Driving Performance Assessment (EDEC; Sürüş Performansı Değerlendirmesi), inme geçirmiş bireylerin sürüş performansını yalnız direksiyon ve pedal kullanımı gibi araç kontrol becerileri üzerinden değil; stratejik planlama, trafik içindeki taktik kararlar ve operasyonel araç kullanımı dahil olmak üzere gerçek sürüşün farklı düzeylerini gözlemsel biçimde değerlendirmek amacıyla İspanya'da geliştirilen bir ölçüm aracıdır. Çalışmada EDEC önce literatür incelemesi ve Delphi uzman uzlaşısıyla geliştirilmiş, ardından 46 kronik dönem inme katılımcısında sürüş simülatörü ve gerçek trafiğe açık yolda çift kontrollü araç kullanılarak başlangıç psikometrik doğrulamasından geçirilmiştir. Gerçek araç formunda iç tutarlılık α=0,855 ve değerlendiriciler arası güvenirlik ICC=0,928; simülatör formunda ise α=0,839 ve ICC=0,878 olarak bulunmuştur. Gerçek araç EDEC puanları iki el koordinasyonu, bölünmüş görsel dikkat ve motor planlama/koordinasyon ölçümleriyle orta düzeyde ilişkiler göstermiştir. Buna karşılık simülatör toplam puanı için çoklu karşılaştırma düzeltmesinden sonra anlamlı bilişsel korelasyon saptanmamıştır. Sonuçlar umut verici olsa da çalışma henüz predictive validity, test-retest reliability, sensitivity, specificity veya Fit–Doubtful–Not Fit klinik kesim noktalarını doğrulamamıştır.

İnme sonrasında yeniden araç kullanmaya başlamak yalnız hareketlilik açısından değil, bağımsız yaşam, toplumsal katılım ve kişinin günlük rollerini sürdürebilmesi açısından da önemlidir. Bununla birlikte sürüş; dikkat, görsel algı, yürütücü işlevler, karar verme, motor koordinasyon ve çevresel değişime hızlı yanıt verebilme gibi birçok sürecin aynı anda çalışmasını gerektirir.

Bu nedenle yalnız masa başında uygulanan tek tek nöropsikolojik testler, gerçek trafiğin karmaşık yapısını bütünüyle temsil etmeyebilir. EDEC'nin geliştirilme gerekçesi tam olarak bu noktadır: kişinin gerçek veya gerçekçi bir sürüş ortamında ne yaptığını yapılandırılmış biçimde gözlemlemek ve bu gözlemi teorik bir sürüş modeliyle ilişkilendirmek.

EDEC'nin kavramsal temelini Michon'un sürüş davranışı modeli oluşturur. Model sürüşü üç eşzamanlı fakat hiyerarşik düzeyde ele alır: stratejik, taktik ve operasyonel. EDEC'nin özgün yönlerinden biri, çoğu yol üstü değerlendirmede sınırlı kalan stratejik sürüş davranışını da açık biçimde değerlendirmeye çalışmasıdır.

EDEC Nedir?

EDEC, inme geçirmiş bireylerin sürüş performansını gerçek araçta veya sürüş simülatöründe gözlemsel olarak değerlendirmek üzere geliştirilen, sürüş öncesi hazırlığı, sürüş sırasındaki davranışları ve sürüş sonrasındaki öz değerlendirmeyi birlikte ele alan yapılandırılmış bir değerlendirme aracıdır. Kaynak, EDEC'yi İspanya'da ulusal trafik düzenlemelerine uyarlanmış ilk inme sonrası yol üstü sürüş değerlendirmesi olarak tanımlamaktadır.

Araç yalnız kişinin otomobili fiziksel olarak kontrol edip edemediğine bakmaz. Sürücünün kendi durumunu değerlendirmesi, uygun aracı ve koşulları seçmesi, trafik kurallarına göre karar vermesi, çevresel değişikliklere tepki göstermesi ve sürüş sonrasında kendi performansını değerlendirmesi de göz önünde bulundurulur.

İnme Sonrası Sürüş Neden Yalnız Motor Becerilerle Değerlendirilemez?

Sürüş, motor becerilerin yanında dikkat, görsel algı, işlem hızı, karar verme, yürütücü işlevler, mekânsal yönelim ve risk değerlendirmesinin eşzamanlı çalışmasını gerektirir. Kaynakta vurgulandığı üzere fiziksel sınırlılıkların bir kısmı araç adaptasyonlarıyla telafi edilebilirken bilişsel bozukluklar trafik ortamındaki karmaşık karar süreçlerini doğrudan etkileyebilir. Bu nedenle yalnız kas gücü veya araç kontrolü üzerinden yapılan değerlendirme kişinin gerçek sürüş kapasitesini temsil etmeyebilir.

Çalışmanın dayandığı literatür, masa başı testlerin gerçek dünyadaki kompansatuvar stratejileri her zaman yakalayamayabileceğini belirtmektedir. Bir kişi laboratuvar koşullarında belirli bir bilişsel testte zorluk yaşayabilir ancak gerçek yaşamda hızını azaltmak, daha uygun rota seçmek veya çevresel yükü sınırlandırmak gibi telafi stratejileri geliştirebilir.

Bu nedenle kaynak, gerçek veya simüle edilmiş sürüş ortamını ekolojik geçerliliği yüksek bir değerlendirme katmanı olarak ele almaktadır.

Michon'un Stratejik, Taktik ve Operasyonel Sürüş Düzeyleri Nelerdir?

Michon modelinde stratejik düzey yolculuğun genel planlanmasını ve risk–maliyet değerlendirmesini; taktik düzey trafik içinde hangi manevra veya davranışın seçileceğini; operasyonel düzey ise direksiyon, pedal ve çevresel uyarana hızlı yanıt gibi otomatikleşmiş araç kontrol süreçlerini ifade eder. EDEC bu üç düzeyi aynı gözlemsel değerlendirme içinde bir araya getirir.

Bu düzeyler tamamen bağımsız değildir. Sürücü aracı operasyonel olarak kontrol ederken aynı anda taktik bir trafik kararı verebilir ve daha üst düzey stratejik planını değiştirebilir.

EDEC Değerlendirmesi Nasıl Uygulanıyor?

EDEC değerlendirmesi üç zaman dilimine ayrılır: sürüş öncesi, sürüş sırasında ve sürüş sonrası. Bu yapı kişinin yalnız trafiğe çıktıktan sonraki davranışlarını değil, güvenli sürüş için yaptığı hazırlıkları ve sürüş sonrasında kendi performansına ilişkin farkındalığını da değerlendirmeyi amaçlar.

1. Sürüş öncesi

Sürücünün kendi kapasitesine ve koşullara uygun araç seçebilmesi, koltuk ve aynaları ayarlaması, emniyet kemerini kullanması ve güvenli sürüş ortamını hazırlaması değerlendirilir.

Bu aşama özellikle stratejik düzeyi içerir. Kişinin yalnız “aracı kullanabiliyor olması” değil, hangi koşulda araç kullanmasının daha uygun olduğunu değerlendirebilmesi önem taşır.

2. Sürüş sırasında

Katılımcı önceden planlanmış bir güzergâhta araç kullanırken EDEC maddeleri birden fazla fırsatta gözlemlenir. Trafik işaretlerine uyma, park etme, sollama, trafik içinde manevra yapma ve beklenmedik durumları yönetme gibi davranışlar burada değerlendirilir.

Sürüş sırasındaki değerlendirme stratejik, taktik ve operasyonel düzeylerin üçünü de içerebilir.

3. Sürüş sonrası

Değerlendirici katılımcının kendi sürüşünü nasıl algıladığını sorgular. Sürücüden sürüş kalitesini değerlendirmesi ve farklı yapacağı bir şey olup olmadığını belirtmesi istenir.

Aynı zamanda trafik yoğunluğu, hava durumu ve beklenmedik olaylar gibi güzergâh özellikleri kaydedilir. Böylece sürüş performansı çevresel bağlamdan tamamen kopuk bir puan olarak ele alınmaz.

EDEC kaç maddeden oluşuyor?

Kaynak, nihai EDEC yapısını 36 puanlanan madde ve 20 ek madde ile birlikte sürüş sonrası anket ve güzergâh özellikleri kaydı şeklinde tanımlamaktadır. Ek maddeler nihai performans puanına doğrudan dahil edilmez ancak değerlendiriciye kişinin deneyimi ve performansı hakkında ek bağlam sağlar.

Her puanlanan madde şu dört seviyeden biriyle değerlendirilir:

“Not Applicable” cevaplarını hesaba katan formüllerle nihai performans yüzdesi hesaplanmaktadır.

Buradaki madde düzeyindeki “Doubtful” kategorisi, sürücü kursu eğitmeninin genel sürüşe uygunluk değerlendirmesindeki “Fit / Doubtful / Not Fit” kararıyla karıştırılmamalıdır. Bunlar araştırma protokolünde farklı değerlendirme katmanlarıdır.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Araştırma tasarımı

Yazarlar çalışmayı nicel psikolojik araştırma içinde instrumental study, yani bir ölçüm aracı geliştirme ve psikometrik özelliklerini inceleme çalışması olarak tanımlamaktadır.

Araştırma Andalusia Biomedical Research Ethics Committee tarafından 1607-M1–22 numarasıyla onaylanmış ve bütün katılımcılardan bilgilendirilmiş onam alınmıştır.

EDEC nasıl geliştirildi?

Araştırmacılar önce inme sonrası sürüş performansını değerlendiren mevcut araçları incelemiştir. Madde havuzunun oluşturulmasında P-Drive, Western University's On-road Assessment, Composite Driving Assessment Scale, Rhode Island Road Test, Driving Observation Schedule, Nottingham Neurological Driving Assessment ve Attention-Related Driving Errors Scale gibi mevcut değerlendirme sistemlerinden yararlanılmıştır.

Seçilen maddeler daha sonra İspanya Directorate-General for Traffic tarafından açık trafiğe açık yollarda kullanılan değerlendirme standartlarına uyarlanmıştır.

Delphi uzman uzlaşısı

İçerik geçerliğini değerlendirmek amacıyla sürücü eğitmenleri, psikologlar, nöropsikologlar ve inme rehabilitasyonunda deneyimli ergoterapistleri kapsayan uzman paneli oluşturulmuştur.

Uzmanlar her maddenin EDEC'ye dahil edilmesine ilişkin görüşlerini 1–5 Likert ölçeğinde anonim olarak bildirmiştir.

Uzlaşı kriteri önceden:

• uzman puanlarının en az %75'inin 4–5 aralığında olması ve
• IQR'nin ≤1 olması

şeklinde belirlenmiştir.

En fazla üç Delphi turu planlanmıştır.

Yedi uzmandan oluşan panel başlangıçtaki 63 maddeyi değerlendirmiştir. Kaynağa göre üç tur sonunda 17 madde değiştirilmiş, 60 madde için en az %85,7 düzeyinde ve IQR≤1 olacak biçimde uzlaşı sağlanmıştır. Kalan üç maddede uzlaşı sağlanmadığından son karar araştırma ekibi tarafından verilmiştir.

Katılımcılar

Doğrulama aşamasında Málaga ve Granada'daki kamu hastaneleri ve nörorehabilitasyon klinikleri aracılığıyla kronik dönem inme katılımcıları toplanmıştır.

Başlıca dahil edilme koşulları:

• 18–70 yaş arasında olmak,
• inme sonrası kronik dönemde olmak (>6 ay),
• klinik olarak stabil olmak,
• geçerli sürücü belgesine sahip olmak,
• inmeden önceki üç ay içinde araç kullanmış olmak,
• temel araç kumandalarını kullanabilecek fiziksel hareketliliği korumak.

Ciddi görsel bozukluk, hemispatial neglect, ciddi denge sorunu, görevi anlamayı engelleyecek bilişsel/dil bozukluğu ve yasal görme standartlarının altındaki görme keskinliği dışlama kriterleri arasındadır.

Örneklem özellikleri

Simülatör değerlendirmesi

Katılımcılara DriveSim ve DS-PAD tabanlı sürüş simülatöründe önce alışma süresi verilmiş ve simulator sickness için özel önleme/yönetim protokolü uygulanmıştır.

Alışma döneminden sonra yaklaşık 30 dakikalık önceden belirlenmiş simülasyon güzergâhında EDEC uygulanmıştır.

Çalışmada beş katılımcının simulator sickness yaşadığı ve simülatör analizinin toplam n=38 ile gerçekleştirildiği bildirilmektedir.

Gerçek trafik değerlendirmesi

Gerçek araç değerlendirmesinde sürücü kursuna ait çift kontrollü manuel veya otomatik araç kullanılmıştır.

Katılımcılar iki ayrı 45 dakikalık oturuma alınmıştır:

1. alışma/pratik oturumu,
2. değerlendirme oturumu.

Sürüş, genel trafiğe açık önceden tasarlanmış bir güzergâhta yapılmış; araçta sürücü kursu eğitmeni ve araştırmacı değerlendiriciler bulunmuştur.

Sürücü eğitmeni ayrıca performans hakkında profesyonel değerlendirme yaparak kişiyi Fit, Doubtful veya Not Fit kategorilerinden biriyle değerlendirmiştir.

Ancak bu çalışmada bu sınıflandırmaya karşı EDEC için duyarlılık, özgüllük veya doğrulanmış tanısal kesim noktası henüz oluşturulmamıştır.

Hangi bilişsel işlevler test edildi?

Katılımcılar EDEC dışında kapsamlı bilişsel ve davranışsal test bataryasından geçirilmiştir.

EDEC'nin İç Tutarlılığı Ne Düzeydeydi?

EDEC'nin gerçek araç versiyonunda Cronbach alfa 0,855, simülatör versiyonunda ise 0,839 bulunmuştur. Kaynağın kullandığı yorum çerçevesine göre her iki sonuç da iyi iç tutarlılığı desteklemektedir; yani ölçüm aracındaki puanlanan maddeler ortak sürüş performansı yapısıyla tutarlı biçimde ilişkilidir.

Kaynak, “Not Applicable” yanıtı %50'nin üzerinde olan dört davranışın analizde çıkarıldığını belirtmektedir: debriyaj kullanımı, uygun ışıkların kullanımı, sileceklerin kullanımı ve beklenmedik/uygunsuz duruma tepki.

İki Değerlendirici Aynı Sürücüye Benzer Puan Verdi mi?

Evet. Gerçek araç EDEC'sinde iki ergoterapist arasındaki ICC(2,1) 0,928, simülatörde ise 0,878 olarak raporlanmıştır. Bu sonuçlar değerlendiriciler arası güvenirliğin gerçek araçta mükemmele yakın, simülatörde ise güçlü olduğunu desteklemektedir.

İki değerlendiricinin daha önce yol üstü sürüş değerlendirmesi deneyiminin bulunmaması ve değerlendiricilerden birinin EDEC'yi yalnız manual üzerinden öğrenmiş olması, sonuçların uygulama kolaylığı açısından dikkat çekici yönlerinden biridir. Bununla birlikte örneklem küçüktür ve farklı profesyonellerle yeniden doğrulama yapılması gereklidir.

EDEC Gerçek Araç Puanları Hangi Bilişsel Testlerle İlişkiliydi?

Yaş ve değerlendirmede kullanılan araca aşinalık kontrol edildikten ve Benjamini–Hochberg çoklu karşılaştırma düzeltmesi uygulandıktan sonra gerçek araç EDEC toplam puanı dört ölçümle orta düzeyde anlamlı ilişki göstermiştir: iki Luria motor koordinasyon ölçümü, iki el koordinasyonunda hata süresi ve UFOV-2 bölünmüş dikkat testi.

Negatif korelasyonların anlamı, ilgili testlerde daha fazla hata süresi veya daha yüksek milisaniye gereksiniminin daha düşük EDEC performansıyla ilişkili olmasıdır.

UFOV-2 özellikle bölünmüş görsel dikkat ile ilişkilidir. Bu sonuç, trafik sırasında aynı anda merkezi ve çevresel bilgileri takip etmenin gerçek sürüş performansıyla ilişkisini destekleyen bulgulardan biridir.

Simülatör EDEC Aynı Bilişsel İlişkileri Gösterdi mi?

Hayır. EDEC-Simulator ile bazı bilişsel testler nominal düzeyde korelasyonlar gösterse de çoklu karşılaştırmalar için belirlenen düzeltilmiş p<0,003 eşiğini hiçbir ilişki karşılamamıştır. Bu çalışma dolayısıyla simülatör EDEC'sinin gerçek araç EDEC'siyle aynı yakınsak geçerlik yapısına sahip olduğunu göstermemektedir.

Örneğin PASAT ile simülatör toplam puanı arasında \(r_s=0,550\) ve p=0,004 bulunmuştur; ancak bu değer çalışma tarafından belirlenen düzeltilmiş p<0,003 anlamlılık sınırını karşılamaz.

Yazarlar bu sonucu özellikle simülatör örnekleminin küçük olması nedeniyle istatistiksel gücün yetersiz kalmış olabileceği ihtimaliyle tartışmaktadır.

Yaş Sürüş Performansıyla İlişkili miydi?

Çalışmada yaş arttıkça EDEC toplam puanlarının azalma eğilimi gösterdiği bulunmuştur. Gerçek araçta yaş ile toplam puan arasındaki korelasyon ρ=-0,300, simülatörde ise ρ=-0,474'tür. Bu sonuçlar ilişki gösterir; yaşın performans düşüşünün doğrudan nedeni olduğunu tek başına kanıtlamaz.

Sürücünün Alışık Olduğu Araç Türü Sonucu Etkiledi mi?

Evet. Gerçek araç değerlendirmesinde daha önce düzenli kullandığı araç türüyle aynı tip araçta değerlendirilen katılımcıların ortalama EDEC puanı 81,9 iken farklı araç türünde değerlendirilenlerin puanı 68,4'tür. Fark p<0,001 ve r=0,656 büyük etki büyüklüğüyle raporlanmıştır. Bu bulgu, değerlendirme aracının kendisi kadar değerlendirme koşulunun da performans üzerinde önemli olabileceğini göstermektedir.

Kaynak, yeni veya alışılmadık bir araca uyum sağlamanın bilişsel yükü artırabileceğini ve çevreyi izleme ile karar verme için kullanılabilecek kaynakları azaltabileceğini tartışmaktadır.

Simülatörde aynı karşılaştırmanın p değeri 0,058 ve etki büyüklüğü r=0,364'tür; dolayısıyla kaynak bunu gerçek araçtaki kadar güçlü bir istatistiksel bulgu olarak değerlendirmemektedir.

EDEC Bir Kişinin Tek Başına Sürüşe Uygun Olup Olmadığını Belirleyebilir mi?

Bu çalışma buna henüz yeterli kanıt sağlamamaktadır. EDEC için iç tutarlılık, değerlendiriciler arası güvenirlik ve gerçek araç formunda belirli yakınsak geçerlik kanıtları bulunmuştur; ancak sürüşe uygunluk kararında kullanılabilecek doğrulanmış duyarlılık, özgüllük ve Fit–Doubtful–Not Fit kesim noktaları henüz bu çalışmada oluşturulmamıştır. Yazarlar predictive validity ve diagnostic validity analizlerini doğrudan gelecekte yapılması gereken çalışmalar arasında saymaktadır.

Dolayısıyla EDEC'nin yüksek veya düşük puanı bu kaynak temelinde tek başına yasal ya da klinik sürüş izni kararı olarak yorumlanmamalıdır.

Çalışmada sürücü kursu eğitmeninin yaptığı Fit / Doubtful / Not Fit değerlendirmesi, EDEC'nin gelecekteki predictive ve diagnostic validity çalışmalarında karşılaştırma noktalarından biri olabilecek profesyonel karar katmanıdır; EDEC'nin doğrulanmış otomatik sınıflandırması değildir.

Çalışmanın desteklediği sonuçlar

• EDEC, inme sonrası sürüş performansını gerçek araç ve simülatörde yapılandırılmış biçimde gözlemlemek üzere geliştirilmiştir.
• EDEC stratejik, taktik ve operasyonel sürüş düzeylerini aynı araçta değerlendirmektedir.
• Gerçek araç ve simülatör formları iyi iç tutarlılık göstermiştir.
• İki değerlendirici arasındaki puan uyumu gerçek araçta çok yüksek, simülatörde güçlüdür.
• Gerçek araç EDEC puanı iki el koordinasyonu, bölünmüş görsel dikkat ve belirli motor planlama/koordinasyon ölçümleriyle orta düzeyde ilişkilidir.
• Yaş, EDEC performansıyla negatif ilişki göstermiştir.
• Alışık olunan araç türüyle değerlendirilmek gerçek araç puanında belirgin avantajla ilişkili bulunmuştur.
• Kaynak, EDEC'yi İspanyol trafik bağlamına uyarlanmış ilk inme sonrası yol üstü gözlemsel değerlendirme olarak sunmaktadır.

Çalışmanın desteklemediği sonuçlar

• EDEC'nin tek başına kişinin yasal olarak araç kullanıp kullanamayacağını kesin biçimde belirlediği gösterilmemiştir.
• Fit, Doubtful ve Not Fit için doğrulanmış EDEC kesim puanları bu çalışmada oluşturulmamıştır.
• Duyarlılık ve özgüllük bu başlangıç doğrulamasında raporlanmamıştır.
• Test-retest güvenirliği henüz değerlendirilmemiştir.
• EDEC'nin gelecekteki gerçek trafik kazalarını veya güvenli sürüş sonuçlarını öngördüğü gösterilmemiştir.
• Simülatör formunun gerçek araç değerlendirmesinin yerine geçebileceği gösterilmemiştir.
• 46 kişilik örneklem bütün inme popülasyonunu temsil edecek büyüklükte değildir.
• EDEC sonucu tıbbi, nörolojik veya yasal sürüş değerlendirmesinin yerine geçen bağımsız karar aracı olarak yorumlanmamalıdır.

Çalışmanın başlıca sınırlılıkları

Örneklemin büyük kısmının uzun sürüş deneyimine sahip olması temsil gücünü sınırlandırmaktadır. Katılımcıların yaklaşık %91'i kaynak sınıflamasında “expert” sürücü kategorisindedir.

Erkek katılımcılar örneklemin yaklaşık %72'sini oluşturmuştur.

Katılımcıların önemli bir bölümünde değerlendirme aracının manuel/otomatik türü daha önce düzenli kullandıkları araçtan farklıdır. Yazarlar özellikle manuel araca alışkın katılımcıların bir bölümünün otomatik araçta değerlendirilmesinin motor ve bilişsel yükü değiştirmiş olabileceğini belirtmektedir.

Simülatör örnekleminin daha küçük olması convergent validity analizlerinde istatistiksel gücü azaltmış olabilir.

Çalışma başlangıç doğrulamasıdır ve EDEC'nin daha geniş ve daha dengeli örneklemlerde yeniden sınanması gerekmektedir.

Gelecek araştırmada hangi psikometrik testler gerekiyor?

Kaynak gelecekte üç alanı özellikle önceliklendirmektedir:

1. Test-retest reliability: Aynı bireyin farklı zamanlarda benzer koşullardaki EDEC sonuçlarının ne kadar kararlı olduğunun değerlendirilmesi.
2. Predictive validity: EDEC skorunun gerçek dünyadaki sürüş sonucu ve profesyonel sürüş değerlendirmesini ne ölçüde öngördüğünün belirlenmesi.
3. Diagnostic validity: Duyarlılık ve özgüllüğün hesaplanması ve Fit / Doubtful / Not Fit gruplarını ayıran klinik kesim noktalarının geliştirilmesi.

Yazarlar özellikle “gri bölge” olarak düşünülebilecek Doubtful kategorisinin, kişinin doğrudan sürüşten men edilmesi yerine sürüş rehabilitasyonu, araç adaptasyonu veya alternatif ulaşım seçeneklerinin değerlendirilmesine yardımcı olabilecek bir klinik alan oluşturabileceğini tartışmaktadır.

Kaynak ve Yöntem Notu

Özgün başlık: Development and Validation of the Driving Performance Assessment (EDEC) for Individuals with Stroke

Yazarlar: Ana Clara Szot, Lucía Laffarga, Jorge Clavijo-Ruiz, Cándida Castro, María Rodríguez-Bailón

Kaynak türü: Nicel araç geliştirme ve başlangıç psikometrik doğrulama çalışması / preprint.

SSRN çalışma numarası: 7292329.

DOI: 10.2139/ssrn.7292329.

SSRN yayın bilgisi: 32 sayfa; 24 Ağustos 2026 tarihinde SSRN'ye yüklenmiştir.

Hakemlik durumu: Kaynak açık biçimde hakem değerlendirmesinden geçmediğini belirtmektedir.

Araştırma türü: Instrumental psychometric study.

Örneklem: 46 kronik dönem inme katılımcısı; EDEC-Vehicle n=45, EDEC-Simulator n=38.

Kuramsal temel: Michon'un stratejik, taktik ve operasyonel sürüş davranışı modeli.

İçerik geçerliği: Yedi kişilik uzman paneli ve üç tura kadar Delphi yöntemi.

Gerçek trafik protokolü: Çift kontrollü sürücü kursu aracında iki adet 45 dakikalık oturum; ilki pratik, ikincisi değerlendirme.

Simülatör protokolü: Alışma sürecinden sonra yaklaşık 30 dakikalık önceden belirlenmiş güzergâh.

İç tutarlılık: EDEC-Vehicle α=0,855; EDEC-Simulator α=0,839.

Değerlendiriciler arası güvenirlik: EDEC-Vehicle ICC(2,1)=0,928; EDEC-Simulator ICC(2,1)=0,878.

Gerçek araçta anlamlı yakınsak geçerlik ilişkileri: Luria Motor Series, Luria Reciprocal Coordination, Psychotechnical Bimanual Coordination hata süresi ve UFOV-2.

Simülatör yakınsak geçerliği: Çoklu karşılaştırma düzeltmesinden sonra hiçbir bilişsel ölçüm anlamlı bulunmamıştır.

Etik onay: Biomedical Research Ethics Committee of Andalusia, 1607-M1–22.

Finansman: Junta de Andalucía I+D+I Programa Operativo FEDER (P20_00338 ve A-SEJ-114-UGR20), European Regional Fund “A way of making Europe” ve Dirección General de Tráfico araştırma sözleşmesi 1DGT2A000294.

Açık erişim ücret desteği: Universidad de Málaga / CBUA.

Çıkar çatışması: Yazarlar çıkar çatışması bildirmemektedir.

Veri erişilebilirliği: Kaynak, verilerin talep üzerine sağlanacağını belirtmektedir.

Generatif yapay zekâ beyanı: Yazarlar ChatGPT'yi EDEC'nin değerlendirme yapısını ve süreç akışını gösteren Şekil 2'nin illüstratif ilk üretiminde kullandıklarını, içeriği daha sonra gözden geçirip düzenlediklerini ve nihai içerikten sorumlu olduklarını bildirmektedir.

Temel yorum sınırı: Bu çalışma EDEC için başlangıç içerik geçerliği, iç tutarlılık, değerlendiriciler arası güvenirlik ve sınırlı yakınsak geçerlik kanıtları sunmaktadır. Test-retest, predictive ve diagnostic validity henüz tamamlanmadığından EDEC tek başına kesin sürüşe uygunluk kararı veren doğrulanmış bir sınıflandırma aracı olarak sunulmamalıdır.