brahmaputra жана Lohit дарыялары кошулган жердеги экологиялык география катары карайт. Булактын тарыхый алкагына ылайык, аймак 1997-жылы биосфералык резерват, 1999-жылы болсо улуттук парк макамын алган. Бул процесс биологиялык ар түрдүүлүктү сактоо үчүн коргоо режимин түзгөнү менен, аймакта жашаган Mising жамааттарынын салттуу жашоо, тиричилик жана пайдалануу практикаларынын укуктук абалын да өзгөрткөн.

Изилдөөдө 1972-жылдагы Wildlife (Protection) Act менен 2006-жылдагы Scheduled Tribes and Other Traditional Forest Dwellers (Recognition of Forest Rights) Act ортосундагы колдонуудагы чыңалуу өзгөчө маанилүү. Изилдөөчүлөр эки мыйзам укуктук жактан сөзсүз бири-бирин жокко чыгарат деп айтышпайт. Талкууланган маселе — корголуучу аймак режими менен тарыхый токой укуктарын таануунун ортосунда практикада пайда болгон боштуктар.

Laika жана Dadhiya айылдарынын абалы бул чыңалуунун адабий баяндагы конкреттүү мейкиндиги. Жамааттар бир жагынан экологиялык жактан сезимтал деп аныкталган аймакта жашайт, экинчи жагынан толук жөнгө салынган жана кепилденген конуштун мүмкүнчүлүктөрүнө жете албайт. Суу ташкыны, жакырчылык, инфраструктура жетишсиздиги жана укуктук белгисиздик ошентип өз-өзүнчө окуя болуудан чыгып, бири-бирин күчөткөн структуралык шарттарга айланат.

Bakul Bora: Жеке тандоо менен структуралык шарттын ортосундагы чыңалуу

Bakulдун окуясы изилдөөдөгү эң татаал маскулиндүүлүк мисалдарынын бири. Изилдөөчүлөр Bakulду тубаса “кыйратуучу” эркек катары да, бардык жоопкерчиликти тышкы шарттарга жүктөөгө боло турган пассивдүү жабырлануучу катары да көрсөтүшпөйт. Талдоо эки деңгээлди бир убакта кармоого аракет кылат: Bakul тандоо жасаган адам; бирок анын тандай ала турган жолдорунун чеги бала кезинен тартып коомдук шарттар тарабынан кыскартылган.

Bakulдун энеси аны төрөп жатканда каза болот. Балалыктагы маскулиндүүлүк модели — жокчулук жана ачуулануу менен калыптанган атасы. Изилдөөчүлөр атасынын маскулиндүүлүгүн классикалык маанидеги күчтүү индустриялык маскулиндүүлүк менен теңешпейт; анткени атасынын экономикалык же институционалдык күчү жок. Анын ордуна үй-бүлө ичинде колунда калган патриархалдык бийликти өзүнөн алсыздарга колдонгон “түгөнгөн” патриархалдык форма көрүнөт.

Кийин Bakul бала жумушчу катары бай токой кызматкеринин үйүнө жөнөтүлөт. Бул этап үй-бүлөдөн ажыроо гана эмес, айылдан, Mising жамаатынан жана өзү билген экологиялык чөйрөдөн үзүлүү. Билим алуу каалоосу тосулат, денелик тартипке дуушар болот жана жашоо мейкиндиги баш ийүү менен аман калуунун ортосуна кысылат.

Макала ошондой эле Bakulдун фамилиясы маселесин идентификацияны жоготуу менен байланыштырат. Баланын өз Mising үй-бүлөлүк фамилиясы баянда сакталбайт; жаңы коомдук чөйрөдө “Bora” фамилиясын алып жүрөт. Изилдөөчүлөр муну нейтралдуу ат алмашуудан көрө жер которуунун коомдук идентификацияда калтырган изи катары чечмелешет.

Bakul жумуш берүүчүнүн үйүнөн качып Laikaга кайтып келгенде атасы өлүп калган жана мурдагы жашоо чөйрөсү олуттуу түрдө бузулган болот. Ошол учурда кары мергенчи Jaharkai ага көптөн бери таппай жүргөн баш калкалоону, кабыл алууну жана эркектер аралык таандыктыкты берет. Бул эркектер жамаатынын эмоционалдык функциясы чыныгы; бирок жамаат ошол эле учурда мамлекет мыйзамсыз деп эсептеген мергенчилик практикасынын айланасында уюшулган.

Ошентип, Bakulдун мергенчилиги эки башка деңгээлде окулат. Биринчи деңгээлде мергенчилик адам эмес дүйнөдөн ресурстарды алууга негизделген маскулиндүүлүк практикасы. Экинчи деңгээлде ошол эле аракет салттуу укуктар, коргоо режими, жакырчылык жана криминалдаштыруу ортосундагы тарыхый чыңалуунун ичине жайгашат. Макала бул эки деңгээлдин бирин экинчисин жок кылуу үчүн колдонбойт.

Аты аталбаган токой кызматкери: Коргоо менен үстөмдүк бир эле институтта айкалыша алабы?

Аты аталбаган жумуш берүүчү изилдөөдө эко-модерн маскулиндүүлүктүн эң күчтүү мисалы. Анын расмий милдети токойду коргоого байланыштуу; ошого карабастан, үй ичиндеги мамилелерин көзөмөл жана басым логикасы менен уюштурат. Bakul анын бийлиги астындагы бала жумушчу.

Изилдөөчүлөр жасаган маанилүү айырмачылыктардын бири — роман бул адамды ачык түрдө “коррупцияланган” деп атабай турганын белгилөө. Макала да булак текст айтпаган айыптоону жаратпайт. Анын ордуна институционалдык позиция, экономикалык топтоо жана аймактагы административдик күч ортосундагы структуралык мамилени талкуулайт.

Ошондуктан эко-модерн маскулиндүүлүк бул жерде “айлана-чөйрөгө сезимтал, бирок кемчиликтүү адам” деген мааниде колдонулбайт. Негизги карама-каршылык — табиятты коргоо ыйгарым укугу ошол эле учурда адамдар жана ресурстар үстүнөн иерархиялык көзөмөл жарата алышы. Институт айлана-чөйрөнү коргоо максатын көздөсө да, анын ичиндеги күч мамилелери өзүнөн-өзү экологиялык адилеттикке айланбайт.

Seuj: Экологиялык маскулиндүүлүктүн кийинчерээк алынбаган формасы

Seuj — Irina менен Bakulдун уулу. Аны Irina жалгыз өстүрөт жана биологиялык атасынын ким экени ага айтылбайт. Изилдөөнүн чечмелөөсүндө Seujдун мааниси жөн гана “жакшы токой кызматкери” болгонунан келип чыкпайт. Эң маанилүүсү — анын экологиялык маскулиндүүлүгү кандай шарттарда калыптанганы романда көрсөтүлгөнү.

Seujдун калыптанышында беш элемент өзгөчө көрүнөт: табиятка жаш кезден өнүккөн эмоционалдык жакындык, ошол жакындыктан келип чыккан кесиптик багыт, аны дайыма эле колдобой, керек учурда каршы пикирин билдирген достор чөйрөсү, бийликтин ордуна тажрыйба өткөрүп берүүгө негизделген муундар аралык эркек насаатчылык жана энесинен келген экологиялык сезимталдык.

Бул түзүлүш эко-маскулиндүүлүк адабиятындагы кеңири тараган өзгөрүү моделинен айырмаланат. Айрым теориялык баяндарда экологиялык маскулиндүүлүк үстөм индустриялык маскулиндүүлүктүн ичинде чоңойгон эркектин кийин аң-сезимдүү этикалык аракет менен өзүн кайра түзүшү катары каралат. Seuj болсо мындай “экинчи калыптанууну” баштан кечирбейт. Макаланын чечмелөөсүнө ылайык, анын алгачкы маскулиндүүлүк калыптанышы башынан эле кам көрүү, байланыштуулук жана экологиялык сезимталдыкка негизделген.

Seujдун токой кызматкери катары мамилеси да адам укуктары менен жапайы жаратылышты коргоону бири-бирине атаандаш эки максат катары көрбөөгө негизделет. Laika элинин жер жана коопсуздук талаптары менен жаныбарларды, дарактарды жана токойду коргоо бир эле этикалык алкактын бөлүктөрү.

Бирок роман Seujду керемет чечимге айлантпайт. Бир токой кызматкеринин жеке этикасы Laika менен Dadhiyанын көптөн бери уланып келе жаткан структуралык көйгөйлөрүн жалгыз өзү жок кыла албайт. Seuj жыйынтыктан көрө мүмкүнчүлүктү билдирет: белгилүү кам көрүү жана социалдашуу шарттары башка маскулиндүүлүк формасын жарата алат деген мүмкүнчүлүктү.

Irina Baruah: Маскулиндүүлүк талдоосунун көрүнбөгөн борбору

Изилдөөнүн эң маанилүү түзөтүүлөрүнүн бири — Irinaны эркек каармандардын өнүгүшүн камсыздаган жардамчы адамдын деңгээлине түшүрбөө. Irina — романдын негизги кабылдоочу аң-сезими, кесиптик идентификациясы бар дарыгер, экологиялык этиканы алып жүргөн өз алдынча субъект жана эркек каармандардын баянда кандай көрсөтүлөрүн аныктаган негизги фокус.

Irinaнын экологиялык мамилеси романтикалуу “табият сулуу” деген ойдон башкача чечмеленет. Изилдөөчүлөр анын табиятка мамилесин сабыр, ишенимдүүлүк, узак мөөнөттүү кам көрүү жана этикалык байланыш аркылуу түшүндүрүшөт. Дарыгерлик практикасы менен экологиялык сезимталдык бири-биринен ажырагыс. Адамдын дене оорусуна көрсөтүлгөн камкордук менен адам эмес дүйнөнүн жашоосуна көрсөтүлгөн камкордук бир эле байланыштуулук логикасынын ичинде каралат.

Романда аялдык менен табияттын байланышы эң күчтүү түзүлгөн учурлардын бири — Irinaнын кош бойлуулук тажрыйбасы менен аймактагы дарыя дельфиндеринин аялуулугунун ортосундагы параллель. Макала бул адабий байланышты аялдын денеси менен адам эмес дененин патриархалдык шарттарда дуушар боло турган аялуулугун бирге ойлонуу катары чечмелейт. Verianla баяны бул жерде романдын түпкү сөздөрүн кайра чыгарбай, талдоодогу илимий-адабий байланышты түшүндүрөт.

Irinaнын маскулиндүүлүк талкуусундагы дагы бир татаал функциясы бар: Bakulдагы жарым-жартылай өзгөрүү анын таасири менен болот; Seujдун экологиялык маскулиндүүлүк формасы болсо көбүнчө Irina жалгыз аткарган энелик, билим берүү жана этикалык кам көрүү эмгегине таянат. Ошентип, эркектердин кам көрүүгө көбүрөөк багытталган маскулиндүүлүккө өтүшү аялдын тең эмес көтөргөн эмоционалдык жана репродуктивдик эмгегинен көз карандысыз эмес.

Изилдөө бул чыңалууну чечүүгө аракет кылбайт. Тескерисинче, эко-маскулиндүүлүк эркектер кантип өзгөрө аларын гана суроо менен чектелбей турганын көрсөтөт. Ошол эле учурда бул өзгөрүүнүн кам көрүү чыгымын ким көтөрөрүн да суроо керек.

Эмне үчүн роман бир эле учурда нарратология, гендер жана саясий экология жагынан окулат?

Borah жана Rajkhowанын ыкмасынын өзгөчөлүгү — бул үч деңгээлди бири-бирине кыскартпаганы. Баяндоо формасы жалгыз өзү каармандардын коомдук шарттарын түшүндүрбөйт; саясий экология жалгыз өзү романдын эстетикалык түзүлүшүн түшүндүрбөйт; гендер теориясы да жергиликтүү тарых эске алынбаса абстракттуу болуп калышы мүмкүн.

Ошондуктан изилдөө үч катмарды бирге иштетет:

1. Баяндоо катмары: Ким көрүп жатканы, кимдин ички дүйнөсүнө кирилгени жана ким сырттан гана көрсөтүлгөнү изилденет.
2. Саясий-экологиялык катмар: Коргоо укугу, жер которуу, коомдук тап, Mising идентификациясы жана мейкиндиктик таандыктык каралат.
3. Гендердик катмар: Маскулиндүүлүк формаларынын кам көрүү, үстөмдүк, институт, үй-бүлө жана аялдардын эмгеги менен кандай байланышканы талданат.

Изилдөөнүн үйрөтүүчү мааниси көбүнчө ушул катмарлардын бириктирилишинен келип чыгат.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Изилдөө дизайны

Бул изилдөө лабораториялык эксперимент, талаа эксперименти, сурамжылоо же статистикалык моделдөө эмес. Негизги изилдөө объектиси — Nilakshi Chaliha Gogoiнин 2020-жылдагы Oiya Mor Dibru-Saikhowa романы. Изилдөөчүлөр романды теориялык жана жакын окууга негизделген сапаттык адабият талдоосу аркылуу изилдешет.

Ыкма бир эле теорияны романга колдонгондон кеңири. Изилдөө үч теориялык багытты бириктирет: Hultman жана Puléнин эко-маскулиндүүлүк ыкмасы, экофеминисттик теория жана постколониялык экокритика. Мындан тышкары, гегемониялык маскулиндүүлүк, мейкиндикке негизделген идентификация, чептик коргоо жана жай зомбулук түшүнүктөрү аналитикалык колдоо берет.

Биринчи негизги жыйынтык: Bakulдун жолу бир себептүү эмес

Bakulдун мергенчиликке алып барган жашоо жолу экономикалык жокчулук, энесин жоготуу, атасынын патриархалдык, бирок күчсүз маскулиндүүлүк модели, бала эмгеги, денелик тартип, жамааттан жана жерден ажыроо, билим алуу мүмкүнчүлүгүнүн тосулушу, Laikaнын ыдырашы жана Jaharkai берген таандыктык формасынын айкалышы менен түшүндүрүлөт.

Ошондуктан изилдөө Bakulду “табиятка зыян келтирген эркек” категориясына гана камап койбойт да, анын аракеттерин структуралык шарттардан улам толук жоопкерчиликтен бошотпойт да. Жеке агенттүүлүк менен структуралык чектөөлөр бир учурда сакталат.

Экинчи негизги жыйынтык: Институционалдык экологиялык саясат теңчиликчил болууга милдеттүү эмес

Аты аталбаган токой кызматкеринин мисалы айлана-чөйрөнү коргоо милдети берилген институционалдык позиция автоматтык түрдө кам көрүүгө негизделген же теңчиликчил маскулиндүүлүктү жаратпай турганын көрсөтөт. Изилдөөчүлөр бул фигурада коргоо ыйгарым укугу, таптык күч жана көзөмөл логикасы бириккенин көрүшөт.

Бул окуу эко-модерн маскулиндүүлүк түшүнүгүн постколониялык контекстке алып келет. Айлана-чөйрөнү башкаруу модернизацияланып, коргоо дискурсу күчөшү мүмкүн; бирок жергиликтүү жамааттардын чечим кабыл алуу күчү, укуктары жана күнүмдүк жашоосу үстүндөгү иерархиялык мамилелер уланышы мүмкүн.

Bakul менен Seujдун ортосундагы карама-каршылык эмнени көрсөтөт?

Bakul менен Seujдун ортосундагы карама-каршылык изилдөөнүн чечмелөөсүнө ылайык “жаман эркек” менен “жакшы эркектин” ортосундагы моралдык айырманы эмес, ар башка кам көрүү, таандыктык, тарых, институт жана социалдашуу шарттары ар башка маскулиндүүлүк формаларын жарата аларын көрсөтөт. Bakulдун жашоосу жер которуу, жокчулук жана криминалдаштыруу менен чектелсе, Seujдун калыптанышын энелик экологиялык этика, насаатчылык, теңтуштардын каршы пикири жана табият менен жаш кезден түзүлгөн эмоционалдык байланыш колдогон.

Бул салыштыруунун маанилүү чеги — эки каарманды эксперименталдык коомдук маалымат катары баалабоо. Bakul жана Seuj адабий каармандар. Изилдөөчүлөр реалдуу коомдордо маскулиндүүлүк кантип калыптана турганын себептик жактан далилдебейт; алар роман бул эки калыптануу формасын кантип куруп жатканын жана эко-маскулиндүүлүк теориясы аларды кантип түшүндүрө аларын көрсөтөт.

Үчүнчү негизги жыйынтык: Irinaсыз маскулиндүүлүк талдоосу толук эмес

Романдын негизги фокализациясы Irinaга байланыштуу болушу маскулиндүүлүк талдоосунун эпистемологиялык чегин аныктайт: окурман эркек каармандарды көбүнчө Irina кабылдаган абалында тааныйт. Ошондуктан изилдөө эркектердин мүнөз белгилерин баяндоо формасынан көз карандысыз, толугу менен объективдүү психологиялык маалымат катары карабайт.

Irina ошондой эле байкоочу гана эмес. Bakulдун жарым-жартылай этикалык өзгөрүшү жана Seujдун экологиялык маскулиндүүлүгү анын эмоционалдык, моралдык жана ата-энелик эмгеги менен тыгыз байланышта. Бул изилдөөнүн эркек борборлуу теорияга багыттаган эң күчтүү ички сындарынын бири.

Төртүнчү негизги жыйынтык: Жер которуу идентификация көйгөйүнө айланышы мүмкүн

Жер изилдөөдө каармандардын тегерегинде турган декор эмес. Bakulдун Laikaдан ажырашы физикалык көчүүдөн да кеңири. Жамаат, тилдик-маданий таандыктык, тааныш экологиялык чөйрө, үй-бүлөлүк мамилелер жана адам өзүн кайсы коомдук байланышта тааный турганы бир учурда таасирленет.

Ошондуктан изилдөөчүлөр “мейкиндиктик тажрыйба” түшүнүгүн колдонушат. Ар башка каармандар бир эле Dibru-Saikhowa географиясында жашаса да, ал география менен бирдей тарыхый жана саясий мамиледе эмес. Bakul ичтен туруп мүлксүздөнтүлгөн жамааттын мүчөсү болсо, Seuj институционалдык кызматкер катары ошол эле аймакка башка позициядан мамиле кылат.

Бешинчи негизги жыйынтык: Экологиялык адилеттик менен социалдык адилеттикти бөлүүгө болбойт

Seuj көрсөткөн экологиялык маскулиндүүлүк жаныбарларды же токойду коргоого гана кыскартылбайт. Изилдөөнүн окуусунда чыныгы экологиялык жоопкерчилик Laika жашоочуларынын укуктары менен адам эмес жашоону коргоону бир эле мамиленин ичинде ойлонууну талап кылат.

Бул ыкма “адамды коргош керекпи же табияттыбы?” деген экилик карама-каршылыкты четке кагат. Роман сунуштаган этикалык идеал — коргоо адам жамааттарынын тарыхый укуктарын жок кылбашы; адамдын муктаждыктары да адам эмес жашоону чексиз пайдаланылуучу ресурс катары көрбөшү керек.

Изилдөө эко-маскулиндүүлүк алкагына кайсы эки негизги өзгөртүүнү сунуштайт?

Изилдөө эки маанилүү теориялык ылайыкташтырууну сунуштайт: биринчиден, постколониялык коргоо институттарында индустриялык/үй-бүлөнү камсыздоочу маскулиндүүлүк менен эко-модерн маскулиндүүлүк бир эле институционалдык позицияда айкалыша алышы; экинчиден, экологиялык маскулиндүүлүк үстөм маскулиндүүлүктү чоң куракта өзгөртүүдөн пайда болгон экинчи форма болууга милдеттүү эместиги жана ылайыктуу кам көрүү менен социалдашуу шарттарында бала кезден эле алгачкы маскулиндүүлүк формасы катары өнүгө алышы.

Биринчи өзгөртүү: Категориялар постколониялык институттарда аралашып кетиши мүмкүн

Hultman жана Puléнин типологиясы аналитикалык жактан пайдалуу болгону менен, изилдөөчүлөр постколониялык коргоо институттарында чек аралар бүдөмүк боло аларын көрсөтүүгө аракет кылышат. Аты аталбаган жумуш берүүчү айлана-чөйрөнү коргоо аппаратынын өкүлү да, ошол эле географиядагы экономикалык жана таптык күч мамилелеринин артыкчылыктуу ээси да.

Бул жагдай индустриялык ресурстарды алуу логикасы менен эко-модерн жөнгө салуу логикасы бир адамда же бир институционалдык позицияда айкалыша аларын көрсөтөт. Ошентип, типология сакталат, бирок категориялар тарыхый контекстке жараша өтмө болушу мүмкүн экени кабыл алынат.

Экинчи өзгөртүү: Экологиялык маскулиндүүлүк балалыктан башталышы мүмкүн

Seuj мисалы теориянын калыптануу убактысына байланыштуу өзгөрүү сунуштайт. Экологиялык маскулиндүүлүк сөзсүз түрдө алгач үстөм маскулиндүүлүк нормаларын өздөштүргөн чоң адамдын кийин өзүн өзгөртүүсү аркылуу пайда болушу керек эмес.

Балалыкта кам көрүү, табият менен мамиле, сынчыл теңтуштук, муундар аралык насаатчылык жана үстөмдүктүн ордуна өз ара мамилени үйрөткөн үй-бүлөлүк байланыштар болсо, экологиялык маскулиндүүлүк адамдын алгачкы маскулиндүүлүк калыптанышына айланышы мүмкүн. Изилдөө муну коомдук деңгээлде эксперименталдык далилденген өнүгүү мыйзамы катары эмес, роман Seuj каарманы аркылуу түзгөн адабий жана теориялык мүмкүнчүлүк катары берет.

Изилдөө эмнени айтат

Изилдөө Oiya Mor Dibru-Saikhowa романындагы эркек каармандардын табият менен мамилелерин жеке моралдан тышкары коомдук жана тарыхый калыптануу процесстери менен бирге окуу пайдалуу экенин колдойт. Ошондой эле эко-маскулиндүүлүк теориясы Түштүк Азия жана постколониялык контексттерге өткөрүлгөндө жергиликтүү тарых, түпкү жамааттардын тажрыйбасы, тап, мейкиндик жана аялдардын кам көрүү эмгеги менен кеңейтилүүгө тийиш экенин белгилейт.

Изилдөө эмнени айтпайт

Изилдөө Bakul же Seuj аркылуу бардык Mising эркектери, бүт Assam коому же бардык Түштүк Азия маскулиндүүлүктөрү бирдей калыптанат деп көрсөтпөйт. Изилдөө социологиялык тандалма изилдөө эмес; себептик популяциялык жалпылоо жасабайт. Ошондой эле эко-маскулиндүүлүк теориясын бардык маданияттарга эч кандай өзгөртүүсүз колдонууга болот деп айтпайт. Тескерисинче, изилдөөнүн негизги салымдарынын бири — теория жергиликтүү тарых аркылуу өзгөртүлүшү керек экенин көрсөтүүгө аракет кылуу.

Методологиялык күчтүү жактары

Изилдөөнүн күчтүү жактарынын бири — баяндоо формасын коомдук мазмундан ажыратпаганы. Эркек каармандар эмнени кылганы менен гана эмес, роман аларды кандай көрсөтөрү менен да изилденет. Экинчи күчтүү жагы — эко-маскулиндүүлүктү жалгыз жетиштүү түшүндүрмө деп эсептебей, аны экофеминизм жана постколониялык экокритика менен сынаганы. Үчүнчү күчтүү жагы — жергиликтүү коргоо тарыхын теориялык талдоого кошкону.

Методологиялык жана чечмелөө чектери

Бул изилдөөнүн жыйынтыктары чечмелөөчү мүнөздө. Изилденген негизги объект — бир гана роман, жана изилдөө жаңы эксперименталдык же сандык маалымат өндүрбөйт. Ошондуктан жыйынтыктар статистикалык популяциялык жалпылоолор катары окулбашы керек.

Эко-маскулиндүүлүк алкагынын негизинен Global North контексттеринде иштелип чыкканы да изилдөө ачык талкуулаган чектөө. Изилдөөчүлөр теорияны Assam контекстине түздөн-түз алып келүүнүн ордуна, аны жергиликтүү тарых жана саясий экономика менен салыштырып өзгөртүүгө аракет кылышат.

Дагы бир чектөө түздөн-түз талдоо объектисинен келип чыгат: маскулиндүүлүк жөнүндө талдоо аялга багытталган баяндоонун ичинен алынат. Бул ката эмес; бирок эркек каармандар окурманга өз алдынча жана бейтарап психологиялык досье катары берилбей турганын кабыл алууну талап кылат.

Акырында, эркектердин этикалык өзгөрүүсү тең эмес кам көрүү эмгегинен көз карандысыз эмес. Irinaнын кош бойлуу кезде таштап кетилиши жана Seujду жалгыз өстүрүшү романдын экологиялык үмүт баяны гендердик чыгымга ээ экенин көрсөтөт. Изилдөө бул чыгымды эко-маскулиндүүлүк теориясы аркылуу көрүнүктүү кылууга болорун, бирок теориялык жактан жок кылууга болбой турганын кабыл алат.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түпнуска изилдөө: A Study of Male Characters in the Assamese Novel Through the Lens of Eco Masculinity

Авторлор: Pubali Borah; Arabinda Rajkhowa.

Мекеме: Department of Assamese, North Lakhimpur University, North Lakhimpur 787031, Assam, India.

Жооптуу автор: Pubali Borah.

Журнал: Humanities.

Басма/платформа: MDPI.

Библиографиялык жазуу: Humanities 2026, 15(5), Article 67.

DOI: 10.3390/h15050067.

Расмий DOI шилтемеси: https://doi.org/10.3390/h15050067

Дата: Алынган 18 Март 2026; оңдолгон 18 Апрель 2026; кабыл алынган 6 Май 2026; жарыяланган 10 Май 2026.

Булак түрү: Рецензиялоо процессинен өткөн, жарыяланган гуманитардык илимдер боюнча изилдөө макаласы; жарыяланган версиясы Version of Record.

Лицензия: Макала Creative Commons Attribution (CC BY) алкагында ачык жеткиликтүүлүк менен жарыяланган. Ошого карабастан, Verianla тексти булак макаланын сүйлөмдөрүн механикалык которуу же кайра тизүү ордуна өз алдынча педагогикалык баяндоо менен даярдалган.

Негизги адабий булак: Nilakshi Chaliha Gogoi, Oiya Mor Dibru-Saikhowa, 2020. Булак макалада ассам тилиндеги түпнуска романдан англисче котормолор авторлор тарабынан жасалганы айтылат.

Негизги ыкма: Жакын окуу жана сапаттык адабият талдоосу; эко-маскулиндүүлүк, экофеминизм, гегемониялык маскулиндүүлүк, постколониялык экокритика, саясий экология, мейкиндикке негизделген идентификация, чептик коргоо жана жай зомбулук түшүнүктөрүн бирге колдонуу.

Талдоо фокусу: Романдын баяндоочулук фокализациясы; Bakul Bora, аты аталбаган токой кызматкери жана Seujдун маскулиндүүлүк калыптануулары; Irina Baruahтын экофеминен субъект жана баяндоочу фокус катары ролу; Dibru-Saikhowанын саясий-экологиялык тарыхы.

Жаңы маалымат: Изилдөөдө жаңы маалымат түзүлгөн же талданган эмес. Изилдөөнүн негизги материалы — жарыяланган адабий текст.

Каржылоо: Изилдөөчүлөр тышкы каржылоо алынбаганын билдиришкен.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Авторлор кызыкчылыктардын кагылышын билдиришкен эмес.

Автордук салымдар: Концептуалдаштыруу Pubali Borah жана Arabinda Rajkhowa; методология, формалдык талдоо жана изилдөө Pubali Borah; ресурстар эки автор; алгачкы долбоор Pubali Borah; кайра кароо жана редакциялоо эки автор; кеңеш берүү Arabinda Rajkhowa; долбоорду башкаруу Pubali Borah тарабынан аткарылган.

Негизги чечмелөө чеги: Жыйынтыктар адабий жана теориялык чечмелөөлөр. Изилдөө реалдуу коомдордо маскулиндүүлүктүн өнүгүүсүнүн себептик же статистикалык далилин өндүрбөйт. Bakul, Seuj, Irina жана башка каармандардын талдоосу романдын баяндоо түзүлүшү жана изилдөөнүн теориялык алкагынын ичинде бааланышы керек.

Автордук укук жана кайра пайдалануу эскертүүсү: Бул Verianla тексти булак макаланын abstract, conclusion же башка бөлүктөрүнүн сапма-сап котормосу эмес. Булактын илимий жана теориялык мазмуну сакталган; баяндоо түзүлүшү өз алдынча кайра курулган, узун түз цитаталар колдонулган эмес жана булак романдын корголгон адабий сөз айкаштары керексиз түрдө кайра чыгарылган эмес.