Driving Performance Assessment (EDEC; Айдоо Ишмердигин Баалоо) — инсульттан өткөн адамдардын айдоо ишмердигин рулду жана педалдарды колдонуу сыяктуу унааны башкаруу көндүмдөрү менен гана эмес; стратегиялык пландоо, жол кыймылындагы тактикалык чечимдер жана операциялык айдоо сыяктуу чыныгы айдоонун ар түрдүү деңгээлдерин байкоо аркылуу баалоо үчүн Испанияда иштелип чыккан өлчөө куралы. Изилдөөдө EDEC адегенде адабиятты карап чыгуу жана Delphi эксперттик консенсусу аркылуу иштелип чыгып, андан кийин өнөкөт стадиядагы инсульт менен 46 катышуучуда айдоо симулятору жана жалпы жол кыймылына ачык жолдо кош башкаруучу унаа аркылуу баштапкы психометриялык валидациядан өткөрүлгөн. Чыныгы унаа формасында ички ырааттуулук α=0,855 жана баалоочулар аралык ишенимдүүлүк ICC=0,928; симулятор формасында болсо α=0,839 жана ICC=0,878 болгон. Чыныгы унаадагы EDEC упайлары эки колдун координациясы, бөлүнгөн визуалдык көңүл жана мотордук пландоо/координация өлчөөлөрү менен орточо деңгээлдеги байланыштарды көрсөткөн. Ал эми симулятордун жалпы упайы үчүн көп салыштырууларды түзөтүүдөн кийин маанилүү когнитивдик корреляция табылган эмес. Натыйжалар үмүттөндүргөнү менен, изилдөө азырынча predictive validity, test-retest reliability, sensitivity, specificity же Fit–Doubtful–Not Fit клиникалык кесүү чекиттерин тастыктаган эмес.

Инсульттан кийин кайра унаа айдоону баштоо кыймылдуулук үчүн гана эмес, өз алдынча жашоо, коомдук катышуу жана адамдын күнүмдүк ролдорун уланта алышы үчүн да маанилүү. Ошол эле учурда айдоо көңүл буруу, визуалдык кабылдоо, аткаруучу функциялар, чечим кабыл алуу, мотордук координация жана айлана-чөйрөдөгү өзгөрүүлөргө тез жооп берүү сыяктуу көптөгөн процесстердин бир убакта иштешин талап кылат.

Ошондуктан стол үстүндө гана жүргүзүлгөн өзүнчө нейропсихологиялык тесттер чыныгы жол кыймылынын татаал түзүлүшүн толугу менен чагылдырбай калышы мүмкүн. EDECти иштеп чыгуунун негизги жүйөсү дал ушунда: адам чыныгы же реалисттик айдоо чөйрөсүндө эмне кыларын структураланган түрдө байкоо жана бул байкоону теориялык айдоо модели менен байланыштыруу.

EDECтин концептуалдык негизин Michonдун айдоо жүрүм-туруму модели түзөт. Модель айдоону бир убакта жүргөн, бирок иерархиялык үч деңгээлде карайт: стратегиялык, тактикалык жана операциялык. EDECтин өзгөчө жактарынын бири — көпчүлүк жол үстүндөгү баалоолордо чектелүү каралган стратегиялык айдоо жүрүм-турумун да ачык баалоого аракет кылышы.

EDEC деген эмне?

EDEC — инсульттан өткөн адамдардын айдоо ишмердигин чыныгы унаада же айдоо симуляторунда байкоо аркылуу баалоо үчүн иштелип чыккан, айдоого чейинки даярдыкты, айдоо учурундагы жүрүм-турумду жана айдоодон кийинки өзүн-өзү баалоону бирге камтыган структураланган баалоо куралы. Булак EDECти Испанияда улуттук жол кыймылы эрежелерине ылайыкташтырылган инсульттан кийинки биринчи жол үстүндөгү айдоо баалоосу катары сүрөттөйт.

Курал адам унааны физикалык жактан башкара алабы деген суроо менен гана чектелбейт. Айдоочунун өзүнүн абалын баалоосу, ылайыктуу унааны жана шарттарды тандашы, жол кыймылы эрежелерине ылайык чечим кабыл алышы, чөйрөдөгү өзгөрүүлөргө реакция кылышы жана айдоодон кийин өз ишмердигин баалоосу да эске алынат.

Инсульттан Кийин Айдоо Эмне Үчүн Мотордук Көндүмдөр Менен Гана Бааланбайт?

Айдоо мотордук көндүмдөрдөн тышкары көңүл буруу, визуалдык кабылдоо, маалымат иштетүү ылдамдыгы, чечим кабыл алуу, аткаруучу функциялар, мейкиндиктик багыт алуу жана тобокелдикти баалоонун бир убакта иштешин талап кылат. Булак баса белгилегендей, айрым физикалык чектөөлөрдү унааны ыңгайлаштыруу аркылуу компенсациялоого болот, ал эми когнитивдик бузулуулар жол кыймылындагы татаал чечим процесстерине түздөн-түз таасир этиши мүмкүн. Ошондуктан булчуң күчүнө же унааны башкарууга гана негизделген баалоо адамдын чыныгы айдоо мүмкүнчүлүгүн чагылдырбай калышы мүмкүн.

Изилдөө таянган адабият стол үстүндөгү тесттер чыныгы дүйнөдөгү компенсациялык стратегияларды ар дайым кармай албашы мүмкүн экенин көрсөтөт. Адам лабораториялык шартта белгилүү бир когнитивдик тестте кыйналышы мүмкүн, бирок чыныгы жашоодо ылдамдыкты азайтуу, ылайыктуураак маршрут тандоо же чөйрөдөгү жүктү чектөө сыяктуу компенсациялык стратегияларды иштеп чыгышы мүмкүн.

Ошондуктан булак чыныгы же симуляцияланган айдоо чөйрөсүн экологиялык валиддүүлүгү жогору баалоо катмары катары карайт.

Michonдун Стратегиялык, Тактикалык жана Операциялык Айдоо Деңгээлдери Кандай?

Michon моделинде стратегиялык деңгээл сапарды жалпы пландоону жана тобокелдик–чыгым баалоосун; тактикалык деңгээл жол кыймылында кайсы маневр же жүрүм-турум тандаларын; операциялык деңгээл болсо рул, педаль жана айлана-чөйрөлүк сигналдарга тез жооп берүү сыяктуу автоматташкан унаа башкаруу процесстерин билдирет. EDEC ушул үч деңгээлди бир байкоочу баалоонун ичинде бириктирет.

Бул деңгээлдер толугу менен өз алдынча эмес. Айдоочу унааны операциялык деңгээлде башкарып жатканда ошол эле учурда тактикалык жол кыймылы чечимин кабыл алып, жогорку деңгээлдеги стратегиялык планын өзгөртө алат.

EDEC Баалоосу Кантип Жүргүзүлөт?

EDEC баалоосу үч убакыт бөлүгүнө бөлүнөт: айдоого чейин, айдоо учурунда жана айдоодон кийин. Бул түзүлүш адамдын жолго чыккандан кийинки жүрүм-турумун гана эмес, коопсуз айдоо үчүн жасаган даярдыгын жана айдоодон кийин өз ишмердиги тууралуу аң-сезимин да баалоону көздөйт.

1. Айдоого чейин

Айдоочунун өзүнүн мүмкүнчүлүгүнө жана шарттарга ылайык унаа тандай алышы, отургучту жана күзгүлөрдү тууралашы, коопсуздук курун колдонушу жана коопсуз айдоо чөйрөсүн даярдашы бааланат.

Бул этап өзгөчө стратегиялык деңгээлди камтыйт. Адамдын жөн гана “унааны айдай алышы” эмес, кайсы шартта айдоо ылайыктуу экенин баалай алышы маанилүү.

2. Айдоо учурунда

Катышуучу алдын ала пландалган маршрутта унаа айдап жатканда EDEC пункттары бир нече мүмкүнчүлүктө байкалат. Жол белгилерине баш ийүү, парковка, озуп өтүү, жол кыймылында маневр жасоо жана күтүлбөгөн кырдаалдарды башкаруу сыяктуу жүрүм-турумдар бул жерде бааланат.

Айдоо учурундагы баалоо стратегиялык, тактикалык жана операциялык деңгээлдердин үчөөнү тең камтышы мүмкүн.

3. Айдоодон кийин

Баалоочу катышуучудан өзүнүн айдоосун кандай кабыл алганын сурайт. Айдоочудан айдоо сапатын баалап, башкача кылмак болгон нерсеси бар-жогун айтуусу өтүнүлөт.

Ошондой эле жол кыймылынын тыгыздыгы, аба ырайы жана күтүлбөгөн окуялар сыяктуу маршруттун өзгөчөлүктөрү катталат. Ошентип, айдоо ишмердиги чөйрөлүк контексттен толугу менен ажыратылган упай катары каралбайт.

EDEC канча пункттан турат?

Булак EDECтин акыркы түзүлүшүн 36 упайлануучу пункт жана 20 кошумча пункт, ошондой эле айдоодон кийинки сурамжылоо жана маршрут өзгөчөлүктөрүн каттоо менен бирге сүрөттөйт. Кошумча пункттар акыркы ишмердик упайына түздөн-түз кирбейт, бирок баалоочуга адамдын тажрыйбасы жана ишмердиги тууралуу кошумча контекст берет.

Ар бир упайлануучу пункт төмөнкү төрт деңгээлдин бири менен бааланат:

“Not Applicable” жоопторун эске алган формулалар менен акыркы ишмердик пайызы эсептелет.

Бул жердеги пункт деңгээлиндеги “Doubtful” категориясы айдоочулук мектептин инструкторунун жалпы айдоого ылайыктуулук баалоосундагы “Fit / Doubtful / Not Fit” чечими менен чаташтырылбашы керек. Булар изилдөө протоколундагы ар башка баалоо катмарлары.

Изилдөөнүн Методу жана Натыйжалары

Изилдөө дизайны

Авторлор изилдөөнү сандык психологиялык изилдөөнүн ичинде instrumental study, башкача айтканда өлчөө куралын иштеп чыгуу жана анын психометриялык касиеттерин изилдөө катары аныкташат.

Изилдөө Andalusia Biomedical Research Ethics Committee тарабынан 1607-M1–22 номери менен жактырылып, бардык катышуучулардан маалымдалган макулдук алынган.

EDEC кантип иштелип чыккан?

Изилдөөчүлөр адегенде инсульттан кийинки айдоо ишмердигин баалаган учурдагы куралдарды карап чыгышкан. Пункттардын бассейнин түзүүдө P-Drive, Western University's On-road Assessment, Composite Driving Assessment Scale, Rhode Island Road Test, Driving Observation Schedule, Nottingham Neurological Driving Assessment жана Attention-Related Driving Errors Scale сыяктуу учурдагы баалоо системалары колдонулган.

Тандалган пункттар андан кийин Испаниянын Directorate-General for Traffic тарабынан жалпы жол кыймылына ачык жолдордо колдонулган баалоо стандарттарына ылайыкташтырылган.

Delphi эксперттик консенсусу

Мазмун валиддүүлүгүн баалоо үчүн айдоочулук инструкторлор, психологдор, нейропсихологдор жана инсульт реабилитациясында тажрыйбалуу эрготерапевттерди камтыган эксперттик панель түзүлгөн.

Эксперттер ар бир пунктту EDECке киргизүү боюнча пикирлерин 1–5 Likert шкаласында анонимдүү түрдө билдиришкен.

Консенсус критерийи алдын ала:

• эксперт упайларынын кеминде %75и 4–5 аралыгында болушу жана
• IQR ≤1 болушу

деп белгиленген.

Эң көп үч Delphi туру пландалган.

Жети эксперттен турган панель баштапкы 63 пунктту баалаган. Булак боюнча үч турдун аягында 17 пункт өзгөртүлүп, 60 пункт үчүн кеминде %85,7 деңгээлде жана IQR≤1 шарты менен консенсус алынган. Калган үч пункт боюнча консенсус болбогондуктан, акыркы чечимди изилдөө тобу кабыл алган.

Катышуучулар

Валидация этабында Málaga жана Granadaдагы мамлекеттик ооруканалар жана нейрореабилитация клиникалары аркылуу өнөкөт стадиядагы инсульт катышуучулары тандалган.

Негизги киргизүү шарттары:

• 18–70 жашта болуу,
• инсульттан кийин өнөкөт стадияда болуу (>6 ай),
• клиникалык жактан туруктуу болуу,
• жарактуу айдоочулук күбөлүккө ээ болуу,
• инсультка чейинки үч ай ичинде унаа айдаган болуу,
• негизги унаа башкаруу элементтерин колдоно ала турган физикалык кыймылдуулукту сактоо.

Оор көрүү бузулуусу, hemispatial neglect, олуттуу тең салмак көйгөйү, тапшырманы түшүнүүгө тоскоол боло турган когнитивдик/тилдик бузулуу жана мыйзамдык көрүү стандарттарынан төмөн көрүү курчтугу чыгарып салуу критерийлеринин катарына кирген.

Үлгүнүн өзгөчөлүктөрү

Симулятордук баалоо

Катышуучуларга DriveSim жана DS-PAD негизиндеги айдоо симуляторунда адегенде көнүү убактысы берилип, simulator sickness үчүн атайын алдын алуу/башкаруу протоколу колдонулган.

Көнүү мезгилинен кийин болжол менен 30 мүнөттүк алдын ала белгиленген симуляциялык маршрутта EDEC жүргүзүлгөн.

Изилдөөдө беш катышуучуда simulator sickness болгондугу жана симулятор анализи жалпы n=38 менен жүргүзүлгөнү билдирилет.

Чыныгы жол кыймылында баалоо

Чыныгы унаа баалоосунда айдоочулук мектепке таандык кош башкаруучу механикалык же автоматтык унаа колдонулган.

Катышуучулар эки өзүнчө 45 мүнөттүк сессиядан өтүшкөн:

1. көнүү/практика сессиясы,
2. баалоо сессиясы.

Айдоо жалпы жол кыймылына ачык, алдын ала түзүлгөн маршрутта жүргүзүлүп, унаада айдоочулук мектептин инструктору жана изилдөөчү баалоочулар болгон.

Айдоочулук мектептин инструктору да ишмердик боюнча кесиптик баалоо берип, адамды Fit, Doubtful же Not Fit категорияларынын бирине бөлгөн.

Бирок бул изилдөөдө ушул классификацияга салыштырмалуу EDEC үчүн сезгичтик, спецификалык же тастыкталган диагностикалык кесүү чекити азырынча түзүлгөн эмес.

Кайсы когнитивдик функциялар тесттен өткөрүлгөн?

Катышуучулар EDECтен тышкары кеңири когнитивдик жана жүрүм-турум тесттеринин батареясынан өтүшкөн.

EDECтин Ички Ырааттуулугу Кандай Деңгээлде Болгон?

EDECтин чыныгы унаа версиясында Cronbach alfa 0,855, симулятор версиясында болсо 0,839 болгон. Булак колдонгон түшүндүрмө алкагына ылайык, эки натыйжа тең жакшы ички ырааттуулукту колдойт; башкача айтканда, өлчөө куралындагы упайлануучу пункттар жалпы айдоо ишмердиги конструкты менен ырааттуу байланышта.

Булак “Not Applicable” жообу %50дөн жогору болгон төрт жүрүм-турум анализден чыгарылганын билдирет: сцеплениени колдонуу, ылайыктуу жарыктарды колдонуу, айнек тазалагычтарды колдонуу жана күтүлбөгөн/ылайыксыз кырдаалга реакция.

Эки Баалоочу Бир Айдоочуга Окшош Упай Бериштиби?

Ооба. Чыныгы унаа EDECинде эки эрготерапевттин ортосундагы ICC(2,1) 0,928, симулятордо болсо 0,878 деп билдирилген. Бул жыйынтыктар баалоочулар аралык ишенимдүүлүк чыныгы унаада дээрлик мыкты, симулятордо болсо күчтүү экенин көрсөтөт.

Эки баалоочунун мурда жол үстүндөгү айдоо баалоо тажрыйбасы болбогону жана баалоочулардын бирөөсү EDECти колдонмо аркылуу гана үйрөнгөнү натыйжалардын колдонуу жеңилдиги жагынан көңүл бурарлык өзгөчөлүктөрүнүн бири. Бирок үлгү кичинекей жана башка адистер менен кайра валидация талап кылынат.

EDEC Чыныгы Унаа Упайлары Кайсы Когнитивдик Тесттер Менен Байланышкан?

Жаш курак жана баалоодо колдонулган унаага тааныштык көзөмөлдөнүп, Benjamini–Hochberg көп салыштырууларды түзөтүүсү колдонулгандан кийин чыныгы унаа EDEC жалпы упайы төрт өлчөм менен орточо деңгээлде маанилүү байланыш көрсөткөн: эки Luria мотордук координация өлчөмү, эки кол координациясындагы ката убактысы жана UFOV-2 бөлүнгөн көңүл тести.

Терс корреляциялар тиешелүү тесттерде көбүрөөк ката убактысы же жогорку миллисекунд талап кылынуусу төмөн EDEC ишмердиги менен байланыштуу экенин билдирет.

UFOV-2 өзгөчө бөлүнгөн визуалдык көңүл менен байланыштуу. Бул натыйжа жол кыймылында бир убакта борбордук жана перифериялык маалыматтарды көзөмөлдөө чыныгы айдоо ишмердиги менен байланыштуу экенин колдогон табылгалардын бири.

Симулятор EDEC Ошол Эле Когнитивдик Байланыштарды Көрсөттүбү?

Жок. EDEC-Simulator менен айрым когнитивдик тесттер номиналдык деңгээлде корреляциялар көрсөткөнү менен, көп салыштыруулар үчүн белгиленген түзөтүлгөн p<0,003 чегине эч бир байланыш жеткен эмес. Ошондуктан бул изилдөө симулятор EDEC чыныгы унаа EDEC менен бирдей жакындашуучу валиддүүлүк түзүлүшүнө ээ экенин көрсөтпөйт.

Мисалы, PASAT менен симулятордун жалпы упайынын ортосунда \(r_s=0,550\) жана p=0,004 табылган; бирок бул мааниси изилдөө белгилеген түзөтүлгөн p<0,003 маанилүүлүк чегине жооп бербейт.

Авторлор бул натыйжаны айрыкча симулятор үлгүсү кичине болгондуктан статистикалык күч жетишсиз болушу мүмкүн деген ыктымалдык менен талкуулашат.

Жаш Айдоо Ишмердиги Менен Байланышканбы?

Изилдөөдө жаш өскөн сайын EDEC жалпы упайлары төмөндөө тенденциясын көрсөткөнү аныкталган. Чыныгы унаада жаш менен жалпы упайдын корреляциясы ρ=-0,300, симулятордо болсо ρ=-0,474 болгон. Бул натыйжалар байланыш бар экенин көрсөтөт; жаш курак ишмердиктин төмөндөшүнүн түз себеби экенин өз алдынча далилдебейт.

Айдоочуга Тааныш Унаа Түрү Натыйжага Таасир Эттиби?

Ооба. Чыныгы унаа баалоосунда мурда үзгүлтүксүз айдаган унаа түрү менен бирдей типтеги унаада бааланган катышуучулардын орточо EDEC упайы 81,9 болсо, башка унаа түрүндө баалангандардын упайы 68,4 болгон. Айырма p<0,001 жана r=0,656 чоң эффект өлчөмү менен билдирилген. Бул табылга баалоо куралынын өзү сыяктуу эле баалоо шарты да ишмердикке маанилүү таасир этиши мүмкүн экенин көрсөтөт.

Булак жаңы же тааныш эмес унаага ыңгайлашуу когнитивдик жүктү көбөйтүп, чөйрөнү көзөмөлдөө жана чечим кабыл алуу үчүн колдонулуучу ресурстарды азайтышы мүмкүн экенин талкуулайт.

Симулятордо ошол эле салыштыруунун p мааниси 0,058 жана эффект өлчөмү r=0,364 болгон; ошондуктан булак муну чыныгы унаадагыдай күчтүү статистикалык табылга катары карабайт.

EDEC Адамдын Өз Алдынча Айдоого Жарактуу Экенин Аныктай Алабы?

Бул изилдөө буга азырынча жетиштүү далил бербейт. EDEC үчүн ички ырааттуулук, баалоочулар аралык ишенимдүүлүк жана чыныгы унаа формасында айрым жакындашуучу валиддүүлүк далилдери бар; бирок айдоого жарактуулук чечиминде колдонула турган тастыкталган сезгичтик, спецификалык жана Fit–Doubtful–Not Fit кесүү чекиттери бул изилдөөдө азырынча түзүлгөн эмес. Авторлор predictive validity жана diagnostic validity анализдерин келечекте түздөн-түз жүргүзүлүшү керек болгон иштердин катарына кошушат.

Ошондуктан EDECтин жогорку же төмөн упайы ушул булактын негизинде өз алдынча укуктук же клиникалык айдоо уруксаты тууралуу чечим катары чечмеленбеши керек.

Изилдөөдө айдоочулук мектеп инструкторунун Fit / Doubtful / Not Fit баалоосу EDECтин келечектеги predictive жана diagnostic validity изилдөөлөрүндө салыштыруу чекити боло ала турган кесиптик чечим катмары; EDECтин тастыкталган автоматтык классификациясы эмес.

Изилдөө колдогон жыйынтыктар

• EDEC инсульттан кийинки айдоо ишмердигин чыныгы унаада жана симулятордо структураланган түрдө байкоо үчүн иштелип чыккан.
• EDEC стратегиялык, тактикалык жана операциялык айдоо деңгээлдерин бир эле куралда баалайт.
• Чыныгы унаа жана симулятор формалары жакшы ички ырааттуулукту көрсөткөн.
• Эки баалоочунун упайларынын шайкештиги чыныгы унаада абдан жогору, симулятордо күчтүү болгон.
• Чыныгы унаа EDEC упайы эки кол координациясы, бөлүнгөн визуалдык көңүл жана айрым мотордук пландоо/координация өлчөөлөрү менен орточо деңгээлде байланыштуу.
• Жаш EDEC ишмердиги менен терс байланыш көрсөткөн.
• Тааныш унаа түрүндө баалануу чыныгы унаа упайында байкаларлык артыкчылык менен байланыштуу болгон.
• Булак EDECти Испаниянын жол кыймылы контекстине ылайыкташтырылган инсульттан кийинки биринчи жол үстүндөгү байкоочу баалоо катары сунуштайт.

Изилдөө колдобогон жыйынтыктар

• EDEC өз алдынча адам мыйзамдуу түрдө унаа айдай алабы же жокпу так аныктай турганы көрсөтүлгөн эмес.
• Fit, Doubtful жана Not Fit үчүн тастыкталган EDEC кесүү упайлары бул изилдөөдө түзүлгөн эмес.
• Сезгичтик жана спецификалык бул баштапкы валидацияда билдирилген эмес.
• Test-retest ишенимдүүлүгү азырынча бааланган эмес.
• EDEC келечектеги чыныгы жол кырсыктарын же коопсуз айдоо жыйынтыктарын божомолдой турганы көрсөтүлгөн эмес.
• Симулятор формасы чыныгы унаа баалоосун алмаштыра ала турганы көрсөтүлгөн эмес.
• 46 адамдык үлгү бүтүндөй инсульт популяциясын көрсөтө тургандай чоң эмес.
• EDEC натыйжасы медициналык, неврологиялык же укуктук айдоо баалоосун алмаштыруучу өз алдынча чечим куралы катары чечмеленбеши керек.

Изилдөөнүн негизги чектөөлөрү

Үлгүнүн көпчүлүк бөлүгүнүн узак айдоо тажрыйбасына ээ болушу өкүлчүлүктү чектейт. Катышуучулардын болжол менен %91и булак классификациясында “expert” айдоочу категориясына кирген.

Эркек катышуучулар үлгүнүн болжол менен %72син түзгөн.

Катышуучулардын олуттуу бөлүгүндө баалоо унаасынын механикалык/автоматтык түрү алар мурда үзгүлтүксүз айдаган унаадан айырмаланган. Авторлор айрыкча механикалык унаага көнгөн айрым катышуучулар автоматтык унаада бааланганда мотордук жана когнитивдик жүк өзгөрүшү мүмкүн болгонун белгилешет.

Симулятор үлгүсүнүн кичине болушу convergent validity анализдеринде статистикалык күчтү азайткан болушу мүмкүн.

Бул баштапкы валидация жана EDEC кеңири жана тең салмактуу үлгүлөрдө кайра текшерилиши керек.

Келечектеги изилдөөдө кайсы психометриялык тесттер керек?

Булак келечекте үч багытты өзгөчө артыкчылыктуу деп белгилейт:

1. Test-retest reliability: Бир эле адамдын ар башка убакытта окшош шарттардагы EDEC натыйжалары канчалык туруктуу экенин баалоо.
2. Predictive validity: EDEC упайы чыныгы дүйнөдөгү айдоо натыйжасын жана кесиптик айдоо баалоосун канчалык божомолдой турганын аныктоо.
3. Diagnostic validity: Сезгичтик жана спецификалыкты эсептөө жана Fit / Doubtful / Not Fit топторун бөлгөн клиникалык кесүү чекиттерин иштеп чыгуу.

Авторлор өзгөчө “боз аймак” катары каралышы мүмкүн болгон Doubtful категориясы адамды дароо айдоодон четтетүүнүн ордуна айдоо реабилитациясын, унаа адаптациясын же альтернативдүү транспорт варианттарын баалоого жардам бере турган клиникалык аймак түзүшү мүмкүн экенин талкуулашат.

Булак жана Метод Эскертүүсү

Түпнуска аталыш: Development and Validation of the Driving Performance Assessment (EDEC) for Individuals with Stroke

Авторлор: Ana Clara Szot, Lucía Laffarga, Jorge Clavijo-Ruiz, Cándida Castro, María Rodríguez-Bailón

Булак түрү: Сандык курал иштеп чыгуу жана баштапкы психометриялык валидация изилдөөсү / preprint.

SSRN изилдөө номери: 7292329.

DOI: 10.2139/ssrn.7292329.

SSRN жарыя маалыматы: 32 бет; 24 Август 2026 күнү SSRNге жүктөлгөн.

Рецензия абалы: Булак ачык түрдө рецензиядан өтпөгөнүн билдирет.

Изилдөө түрү: Instrumental psychometric study.

Үлгү: Өнөкөт стадиядагы 46 инсульт катышуучусу; EDEC-Vehicle n=45, EDEC-Simulator n=38.

Теориялык негиз: Michonдун стратегиялык, тактикалык жана операциялык айдоо жүрүм-туруму модели.

Мазмун валиддүүлүгү: Жети адамдан турган эксперттик панель жана үч турга чейинки Delphi методу.

Чыныгы жол кыймылы протоколу: Кош башкаруучу айдоочулук мектеп унаасында эки 45 мүнөттүк сессия; биринчиси практика, экинчиси баалоо.

Симулятор протоколу: Көнүү процессинен кийин болжол менен 30 мүнөттүк алдын ала белгиленген маршрут.

Ички ырааттуулук: EDEC-Vehicle α=0,855; EDEC-Simulator α=0,839.

Баалоочулар аралык ишенимдүүлүк: EDEC-Vehicle ICC(2,1)=0,928; EDEC-Simulator ICC(2,1)=0,878.

Чыныгы унаада маанилүү жакындашуучу валиддүүлүк байланыштары: Luria Motor Series, Luria Reciprocal Coordination, Psychotechnical Bimanual Coordination ката убактысы жана UFOV-2.

Симулятор жакындашуучу валиддүүлүгү: Көп салыштырууларды түзөтүүдөн кийин эч бир когнитивдик өлчөм маанилүү болгон эмес.

Этикалык жактыруу: Biomedical Research Ethics Committee of Andalusia, 1607-M1–22.

Каржылоо: Junta de Andalucía I+D+I Programa Operativo FEDER (P20_00338 жана A-SEJ-114-UGR20), European Regional Fund “A way of making Europe” жана Dirección General de Tráfico изилдөө келишими 1DGT2A000294.

Ачык жеткиликтүүлүк төлөмүн колдоо: Universidad de Málaga / CBUA.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Авторлор кызыкчылыктардын кагылышын билдиришпейт.

Маалымат жеткиликтүүлүгү: Булак маалыматтар суроо-талап боюнча берилерин билдирет.

Генеративдүү жасалма интеллект билдирүүсү: Авторлор ChatGPTни EDECтин баалоо түзүлүшүн жана процесс агымын көрсөткөн 2-сүрөттүн иллюстративдүү баштапкы түзүлүшүндө колдонгонун, кийин мазмунду карап чыгып түзөткөнүн жана акыркы мазмун үчүн жоопкерчиликти өздөрү алганын билдиришет.

Негизги чечмелөө чеги: Бул изилдөө EDEC үчүн баштапкы мазмун валиддүүлүгү, ички ырааттуулук, баалоочулар аралык ишенимдүүлүк жана чектелген жакындашуучу валиддүүлүк далилдерин берет. Test-retest, predictive жана diagnostic validity азырынча аяктабагандыктан, EDEC өз алдынча так айдоого жарактуулук чечимин берген тастыкталган классификация куралы катары сунушталбашы керек.