Yerel ve konvansiyonel olmayan yem kaynakları, bu çalışmada küçük ölçekli kentsel domuz işletmelerinde ticari yeme alternatif veya tamamlayıcı olarak kullanılan mutfak atıkları, tarımsal ve gıda sanayisi yan ürünleri, meyve-sebze atıkları, tahıllar, baklagiller ve çiftlikte hazırlanan karışımlardır. Araştırma, Cape Metropole'deki 50 küçük ölçekli domuz çiftliğinden toplanan 82 yem örneğinin mevsimsel bulunabilirliğini ve besin bileşimini değerlendirmiştir. Örneklerin 54'ü kış, 28'i yaz döneminde toplanmış; kuru madde, ham protein, ham lif, eter ekstraktı, kül, brüt enerji, seçilmiş örneklerde amino asitler ve mineraller laboratuvar yöntemleriyle analiz edilmiştir.

Yem kategorilerinin bulunabilirliği mevsimle ilişkili bulunmuştur. Yazın meyve atıkları %35,7 ile en sık bulunan kategori olurken, kışın fırın atıkları ve tahıl grubu ayrı ayrı %18,5 ile öne çıkmıştır. Meyve ve sebze atıkları çoğunlukla düşük kuru madde ve yüksek lif içerirken; et veya süt ürünü içeren mutfak atıkları ile baklagil içeren fırın ürünleri daha yüksek yağ ve enerji değerleri göstermiştir. Yazın soya + süt karışımı, ıspanak ve Russian sausage atığı; kışın ise kuru ticari yem, soya + balık unu karışımı ve dondurma + peynir karışımı yüksek proteinli seçenekler arasında yer almıştır.

Çalışma, bu yerel yem kaynaklarının çiftliğe özgü, düşük maliyetli ve dengeli ev yapımı rasyonların geliştirilmesinde kullanılabileceği sonucuna varmaktadır. Ancak araştırma bir besleme deneyi değildir. Yemlerin gerçek hayvan performansı, yem tüketimi, büyüme, karkas veya et kalitesi ve güvenlik üzerindeki etkileri test edilmemiştir. Bu nedenle besin profili, bir hammaddenin doğrudan ve sınırsız biçimde güvenli bir rasyona dönüştürülebileceği anlamına gelmez.

Araştırma problemi neden önemli?

Domuz üretiminde yem, toplam üretim maliyetinin büyük bölümünü oluşturabilir. Küçük ölçekli işletmeler için ticari yemin fiyatı ve kaliteli yemin bütün yıl düzenli bulunamaması, hayvanların gereksinimlerine göre dengeli beslenmesini zorlaştırabilir. Bu nedenle çiftçiler mutfak artıkları, gıda işleme yan ürünleri, sebze ve meyve atıkları, tahıl yan ürünleri veya evde hazırlanan karışımlar gibi daha ucuz ve yerel kaynaklara yönelebilir.

Bu yaklaşımın temel sorunu, “mevcut olan her atık yemdir” biçiminde değerlendirilememesidir. Bir yem kaynağının yalnız bulunması yeterli değildir. Yem; yeterli kuru madde, enerji, protein, amino asit ve mineral sağlamalı; aşırı lif veya yağ nedeniyle performansı sınırlamamalı ve gerçek besleme koşullarında güvenli olmalıdır.

Çalışmanın araştırma boşluğu bu noktadadır. Cape Metropole'deki küçük ölçekli kentsel domuz işletmelerinde kullanılan birçok yerel yem hammaddesinin hem mevsimsel bulunabilirliği hem de ayrıntılı besin profili yeterince bilinmemektedir. Araştırma, yem bütçesi ve daha dengeli çiftlik içi rasyonların tasarlanabilmesi için bu bilgi boşluğunu azaltmayı amaçlamıştır.

Mevsim Yerel Domuz Yem Kaynaklarının Bulunabilirliğini Nasıl Değiştirdi?

Yaz döneminde meyve atıkları açık biçimde öne çıkarken, kış döneminde fırın atıkları ve tahıllar daha yüksek paya ulaşmıştır; ki-kare analizi yem kategorisi ile mevsim arasında istatistiksel ilişki olduğunu göstermiştir, ancak örnek türleri ve tekrar sayıları mevsimler arasında eşit olmadığı için çalışma bu verileri klasik iki mevsimli ANOVA tasarımı olarak analiz etmemiştir.

Kaynak Şekil 1'de mevsim ile yem kategorisi arasındaki ilişki için \(\chi^2=18{,}5543\), \(P=0{,}0463\) ve \(\phi_c=0{,}3822\) raporlanmıştır. \(P=0{,}0463\) değeri çalışmanın kullandığı %5 eşiğinin altındadır ve kategori dağılımının mevsimden bağımsız olduğu hipotezine karşı kanıt olarak değerlendirilmiştir.

Bununla birlikte bu sonuç “belirli bir yemin her yaz veya her kış kesin olarak aynı oranda bulunacağı” anlamına gelmez. Örnekler belirli çiftliklerden ve belirli iki zaman noktasından toplanmıştır; yerel gıda tüketimi, tedarik zinciri, çiftçi erişimi ve mevsim koşulları başka yıllarda farklı olabilir.

Yaz PCA'sı ne gösterdi?

Yaz örneklerinin temel bileşen analizinde F1 ve F2 birlikte toplam varyansın %81,5'ini açıklamıştır. F1 tek başına %65,8'lik payla esas olarak enerji/yağ eksenidir. Eter ekstraktı, brüt enerji, sindirilebilir enerji ve metabolize olabilir enerji aynı yönde kümelenirken; ham lif ve kül ters yönde yer almıştır.

Bu yapı, yüksek yağ ve enerji içeren yemlerle yüksek lif/kül içeren yemlerin besinsel olarak farklı uçlarda bulunduğunu göstermektedir. Mutfak atıkları ve bazı fırın yan ürünleri enerji tarafında; meyveler ve bazı tahıllar ise daha lifli ve düşük enerjili tarafta gruplanmıştır.

Kış PCA'sı ne gösterdi?

Kış analizinde F1 %59,4, F2 yaklaşık %23,5 ve iki faktör birlikte yaklaşık %82,8 varyans açıklamıştır. İlk eksen yine enerji/yağ ayrımını taşımıştır. Ancak ikinci eksende ham protein, lif ve külün benzer yönde yüklenmesi, bazı kış yemlerinin aynı anda daha yüksek protein ve daha yüksek lif/kül içerebildiğini göstermiştir.

Kış örneklerinde sebzeler ve kaba yemler daha düşük enerji-yüksek lif tarafında; bazı fırın ürünleri ve mutfak atıkları daha yüksek enerji tarafında yer almıştır. Süt ürünü yan ürünleri PCA'da belirgin yüksek enerji uç değerleri olarak görülmüştür.

Yerel Yem Atıkları Dengeli Bir Domuz Rasyonunda Kullanılabilir mi?

Çalışmanın kimyasal analizleri birçok yerel hammaddenin enerji, protein, amino asit veya mineral açısından değerli olabileceğini göstermektedir; ancak tek bir hammaddenin yüksek protein veya enerji içermesi dengeli bir rasyon olduğu anlamına gelmez ve güvenli kullanımın hayvan gereksinimi, kuru madde, lif, yağ, amino asit dengesi, mineral yoğunluğu ve gerçek besleme güvenliği birlikte değerlendirilerek yapılması gerekir.

Kuru madde neden önemli?

Kuru madde, yemin su çıkarıldıktan sonra geriye kalan bölümüdür. İki yem aynı yaş ağırlığa sahip olsa bile su içerikleri farklı olduğunda gerçek besin miktarları büyük ölçüde değişebilir. Bu nedenle protein, lif, yağ, amino asit ve mineral sonuçlarının önemli bölümü kuru madde bazında değerlendirilmiştir.

Yazın ticari yemler, tahıl yan ürünleri ve baklagiller yaklaşık %87-91 kuru madde içerirken, meyve ve sebze atıkları yaklaşık %4-25 aralığında kalmıştır. Kışın da benzer biçimde ticari yemler, tahıllar ve baklagiller %86-90 civarında kuru madde içerirken taze sebze, meyve ve kaba yemlerin kuru maddesi daha düşüktür.

Düşük kuru madde, hammaddenin kullanılamaz olduğu anlamına gelmez; fakat yüksek su içeriği depolama, taşıma ve bozulma açısından önemlidir. Çalışma özellikle kurutma veya silaj gibi koruma teknolojilerine erişimi sınırlı küçük çiftliklerde taze ürünlerin bozulma riski oluşturabileceğini tartışmaktadır.

Protein açısından öne çıkan yemler

Yaz döneminde en yüksek ham protein değerlerinden bazıları soya + süt karışımında %48,3, ıspanakta %33,6 ve Russian sausage atığında %31,3 olarak ölçülmüştür.

Kış döneminde kuru ticari yem yaklaşık %34,7, soya + balık unu karışımı %32,9 ve dondurma + peynir karışımı %31,3 ham protein içermiştir.

Ancak ham protein tek başına protein kalitesini belirlemez. Proteinin amino asit bileşimi ve özellikle domuz beslemesinde sınırlayıcı amino asitlerin miktarı da önemlidir.

Lif açısından dikkat gerektiren yemler

Meyve, sebze ve kaba yem örneklerinin önemli bölümü %10'un üzerinde ham lif içermiştir. Kaynak yüksek lifli yemlerin domuzlarda yem tüketimini, büyümeyi, karkas verimini ve ekonomik performansı olumsuz etkileyebileceğini literatür üzerinden tartışmaktadır.

Dolayısıyla sebze ve meyve atıklarının vitamin, mineral veya bazı protein avantajları bulunması, bunların sınırsız miktarda rasyona eklenebileceği anlamına gelmez.

Enerji ve yağ açısından öne çıkan kaynaklar

Et içeren mutfak atıkları ve baklagil içeren bazı fırın yan ürünlerinde eter ekstraktı yaklaşık %16-34, brüt enerji ise yaklaşık 20-24 MJ/kg düzeyine çıkmıştır.

Yüksek enerji yoğunluğu yararlı olabilir; ancak çalışma %12'nin üzerindeki eter ekstraktı konsantrasyonlarında yem tüketimi ve performans açısından dikkat gerektiğini literatür bağlamında vurgulamaktadır. Bu nedenle yüksek yağ, otomatik olarak daha iyi yem anlamına gelmez.

Amino asit dengesi

Her iki mevsimde de lösin en bol temel amino asitlerden biri, metiyonin ise en sınırlayıcı temel amino asit olarak belirlenmiştir.

Yazın soya + süt karışımı; histidin %0,74, arjinin %2,39, treonin %1,59, lizin %2,06, valin %2,25, izolösin %2,31, lösin %3,63 ve fenilalanin %2,27 gibi yüksek değerler göstermiştir.

Kışın kuru ticari yem histidin, arjinin, treonin ve lizin açısından; dondurma + peynir karışımı ise metiyonin, valin, izolösin, lösin ve fenilalanin açısından öne çıkmıştır.

Çalışmaya göre yalnız Russian sausage atığı, soya + süt karışımı, kuru ticari yem, dondurma + peynir karışımı, wrap atığı ve soya + balık unu karışımı pigletler için lizin, metiyonin ve treonin gereksinimlerinin üçünü birlikte karşılayabilecek profillere sahiptir.

Mineral profili

Yaz örneklerinde ıspanak magnezyum, potasyum, kalsiyum ve sülfür bakımından öne çıkmıştır. Russian sausage yüksek sodyum, soya + süt karışımı ise yüksek fosfor göstermiştir.

Kış örneklerinde pizza hamuru sodyum, buğday kepeği magnezyum ve fosfor, domates potasyum, maydanoz kalsiyum ve karpuz sülfür açısından yüksek değerlere ulaşmıştır.

Yaz ıspanağında demir 650 mg/kg kuru madde düzeyine kadar çıkmıştır. Ticari grower pelletlerinde bakır ve çinko yüksek ölçülmüştür. Kaynağın değerlendirmesine göre mineral analizi yapılan yemler demir ve manganez gereksinimini büyük ölçüde karşılayabilirken, yüksek çinko gereksinimi daha sınırlı yem kaynakları tarafından karşılanmıştır.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Çalışma alanı

Örnekler Cape Metropole'de IthembaLab, Khayelitsha, Mfuleni, Penhill ve Strand olarak adlandırılan beş çalışma alanındaki küçük ölçekli kentsel domuz çiftliklerinden toplanmıştır.

Western Cape Department of Agriculture kayıtlarında bu alanlarda toplam 383 domuz üreticisi bulunmaktaydı. Çalışmaya yem örneği sağlamak üzere her çalışma alanından 10 olmak üzere toplam 50 çiftlik dahil edilmiştir.

Çiftliklerin belirlenmesinde üreticinin ulaşılabilirliği ve çalışmaya katılma isteği rol oynamıştır. Veri toplama dönemindeki Afrika domuz vebası salgını bazı üreticilerin katılmasını engellemiş; bazı çiftliklerde ise bütün domuzların kaybedilmesi nedeniyle yem örneği alınamamıştır.

Örnek toplama

Toplam 82 yem örneği toplanmıştır:

Kuru yemlerden 0,5 kg, yaş yemlerden 1,0 kg örnek alınmıştır. Örnekler etiketli plastik torbalarda toplanmış ve buz içeren soğutucu kutuda Stellenbosch University beslenme laboratuvarına taşınmıştır.

Numune hazırlama

Laboratuvarda yem örnekleri tartılmış, 60 °C'de sabit ağırlığa ulaşıncaya kadar kurutulmuş ve 2 mm elekli Centrotec® çekiçli değirmen kullanılarak öğütülmüştür.

Bütün örneklerde temel kimyasal bileşim ve brüt enerji analiz edilmiştir. Mineral analizi kül içeriği ≥%5 olan, amino asit analizi ise ham protein içeriği ≥%15 olan seçilmiş örneklerde yapılmıştır. Bu seçim maliyet etkinliği amacıyla uygulanmıştır.

Temel besin analizi

Besin analizleri çift tekrar halinde yapılmıştır.

Mineral analizi

Öğütülmüş örneklerden 300 mg alınmış; konsantre %65 nitrik asit ve %37 hidroklorik asitle mikrodalga sindirimi uygulanmıştır. Hidrojen peroksit nitroz buharlarının uzaklaştırılmasında kullanılmıştır.

Makromineraller olarak kalsiyum, magnezyum, fosfor, potasyum, sülfür ve sodyum; mikromineraller olarak alüminyum, baryum, bor, krom, bakır, demir, nikel, stronsiyum ve çinko ICP-AES ile ölçülmüştür.

Amino asit analizi

Amino asit analizi için 100 mg örnek 0,5 mL 6 M hidroklorik asitle hidrolize edilmiştir. Türevlendirme AccQFluor reaktifleriyle yapılmış ve L-Norvaline standart olarak kullanılmıştır.

Stabilize örnekten 1 µL, 60 °C'de çalışan Waters UltraTag C18 kolonuna verilmiş; amino asitler UPLC-PDA sistemiyle ayrılıp tutulma süreleri üzerinden tanımlanmıştır. MassLynx V4.1 2011 yazılımı kalibrasyon eğrileri ve konsantrasyon hesaplamalarında kullanılmıştır.

Enerji tahmin denklemleri

Kaynak Şekil 2 ve Şekil 3 açıklamalarında PCA'ya dahil edilen sindirilebilir enerji ve metabolize olabilir enerji değişkenleri için aşağıdaki denklemler verilmiştir:

\[ DE_1 = 1.161 + (0.749 \times GE) - (4.3 \times ash) - (4.1 \times CF) \]

\[ DE_2 = 4.168 - (9.1 \times ash) + (1.9 \times CP) + (3.9 \times EE) - (3.6 \times CF) \]

\[ ME_1 = (1 \times DE_1) - (0.68 \times CP) \]

\[ ME_2 = 4.194 - (9.2 \times ash) + (1 \times CP) + (4.1 \times EE) - (3.5 \times CF) \]

DE sindirilebilir enerjiyi, ME metabolize olabilir enerjiyi, GE brüt enerjiyi, ash külü, CF ham lifi, CP ham proteini ve EE eter ekstraktını temsil eder.

Kaynak şekil açıklaması DE/ME çıktılarını “kcal/kg” olarak etiketlerken GE ana tablolarda MJ/kg, CP/CF/EE/kül ise kuru madde yüzdesi olarak raporlanmaktadır. Makale bu denklem ölçekleri arasındaki birim dönüşümünü şekil açıklamasında ayrıca göstermediğinden Verianla değerleri yeniden hesaplamamış veya denklem katsayılarını değiştirmemiştir.

İstatistiksel analiz

Analizler SAS 9.4 kullanılarak gerçekleştirilmiştir. PROC FREQ yaz-kış yem bulunabilirliği frekanslarını, ki-kare testi mevsim ile yem kategorisi arasındaki ilişkiyi, PROC MEANS ise ortalama ve standart sapmaları üretmek için kullanılmıştır.

Besin değişkenleri arasındaki ilişkilerin ve yem gruplarının örüntülerinin incelenmesinde temel bileşen analizi kullanılmıştır.

Bazı yemler yalnız bir çiftlikte veya yalnız bir mevsimde bulunduğu ve tekrar sayıları mevsimler arasında eşit olmadığı için çalışma varyans analizi kullanmamıştır.

Besin Profili Bir Yemin Güvenli ve Etkili Olduğunu Kanıtlar mı?

Hayır. Kimyasal besin profili bir hammaddenin enerji, protein, amino asit ve mineral potansiyelini gösterir; bu çalışma ise gerçek domuzlarda yem tüketimi, sindirilebilirlik, büyüme, yem dönüşümü, toksikolojik veya mikrobiyolojik güvenlik, karkas verimi ve et kalitesi üzerinde kontrollü bir besleme deneyi yapmadığından bu sonuçlar gerçek kullanım performansının doğrudan kanıtı değildir.

Çalışmanın desteklediği sonuçlar

Yerel olarak bulunan birçok baklagil, sebze, et ve süt ürünü bazlı yem hammaddesi önemli protein, amino asit veya mineral kaynaklarıdır.

Et veya süt ürünü içeren mutfak atıkları ile baklagil içeren bazı fırın atıkları yüksek enerji potansiyeline sahiptir.

Yem kategorilerinin bulunabilirliği yaz ve kış arasında değişmektedir.

Yerel hammaddelerin laboratuvar besin profilleri, çiftlik özelinde düşük maliyetli ve dengeli rasyon geliştirme çalışmalarına temel oluşturabilir.

Çalışmanın desteklemediği sonuçlar

Çalışma bu yemlerin gerçek çiftlik koşullarında büyümeyi artırdığını kanıtlamaz.

Çalışma yerel atıkların mikrobiyolojik veya toksikolojik açıdan tamamının güvenli olduğunu göstermez.

Çalışma belirli bir ev yapımı rasyonun ticari yemden daha iyi olduğunu test etmemiştir.

Çalışma düşük maliyetli rasyonların gerçek parasal maliyetini hesaplayan optimizasyon deneyi yürütmemiştir.

Sonuçlar Cape Metropole'deki incelenen çiftliklere dayanır; fırsat örneklemesi ve düşük tekrar sayısı nedeniyle başka bölgelerde aynı besin ve bulunabilirlik yapısının ortaya çıkacağı varsayılamaz.

Ana sınırlılıklar

Çalışmanın yazarlar tarafından belirtilen temel sınırlılığı düşük tekrar sayısıdır. Kaynakların bazıları yalnız tek çiftlikte veya tek mevsimde elde edilebilmiştir.

Örnekleme fırsat/kolayda örnekleme unsuru içerdiğinden bütün küçük ölçekli kentsel domuz çiftliklerini temsil etme gücü sınırlıdır.

Afrika domuz vebası salgını çalışma sırasında çiftçi katılımını ve bazı çiftliklerden örnek alınabilmesini etkilemiştir.

Mineral ve amino asit analizleri bütün 82 örneğe değil, önceden belirlenen kül ve ham protein eşiklerini geçen seçilmiş örneklere uygulanmıştır.

Çalışma iki örnekleme dönemini karşılaştırmaktadır; yazarlar daha ayrıntılı mevsimsel değişimin anlaşılması için uzunlamasına çalışmalar önermektedir.

Gelecek araştırma gereksinimi

Yazarlar yerel yem hammaddelerinin güvenliğinin ve gerçek besleme değerinin kontrollü çalışmalarla değerlendirilmesini önermektedir. Bu değerlendirme özellikle et üretimi ve et kalitesi üzerindeki etkileri kapsamalıdır.

Uzunlamasına çalışmalar, aynı yem kaynaklarının yıl boyunca ne zaman ve ne kadar bulunabildiğini daha güvenilir biçimde tanımlayabilir.

Kaynak ve Yöntem Notu

Özgün başlık: Nutrient profiling of locally available pig feed resources on small-scale farms in the Cape Metropole, South Africa

Yazarlar: R.M. Mathobela; F. Semwogerere; O.C. Chikwanha; C.L.F. Katiyatiya; A.H. Molotsi; M.C. Marufu; P.E. Strydom; C. Mapiye.

Corresponding author: C. Mapiye.

Kurumlar: Department of Animal Sciences, Faculty of AgriSciences, Stellenbosch University; Western Cape Department of Agriculture; Animal Resources Research Program, Abi ZARDI, National Agricultural Research Organization, Uganda; Department of Veterinary Tropical Diseases, Faculty of Veterinary Sciences, University of Pretoria.

Dergi: South African Journal of Animal Science.

Yayıncı: South African Society for Animal Science.

Cilt / sayı / sayfa: 56(2), 10-38.

Gönderim tarihi: 11 Eylül 2025.

Kabul tarihi: 7 Aralık 2025.

Yayın tarihi: 5 Şubat 2026.

DOI: 10.17159/sajas.v56i02.01.

Kaynak türü: Hakemli özgün araştırma makalesi.

Hakemlik: Derginin güncel politikası single-blind peer review ve en az iki hakem değerlendirmesi öngörmektedir.

Lisans: PDF “Creative Commons Attribution 4.0 South African Licence” ifadesini kullanmakta ve CC BY 4.0 koşullarında kopyalama, dağıtma ve uyarlamaya atıf şartıyla izin vermektedir. Güncel resmî makale sayfası lisansı Creative Commons Attribution 4.0 International olarak göstermektedir.

Araştırma tasarımı: Yerel yem bulunabilirliği örneklemesi + laboratuvar besin profillemesi + mevsimsel frekans analizi + temel bileşen analizi.

Çiftlik sayısı: 50.

Toplam yem örneği: 82; 54 kış, 28 yaz.

Örnekleme: Fırsat/kolayda örnekleme ile census yaklaşımının birleşimi.

Analiz tekrarları: Besin analizleri duplicate olarak gerçekleştirilmiştir.

Etik izinler: Stellenbosch University Research Ethics Committee on Social, Behavioural and Education Research — REC-2020-17285; Biosafety and Environmental Ethics — BEE-2020-18654; South African Department of Agriculture, Land Reform and Rural Development — 12/11/1/4/1/1835 HP.

Finansman: South African Pig Producers' Organisation; Stellenbosch University Division of Social Impact; Technology Innovation Agency aracılığıyla Red Meat Research and Development South Africa.

Veri erişilebilirliği: Güncel resmî dergi kaydı verinin resmî bir repository'ye yatırılmadığını, corresponding author'dan talep edilebildiğini belirtmektedir.

Çıkar çatışması: Yazarlar çıkar çatışması olmadığını beyan etmektedir.

Yazar katkıları: R.M. Mathobela — veri kürasyonu, biçimsel analiz ve ilk taslak; F. Semwogerere, O.C. Chikwanha ve C.L.F. Katiyatiya — veri kürasyonu ve inceleme/düzenleme; A.H. Molotsi, M.C. Marufu ve P.E. Strydom — danışmanlık/gözetim, inceleme/düzenleme ve finansman edinimi; C. Mapiye — kavramsallaştırma, gözetim, inceleme/düzenleme ve finansman edinimi. Bütün yazarlar nihai metni onaylamıştır.

Kaynak içindeki dikkat gerektiren noktalar

PDF lisans satırı “Creative Commons Attribution 4.0 South African Licence” ifadesini kullanırken resmî güncel makale sayfası “Creative Commons Attribution 4.0 International License” göstermektedir. Her iki kayıt da atıf şartlı açık yeniden kullanımı desteklemektedir; Verianla lisansı PDF ve güncel dergi kaydı ayrımını koruyarak göstermektedir.

Şekil 2 ve Şekil 3 açıklamalarında verilen DE/ME tahmin denklemlerinin çıktısı kcal/kg olarak etiketlenirken GE ana kimyasal bileşim tablolarında MJ/kg ve diğer girdiler yüzde kuru madde olarak raporlanmaktadır. Kaynak bu ölçeklerin dönüşümünü ilgili şekil açıklamasında ayrıca göstermemektedir. Bu nedenle denklemler kaynakta yazıldığı biçimde korunmuş ve yeni sayısal hesap yapılmamıştır.

Yem örnekleri ve tekrar sayıları mevsimler arasında eşit değildir. Bu nedenle yazarlar ANOVA uygulamamış ve mevsimsel bulunabilirliği frekans/ki-kare yaklaşımıyla değerlendirmiştir.

Temel yorum sınırı

Bu araştırma bir besin profilleme çalışmasıdır. Laboratuvar analizleri yerel yem kaynaklarının kimyasal potansiyelini gösterir; ancak gerçek hayvan performansı ve güvenlik için kontrollü besleme çalışmaları gereklidir. Çalışmanın en güçlü uygulama değeri, hangi yerel hammaddelerin enerji, protein, amino asit veya mineral açısından rasyon formülasyonu için aday olabileceğini sistematik biçimde göstermesidir.